RIS315261 Bijlage 1-5 Notitie bewonersparticipatie

Volgens Adriaan Nuijten is de mobiliteitstransitie belangrijk voor de verdichtingsopgave. Dat moet gelijk met elkaar oplopen. De voorzitter vraagt of en hoe het OV in Zuidwest wordt verbeterd. Adriaan Nuijten legt uit dat bij de participatie aan bewoners is gevraagd wat zij belangrijker vinden: beter OV naar het centrum en de stations of verbindingen naar de regio (Rijswijk, Kijkduin, Westland). Veel bewoners van Moerwijk gaven aan dat zij vooral op het centrum gericht zijn. In Bouwlust/Vrederust en Morgenstond is men meer gericht op de regio. Er wordt gekeken of het OV sneller kan en of er

3

-

bijvoorbeeld meer OV langs station Moerwijk kan rijden, zodat men vanuit de wijk sneller bij het station is. Een bewoner vraagt of er bij station Moerwijk een roltrap kan komen. Een van de bewoners merkt op dat er tijdens de coronacrisis ook heel veel pakketbezorgers door de wijk reden en hun busjes in de wijk parkeerden. Adriaan Nuijten antwoordt dat de gemeente het parkeren wil gaan reguleren met vergunning parkeren. Dat geldt voor alle auto’s en busjes. Daarbij zal vooral gestuurd worden op een aanbodgericht beleid. Als mensen een busje mee naar huis moeten nemen, moet er eerst gekeken worden of er plek is in de wijk en niet meteen een vergunning worden afgegeven.

Groen en openbare ruimte De voorzitter vraagt hoe verdichten en vergroenen samengaan. Het klinkt namelijk ongemakkelijk. Klaas Hilverda begrijpt dat de combinatie tegenstrijdig lijkt. Veel mensen waren enthousiast over het groen in de wijk en zijn bang dat verdichting ten koste gaat van het groen. Daarom hebben bewoners een aantal plekken aangewezen die de gemeente moet bewaren. De hoofdstructuur in de wijk, het ruimtelijke raamwerk (straten, singels, bomenrijen, parkjes), blijft intact. De wijk heeft ook veel groen van groenstroken en binnentuinen. Daar gaat wel wat vanaf als er extra woningen worden gebouwd. Niet alle binnentuinen kunnen blijven, maar de gemeente probeert hier slim met de grond om te gaan, bijvoorbeeld door auto’s bij nieuwbouw in de binnentuin te plaatsen en daarbovenop een mooie daktuin te laten aanleggen. Zo blijft het groen in de wijk behouden. Op andere plekken wordt extra vergroend. Als de auto minder ruimte krijgt, kunnen sommige wegen worden aangepast naar 30 km-zone. De weg wordt dan smaller, waardoor een groene berm kan worden aangelegd. Het bestaande groen moet vervolgens optimaal benut worden. Dat kan door mooie beplanting, maar ook door meer bankjes, speeltoestellen en afvalbakken te plaatsen. Als er veel mensen bij komen, is het van belang dat de groene ruimte van hoge kwaliteit is, want er maken ook veel mensen gebruik van. -

-

-

Een bewoner merkt op dat de laatste tijd veel te doen is over de warmteleiding die deels door Zuidwest gaat lopen. Daarvoor zouden bomen gekapt moeten worden. Hoe verhoudt de structuurvisie zich tot dit soort ontwikkelingen? Voorziet de gemeente nog meer grote ingrepen die invloed hebben op het groen? Klaas Hilverda antwoordt dat dit een aandachtspunt is voor de gemeente, maar dat nog niet duidelijk is hoe de leiding definitief gaat lopen. Gevraagd wordt in hoeverre bewoners kunnen vertrouwen op dat er geen bomen gekapt worden. Bewoners hebben eerder tegen de gemeente moeten procederen om bomen te behouden. Welke garantie hebben bewoners dat er geen bomen gekapt worden? Klaas Hilverda weet dat in de hele stad ongeveer 150 bomen voor de aanleg van de leiding gekapt moeten worden, maar in Zuidwest is er wat meer speling in de openbare ruimte om de leiding neer te leggen. Soms is echter bomenkap niet te voorkomen, bijvoorbeeld bij de heraanleg van het riool. Garantie geeft de gemeente dus niet, maar er wordt altijd geprobeerd om bomen te behouden. Lukt dat niet, dan wordt er elders een boom teruggeplaatst. Een bewoner vindt afval en afvalbeleid een mooi voorbeeld van hardware en software die bij elkaar komen. Hij vraagt of daarover is nagedacht. Als de gemeente de kwaliteit van het groen wil verbeteren, is een goed afvalbeleid namelijk belangrijk.

Klaas Hilverda antwoordt dat in de plannen veel aandacht wordt gegeven aan afval, maar dat het afvalbeleid, met ondergrondse containers, zelf niet ter discussie wordt gesteld. Een bewoner merkt op dat de fietspaden en autowegen rondom het Heeswijkplein in zeer slechte staat zijn en vraagt of hier iets aan gedaan wordt. Klaas Hilverda adviseert om kuilen en losse stoeptegels te melden via de BuitenBeter-app, omdat reparatie valt onder regulier onderhoud. Grotere infrastructurele veranderingen kunnen in de structuurvisie terechtkomen. Opgemerkt wordt dat de BuitenBeter-app niet werkt. Als je onderhoud meldt via de app, staat er dat de gemeente niet aan de app gekoppeld is. Jeroen van der Linden zal dit terugkoppelen aan de gemeente. Een aanwezige die via de BuitenBeter-app grofvuil heeft gemeld, heeft er wel goede ervaringen mee. De melding van het probleem was dezelfde dag opgelost.

