RIS315261 Bijlage 1-5 Notitie bewonersparticipatie
Tekst van het document
Notitie Bewonersparticipatie Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040
MEI 2022
Zuidwest op z'n best!
2
Inhoudsopgave Vooraf5 Leeswijzer6 Vertrekpunten en inrichting van het participatieproces
6
Inbreng van ideeën wensen en voorkeuren tijdens participatie
10
Ideeënbus en ingekomen brieven
15
Gesprek met leerlingenraad Zuidwest college
16
Conclusies en aanbevelingen en vervolgstappen
16
Bijlage I: Uitnodiging informatiebijeenkomsten structuurvisie Den Haag Zuidwest
19
Bijlage II: Verslagen participatie september 2021
19
Bijlage III: Verslagen participatie workshopsessies oktober 2021
19
Bijlage IV: Verslagen participatie november 2021
19
Bijlage V: Diapresentatie en informatiepanelen bouwstenen structuurvisie Den Haag Zuidwest november 2021
19
Bijlage VI: Resultaten gesprek met leerlingenraad Zuidwestcollege, 18 januari 2022
19
3
4
Vooraf Voor Den Haag Zuidwest is een langjarige intensieve aanpak nodig met als doel om met Zuidwest in ieder opzicht over twintig jaar op het Haags gemiddelde van levensstandaard (economisch, sociaal, cultureel) te komen. Vanuit een integrale toekomstvisie is een brede aanpak ontwikkeld. Onderdeel van deze toekomstbenadering voor Zuidwest is de totstandkoming van een structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040. Een ruimtelijk-planologische vertaling van de toekomstvisie voor Den Haag Zuidwest. In de structuurvisie is geformuleerd wat ruimtelijk nodig is om bovengenoemd doel voor Den Haag Zuidwest te bereiken. De structuurvisie richt zich op de fysieke leefomgeving van Den Haag Zuidwest: gebouwen, winkels, wegen, straten, pleinen, parken, sloten, groen, lucht, de grond, etc. Ofwel, datgene wat je ziet, ruikt en kan aanraken.
5
Leeswijzer
inhoudelijke reactie op de geleverde inbreng. Deze inhoudelijke reactie treft u aan in onder havige notitie over de bewonersparticipatie.
Voor u ligt de notitie waarin de inspanningen zijn beschreven op het gebied van
Deze notitie is een weergave van de bewoners
bewonersparticipatie voor de totstandkoming van de structuurvisie Den Haag
participatie. Andere overheden zoals de Provincie
Zuidwest 2040. In deze notitie wordt gesproken over een structuurvisie in plaats van over een gebiedsvisie, omdat de aanduiding structuurvisie ook tijdens de participatie is gebruikt.
Zuid-Holland, de buurgemeenten Westland en Rijswijk, het Hoogheemraadschap Delfland en instanties als de GGD, woningcorporaties die actief zijn in Zuidwest, de AVN, de Omgevingsdienst Haaglanden, MRDH, mobiliteits- en vervoers
Doel van de bewonersparticipatie is geweest om participanten inbreng te laten geven op de structuurvisie voor Den Haag Zuidwest.
Vertrekpunten en inrichting van het participatieproces
partijen zoals de HTM zijn apart benaderd door de gemeente Den Haag om hun inbreng en reactie te geven op de verschillende onderdelen van de structuurvisie.
Zodoende zijn belangen gepeild, nieuwe ideeën en
Participatieverordening 2012
andere perspectieven ingebracht en is het draag-
Belangrijk vertrekpunt voor de inrichting van het
Recente bewonersparticipatie
vlak voor verschillende doelen en ambities verkend
participatieproces is vanzelfsprekend de inspraak-
In 2020 en in 2021 is voor de totstandkoming van
en de kwaliteit van de structuurvisie verbeterd.
en participatieverordening 2012 van de gemeente
meerdere ruimtelijke plannen gericht op Den Haag
Den Haag. De structuurvisie is een visiedocument
Zuidwest op verschillende momenten bewoners-
In de notitie is in eerste instantie uiteengezet hoe
waarin denk- en streefbeelden richting 2040
participatie georganiseerd. Daarbij moet gedacht
het participatieproces is ingericht. Vervolgens is
worden gegeven. Bij een dergelijk visiedocument
worden aan participatie voor de wijkagenda’s
een weergave gegeven van wat de opbrengst van
past gebruikmaking of inzet van de participatie-
Moerwijk en Bouwlust/Vrederust, de gebieds-
de participatie is, evenals een inhoudelijke reactie,
trede ‘raadplegen’:
agenda De Uithof, de gebiedsagenda Morgenstond,
zoals de wijze waarop de opbrengst waar mogelijk
het gebiedspaspoort Zichtenburg-Kerketuinen-
is verwerkt in de structuurvisie of op een andere
‘het gelegenheid geven aan belanghebbenden en/
Dekkershoek (ZKD), net als de participatie ten
manier een vervolg krijgt. Tot slot worden de
of belangstellenden om ideeën, wensen en
behoeve van de gebiedsontwikkeling van de
vervolgstappen uiteengezet, conclusies gegeven en
meningen naar voren te brengen of voorkeuren
buurten Dreven, Gaarden en Zichten en voor
aanbevelingen gedaan om de participatie bij en
aan te geven die bij de beleidsvorming worden
De Venen. Een indruk van het bereik van deze
communicatie over de fysiek-ruimtelijke
betrokken’.
participatietrajecten is als volgt:
In de verordening is bovendien opgenomen dat
• In 2020 zijn met zeventien partners/stakeholders
ontwikkeling van Den Haag Zuidwest verder te versterken.
6
indien het participatieproces het karakter heeft
in de wijk Morgenstond (de winkelstraat
van raadplegen dan geeft het bestuursorgaan een
manager Leyweg, HTM, de woningcorporaties
Staedion en Haagwonen, projectontwikkelaars,
Hiervoor hebben enquête momenten ‘op straat’
middelen te willen inzetten, maar daadwerkelijk in
zorginstellingen, scholen, Theater en cultuur
plaatsgevonden in Moerwijk en in het winkel
fysiek gesprek te willen komen met bewoners over
anker Dakota, etc.) digitale gesprekken gevoerd
centrum Leyweg. Ook zijn er twee bijeenkomsten
de toekomst van hun wijk. Een voor veel bewoners
voor de gebiedsagenda Morgenstond over de
met stakeholders geweest in Theater Dakota met
abstract onderwerp als een structuurvisie vraagt
toekomst van de wijk.
bewoners, belangenverenigingen, de HTM en de
bovendien om het kunnen bieden van een toe
woningcorporaties.
passelijke mondelinge context of een beleids
• In 2021 is een huis-aan-huis brief in Morgenstond verspreid waarin bewoners is gevraagd voor de
achtergrond bij vragen die leven. Wanneer nodig in
gebiedsagenda een online-enquête in te vullen
Als gevolg van de coronamaatregelen per maart 2020
een 1-op-1 gesprek. Maar ook het kunnen signaleren
met vragen en stellingen over de toekomst van de
zijn veel van deze participatietrajecten, of onder-
en direct bespreekbaar maken van gevoelens en
wijk Morgenstond. In totaal hebben 438 bewoners
delen ervan, digitaal of via schriftelijke enquêtes
emoties die bestaan onder bewoners over hun wijk
deze vragenlijst ingevuld.
georganiseerd. De inzet van deze middelen heeft,
is een positieve bijkomstigheid van een fysiek
• In het kader van de gebiedsagenda Morgenstond
zoals hierboven duidelijk is gemaakt, een grote
samenzijn. Vanwege het hoofdzakelijk
hebben leerlingen uit de bovenbouw van vier basis-
respons opgeleverd. Er is naar eigen waarneming
plenaire karakter van de bijeenkomsten konden
scholen in de wijk via een kleurplaat hun ideeën
en inschatting bovendien een breed en divers
bewoners ook leren van de vragen van hun buurt-
voor de wijk gegeven. Scholen die hebben mee
bereik gerealiseerd. De opbrengsten van mede
genoten, zonder als bewoner per se zelf een
gedaan waren de Tamarschool, De Drentse Hoek,
deze reeds doorlopen participatietrajecten en de
mening te hoeven hebben, of daarop doorvragen.