Bouwen en wonen Jaap van Heest merkt op dat er veel detailvragen worden gesteld, maar dat de structuurvisie vooral de grote lijnen bevat. Vragen en opmerkingen over de details, zoals bomenkap, de staat

4

van onderhoud van het Heeswijkplein, helpen de gemeente echter wel in haar gesprekken over allerlei plannen. Hij verzoekt de bewoners dus om ze zeker te blijven benoemen. De voorzitter vraagt waarom er eigenlijk 10.000 extra woningen in Zuidwest moeten komen. Jaap van Heest legt uit dat er een grote behoefte aan extra woningen is in Den Haag. Zuidwest is een van de gebieden die aangewezen is in de Agenda Ruimte voor de Stad om deze opgave te realiseren. Niet alleen Zuidwest, maar ook in andere gebieden, zoals in de Binckhorst en bij de grote stations (Centrum, HS en laan van Noi) komen veel woningen De voorzitter stelt dat mensen bang zijn dat de komst van veel hoogbouw leidt tot anonimiteit en dat men elkaar niet meer kent. Ze vraagt of dat ook een thema is voor de structuurvisie. Volgens Jaap van Heest zit dit deels in de structuurvisie. Tussen het aantal te bouwen woningen en de gewenste kleinschaligheid zit een spanningsveld. Belangrijk is dat de gemeente Zuidwest niet ziet als één samenhangend gebied, maar als verschillende wijken met elk hun eigen identiteit en eigen capaciteit. Met name aan Moerwijk kunnen niet veel woningen worden toegevoegd, omdat de woningen daar al dicht op elkaar staan. Wat er gebouwd wordt langs het Zuiderpark en bij station Moerwijk gaat daarom de hoogte in, zodat er op andere plekken niet hoog gebouwd hoeft te worden.

Voorzieningen - Een bewoner vraagt of maatschappelijke zaken gecombineerd worden. Aletta Brom antwoordt dat de gemeente op zoek is naar combinaties die een meerwaarde kunnen opleveren, zoals basisscholen met opvang- en sportvoorzieningen. In Moerwijk werkt basisschool de Kleine Wereld goed omdat daar diverse voorzieningen bij elkaar zitten, dus dat is een goed voorbeeld. - Gevraagd wordt of er bij de keuze voor voorzieningen wordt gekeken naar de draagkracht van de wijken. Als er meer mensen in de wijk komen wonen en er meer scholen en sportvoorzieningen worden gebouwd, moet dat wel stroken met de huidige inrichting van de wijk. Aletta Brom antwoordt dat de plekken voor maatschappelijke voorzieningen aandacht krijgen in de Structuurvisie., Sommige voorzieningen moeten op loopafstand zijn of extra gebruiksvriendelijk. Soms is een simpele toevoeging van een voet- of fietspad een enorme verbetering. - Een bewoner begrijpt dat er in de structuurvisie uitgangspunten staan die gaan helpen met maken van keuzes. Ze vraagt of in de visie ook keuzes voor het woningaanbod, de verhouding koop/huur, prijsklassen, doelgroepen en dergelijke worden gemaakt. Jaap van Heest antwoordt dat in de Woonagenda de spelregels voor de woningbouw worden vastgelegd. In Zuidwest geldt bijvoorbeeld dat voor elke gesloopte sociale huurwoning een nieuwe sociale huurwoning moet worden teruggebouwd.

Daarbovenop moet ook nog eens 30% van de extra te bouwen huizen sociale huur worden. De overige 70% kan vervolgens verdeeld worden over vrije sector huur en koopwoningen. De gemeente is echter wel afhankelijk van investeerders, want zij moeten het ook zien zitten om te bouwen. De gemeente bouwt niet zelf. - Een bewoner vraagt of er ook rekening wordt gehouden met de bestaande populatie (bewoners). Jaap van Heest antwoordt dat er wordt gekeken naar de bestaande populatie, maar ook naar de bestaande woningvoorraad. Samen met corporaties wordt gekeken waar renovatie de beste optie is en waar nieuwbouw beter is. - Een bewoner verwijst naar het doorbraakplan, omdat in Zuidwest een locatie is aangewezen voor mensen met een zorgbehoefte. Jaap van Heest meldt dat de locaties die in het doorbraakplan staan, niet allemaal al definitief zijn. Opgemerkt wordt dat het voorzieningenniveau van de buurt niet goed aansluit bij de zorgbehoefte van de inwoners. Dat is deels het resultaat van gemeentelijk beleid. Als voor de structuurvisie hetzelfde beleid als uitgangspunt dient, dan wordt deze situatie alleen maar in stand gehouden. De zorgen over het draagvermogen in Moerwijk voor zorgdoelgroepen is doorgespeeld aan het gemeentebestuur. - Een bewoner stelt dat een deel van de sociale problematiek in de buurt wordt veroorzaakt door de stenen, de straten en de keuzes die daarover gemaakt zijn.

Een deel van de oplossing zit dus in de structuurvisie. Het lijkt echter alsof de gemeente achter de feiten aanloopt, als ze het huidige beleid blijft aanhouden. Jaap van Heest begrijpt dat men zich afvraagt of er nog meer sociale huur bij moet komen in Zuidwest. Volgens de gemeente is dat wel nodig, maar moeten er ook andere woningen bij komen.

5

-

Gevraagd wordt of de gemeente mogelijkheden heeft om buitenlandse investeerders buiten de deur te houden. De goedkoopste ontwikkelaar is immers niet altijd de beste. Jaap van Heest antwoordt dat bij bouwprojecten het liefst wordt gekeken of de ontwikkelaar hart heeft voor de omgeving.

5. Infomarkt Tijdens de infomarkt kunnen bewoners bij de panelen nog in gesprek gaan met de medewerkers van de gemeente. 6. Sluiting Het schriftelijke verslag wordt aan alle bewoners gestuurd. De voorzitter dankt de aanwezigen voor hun inbreng en sluit de vergadering om 21.10 uur.

6

Verslag van de participatiebijeenkomst structuurvisie Den Haag, gehouden op 10 november 2021, Zuidwest College, Beresteinlaan 627 te Den Haag, aanvang 19.30 uur

Aanwezig:

Bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden van de wijken Bouwlust/Vrederust en Uithof

Aanwezig namens De organisatie: Jeroen van der Linden (Projectleider), Marije Stelloo (Stedenbouw), Joost van Oosterwijk (Onderwijs, Cultuur en Welzijn), Marloes van der Poel (Mobiliteit), Klaas Hilverda (Stadsbeheer landschapsarchitect), Sanna Schuiling (Wonen) Voorzitter:

Paula Udondek

Notulen:

I.C. Wendt

1. Welkom en opening De voorzitter opent de participatiebijeenkomst om 19.30 uur en heet de aanwezigen van harte welkom. Vanavond wordt teruggeblikt op de eerste twee participatiebijeenkomsten en zal de gemeente terugkoppelen wat ze gaat doen met de ideeën, wensen en voorkeuren van bewoners. 2. Terugblik op het proces (door Jeroen van der Linden, projectleider structuurvisie) Tijdens de eerste bijeenkomst in september heeft de gemeente haar ambities voor Den Haag Zuidwest gepresenteerd en uitgelegd welke onderwerpen in het participatietraject aan de orde komen. Er is toegelicht wat een structuurvisie is: een plan waarin de ruimtelijke ontwikkelingen voor de komende 20 jaar op hoofdlijnen worden geschetst. Wonen, voorzieningen, groen, openbare ruimte en mobiliteit werden door de gemeente genoemd als onderwerpen in de structuurvisie. Ook de bewoners hebben aangegeven welke onderwerpen zij belangrijk vonden. De bewoners hebben via de ideeënbus ook nog allerlei onderwerpen aangegeven die zij belangrijk vinden om mee te nemen in de plannen. Deze opmerkingen heeft de gemeente ondergebracht in drie categorieën: - onderwerpen voor de structuurvisie. De opmerkingen en suggesties in deze categorie worden zoveel mogelijk verwerkt in de plannen; - actuele leefbaarheidsklachten.

Deze zijn binnen de gemeente doorgespeeld om zo snel mogelijk aan te pakken, maar staan meestal los van de structuurvisie; - onderwerpen die niet bij de ruimtelijke inrichting horen, zoals wensen op sociaal gebied. Voorbeeld hiervan was de vraag om meer mogelijkheden om mensen uit verschillende culturen bij elkaar te brengen. In principe maken dit soort vraagstukken onderdeel uit van het sociaalmaatschappelijk programma dat voor Zuidwest wordt opgesteld. Opmerkingen over dit onderwerp worden doorgespeeld naar de opstellers van dit programma. Opmerkingen over de LER (leefbaarheidseffectrapportage). De Leefbaarheidseffectrapportage (LER) betreft een proeftuin die inmiddels afgelopen is en ter evaluatie aan de gemeenteraad wordt aangeboden. De tijdens de werkgroepen LER gemaakte opmerkingen die relevant zijn voor de structuurvisie worden betrokken bij uitwerking van de Structuurvisie. Een van de deelnemers merkt op dat hij betrokken was bij LER-werkgroep maar nog niets heeft gehoord over de focusgroep die zou volgen. Er wordt toegezegd uit te zoeken waarom hij nog niet benaderd is. Vervolgproces Als alle informatie is opgehaald, gaat de gemeente de structuurvisie opstellen, die in het eerste kwartaal van 2022 aan het college wordt aangeboden. Na akkoord van het college wordt de structuurvisie ter inzage gelegd. Er wordt tijdens de zogenoemde zienswijzeperiode dan weer

1

een informatiebijeenkomst voor de bewoners georganiseerd. Bewoners en andere belanghebbenden hebben dan de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. In dezelfde periode vraagt de gemeente over diverse aspecten adviezen bij onder andere de provincie en het waterschap. Kort na de zomer van 2022 zal de definitieve structuurvisie ter vaststelling naar het college worden gestuurd. Na akkoord van het college wordt de structuurvisie aan de gemeenteraad ter vaststelling aangeboden. 3. Terugblik op de werksessies in oktober Bouwen en wonen (door Marije Stelloo, stedenbouwkundige) Vorige keer heeft de gemeente in de werksessies met bewoners gesproken over de kansen die bestaan om woningen toe te voegen. Er is besproken waar dat volgens de bewoners goed of juist helemaal niet kan. Op basis van deze discussie is een schets gemaakt, waarop plekken worden aangegeven die bewoners zien als kansrijk en plekken waar de gemeente vanaf moet blijven. De gemeente neemt niet alle suggesties van bewoners over. Zo werd de suggestie gedaan om te bouwen op de Escamp sportvelden. Dat vindt de gemeente geen goed idee. Het is echter wel een signaal dat het gebruik van de sportvelden verbetering behoeft. Aan de hand van plaatjes en foto’s van gebouwen hebben bewoners tijdens de workshops collages gemaakt met goede en slechte voorbeelden van woningbouw en leefomgeving.