De Nutsschool en De Haagse Beek. Maar liefst
schat aan informatie vormden vanzelfsprekend
Zo is met de participatiebijeenkomsten ook bij
146 leerlingen hebben de kleurplaat ingevuld.
een inhoudelijk vertrekpunt voor de bewoners
gedragen aan burgerschapsvorming (actief
participatie voor de structuurvisie Den Haag
meedoen aan de samenleving en betrokkenheid
paspoort ZKD hebben in 2020 en 2021 circa
Zuidwest en de daarvoor getroffen voorbereidingen.
tonen) en het helpen ontwikkelen van maat
100 belanghebbenden (vnl. ondernemers)
Ze gaven bijvoorbeeld via de wijkagenda een goed
schappelijke competenties. Samen met de geboden
via straatbijeenkomsten en digitale sessies
inzicht op hoe de mate van leefbaarheid van hun
kennis en duiding zijn bewoners mogelijk bij
meegedacht over de toekomst van het
wijk op dit moment door bewoners van Bouwlust
volgende participatietrajecten in Zuidwest
bedrijventerrein.
wordt ervaren. Net als de behoefte aan meer
opnieuw bereid om deel te nemen.
• Voor de totstandkoming van het gebieds
• In het kader van de wijkagenda Bouwlust/ Vrederust is begin 2021 een bewonersenquête
woningdifferentiatie in de wijk Morgenstond via de gebiedsagenda.
onder 7600 huishoudens in Bouwlust verspreid
Gebiedsindeling Voor de participatie is het omvangrijke gebied
met een respons van 997 ingevulde enquêtes.
Met de versoepelingen van de coronamaatregelen
Zuidwest - omwille van herkenbaarheid en
In totaal zijn er 1200 mensen bereikt tijdens het
in het najaar van 2021 in het vooruitzicht, is in het
betrokkenheid voor en van bewoners, ondernemers
participatietraject.
zomerreces besloten om, met inachtneming van
en instellingen - in drie gebieden verdeeld:
• Voor de mobiliteit in Den Haag Zuidwest is
alle geldende voorschriften, fysieke participatie-
Moerwijk inclusief het aangrenzende Zuiderpark,
eind 2021 een participatietraject georganiseerd
bijeenkomsten voor de structuurvisie te organi-
Morgenstond inclusief - ook hier - het aangrenzende
in samenwerking met studenten van de TU Delft
seren. Gemeend is om voor de structuurvisie niet
Zuiderpark en Bouwlust/Vrederust inclusief de
en de Radboud Universiteit in Nijmegen.
opnieuw digitale of schriftelijke participatie
aangrenzende Uithof. Zie ook onderstaande kaart
7
informatie over Zuidwest nu en de opgaven voor de toekomst. Ook is uitgelegd welke aanvullende onderzoeken worden verricht voor de structuurvisie, zoals een Milieueffectrapportage (MER) en een cultuurhistorisch onderzoek. De brieven zijn huis-aan-huis onder alle adressen in Zuidwest verspreid. Aanvullend zijn alle bij de gemeente bekende stakeholders in Zuidwest per e-mail benaderd en uitgenodigd voor de bijeenkomsten. Zo hebben ook de leden van de Partnerraad Zuidwest een uitnodiging ontvangen. Geïnteresseerde bewoners, ondernemers en vertegenwoordigers konden zich desgewenst ook als deelnemer aanmelden voor een bijeenkomst van een deelgebied en wijk waar ze zelf niet woonachtig of werkzaam zijn. Hoewel de bijeenkomsten waren georganiseerd per deelgebied, is tijdens elke bijeenkomst het schaalniveau van geheel Zuidwest nadrukkelijk in ogenschouw genomen. De uitnodigingsbrief is als bijlage bij deze notitie gevoegd. waarop de drie gebiedsdelen in Zuidwest zijn
winkeliers, welzijnswerkers, cultureel onder
weergegeven waarop de bewonersparticipatie
nemers, directies van scholen, medewerkers van
Inrichting van de participatiebijeenkomsten
is gericht.
de verschillende woningcorporaties.
Voor de bijeenkomsten zijn verschillende
Voor elk gebied afzonderlijk zijn in het najaar
Bewoners, ondernemers en instellingen in
het doel en de opzet van de bijeenkomsten. In de
van 2021 drie bijeenkomsten georganiseerd: één
Zuidwest ontvingen eind augustus 2021 een
eerste serie bijeenkomsten in september, die vooral
in september, één in oktober en één in november.
uitnodigingsbrief om deel te nemen aan de
een inventariserend en informerend karakter
Vanwege een grote belangstelling (groter dan het
participatiebijeenkomsten voor hun wijk of deel
hadden, is gebruik gemaakt van verschillende
maximaal aantal toegestane deelnemers)
gebied. Centraal in de uitnodiging stond de vraag:
interactievormen zoals stellingen, de digitale tool
is in september een extra bijeenkomst georgani-
‘Wat moet er gebeuren om ervoor te zorgen dat
Mentimeter en aan het einde van de bijeenkomst
seerd. In totaal zijn tien bijeenkomsten gehouden.
Den Haag Zuidwest in de toekomst een fijne plek
de presentatie en toelichting van een samen
De bijeenkomsten waren bedoeld voor bewoners,
is om te wonen, te leven en te werken?’
vattend beeldverslag. Via een ideeënbus is aan
maar ook ondernemers, instellingen en stake
De uitnodigingsbrief was voorzien van een bijlage
deelnemers bij het verlaten van de bijeenkomsten
holders in Zuidwest. Denk aan huisartsen,
waarin is toegelicht wat een structuurvisie is,
de mogelijkheid geboden om op een briefje
communicatievormen gebruikt die passen bij
8
(‘Wat wilt u nog kwijt? Laat het ons weten via de
vragen over welke kwaliteiten en plekken in de
werd eind september 2021, in aanloop naar de
ideeënbus!’) nog een bericht aan de gemeente
wijk en in Zuidwest behouden moeten blijven,
werkgroepen van oktober, geïntroduceerd aan
achter te laten. In de tweede serie bijeenkomsten
wat terug moet komen en wat moet worden
belangstellenden via een webinar.
in oktober, waar verdieping op verschillende
toegevoegd stonden centraal. In deze eerste reeks
thema’s centraal stond, is per thema van de
plenaire bijeenkomsten zijn de deelnemers ook
In de drie bijeenkomsten in november is plenair
structuurvisie aan de slag gegaan in werkgroepen.
geïnformeerd over de stedelijke opgaven van
aan deelnemers teruggekoppeld hoe de input van
De werkgroep thema’s waren wonen en leef
Den Haag (onder meer de woningnood, energie-
de deelnemers in samenhang en op wijkniveau
omgeving, openbare ruimte en groen, mobiliteit,
transitie, mobiliteitstransitie) en brede aanpak
en op niveau van geheel Den Haag Zuidwest
voorzieningen en de leefbaarheidseffectrap-
voor Zuidwest (onder meer wegnemen sociale
wordt meegenomen bij het verder uitwerken van
portage (LER). In de derde reeks bijeenkomsten
achterstanden, onderwijs, werkgelegenheid,
de structuurvisie en de onderzoeken. Daarover
in november, waarin werd teruggekeken op de
woningverbetering en -differentiatie). Verder
is vervolgens met behulp van een panelgesprek
vorige reeksen bijeenkomsten en de opbrengsten
is aandacht besteed aan de reden en uitgangs-
verder in gesprek gegaan met de deelnemers.
daarvan (wat hebben we opgehaald en wat is daar
punten van de structuurvisie, de onderzoeken
mee gedaan?), is een panelgesprek georganiseerd
die ook voor de structuurvisie worden verricht,
Van iedere bijeenkomst is een uitgebreid samen-
met een ambtelijke vertegenwoordiging van de
de ambities en eerste gedachten van de structuur-
vattend verslag gemaakt. Alle verslagen zijn als
verschillende vakdisciplines die aan de structuur
visie, en de vervolgwijze van participeren.
bijlage bij deze notitie toegevoegd. Alle bewoners
visie werken. De avonden werden afgesloten met
die zich hebben aangemeld voor de bijeenkom-
een informatiemarkt waar bewoners in gesprek
In de drie bijeenkomsten in oktober is plenair
sten hebben het verslag na afloop van iedere
konden met ambtenaren bij verschillende panelen.
teruggekoppeld wat er door bewoners aan ideeën
bijeenkomst via een e-mail ontvangen. Aan een
De gemeente was op alle participatieavonden met
en opmerkingen is ingebracht tijdens de eerste
enkeling is op verzoek het verslag per post toege-
een brede vertegenwoordiging van vakdisciplines
bijeenkomst en de wijze waarop hier een vervolg
stuurd. Op de bijeenkomsten waren helaas weinig
vanuit alle betrokken gemeentelijke diensten
aan kan worden gegeven. Vervolgens is met de
jongeren aanwezig. Gezien het toekomstperspectief
aanwezig, samen met de frontlijnmedewerkers
deelnemers inhoudelijk in gesprek gegaan over
richting 2040 natuurlijk erg jammer. Om een
van de stadsdeelorganisatie.
de verschillende thema’s die bepalend zijn voor de
alzijdig beeld te krijgen van de randvoorwaarden
structuurvisie: de woningbouwopgave, mobiliteit,
die van belang zijn voor een aantrekkelijke toekom-
Het leidende uitgangspunt voor de bijeenkomsten
openbare ruimte & groen en duurzaamheid en
stige woon- en leefomgeving van Zuidwest is juist
was om de toekomst van de bewoners van
voorzieningen. Ideeën, wensen, meningen en
ook de mening van jongeren van groot belang.