Daaruit blijkt duidelijk dat men een groene leefomgeving wil, met veel variatie in gebouwen. Men wil dat er niet te hoog wordt gebouwd, maar enkele hoogteaccenten vindt men acceptabel. De gemeente verwerkt de suggesties zoveel mogelijk in de kansenkaart. Ook worden er beeldkwaliteitsplannen opgesteld voor de komende jaren met aandachtspunten voor de uitstraling van de bebouwing en de omgeving. De bezorgdheid over hoogbouw zal zorgvuldig afgewogen moeten worden tegenover de wens om niet te bouwen in het groen.

Voorzieningen (door Joost van Oosterwijk, opgavemanager leefbare stad) De wijk mag groeien, maar moet wel leefbaar blijven. Met het groeien van de stad moeten ook de voorzieningen meegroeien. Uit de werkgroep over voorzieningen kwam vooral aandacht voor de levendigheid naar voren. Ook in Bouwlust/Vrederust ging het over het winkelcentrum aan de Leyweg, maar ook in de andere wijken kwam het onderwerp terug. Een voorbeeld om de buurt levendig te houden is een aantrekkelijk winkelaanbod. Een ander aandachtspunt is de jeugd in Zuidwest. Bewoners benadrukken dat zij dezelfde kansen moeten krijgen als de jeugd die elders in Den Haag opgroeit. Daarvoor is een goed schoolaanbod nodig. Met de groei van Zuidwest moet ook het aantal basisscholen meegroeien, zodat iedereen in de buurt naar school kan. In samenwerking met voor- en naschoolse opvang zullen integrale kind centra worden opgericht. Er is ook gevraagd of scholen met sportvoorzieningen gecombineerd kunnen worden. Deze oproep wordt meegenomen in het voorzieningenprogramma. Verder is er veel behoefte aan een havo/vwo in Zuidwest. De bewoners vinden het vreemd dat zo’n school er nu niet is, want daardoor moeten leerlingen buiten de wijk naar school. Een havo/vwo draagt bij aan de trots van de wijk en kan nieuwe bewoners aantrekken. In de gemeentelijke beleidsplannen is een havo/vwo in Zuidwest opgenomen voor 2029.

Tot die tijd hebben de havo/vwo-scholen in de wijken rondom Zuidwest hun volledige capaciteit nog niet benut. Zij moeten zich dus eerst verder ontwikkelen, maar als op langere termijn de vraag naar onderwijs toeneemt en het aanbod overstijgt, dan komt er een havo/vwo in Zuidwest. Een bewoner vraagt tot hoever in de omgeving de gemeente het redelijk vindt om scholieren naar school te laten gaan. Scholen rondom Zuidwest moeten nu de leerlingen opnemen, maar die zitten allemaal vol. Joost van Oosterwijk antwoordt dat de gemeente geen harde afstandscriteria hanteert, maar dat het niet zo is dat elke school rondom Zuidwest al vol zit. De directeur van het Zuidwestcollege geeft aan dat hij graag een havo/vwo zou starten, maar dat de school daar nu te klein voor is.

2

Een laatste belangrijk uitgangspunt is dat de voorzieningen bij elkaar worden gesitueerd: de huisarts bij een buurtcentrum, of scholen en sport op één locatie. Openbare ruimte en groen (door Klaas Hilverda, landschapsarchitect) In de werkgroep over openbare ruimte en groen zijn diverse deelthema’s behandeld: groen/ecologie, lopen/fietsen, ontmoeten, en sport/spel. Bewoners hebben aangegeven dat zij het groene karakter van de wijk zeer waarderen en bezorgd zijn dat het groen onder druk komt te staan in de plannen. De gemeente heeft nadrukkelijk benoemd dat ze het groene raamwerk (lanen, parken, groenzones langs de singels) koestert en wil behouden. Bewoners gaven aan dat ze het groen in de wijk wel wat saai vinden. Daarom zijn er ideeën opgehaald om het groen beter te gebruiken, zoals meer diversiteit in beplanting, het plaatsen van bankjes en het realiseren van speelplekken. Men wil vooral natuurlijk groen. Een natuurspeeltuin of een speelbouwplek scoorden ook hoog. Ook kwam naar voren dat men de binnentuinen belangrijk vindt. Met de verdichtingsplannen staan deze wel onder druk. De huidige binnentuinen zullen verdwijnen door de sloop van flats. Er zullen ook nieuwe binnentuinen ontstaan, bijvoorbeeld met een parkeergarage eronder. Dit is een aandachtspunt in de structuurvisie.

Voor fiets- en wandelroutes hebben bewoners tips gegeven voor nieuwe en extra verbindingen, waarmee de wijk verbeterd kan worden. Een bewoner vraagt of het stadsgesprek van Platform Stad op 11 november over het groen in Zuidwest niet tegenstrijdig is met de participatiebijeenkomsten over de structuurvisie. Marije Stelloo antwoordt dat de gemeente het stadsgesprek juist als een aanvulling ziet op wat er in dit participatieproces wordt opgehaald. Platform Stad is een onafhankelijke organisatie dat het stadsgesprek organiseert, omdat ze een spanning ziet tussen het huidige groen en de verdichtingsplannen. Mobiliteit (door Marloes van der Poel, adviseur mobiliteit) In de werkgroep Mobiliteit hebben bewoners stickers geplakt bij stellingen. De eerste conclusie is dat er maar weinig stellingen zijn waarover iedereen het met elkaar eens is. Ook waren er flinke verschillen tussen de wijken in Zuidwest te zien. Het grootste verschil van mening zit ‘m in de toepassing van deelmobiliteit. Sommige bewoners zien dit als dé oplossing voor de toekomst, anderen vinden het niet geschikt voor Zuidwest, of misschien alleen voor toekomstige inwoners, maar niet voor de huidige bewoners. Een veelgehoorde opmerking is dat voetpaden voor iedereen goed toegankelijk moeten zijn en dat er meer veilige oversteekvoorzieningen moeten komen.