Zuidwest centraal te stellen. Mede om die reden
voorkeuren zijn geïnventariseerd en in werkgroep
Zoals hierboven genoemd is in het kader van de
lag in de eerste serie van vier bijeenkomsten
(ca 5-10 deelnemers per gesprek) en vervolgens
gebiedsagenda Morgenstond samengewerkt met
in september de nadruk op het bevragen en
in plenair verband besproken. Ook is vanuit het
een aantal basisscholen. Op 18 januari 2022 is een
inventariseren van onderwerpen, problemen en
oogmerk van de proeftuin in alle drie de deel
digitaal gesprek met de leerlingenraad van het
zorgen, vraagstukken en thema’s rond leefbaar-
gebieden in werkgroepverband gesproken over
Zuidwest College gehouden over de structuurvisie.
heid en de fysieke woonomgeving die bewoners
de Leefbaarheidseffectrapportage voor Den Haag
De opbrengsten van dit gesprek zijn ook als bijlage
en ondernemers belangrijk vinden. Maar ook
Zuidwest (LER). De LER proeftuin voor Zuidwest
bij deze notitie gevoegd.
9
Inbreng van ideeën wensen en voorkeuren tijdens participatie
De avonden in Bouwlust/Vrederust gingen
Bewoners stelden vraagtekens bij de represen
gepaard met veelal een kritische houding.
tativiteit (culturele diversiteit) van de deelnemers
Grotendeels ingegeven door de al concrete
aan de bewonersavonden.
Algemene indruk
plannen voor Dreven, Gaarden, Zichten en voor
De drie bijeenkomsten in Morgenstond werden
De Venen. Aanwezige bewoners gaven aan in
Weergave opbrengst eerste ronde gesprekken
gekenmerkt door veel onvrede over actuele
onzekerheid te verkeren over hun toekomst en de
Bij binnenkomst van de eerste ronde participatie-
leefbaarheidszaken in de wijk (overlast, schoon,
planvorming en bovendien gestelde uitgangs-
bijeenkomsten is aan iedere deelnemer gevraagd
heel en veilig). Daarnaast werd aandacht gevraagd
punten slecht te kunnen volgen. Zo leverden de
wat hij of zij belangrijk vindt voor de toekomst
voor oudere jeugd. Het gemis van een HAVO/
mate van verdichting (en hoogbouw) net als het
van Den Haag Zuidwest en/of hun wijk. Over de
VWO-school kwam naar voren als noodzaak.
percentage toe te voegen sociale woningen vragen
drie wijken en avonden samengenomen werden
Bewoners uiten hun zorgen over de mate van
op (behoud van groen en privacy, hoogbouw versus
leefbaarheid, veiligheid en groen het vaakst door
verdichting en de effecten ervan op de leefbaar-
leefbaarheid en anonimiteit, waarborgen van een
bewoners genoemd.
heid, net als de huisvesting van meer zorgdoel-
mix van middelhoge en lage inkomens). Bewoners
groepen. Tijdens alle avonden in Morgenstond is
wilden toezeggingen over extra publieke voor
er aandacht gevraagd voor de overlast van
zieningen (zoals ook hier een HAVO/VWO)
parkeerdersvan buiten de wijk, het verbeteren van
en openbaarvervoer, voordat er gebouwd wordt.
de verkeersveiligheid in de wijk, met name bij het oversteken van de grote doorgaande wegen, zoals de Loevesteinlaan en de Hengelolaan, voor kinderen en ouderen.
Vaak genoemde onderwerpen Mentimeter peiling: wat vindt u in een of twee woorden belangrijk voor de toekomst van Zuidwest en/of uw wijk?
In Moerwijk maakt men zich veel zorgen om de
Moerwijk en Zuiderpark
Bouwlust/Vrederust en Uithof
Morgenstond en Zuiderpark
Leefbaarheid
Leefbaarheid
Leefbaarheid
Veiligheid
Groen
Groen
Ruysbroekstraat. Men heeft het gevoel dat het gros
Betaalbare woningen
Veiligheid
Veiligheid
van de kwetsbare doelgroepen in Moerwijk en in
Behoud van de wijk
Leefruimte
Voorzieningen
Zuidwest gehuisvest worden. Saamhorigheid en
Betere woningen
Bereikbaarheid
Saamhorigheid
Openbare ruimte
kwaliteit van (ook particuliere) woningen, overbewoning, armoede, criminaliteit en de plaatsing van nog meer zorgdoelgroepen, aan gewakkerd door onder meer de plannen voor het huisvesten van deze doelgroep aan de Van
het belang van kunnen ontmoeten is veelgenoemd in Moerwijk.
10
In de zaalgesprekken die vervolgens over onder meer deze onderwerpen zijn gevoerd brachten bewoners onder meer onderstaande aanvullingen in die in deze notitie van een reactie zijn voorzien:
Weergave van de inbreng
Reactie
De wijken van Zuidwest zijn in de afgelopen jaren sterk achteruitgegaan. Er is veel overlast. Een aantal onderwerpen die spelen in de wijk zoals parkeren, schoon, heel en (verkeers)veilig(heid) moeten nu worden opgelost en niet pas in 2040 als de plannen van de gemeente zijn uitgevoerd.
Voor de korte termijn is er een aanpak op veel van deze onderwerpen via de wijkagenda’s. Op de middellange termijn voor Morgenstond en de Uithof via gebiedsagenda’s. Voor de wijken Moerwijk en Bouwlust/Vrederust zijn vorig jaar wijkagenda’s opgesteld. De gemeente start in 2022 samen met bewoners met een wijkagenda voor Morgenstond en voor het Zuiderpark. Tegelijk beoogt de structuurvisie om te voorzien in duurzame oplossingen voor overlast die nu speelt. Zoals de inzet op openbaar vervoer en deelmobiliteit om zo ook parkeerdruk en -overlast tegen te gaan.
Een groot deel van Zuidwest bestaat uit bewoners met een migratieachtergrond en sociale huurders, die zijn nauwelijks aanwezig.
De structuurvisie wordt mede inhoudelijk vormgegeven aan de hand van andere recente participatie inspanningen in Zuidwest. Ook de Agenda Ruimte voor Stad vormt nog steeds een leidraad. Onder alle adressen is huis-aan-huis en via alle bekende (digitale) buurt- en wijknetwerken in Zuidwest is een uitnodiging tot deelname verspreid. In de aanbevelingen in deze notitie is een beeld geschetst om de participatie ook te verbeteren mede om een breed en divers bereik bij participatie te realiseren. Zo moet ook gewerkt worden aan de legitimiteit die bewoners ervaren bij participatie. Ofwel, het gevoel vergroten om het recht te hebben om te spreken.
Hoe gaan verdichten en vergroenen samen? Het groen, ecologie en het groene karakter (denk ook aan de volks- en hobby- of moestuinen) moet ondanks verdichting behouden blijven en kwalitatief verbeterd worden, met meer ruimte om te spelen (verschillende typen (avontuurlijk, leeftijden)), te ontmoeten, te sporten en te bewegen en om de natuur te kunnen ervaren.
Verdichten is mogelijk onder de voorwaarde dat bij de uitwerking wordt ingezet op een kwalitatieve woonomgeving, met duidelijk afgebakende en betekenisvolle openbare ruimte, goede en betaalbare parkeeroplossingen en heldere overgangen van privé naar openbaar. In de structuurvisie is mede aan hand van door bewoners genoemde locaties aangegeven waar verdichten geen optie is. Het realiseren van een aantrekkelijke en uitnodigende groenstedelijke leefomgeving met groen behoud, versterken en verbinden is vervolgens een van de leidende principes van de structuurvisie. Dat komt tot uitdrukking in een zogenaamd ruimtelijk raamwerk van straten, wegen, lanen en singels, parken en groenstructuren. Zo betekent de in de structuurvisie voorgestelde aanpassing van een weg van 50 km/u naar 30 km/u vaak een smallere rijbaan waardoor meer ruimte voor de aanleg van groen ontstaat. Tegelijk is de weg makkelijker over te steken voor voetgangers.
Belang van behoud van sociale samenhang en kunnen ontmoeten en levendigheid, maar ook angst voor toenemende vervreemding en anonimiteit. Ook vanwege de geplande hoogbouw.
Ruimte voor ontmoeting (zitplaatsen, speelplekken, rustpunten, binnentuinen) is een van de leidende openbare ruimte ontwerpprincipes van de structuurvisie. Tegelijk is het voorzieningenprogramma voor Zuidwest gericht op het realiseren en faciliteren van ontmoeten via bijvoorbeeld cultuurlocaties zoals een bibliotheek.
11
12
Variatie in gebouwen(stijl), variatie en speels, mooie gevels, met allure en iconische waarde met ruimte voor enkele hoogteaccenten, maar niet te hoog. Behoud van kenmerkende details in wijk zoals gevelkunst.
Voor de gebiedsontwikkelingen in Zuidwest wordt door de gemeente een beeldkwaliteitsplan opgesteld. Daarin kan verbijzondering van gevelwanden en architectuur worden opgenomen als kwaliteitsnorm.
Verbeter uitleg over samenhang tussen vaststaand beleid, (stedelijke) visies en projecten (30% sociaal, visie op hoogbouw en in beleving, opgave 10.000 woningen, fasering planning)
In de conclusies en aanbevelingen van deze notitie is op dit door bewoners vaak genoemde aandachtspunt een reactie gegeven.
Een HAVO/VWO school draagt bij aan de trots van Zuidwest en kan nieuwe bewoners aantrekken.
Mede op basis van een bevolkingsprognose van Zuidwest wordt per 2029 een HAVO/VWO school voorzien in Zuidwest. Tot die tijd hebben de middelbare scholen rondom Zuidwest nog capaciteit.
Het probleem in Den Haag Zuidwest is veel complexer dan zomaar via onder meer woningen en openbare ruimte willen vernieuwen.
Er is een brede programma-aanpak voor Den Haag Zuidwest ontwikkeld waarin naast fysieke opgaven ook sociaal-maatschappelijke opgaven voor Zuidwest zijn benoemd.
Kan Zuidwest 10.000 extra woningen en dus 20.000 inwoners extra wel aan? Hoe blijft Zuidwest leefbaar? En welke voorzieningen zijn dan nodig?
De woningbouw intensiveringsopgave is een kans om in Zuidwest een ommekeer teweeg te brengen van een achterstandsgebied naar een aantrekkelijk, zelfredzaam en duurzaam woongebied. Op basis van de Milieu Effect Rapportage (MER) is een toevoeging van 10.000 woningen mogelijk geacht. Aan de hand van de Nota Referentienormen Maatschappelijke Voorzieningen wordt een globaal onderbouwde ruimte- en investeringsclaim gedaan voor het toevoegen van benodigde voorzieningen en een passende hoeveelheid groen bij een groeiend inwoneraantal. De referentienormen drukken de ruimtebehoefte per type voorziening uit in vierkante meters per 1.000 woningen. Extra woningen (verdichting) en een meer gevarieerde bewonerssamenstelling geldt als beter draagvlak voor voorzieningen en levert zo een bijdrage aan de leefbaarheid van Zuidwest. Om Zuidwest in de toekomst goed bereikbaar te houden is een mobiliteitstransitie nodig, door de bereikbaarheid lopend, fietsend, met het openbaar vervoer en deelmobiliteit te verbeteren. Bovendien door meer voorzieningen in de wijken toe te voegen.
Hoe kan het dat projecten als Dreven, Gaarden en Zichten al vooruitlopen op de structuurvisie?
Op moment dat de keuze werd gemaakt om een structuurvisie Zuidwest op te stellen liepen de initiatieven om in te grijpen in Dreven, Gaarden en Zichten al. Er is bewust gekozen om deze niet stil te leggen in afwachting van een visie, maar deze twee planprocessen parallel op te laten lopen (RIS302569 en RIS305714). De urgentie in de buurten is dusdanig groot dat een opeenvolgende planontwikkeling onverantwoord lang zou duren. Door de planvorming op de twee verschillende schaalniveaus gelijk op te laten lopen is de kans benut om de plannen elkaar te laten versterken. Het beleidsvormende werk op een groter schaalniveau dan Dreven, Gaarden, Zichten biedt enerzijds de mogelijkheden om veel verder te kijken dan het project zelf, en anderzijds gaf de gedetailleerdere uitwerking van Dreven, Gaarden, Zichten direct inzicht in de praktische implicaties van de keuzes die gewogen werden bij de vorming van de visie. Om afstemming te borgen hadden beide projectteams vrijwel gelijke ambtelijke bezetting. Bij de planvorming van Dreven-Gaarden-Zichten is gebruik gemaakt van de kennis en de inhoud van de visie die op onderdelen gereed was.
Weergave opbrengst tweede ronde gesprekken In de eerste ronde gesprekken zijn door bewoners al veel relevante onderwerpen ingebracht die soms ook in de werkgroep gesprekken tijdens de tweede ronde opnieuw aan bod kwamen. In onderstaande tabel is een gebundelde weergave opgenomen van een aantal aanvullende opmerkingen, ideeën en wensen van bewoners.
Weergave van de inbreng
Reactie
Voorzieningen voor vooral jongeren zijn nodig om ontwikkelachterstanden te voorkomen, overlast terug te dringen en de reputatie van de wijk te verbeteren. De centrale Escamp sportvelden zijn gesloten en ontoegankelijk en liggen voor veel bewoners van Zuidwest te ver weg. Kinderen hebben begeleiding nodig om er te komen.
Op basis van de Nota Referentienormen Maatschappelijke Voorzieningen wordt aan de hand van een globale ruimte- en investeringsclaim voorzien in de benodigde voorzieningen. Vanuit bestaand beleid, maar zeker ook aangejaagd door de brede aanpak voor Zuidwest wordt ingezet op het wegwerken van sociale achterstanden. Veel aandacht in de structuurvisie gaat uit naar verbetering van de centrale Escamp sportvelden en de routes er naar toe. Daar liggen veel kansen om het gebruik ervan te vergroten door meer bewoners die willen bewegen en georganiseerd of informeel willen sporten.
Realiseer een groter kunst- en cultuuraanbod.
Kunst en cultuur zijn belangrijk voor het behoud en de vorming van identiteit van Zuidwest(ers). Op basis van de Nota Referentienormen Maatschappelijke Voorzieningen wordt via een globale ruimte- en investeringsclaim voorzien in de benodigde voorzieningen zoals een extra cultuuranker en culturele broedplaatsen voor professioneel werkende kunstenaars.
Breng het toevoegen van nog meer kwetsbare bewoners en zorgdoelgroepen in Zuidwest een halt toe.
Op basis van het Doorbraakplan zijn in Zuidwest een drietal locaties voorzien voor de huisvesting van extra zorgdoelgroepen. Een stad die streeft naar een gezond stedelijk leven voor iedereen moet ook ruimte bieden aan mensen die het moeilijk hebben. Het toevoegen van meer kwetsbare doelgroepen kan de leefbaarheid en sociale samenhang verder onder druk zetten. Om die reden moeten plekken voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen nauwkeurig worden bepaald.
Is het nog wel gezond (luchtkwaliteit en geluidsoverlast) wonen als er verdicht wordt langs de doorgaande wegen in Zuidwest?
Bij de ontwikkeling van plannen en projecten wordt waar noodzakelijk rekening gehouden met milieunormen. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat balkons, met behoud van zonuren, zoveel als mogelijk worden gesitueerd aan de zijde waar de geluidsoverlast laag is en luchtkwaliteit hoog.
Winkelcentrum Leyweg is sterk achteruitgegaan en onaantrekkelijk vanwege verloederde staat openbare ruimte en verschraald of eenzijdig horeca- en winkelaanbod.
Aan de hand van de structuurvisie en de gebiedsagenda Morgenstond wordt ingezet op een revitalisatie van winkelcentrum Leyweg.
Verbind het openbaar vervoer met station Moerwijk en met de regio (Kijkduin, Rijswijk, Westland).
Aan de hand van de structuurvisie wordt onderzocht of er meer (hoogwaardig) openbaar vervoer in Zuidwest kan rijden. Daar wordt ook het openbaar vervoer naar en de voorzieningen rondom station Moerwijk bij betrokken net als een busverbinding tussen Rijswijk en Kijkduin via Zuidwest en betere verbindingen met het centrum en het Westland.
13
Weergave opbrengst derde ronde gesprekken In onderstaande tabel is een weergave van aanvullende gestelde vragen en gemaakte opmerkingen tijdens de laatste ronde gesprekken opgenomen.
Weergave van de inbreng
Reactie
Wordt de opgave om te verdichten gespreid over de hele stad?
De opgave voor de hele stad omvat tot 2040 50.000 woningen, waarvan 20% in Zuidwest gerealiseerd kan worden.
Commerciële (zoals winkelaanbod) en maatschappelijke voorzieningen kunnen bijdragen aan de gewenste levendigheid.