Verder zou het aantrekkelijker gemaakt moeten worden om voor kleine stukjes de fiets te pakken. Om dit te stimuleren, moet de gemeente bijvoorbeeld investeren in goed bereikbare fietsenstallingen en bergingen. Over het OV was men verdeeld. In Moerwijk vindt men dat men snel in de stad is, in BouwlustVrederust heeft men niet alleen behoefte aan een goede verbinding met het centrum, maar trekt men ook vaak naar de regio, zoals Kijkduin, Rijswijk en het Westland. Bewoners maken zich zorgen over het verkeer in de wijk. Met name te hard rijden en parkeerdruk werden genoemd als knelpunten. Veel mensen van buiten Den Haag parkeren in Zuidwest om vervolgens met het OV naar het centrum te gaan. Twee derde van de bewoners is voorstander van parkeerregulering, mits de parkeerkosten betaalbaar zijn voor bewoners. Men hoopt dat dit ertoe leidt dat mensen in een parkeergarage parkeren, zodat er meer ruimte op straat ontstaat voor spelen, lopen/fietsen en ontmoeten. Hoe gaat de gemeente deze suggesties verwerken? In de plannen worden goede looproutes ingetekend naar voorzieningen, maar ook gewoon als wandelrondje door de wijk. Er moeten veilige en prettige fietsroutes komen. Bij nieuwbouwprojecten wordt rekening gehouden met goed toegankelijke fietsenstallingen.

Er wordt gekeken hoe er meer geïnvesteerd kan worden in het OV, bijvoorbeeld door het toevoegen van een busverbinding tussen Kijkduin en Rijswijk. Deelmobiliteit is maatwerk en moet goed aansluiten op de behoefte in de wijk. Die kan per buurt verschillen. Het invoeren van parkeerbeleid is vaak nodig om parkeeroverlast in de wijk te

3

voorkomen. Doorgaand autoverkeer wil de gemeente zoveel mogelijk uit de wijk weren. Dit kan bijvoorbeeld door van de Beresteinlaan een 30 km-zone te maken. Zo wordt deze weg minder aantrekkelijk voor doorgaand verkeer en gemakkelijker om over te steken. 4. Paneldiscussie (met Marloes van der Poel (adviseur mobiliteit), Marije Stelloo (stedenbouwkundige), Klaas Hilverda (landschapsarchitect), Joost van Oosterwijk (opgavemanager leefbare stad) en Sanna Schuiling (adviseur strategie volkshuisvesting) Mobiliteit - Een bewoner vraagt of er bij nieuwbouwplannen wordt gekeken naar parkeernormen. Marloes van der Poel antwoordt dat plannen altijd moeten voldoen aan het gemeentelijk parkeerbeleid. Er zijn wel mogelijkheden voor differentiatie. Als een projectontwikkelaar een voorziening voor deelmobiliteit faciliteert, hoeft hij minder parkeerplekken te realiseren. Bij nieuwbouw moet overigens altijd op eigen terrein geparkeerd worden. - Een bewoner vraagt een nadere toelichting op het parkeerbeleid. Vroeger moest er per 160 m2 een parkeerplaats worden aangelegd. Wat is er veranderd? Marloes van der Poel legt uit dat de parkeernorm tegenwoordig per woningcategorie wordt bepaald. Voor kleine huurwoningen zijn er andere normen dan voor grote koopwoningen. Hetzelfde geldt voor voorzieningen, zoals winkels en sportlocaties: per categorie wordt de norm aangegeven.

Uitgangspunt voor die normen zijn het huidige autobezit en de huidige parkeerbehoefte. - Gevraagd wordt of er ook een parkeernorm is voor scholen. Marloes van der Poel antwoordt dat er zowel een parkeernorm wordt gehanteerd voor personeel als voor het halen en brengen van leerlingen. Voor dat laatste wordt ook gekeken in hoeverre de openbare ruimte rondom de school de parkeerdruk aankan. Bij nieuwe plannen wordt geprobeerd om mensen zo veel mogelijk uit auto te krijgen voor korte ritjes. Dat kan bijvoorbeeld door het toevoegen van goede looproutes en betere oversteekmogelijkheden. Een bewoner adviseert om bij nieuwe en bestaande scholen ook na te denken over de ingangen en de aanloop- en aanrijroutes, zodat ouders minder geneigd zijn om hun kinderen met de auto brengen. Bouwen en wonen - Eind 20e eeuw is de wijk Wateringse Veld gebouwd. Dat is volgens een bewoner niet op alle punten goed gelukt. Wat heeft de gemeente daarvan geleerd voor Zuidwest? Marije Stelloo antwoordt dat op deze locatie gemengde woningtypes zijn gebouwd met voorzieningen die meegroeien met de wijk. Dat is ook het doel voor Zuidwest. Wateringse Veld is in één keer uitgerold en vooral gericht op eengezinswoningen. Dat maakt de wijk wat eenzijdig. De gemeente heeft geleerd dat het belangrijk is om een zo divers mogelijk woningaanbod voor veel verschillende doelgroepen te bouwen.