Als onderdeel van de woningbouwopgave wil de gemeente hier juist via de structuurvisie op inspelen en hier ruimte voor bieden. De structuurvisie zet in op een evenwichtig samenspel van fysieke leefomgeving onderwerpen, zoals tussen wonen en openbare ruimte en groen en voorzieningen. Meer vraag vanuit de wijk geeft ook het benodigde draagvlak voor instandhouding en levensvatbaarheid van deze gewenste voorzieningen.
Twijfel over aansluiting ambities mobiliteitstransitie (STOMP) zoals deelmobiliteit bij populatie van Zuidwest.
Doordat het aantal inwoners richting 2040 toeneemt wordt het ook drukker op straat. Dat geldt voor geheel Den Haag. Een mobiliteitstransitie is dus belangrijk voor de verdichtingsopgave. Het is nodig om in te zetten op een duurzame, veilige en efficiënte manier van verplaatsen binnen een compacte stad. In Zuidwest wordt ingezet op stimuleren van fietsgebruik net als verbeteren van looproutes en het OV. Zo wordt ingezet op het vergemakkelijken van het fietsgebruik met, in plaats van slecht toegankelijke kelderboxen, bovengrondse gebouwde stallingsmogelijkheden. Voor deelmobiliteit wordt per buurt zoveel als mogelijk aangesloten op de behoefte en mogelijkheden van bewoners. Ook de auto houdt een plek, omdat deze soms nodig blijft om bijvoorbeeld naar werk te kunnen komen.
De woonprogramma’s voor toevoegingen met sociale woningbouw bovenop de bestaande voorraad sociale woningen vergroten de kwetsbaarheid van Zuidwest.
Den Haag heeft te maken met woningnood. De wachtlijsten voor een sociale huurwoning zijn lang. Er is ook in Zuidwest een grote behoefte aan sociale woningbouw. Het toevoegen van sociale woningen in alle prijscategorien en soorten en maten in de wijken van Zuidwest zorgt er ook voor dat bewoners kunnen terugkeren in een voor iedere situatie passende woning, waarmee sociale structuren in de wijk zo goed mogelijk in stand blijven.
Worden in de structuurvisie ook de keuzes gemaakt voor het woningaanbod zoals de verhouding koop/huur, prijsklassen en dergelijke?
De uitgangspunten voor soorten woningen zijn vastgelegd in een woonvisie (voor de middellange termijn) en een daaraan gerelateerde woonagenda (korte termijn).
Zorg voor variatie, diversiteit en levendigheid in de openbare ruimte en in het groen, net als ruimte voor natuur en ecologie.
De inrichting van het groen en de openbare ruimte is een samenhangende opgave. Dat betekent dat onderwerpen als ruimte voor sport, spelen en bewegen, ontmoeten en ook groen en ecologie uitgangspunten zijn voor het maken van een ontwerp.
Zorg eerst voor de benodigde voorzieningen, zoals goed openbaar vervoer, en bouw daarna pas woningen.
14
Zuidwest is een bestaand stadsdeel waarbinnen al een breed arrangement aan voorzieningen aanwezig is. Aan de hand van de structuurvisie lopen het toevoegen van woningen en toevoegen van voorzieningen zo veel als mogelijk gelijk met elkaar op. Door trams op de bestaande routes vaker te laten rijden of door langere bussen in te zetten kan extra vraag naar openbaar vervoer al opgevangen worden. Daarnaast wordt onderzocht waar verbindingen verbeterd en toegevoegd moeten worden.
Ideeënbus en ingekomen brieven
tuinen”, “nieuwe woningen moeten betaalbaar
In de uitnodigingsbrief en tijdens de
zijn”, “bij nieuwbouw geen bergingen in de plint”
participatieavonden is het e-mailadres
en “breng liften aan in portiekwoningen”).
structuurvisiezuidwest@denhaag.nl kenbaar
Zowel bij de eerste reeks bijeenkomsten
gemaakt voor aanvullende vragen en opmerkingen
in september als ook de reeks in oktober was er
De reacties die zijn gericht op actuele zaken rond
van bewoners over de structuurvisie. In totaal
voor deelnemers de gelegenheid om een eventuele
leefbaarheid en het beheer van de openbare
hebben twintig bewoners via het e-mail adres een
nabrander via een korte schriftelijke reactie kwijt
ruimte zijn kenbaar gemaakt bij de betreffende
reactie aan de gemeente gegeven. Deze reacties
te kunnen aan de gemeente. Bewoners hebben
organisatieonderdelen van de gemeente, zoals de
zijn binnen een redelijke termijn van een antwoord
volop gebruik gemaakt van deze ideeënbus.
stadsdeelorganisatie van de dienst Publiekzaken.
voorzien.
In totaal werden maar liefst 245 briefjes in de
Enkele reacties zijn gelijk door de gemeente
ideeënbus gedaan door bewoners. De ingekomen
opgepakt, omdat deze betrekking hadden op de
Een groep van ongeveer zes bewoners uit de wijk
ideeën of berichten zijn te onderscheiden in een
huidige situatie. Waar mogelijk krijgen ze een
Bouwlust/Vrederust heeft zich verenigd naar
viertal categorieën:
plek in de wijkagenda’s van Zuidwest. Reacties
aanleiding van de participatieavonden in de
met betrekking tot sociaal-maatschappelijke
wijk rond de structuurvisie. Aanleiding hiervoor
(1) reacties die gaan over de structuurvisie (zoals
onderwerpen zijn onder de aandacht gebracht
vormen ook de concrete plannen die bestaan
“ruimte voor meer speelplekken” en “behoud van
van de leiding van het Programma Leefbaarheid
voor Dreven, Gaarden, Zichten en voor De Venen.
de volkstuinen”);
en Veiligheid Zuidwest en de stadsdeelorganisatie.
Op uitnodiging van de wethouder Wonen, Wijken
Reacties die gaan over de structuurvisie zijn
en Welzijn zijn begin 2022 een tweetal overleggen
(2) reacties die gaan over leefbaarheid en het
meegenomen in de afwegingen die worden
georganiseerd met een afvaardiging van de groep
beheer van de openbare ruimte in Zuidwest (zoals
gemaakt voor het opstellen van de structuurvisie.
bewoners, waarin zij hun standpunten hebben
“meer fietsnietjes”, “de behoefte aan een klein-
Reacties bestemd voor de woningcorporaties en
toegelicht en aanvullende vragen hebben gesteld.
schalige lokale milieustraat”, “parkeerplekken voor
die van invloed zijn op projecten zijn doorgestuurd
De gemeente heeft in het gesprek geprobeerd om
deelscooters” en “meer handhaving”);
aan deze corporaties en betreffende projectleiding.
uitleg te geven bij enkele van de geuite zorgen, en
Ook droegen bewoners in de ideeënbus verbeter-
deze waar mogelijk weg kunnen nemen.
(3) reacties die gaan over sociaal-maatschappelijke
punten aan over de ingezette ondersteunende
onderwerpen (zoals “vergroten van saamhorig-
middelen tijdens de participatieavonden, zoals
heid”, “onderlinge vervreemding”, “onaangepast
geluid en zichtbaarheid van de getoonde dia’s.
gedrag jongeren” en “maak ons trots!”);
Deze opmerkingen zijn door de organisatie direct benut als verbeteringen in de bijeenkomsten die
(4) reacties die gaan over de beheerverantwoor-
nog kwamen zoals in de getoonde presentaties.
delijkheden van de woningcorporaties of relevant
Een aantal bewoners gaf aan dat de opkomst
zijn voor lopende of voorgenomen projectontwik-
tijdens de avonden geen representatieve weergave
kelingen zoals bijvoorbeeld in Dreven, Gaarden en
is van de cultureel diverse samenstelling van
Zichten (zoals “verbeter het beheer van de binnen-
hun wijk.
15
Gesprek met leerlingenraad Zuidwest college
Conclusies en aanbevelingen en vervolgstappen
Op dinsdag 18 januari 2022 vond een digitaal
Conclusies en aanbevelingen
als een kloof tussen de systeemwereld en de
gesprek plaats met de leerlingenraad van
In totaal zijn circa 450 deelnemers aanwezig
leefwereld.
het Zuidwest college. Aan de hand van een
geweest bij de in totaal tien participatie
aantal stellingenen vragen via het interactieve
bijeenkomsten. Het aantal unieke deelnemers ligt
In de brede programma aanpak voor Zuidwest
instrument Mentimeter hebben de leerlingen
lager, omdat veel bewoners twee of drie van de
wordt deze behoefte via de Alliantie Sociale
aangegeven hoe zij het wonen en leven in
bijeenkomsten voor hun wijk hebben bijgewoond.