Bovendien zijn VINEX-locaties zoals ook Wateringse Veld te veel op autogebruik ontworpen. Dat doet de gemeente nu anders, want een aantal inzichten is inmiddels veranderd. Nu ligt er een veel grotere bouwopgave voor Den Haag en wil de gemeente dat niet verder in de omliggende weilanden doen, maar binnen de stadsgrenzen. De bewoner vindt dat het centrum van Wateringse Veld kil en rechtlijnig is ingericht, waardoor het een ongezellig tochtgat is geworden. Dit soort fouten moeten in de toekomst voorkomen worden. Dat kan volgens Marije Stelloo door kleine ingrepen beter aangepakt worden. Het klopt dat de gemeente de inrichting van de openbare ruimte nu anders aanpakt. - Een bewoner verwijst naar de wijk Leidschenveen, waar pas een treinstation werd aangelegd nadat alle bewoners een auto voor de deur had staan. De gemeente moet eerst voor goed OV zorgen en daarna pas huizen gaan bouwen. - Gevraagd wordt wat het betekent dat de gemeente vanaf 2029 een HAVO/VWO school voorziet. Gaat de gemeente ergens een plek vrijhouden? Er ligt inmiddels een initiatief voor een islamitische school, waarvan de beoordeling bij de minister voorligt. Ook het Lucasonderwijs is bezig met een haalbaarheidsstudie. Joost van Oosterwijk antwoordt dat in het voorzieningenprogramma wordt aangegeven hoeveel vierkante meter er vrijgehouden moet worden voor het bouwen van een HAVO/VWO.

- Een bewoner merkt op dat hij vanavond vooral heel enthousiaste verhalen hoort van de gemeente. Tijdens de eerste sessie hebben bewoners echter heel veel zorgen geuit over hun wijk. Ze vragen zich af waar de ouderen blijven als zij hun huis uit moeten voor renovatie. Die zorgen zijn niet weggenomen en er is niet meer over gesproken. In de

4

-

-

-

-

-

-

verslagen leest hij weinig terug over de ongerustheid van de bewoners. Het lijkt alsof de gemeente alles onder controle heeft en de bewoners helemaal tevreden zijn. Hij heeft het gevoel dat de gemeente de bewoners in slaap probeert te sussen. Bovendien zijn de aanwezige bewoners niet representatief voor de wijk en zijn een aantal mensen na de eerste bijeenkomst niet meer teruggekomen. Veel oudere bewoners zijn bang dat ze hun huis uit moeten voor renovatie en nooit meer terugkomen. Ze worden tijdelijk ergens anders “geparkeerd” en kunnen niet meer terugkomen, omdat de gerenoveerde sociale huurwoning ineens drie keer zo duur is. Dat is een van de zorgpunten van bewoners, maar er zijn er meer en die heeft hij niet teruggezien in de verslagen. Marije Stelloo vindt het jammer dit te moeten horen, want zij had het idee dat de zorgen wel degelijk zijn gehoord. Sommige zorgen en klachten gaan over de situatie van nu zoals in de Dreven, Gaarden en Zichten. Toch moet er een onderscheid gemaakt worden tussen zaken die spelen in de lopende projecten zoals ook in De Venen en zaken die in de structuurvisie verwerkt kunnen worden. Een bewoner haakt aan bij de opmerking dat de aanwezige bewoners niet representatief zijn voor de wijk. Hij is bestuurslid van Stichting Escamp voor Vrouwen, waardoor hij veel spreekt met vrouwen met een migratieachtergrond.

Zijn mening vanavond is mede gebaseerd op hun visie. Gevraagd wordt of de gemeente voldoende tijd en expertise heeft om dit lange en complexe traject goed te doorlopen en tot een integrale oplossing te komen? Marije Stelloo antwoordt dat de gemeente een aantal externe (milieu- en verkeerskundige) onderzoeken laat uitvoeren die moeten helpen om tot de gewenste integrale oplossingen te komen. Een bewoner merkt op dat Wethouder Balster ooit uitspraken gedaan over een terugkeergarantie, maar volgens een bewoner geeft Vestia die garantie niet. Een belangrijker zorg is nog dat de huren enorm omhooggaan na renovatie. Een gemiddelde bewoner uit een sociale huurwoning in de Venen gaat er zo’n € 100 tot € 200 op achteruit, terwijl Vestia niet openstaat voor huurgewenning. Het onderwerp past misschien niet in de structuurvisie, maar bewoners hebben er wel mee te maken als gevolg ervan. Een van de bewoners heeft een expertmeeting van de commissie Ruimte bijgewoond, waarin experts hun licht lieten schijnen op de plannen voor Zuidwest. Daar gaf men aan dat verdichten vaak langs de grote lijnen gaat, met hoogbouwaccenten. Vervolgens blijft het de bewoners verbazen dat de Gaarden, Dreven en Zichten al ingevuld zijn. Dat zorgt ervoor dat binnen die buurten enorme verdichting gaat plaatsvinden.