Samenhang en Participatie onderkend. In het
Zuidwest ervaren en wat zij belangrijk vinden voor
Veel bewoners hebben het als nuttig ervaren
programma is opgenomen dat een eenduidige
de toekomst van Zuidwest. Leerlingen gaven aan
om zich collectief, samen met buurtgenoten,
mensgerichte werkwijze bij de participatie- en
veel belang te hechten aan (verkeers)veiligheid.
in een bijeenkomst uit te kunnen spreken over
communicatieaanpak Zuidwest nodig is. Het is
Geen enkele leerling ziet zichzelf nog wonen in
de (gewenste) kwaliteit van hun leefomgeving.
nodig om de stem van meer individuele bewoners
Zuidwest over tien tot twintig jaar, tenzij er meer
Veel deelnemers hebben bovendien contact
en ondernemers te kunnen horen. Maar ook
verschillende woningen bijkomen. Van het gesprek
gegevens uitgewisseld om nader kennis te
de betrokkenheid van bewonersorganisaties,
zijn in de bijlage de uitkomsten opgenomen.
maken. Aanwezige ambtenaren hebben het als
buurtplatformen en wijknetwerken blijft van
Het gesprek leidt mogelijk via een pilot tot een
erg waardevolervaren om in hun antwoorden
groot belang als stevige en goed georganiseerde
vervolgsamenwerking tussen de gemeente en het
op vragen van bewoners ook een stuk beleids
gesprekspartners, zeker gezien de ingrijpende
Zuidwestcollege. Leerlingen onderzoeken in de
achtergrond (zoals woonbeleid of parkeerbeleid)
en grootschalige vernieuwing van Zuidwest.
pilot de vraagstelling hoe sociale media kan helpen
bij een bepaalde ambitie of maatregel uit de
Zij zijn met hun kennis van de wijken, wijk
om het voorzieningenaanbod in de wijk beter aan
structuurvisie te kunnen meenemen.
problematieken en doelgroepen in de wijken
te laten sluiten op de wensen van wijkbewoners en jongeren.
16
en beleidsvoornemens, zoals verwoord in een structuurvisie, en de dagelijkse leefbaarheid in de wijken van Zuidwest. Ook wel te omschrijven
belangrijke gesprekspartners. Van incidentele De ingezette participatiemiddelen, waarvan met
participatie moet toegewerkt worden naar een
name de gevoerde gesprekken met bewoners
constante dialoog of permanente integrale parti-
over hun wijk, hebben de gemeente veel waar-
cipatie. Een participatie infrastructuur, inclusief
devolle inzichten gegeven over de voorwaarden
de realisatie van een centrale en herkenbare
en behoeften die door bewoners aan hun leef
plek in de vorm van een participatiewinkel of
omgeving worden gesteld. Tegelijk is er de soms
werkplaats, net als empowerment van individuele
letterlijke oproep geuit door bewoners om vaker
bewoners met specifieke aandacht voor jeugd en
in de wijk zelf in gesprek te komen en te blijven,
jongeren, is daarvoor van belang. Hier kunnen
de leefomgeving te ervaren en zo ook meer
partijen samenwerken en wordt informatie
bewoners met een bi-culturele achtergrond te
zichtbaar en toegankelijk gemaakt. Daarbij moet
bereiken. Bovendien wordt door veel bewoners
de organisatie(graad) van bewonersplatforms
een afstand ervaren tussen papieren ambities
worden gestimuleerd en ondersteund. Net als
dat de rol van de Adviesraad/Partnerraad als
ook een gerichte aanpak om de participatie
Bouwlust/ Vrederust, Morgenstond en Moerwijk
gesprekspartner moet worden versterkt. In de wijk
bij de grote Haagse gebiedsontwikkelingen te
wordt gedurende de zienswijze periode een
Bouwlust/ Vrederust ontbreekt op dit moment een
versterken, zoals in Zuidwest. Een aanpak die
kleine tentoonstelling over de structuurvisie
bewonersorganisatie. Er is inmiddels vanuit een
leidt tot meer grip, transparantie (samenhang,
georganiseerd. In deze periode worden verder
aantal bewoners een onderzoek en samenwerking
volledigheid en mate van invloed) en duidelijke
rond de tentoonstelling meerdere informatieve
in gang gezet met de stadsdeelorganisatie naar de
procesafspraken, zodat een gezonde en veer-
inloopavonden voor belanghebbenden georga-
oprichting van een bewonersorganisatie in de wijk
krachtige relatie tussen gemeente, bewoners en
niseerd. De ontwerp structuurvisie wordt dan
Bouwlust/ Vrederust.
andere belanghebbenden en initiatiefnemers kan
gepresenteerd en toegelicht en aan belang
ontstaan. De signalen die door enkele bewoners
hebbenden wordt uitgelegd hoe zij een eventuele
In een blijvend gesprek met Zuidwest bestaat
uit Bouwlust/Vrederust werden geuit tijdens de
zienswijze kunnen indienen. Na het opstellen van
ook meer gelegenheid om de integrale opgave
participatie voor de structuurvisie over het ervaren
een nota van beantwoording op de ontvangen
(zowel sociaal maatschappelijk als ook ruimtelijk)
gebrek aan informatie en dat bewonersbelangen
zienswijzen en het verwerken van eventuele
voor Zuidwest en de kansen die herstructurering
over het hoofd worden gezien sluiten aan bij deze
wijzigingen in de structuurvisie wordt de visie via
biedt beter over het voetlicht te brengen bij in
verbeteraanpak. Te nemen stappen in deze aanpak,
het college ter vaststelling aangeboden aan de
eerste instantie de bewonersorganisaties en de
zoals nieuwe (digitale) participatiemethoden om
gemeenteraad.
verschillende wijknetwerken. De Adviesraad/
meer- en andere bewoners (denk aan jongeren
Partnerraad Zuidwest kan hier een belangrijke
en bewoners met een bi-culturele achtergrond)
rol in vervullen, maar ook de netwerken op
te bereiken, het bieden van een beter inzicht en
buurtniveau zoals de Bondgenoten overleggen
overzicht van projecten in een gebied via een
in Moerwijk-West en Moerwijk-Oost en het
digitaal platform participatie & communicatie
Tolerantieplatform in Bouwlust/Vrederust.
en de inzet van een regieteam participatie &
Via hen kan een bredere en cultureel diverse groep
communicatie, zijn recent uiteengezet in de
bewoners, net als meer jongeren, worden bereikt.
Brief portefeuillehouder ‘Versterken regie op
In Moerwijk is ook het in januari 2022 gelanceerde
participatie bij de fysiek ruimtelijke ontwikkeling
Moerwijk Manifest hierin een belangrijke aanjager.
van de stad’ (RIS311261).
In 2021 hebben al gesprekken plaatsgehad met de bewonersorganisaties in Morgenstond
Vervolgstappen
en Moerwijk waarin de gemeente lopende en
Bij de behandeling van de structuurvisie Den Haag
voorgenomen woningbouw en openbare ruimte
Zuidwest 2040 door het college van B&W wordt
projecten in samenhang heeft toegelicht.
verzocht de structuurvisie vrij te geven voor inspraak en de ter inzage legging van de structuur
Het programma Haags Samenspel is erop gericht
visie. Gedurende een periode van zes weken
de kwaliteit van participatie over de hele linie in
kunnen belanghebbenden een zogenoemde
Den Haag te verbeteren. Het programma omvat
zienswijze indienen. In de drie wijkbibliotheken in
17
18
Bijlage I: Uitnodiging informatiebijeenkomsten structuurvisie Den Haag Zuidwest Bijlage II: Verslagen participatie september 2021 Bijlage III: Verslagen participatie workshopsessies oktober 2021 Bijlage IV: Verslagen participatie november 2021 Bijlage V: Diapresentatie en informatiepanelen bouwstenen structuurvisie Den Haag Zuidwest november 2021 Bijlage VI: Resultaten gesprek met leerlingenraad Zuidwestcollege, 18 januari 2022
19
Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Den Haag Mei 2022
20
Bijlage I: Uitnodiging informatiebijeenkomsten structuurvisie Den Haag Zuidwest
Bijlage bij uitnodiging informatiebijeenkomsten Structuurvisie Den Haag Zuidwest
1. Kaart van Den Haag Zuidwest
2. Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040 Wat is een structuurvisie? Dit is een ruimtelijk plan, dat gaat over de gebouwde omgeving. U moet dan denken aan een plan over de woningen en voorzieningen zoals winkels, scholen en buurthuizen. Maar ook over de buitenruimte zoals bijvoorbeeld het groen, de straten, het water, parken en sportvelden. In de structuurvisie wordt vastgelegd wat de wensen zijn voor verbetering van de gebouwde omgeving van Zuidwest Den Haag voor de komende 20 jaar. In dit plan schrijft de gemeente op waar ze naar toe wil met Zuidwest Den Haag. Wat moet er in de gebouwde omgeving gebeuren om te zorgen dat Zuidwest in de toekomst een prettige plek is om te wonen, te werken en te leven? De visie geeft aan welke stappen nodig zijn voor een beter Den Haag Zuidwest. De gemeente wil een prettige leefomgeving voor heel Den Haag Zuidwest. Dit kan door verouderde woningen op te knappen of te vervangen door nieuwe woningen. Maar ook door een betere inrichting van het groen. Door grasvelden te veranderen in een parkje, of speelplekken. Zo ontstaan plekken die uitnodigen tot ontmoeting, bewegen en ontspannen. Maar ook een buurt die veiliger is, omdat iedereen wat meer op elkaar let en elkaar helpt. Hoe zit dat met al die andere plannen? Er gebeurt al heel veel in Den Haag Zuidwest.
Zo wordt er gewerkt aan verbeterplannen voor de buurten Dreven, Gaarden en Zichten, aan een gebiedsagenda voor de Uithof en voor Morgenstond en aan nog veel meer plannen. De structuurvisie moet zorgen voor samenhang en verbinding tussen al die plannen. Alle plannen moeten een bijdrage leveren aan de wensen voor verbetering die afgesproken en vastgelegd worden in de Structuurvisie Den Haag Zuidwest.
1
Wethouder Martijn Balster (Wonen, Wijken en Welzijn) zegt hierover: “Het is een grote opgave om Zuidwest verder vooruit te helpen. Mijn inzet: bewoners een goede plek, een goed huis en een betere toekomst geven. We zetten in op levendige, veilige, gezonde en duurzame buurten met een grotere mix aan woningen en bewoners. Een plek waar iedereen fatsoenlijk en betaalbaar kan wonen en leven. Een plek om je echt thuis te voelen”. Hoe gaat het nu in Zuidwest? Om te weten wat je kan verbeteren moet je eerst weten hoe het nu gaat in Zuidwest; wat is goed in Zuidwest en wat kan er beter? Goede dingen moeten we vasthouden. Het vele groen in Zuidwest is hier een goed voorbeeld van. Maar er valt ook wat te verbeteren. In Zuidwest staan ook nog veel woningen die sterk verouderd zijn. Die moeten in de loop van de jaren worden opgeknapt of vervangen worden door nieuwe woningen. Verder hoort de gemeente in gesprekken met bewoners vaak dat ze meer plekken in de buurt willen om elkaar te ontmoeten. Toekomst van Zuidwest Extra woningen bijbouwen Den Haag heeft een groot tekort aan (betaalbare) woningen, veel mensen zijn op zoek naar een woning. Het bestuur van de stad wil daarom dat op verschillende plekken in de stad extra betaalbare woningen bijgebouwd worden. Ook in Den Haag Zuidwest moeten veel extra woningen worden bijgebouwd. Gedacht wordt aan 10.000 extra woningen.
In de structuurvisie wordt vastgelegd hoeveel en op welke plekken in Den Haag Zuidwest extra woningen bijgebouwd kunnen worden. Opknappen verouderde woningen In sommige delen van Zuidwest staan veel huurwoningen die zijn verouderd. Ze hebben geen lift, zijn gehorig en hebben vaak last van schimmel- en vochtproblemen. De gemeente is in gesprek met de woningcorporaties, de eigenaren van deze woningen. Wat zijn hun plannen voor de toekomst? En hoe kunnen oude woningen verbeterd worden en kunnen er tegelijk meer woningen bijgebouwd worden? Dit kan bijvoorbeeld door oude woningen te slopen en daarna op dezelfde plek meer woningen terug te bouwen, vaak door hoger te bouwen. In andere gevallen is het beter om de bestaande oude woningen op te knappen. Meer variatie in woningen en gemengde wijk In Zuidwest is te weinig keuze in woningen. Met extra woningen kunnen er meer en verschillende soorten woningen worden bijgebouwd. Bewoners die te veel verdienen voor een sociale huurwoning kunnen zo in hun eigen wijk blijven wonen. Ook moeten er woningen bijkomen voor jongeren, ouderen en grote gezinnen uit de wijk. De gemeente wil ook nieuwe bewoners aantrekken. Zo ontstaat er een meer gemengde wijk. Hiervan kan iedereen in Zuidwest profiteren. Want hierdoor komen er meer winkels en betere voorzieningen in de wijk, zoals scholen en ontmoetingsplekken.
En er ontstaat meer bedrijvigheid, met meer werk in de wijk. De wijk gaat er meer van leven. Vervoer, klimaat en leefomgeving In de structuurvisie legt de gemeente ook vast hoe in de toekomst met de auto en parkeren om te gaan. Er komen veel bewoners bij, en het is niet de bedoeling dat straks de hele wijk volstaat met auto’s. Dan blijft er geen groen meer over. Ook moet de wijk goed bereikbaar blijven. Daarom wordt er ook gekeken naar het openbaar vervoer, zodat je ook zonder auto ergens snel kan komen. Maar ook het samen delen van een auto kan helpen. Verder wil de gemeente meer ruimte maken voor voetgangers en fietsers. 2
We moeten met de tijd meegaan, want er gaat veel veranderen de komende jaren. Niet alleen op het gebied van vervoer, maar ook op het gebied van energie en klimaat. De zomers worden steeds warmer, met meer zware regenbuien. Ook hiermee moet rekening worden gehouden, zodat het koel en aangenaam blijft in Zuidwest. Verder is de leefomgeving belangrijk. Wat maakt een buurt fijn? Winkels en plekken waar je elkaar kan ontmoeten of plekken om te spelen, te bewegen en te sporten zijn hiervoor belangrijk. Maar ook een veilige buurt, goede scholen, meer werk en meer kansen op werk zijn belangrijk voor de toekomst. We doen het samen De structuurvisie kan de gemeente niet alleen maken. Dit doet de gemeente in overleg met bewoners, ondernemers en organisaties uit de buurt. Maar ook met de woningcorporaties, de woningeigenaren van de huurwoningen in de wijk en met nog heel veel andere partijen. Onderzoek en de Milieueffectrapportage (MER) Voor het maken van de structuurvisie is ook onderzoek nodig. De gemeente doet onderzoek naar de voorzieningen, het groen, onderwijs, economie en nog veel meer. Verder is het verplicht om te onderzoeken wat de effecten op het milieu zijn van verschillende wensen voor verbetering: wat is de invloed van verbeterplannen op de omgeving? Hiervoor wordt een Milieueffectrapportage (MER) gemaakt. In de MER worden drie onderwerpen onderzocht: 1. mobiliteit 2.
de energietransitie 3. hoeveel woningen er in Zuidwest bijgebouwd kunnen worden Mobiliteit gaat over alles wat met vervoer te maken heeft zoals het gebruik van auto’s, het openbaar vervoer en de fiets. Het gaat hier om een goede bereikbaarheid voor alle mensen in en buiten Zuidwest en ook om schone vormen van vervoer. Met meer aandacht voor het openbaar vervoer, fietsen en lopen. We onderzoeken verschillende manieren (oplossingen) hoe hier in de toekomst mee om te gaan. De energietransitie gaat over het omschakelen naar schonere vormen van energie. Ook dit kan op meer manieren, die nu onderzocht gaan worden. Er wordt gekeken naar het energiezuinig maken van bestaande woningen en energie-neutrale nieuwe woningen. Maar ook naar energieopwekking in Zuidwest. Voor de vraag hoeveel woningen bijgebouwd kunnen worden, wordt onderzocht wat de milieueffecten zijn als er 3500, 10.000 of 15.000 woningen worden bijgebouwd in Den Haag Zuidwest. De resultaten van de onderzoeken helpen om een goed beeld te krijgen van wat er nodig is om de leefbaarheid in Zuidwest te verbeteren. De onderzoeken helpen om keuzes voor de toekomst te maken over deze onderwerpen. Deze keuzes worden vastgelegd in de Structuurvisie Den Haag Zuidwest.