Marije Stelloo legt uit dat je het liefst eerst een structuurvisie uitwerkt en daarna pas de bouwplannen binnen het gebied. In de praktijk werkt het zo echter niet. In de Zichten wordt inderdaad verdicht, maar dat biedt ook kansen om er een meer verstedelijkt gebied van te maken, alsook langs de randen van de Dreven en Gaarden. Verder is er alleen ruimte voor kleinschaliger verdichting. De gemeente probeert die twee zoveel mogelijk in lijn met elkaar te laten zijn. Gevraagd wordt of en wanneer de gemeente een visuele presentatie kan geven van hoe de wijk eruit gaat zien. Marije Stelloo begrijpt dat de structuurvisie nog erg abstract is. Het gaat om heel Zuidwest en om een periode van 20 jaar, dus dat is heel veelomvattend. Het is nu nog niet duidelijk hoe alles eruit gaat zien. Er zullen wel ontwerpprincipes gemaakt worden van hoe het in de uitwerking ongeveer zou kunnen worden. Ook worden uitspraken gedaan over de hoofdstructuren. Een uitgewerkt plan zal dat niet worden, omdat er nog veel flexibiliteit in de structuurvisie moet blijven zitten. Een bewoner vraagt of de plannen tussentijds geëvalueerd worden. Ook zou hij graag weten wanneer er iets gerealiseerd gaat worden. Marije Stelloo legt uit dat er op basis van de structuurvisie omgevingsplannen (bestemmingsplannen) worden gemaakt.

In het kader van de Omgevingswet gaat de gemeente ook de monitoring organiseren, zodat het beleid tussentijds getoetst en aangepast kan worden. In sommige delen van Den Haag bestaat er al een openbaar monitoringssysteem, dat misschien verder wordt uitgerold. Het kan ook zijn dat het nog met rapportages gaat, maar deze zijn wel altijd openbaar.

Sociale voorzieningen Joost van Oosterwijk vraagt de bewoners hoe de gemeente doelgroepen kan bereiken, die niet naar de participatiebijeenkomsten komen. Bewoners adviseren hem om naar de Sterrenhoek te komen en een afspraak te maken met Stichting Escamp voor Vrouwen. De gemeente kan ook de wijk ingaan, zoals tijdens de eerste bijeenkomst al is voorgesteld: zet een tafel met een kan koffie neer in het winkelcentrum en ga met voorbijgangers in gesprek. Joost van Oosterwijk zou ook graag jongeren bereiken. Tijdens de bewonersavonden wordt vaak gezegd dat er meer

5

voor jongeren te doen moet zijn, maar jongeren komen zelf niet naar deze avonden toe. Geadviseerd wordt om via jongerenwerkers van St. MOOI contact te zoeken met jongeren, of via het Zuidwestcollege. Marije Stelloo heeft inmiddels een afspraak gemaakt om met de leerlingenraad van het Zuidwestcollege in gesprek te gaan. - Een bewoner merkt op dat veel jongeren buiten de wijk naar school gaan, omdat er in de wijk geen havo/vwo is. Daar zijn ze dus te vinden. In de wijk vind je ze niet, omdat er totaal geen voorzieningen voor hen zijn. Verder merkt ze op: als je mensen wilt spreken, moet je ze niet gevoel geven dat het er toch niet toe doet wat ze zeggen. Mensen krijgen brieven of gespreksmomenten, maar de boodschap is altijd: vort op! Mensen denken dat ze toch niets aan de plannen kunnen veranderen. - Een bewoner deelt de zorgen en onrust die anderen hebben geuit. Ze vreest dat de woningbouwcorporatie gaat bepalen hoe het allemaal gaat worden. Voor de Venen zijn er al concrete plannen. Zij moet haar huis uit voor een grote renovatie door Vestia en kan hoogstwaarschijnlijk niet meer terugkomen. Ze begrijpt dat de gemeente hier niet over gaat, maar dat zijn wel de zorgen van de bewoners. Een aantal mensen met een migratieachtergrond zijn vanavond weggebleven, omdat ze zich de vorige keer niet gehoord voelden.

- Een van de bewoners vindt dat in de structuurvisie opgenomen moet worden dat bewoners kunnen terugkomen in de woning die zij voor renovatie achterlaten. Dat moet een uitgangspunt zijn. Sanna Schuiling legt uit dat de terugkeergarantie niet in de structuurvisie thuishoort, maar in de nota van uitgangspunten of in het sociaal plan van de woningcorporatie. Het is overigens wel de bedoeling dat mensen na de renovatie kunnen terugkeren naar hun oude woning of buurt, zodat de sociale samenhang behouden blijft. De gemeente en Vestia gaan samen bekijken in hoeverre dat gaat lukken. Bewoners vinden dat de gemeente dwingender moet optreden, omdat Vestia helemaal geen rekening houdt met de terugkeergarantie en bewoners sommeert te vertrekken. Sanna Schuiling legt uit wat de terugkeergarantie inhoudt. Als iemand in een sociale huurwoning woont en na renovatie wil terugkeren, wordt er gekeken naar de samenstelling van het huishouden en het inkomen. Als de situatie veranderd is, kan het zijn dat de huur verhoogd wordt. Terugkeergarantie betekent dus niet dat iemand terugkeert en dezelfde huur gaat betalen. Als een bewoner moet verhuizen omdat zijn woning gesloopt wordt, kan hij niet terug naar zijn eigen woning. In dat geval wordt gekeken of hij naar dezelfde straat kan terugkeren.