3
Bijlage II: Verslagen participatie september 2021
Bijlage III: Verslagen participatie workshopsessies oktober 2021
VERSLAGEN PARTICIPATIESESSIES STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST 2040
OP 5, 6 EN 7 OKTOBER 2021 IN DE WIJKEN MOERWIJK, BOUWLUST/VREDERUST EN MORGENSTOND
Verslag participatiesessies Structuurvisie Den Haag Zuidwest Deelgebied Moerwijk op 5 oktober 2021 Thema groen en openbare ruimte Er zijn veel bewoners aanwezig die trots zijn op Moerwijk. Groen wordt hierbij gezien als de belangrijkste kwaliteit. Een kwaliteit die men wil koesteren. Dan gaat het om het groen in de wijk, maar ook grote groengebieden als Park Overvoorde (in de gemeente Rijswijk), een bosrijk gebied dat aan Moerwijk grenst. Een enkele bewoner spreekt zijn zorgen uit over de achteruitgang van het Zuiderpark en het beweegaanbod in relatie tot inactieve ouderen. Een vraag die verder wordt uitgediept is “behoren de binnentuinen tot de groenstructuur?”. Hierop wordt aangegeven dat bij nieuwbouwprojecten het groen van de binnentuinen niet altijd terugkomt zoals het was. Om zoveel mogelijk groen te behouden wordt er gekeken naar dubbel ruimtegebruik. Haag Wonen merkt op dat binnentuinen, net als gebouwen, ook groot onderhoud nodig hebben. Dit krijgt vanuit de woningcorporatie steeds meer aandacht. Behoeften die er spelen zijn om concreet te weten wat er te gebeuren staat in hun buurt, maar ook om zichtbaar te maken wat er al gebeurd is. Er liggen kansen om het beweegaanbod te vergroten en inactieve ouders/volwassen in beweging te krijgen. Veel mensen komen hun wijk niet uit. Dat betekent onder andere meer sportfaciliteiten in de wijk.
Om daarnaast fietsen te stimuleren zijn fietsenbergingen nodig om te voorkomen dat een fiets gestolen wordt. Een verdere zorg is het rattenprobleem. Bij het inrichten van (natuur-)speelplekken dient hier rekening mee te worden gehouden. Hoe kunnen we plekken in de wijk schoonhouden?
Thema voorzieningen Onderwijs Uit onderzoek is gebleken dat het ontwikkelingsniveau van kinderen in Den Haag Zuidwest achterblijft bij die van kinderen in andere gebieden in Den Haag. De gemeente Den Haag streeft ernaar het onderwijsniveau en de ontwikkelkansen van kinderen in Zuidwest in 2040 te hebben gebracht op minimaal hetzelfde niveau als die van kinderen in de rest van Den Haag. In reactie op deze ambitie van de gemeente merken deelnemers op dat dit doel veel eerder dan pas in 2040 moet worden bereikt. Nu al moet actie worden ondernomen om o.a. jongeren betere ontwikkelkansen te bieden. Dit kan worden bereikt door het onderwijsaanbod in Moerwijk te vergroten – met name v.w.b. middelbaar en speciaal onderwijs – inclusief vooren naschoolse opvang, sportvoorzieningen (voor binnen- en buitensport), logopedie en
2
fysiotherapie. Momenteel heeft Moerwijk slechts één school voor middelbaar onderwijs, waardoor veel jongeren voor Havo en VWO naar een schoolbuiten Zuidwest moeten reizen. Voor speciaal onderwijs is er één school in Moerwijk met een lange wachtlijst. Voorzieningen voor opvang van jongeren – zoals sportvoorzieningen en jeugdhonken - zijn belangrijk om ontwikkelachterstanden te voorkomen en overlast van jongeren terug te dringen, en zo de reputatie van de wijk te verbeteren. Wat betreft de aanpak van jeugdcriminaliteit is het belangrijk dat een wijkagent aanwezig en goed bereikbaar is in Moerwijk. De bewoners noemen de volgende ambities voor Moerwijk: • Basisonderwijs voorzien van voor- en naschoolse opvang, sportvoorzieningen en een aan de school verbonden logopedist en fysiotherapeut; • Uitbreiding van middelbaar onderwijs en speciaal onderwijs; • Beschikbaarheid van in- en externe sportvoorzieningen, o.a. door intensiever gebruik van de bestaande voorzieningen mogelijk te maken. Gezondheidszorg De deelnemers zijn van mening dat gezondheidszorgvoorzieningen zoals de huisarts vooral voor ouderen en mensen met een lichamelijke beperking niet snel bereikbaar zijn; de loopafstand bedraagt voor veel bewoners minimaal 15 minuten. De op veel plekken slechte bestrating van de trottoirs – waaronder het ontbreken van verlaagde trottoirdelen - wordt hierbij voor o.a.
gebruikers van rolstoel en scootmobiel als hindernis genoemd. De deelnemers vinden dat in Moerwijk te weinig voorzieningen voor sociaal-maatschappelijke en psychische hulpverlening aanwezig zijn. Ambities voor Moerwijk zijn: • Gezondheidszorgvoorzieningen – evt. Geconcentreerd in gezondheidscentra - dichter bij de bewoners vestigen, en eventuele hindernissen op de weg ernaartoe wegnemen bijv. via aanpassing van de trottoirs; • Meer voorzieningen voor sociaal-maatschappelijke en psychische hulpverlening in Moerwijk vestigen. Kunst en cultuur De gemeente Den Haag wil door middel van voorzieningen voor kunst en cultuur bijdragen aan de levendigheid en aantrekkelijkheid van Haagse wijken voor bewoners en bezoekers. De deelnemers noemen als ambities: • Een groter kunst- en cultuuraanbod, bijvoorbeeld dans- en muziekactiviteiten; • Uitbreiding van de bibliotheek met boeken voor jonge kinderen; • Naar voorbeeld van de Vitalityclub (opgezet door de buurtsportcoach om zoveel mogelijk mensen te doen bewegen) zou ook voor participatie aan culturele activiteiten een club opgezet kunnen worden. Sport De sportvoorzieningen bij basisscholen worden intensief benut voor naschoolse activiteiten. Momenteel heeft openbare basisschool De Kleine Wereld een wachtlijst voor deze sportactiviteiten. Een reden dat kinderen hier wel sporten en niet op de Escampvelden is de locatie.
De sportvelden liggen bij school, terwijl voor de Escampvelden in Morgenstond kinderen begeleiding nodig hebben om er te komen. Deze ontbreekt. De deelnemers noemen als ambities: • Meer aandacht voor gezamenlijk bewegen/sporten als manier om anderen te ontmoeten. Als voorbeeld wordt de Vitalityclub genoemd. Gezamenlijk bewegen of sporten kan bijdragen aan een grotere sociale cohesie tussen bewoners. De bestaande sportvoorzieningen – sportcampus, sportvelden - kunnen hiervoor gebruikt worden. De term ‘bewegen’ kan voor bewoners laagdrempeliger zijn dan de term ‘sporten’. • Een oudere bewoonster geeft aan dat de binnentuin voor haar een goede locatie zou zijn om te sporten als die hiervoor geschikt zou zijn.
3
• • •
• •
De Escampvelden worden overdag niet goed benut. De Vitalityclub maakt hier wel gebruik van, maar er zijn veel meer kansen. Samenwerking met scholen die sportonderwijs doceren is gewenst. Veel sportmogelijkheden in de wijk zijn niet bekend bij de bewoners. Zo biedt het wijkcentrum Moerwijk op de 3e etage een sportzaal, waar Zumba, yoga en andere sporten mogelijk zijn. Het Zuiderpark wordt goed benut door clubjes die bootcampen en voetballen. Het zou mooi zijn als de Sportcampus ook voor de buurt beschikbaar is. Een bewoner geeft aan dat zijn dochters buiten de wijk turnen en balletles krijgen, omdat het aanbod ontbreekt.
Horeca De deelnemers wensen meer horecavoorzieningen in Moerwijk voor verschillende leeftijden, die ook ’s avonds en in het weekend open zijn. Ook verdienen de huidige voorzieningen meer bekendheid bij bewoners van Moerwijk.
Thema wonen en leefomgeving De deelnemers geven aan dat de woningen energiezuinig moeten worden, dat het corporatiebezit verduurzaamd moet worden en dat minder woonlasten eventueel tegen een iets hogere huurprijs staan. Er moet prioriteit gegeven worden aan de woningen die onveilig en ongezond zijn vanwege de schimmel en de vochtproblematiek. Bewoners vinden dat te hoge gebouwen leidt tot weinig sociale cohesie en anonimiteit. De deelnemers geven als aandachtspunt mee om goed op te letten op: • Windhinder bij hoge gebouwen • Riolering en wateroverlast • Aandacht geven voor de plinten • Ruimte voor scootmobielen • Voorkomen van te veel druk op voorzieningen en groen door het toevoegen van meer woningen en bewoners De bewoners in Moerwijk hebben het gevoel dat de kwetsbare doelgroepen alleen in Moerwijk worden gevestigd. De deelnemers vinden dat deze doelgroepen beter verdeeld moeten worden over de stad. Ook de voorzieningen in de leefomgeving moet worden meegenomen. De deelnemers vinden dat het Heeswijkplein, de Jan Luykenlaan en het winkelcentrum Leyweg aangepakt moeten worden. Er is te veel leegstand en er moet een betere handhavings- en toewijzingsbeleid komen.