Overigens leert de ervaring dat twee derde van de mensen uiteindelijk niet meer wil terugkeren naar hun oude buurt omdat er tussen sloop en oplevering van een nieuwbouwwoning flink veel tijd zit. - Op het Zuidwestcollege zitten 475 leerlingen, waarvan volgens de adjunct-directeur 85% onder de armoedegrens leeft. Die samenstelling mag zo niet blijven bestaan, want het uit zich in een slechte leefbaarheid en een hoog ggz-gehalte. Een bewoner stelt dat de structuurvisie geen gentrificatieplan moet zijn om dure woningen in de wijk te plannen. Dat de wijk nu kampt met gebrek aan sociale cohesie wordt nu beantwoord met een plan vol hoogbouw. De vraag zou moeten zijn hoe je een socialere structuur kunt neerzetten en die is niet helemaal te rijmen met de verdichtingsopgave. De gemeente moet dus niet alleen verdichten, maar ook een ander woningenaanbod realiseren, zodat mensen met een bredere beurs ook in Zuidwest kunnen wonen. Sanna Schuiling reageert dat de gemeente graag combinaties wil maken van verschillende soorten woningen: van goedkoop naar duurder, van groot naar klein. Door die vermenging gaat de samenstelling en leefbaarheid in de wijk verbeteren. - Een bewoner merkt op dat de bestaande problemen niet worden opgelost door het toevoegen van een ander woningaanbod. Dan krijg je nieuwe woningen met oude problemen. Het lost het armoedevraagstuk niet op.

Arme mensen moeten ook ergens wonen; de gemeente moet iets doen aan het oplossen van het armoedeprobleem. Sanne Schuiling wijst op het aanstaande Nationaal Programma Den Haag Zuidwest waarvoor Den Haag in aanmerking wil komen. Daarin zitten allemaal plannen om de wijk ook op sociaal gebied te verbeteren. - Volgens een van de bewoners worden een paar dingen over het hoofd gezien. Als de arme mensen die nu in Zuidwest wonen moeten vertrekken, gaan ze zonder toekomst ergens anders wonen. Dat is geen oplossing. Bovendien hebben zij wettelijke inspraakrecht, dat nu met voeten getreden wordt, omdat ze niet weerbaar en niet georganiseerd zijn. Er worden zelfs pogingen gedaan om hun organisatie te verbreken, door hun voor te houden dat ze inspraak hebben. Tot slot is ze ervan overtuigd dat de gemeente hoopt dat er allemaal blanke Nederlanders met veel geld naar Zuidwest willen verhuizen. Dat gaat echter niet

6

gebeuren. Er wonen in de buurt genoeg mensen met geld, die wachten op een koopwoning. Zij gaan niet weg. Buitenstaanders willen echter niet in Zuidwest wonen. Sanna Schuiling antwoordt dat de gemeente niemand wegstuurt. Met woningcorporaties worden allerlei afspraken gemaakt en sociale plannen opgesteld om de bewoners te beschermen. De bewoners die kritiek op het verslag van de eerste bijeenkomst hadden, worden gevraagd om hun opmerkingen te mailen aan Jeroen van der Linden via het e-mailadres van de Structuurvisie Den Haag Zuidwest. 5. Infomarkt Tijdens de infomarkt kunnen bewoners bij de informatiepanelen nog in gesprek gaan met de medewerkers van de gemeente. 6. Sluiting De voorzitter dankt de aanwezigen voor hun inbreng en sluit de vergadering om 21.05 uur.

7

Bijlage V: Diapresentatie en informatiepanelen bouwstenen structuurvisie Den Haag Zuidwest november 2021

Graag attenderen wij u op het volgende:

• Bij binnenkomst en verplaatsing door de ruimte is het verplicht om een mondkapje te dragen. Als u zit mag het mondkapje af. • Houd 1,5 meter afstand van elkaar; • U wordt begeleid naar uw zitplek en u wordt gevraagd zo veel mogelijk op uw plaats te blijven zitten; houd bij de infomarkt 1,5 meter afstand.

Structuurvisie Den Haag Zuidwest

Samen bouwen aan een betere toekomst

Het programma van vandaag

01

02

03

19.30 uur

20.00 uur

21.00 uur

Structuurvisie en een

Panelgesprek met de

Rondgang

terugblik naar de

vakspecialisten en

informatiepanelen

vorige bijeenkomsten

publiek

Participatie structuurvisie - Terugblik

ZUIDERPARK

Drie bijeenkomsten in drie wijken • Bouwlust/Vrederust en Uithof

MOERWIJK

• Morgenstond en Zuiderpark

MORGENSTOND

• Moerwijk en Zuiderpark Bijeenkomst 1 - september 2021 • Wat is een Structuurvisie?

BOUWLUST VREDERUST

• Welke onderwerpen? • Informeren stand van zaken • Wat zijn de kwaliteiten en verbeterpunten van de wijk? Bijeenkomst 2 - oktober 2021 • Werksessies over verschillende thema’s

UITHOF

Terugblik 1e bijeenkomsten in september Wat is een structuurvisie?

Omgevingsvisie of structuurvisie

Omgevingsplan of bestemmingsplan

Omgevingsvergunning

Beleid en kaders

Regels

Project

Terugblik 1e bijeenkomsten in september Waar gaat de structuurvisie over ?

•

Woningen toevoegen, vernieuwen en verduurzamen

•

Voorzieningen, winkels, wijkeconomie en bedrijven

•

Groen, water en openbare ruimte (klimaatbestendig, energietransitie, gezondheid, veiligheid en ruimte voor ontmoeting en bewegen)

•

Mobiliteit (lopen, fiets, OV, auto en parkeren)

Terugblik 1e bijeenkomsten in september Wat vonden bewoners belangrijke thema’s?

Morgenstond

Moerwijk

Bouwlust/Vrederust