RIS315261 Bijlage 1 1 Structuurvisie Zuidwest 2040 Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest

Ontoegankelijke binnentuin

43

4. Gewenste kwaliteiten op weg naar 2040

44

Bron: KuiperCompagnons

45

Het kompas van 2040 Hier is het Kompas van Zuidwest 2040 te zien. Hierin worden de ambities beschreven om tot de gewenste kwaliteiten in 2040 te komen. De eindbestemming is helder, de route ernaartoe vraagt steeds om bijsturing. Het kompas helpt ons te bepalen hoe we de goede kant op gaan in Zuidwest. In de binnenste ring zijn de drie belangrijkste gewenste kwaliteiten in 2040 te zien. Die lichten we in dit hoofdstuk toe. Daaromheen zijn de belangrijkste ambities om daar te komen zichtbaar. Daarover meer in hoofdstuk vijf. Elke nieuwe ontwikkeling moet invulling geven aan dit kompas. Het is een middel om het goede gesprek over nieuwe ontwikke­ling­en te voeren. De buitenste ring geeft de verbinding met de thema’s van het Programma voor Zuidwest aan. 46

4.1 Prettig samenleven scholen. De gemeentelijke dienstverlening wordt dichtbij bij de inwoners aangeboden met servicepunten en het stadsdeelkantoor. Voor jong en oud zijn hier leuke dingen te doen. Deze voorzieningen zorgen voor binding met de buurt. Zuidwest is veilig, zowel op de pleinen, de ontmoetingsplekken als in de straten. Criminaliteit is teruggebracht tot het Haags gemiddelde. Het verkeer is voor iedereen veilig, zowel voor voetgangers en fietsers als voor automobilisten. Lopen of fietsen is meer vanzelfsprekend geworden voor de dagelijkse activiteiten. Ook het openbaar vervoer sluit beter aan op de behoefte. Mensen kunnen, als ze willen, Bron: KuiperCompagnons

gebruik maken van deelfietsen, -scooters of -auto’s. Bewoners gaan ook in de avond graag de deur uit, omdat de gebouwen, straten en pleinen zo zijn ingericht dat je je altijd veilig kunt voelen. De omgeving is aantrekkelijk en het onderhoud is op orde. Bewoners voelen zich weer verbonden met hun woonomgeving en voelen zich verantwoordelijk voor het netjes houden ervan. Zuidwest is richting 2040 een prettige en veilige

Er zijn ontmoetingsplekken voor jong en oud.

wijk om samen te leven. In 2040 is de leefbaarheid

Dankzij bankjes en speeltoestellen maken mensen

Om invulling te geven aan deze gewenste kwali-

in Den Haag Zuidwest goed, ondanks de dynamiek

meer gebruik van de ruimte om hen heen.

teiten, zijn in het volgende hoofdstuk drie ambities

van de grote stad die ook hier speelt. Er wordt blij-

uitgewerkt.

vend gewerkt aan een prettig en veilig leefklimaat

Een rijkheid aan culturen en achtergronden

in de wijken. Dat blijkt ook uit de goede scores op

komt hier samen en mensen voelen zich thuis in

1. Ruimte voor ontmoeting

de Leefbaarometer en de Prettig Wonen monitor

hun wijk. Ze willen graag actief meedoen in het

2. Buurten voor iedereen

(die de gemeente de jaren daarvoor heeft gebruikt

buurtleven. De voorzieningen in Zuidwest dragen

3. Veilig en leefbaar

voor de monitoring). De openbare ruimte om

hieraan bij. Iedereen voelt zich welkom in de biblio-

huizen en gebouwen heen is schoon, heel en veilig.

theek, buurtwinkels, verenigingen, sportclubs en

47

Bron: KuiperCompagnons

48

4.2 Groei en ontwikkeling In 2040 is Den Haag Zuidwest een goede plek

‘meedoen’ van mensen. Zuidwest moet veranderen

Deze gebieden zijn weer levendig en er is van alles

om op te groeien en jezelf te ontwikkelen.

van een wijk waar nu een gemiddeld groter deel

te doen. Er wordt op een vernieuwende manier

Er zijn voldoende leuke plekken voor kinderen

van de bevolking inactief is naar een wijk waarbij

omgegaan met kantoor- en bedrijfsruimtes.

en jongeren in de buurt. Hier kunnen ze spelen,

dit op het gemiddelde ligt.

Dit kan in combinatie met wonen zijn. Onderwijs

sporten, ontspannen en zich ontwikkelen.

en werk- en bedrijfsplekken zijn van hoge kwaliteit

Dit gebeurt in een veilige en gezonde omgeving.

De Haagse ambitie is om voor elke bevolkingsgroei

en zijn op verschillende manieren te bereiken.

Daarom is het belangrijk dat er ook in de toekomst

met 10.000 personen, 5.000 banen toe te voegen.

voldoende sportaccommodaties zijn in Zuidwest.

In Zuidwest ligt die ambitie nog wat hoger, om in

Ook is cultuurbeleving weer opgefleurd in

Sporten en bewegen hoeft overigens niet altijd bij

te lopen op de aanwezige achterstanden qua werk-

Zuidwest en weerspiegelt de rijkheid aan culturen

een vereniging of sportpark, maar kan ook gewoon

gelegenheid. De lokale economie van Zuidwest

die hier aanwezig is. Bewoners kunnen kunst en

op straat of in een park. Ook volwassenen kunnen

kan verbreden, door meer functies toe te voegen

cultuur vinden in de buurt en ervaren geen drem-

op deze manier makkelijk bewegen en sporten.

in Zuidwest en langs de randen van Zuidwest,

pels om deel te nemen. In de openbare ruimte, bij

zoals bijvoorbeeld op het bedrijventerrein ZKD.

lokale buurthuizen of op lokale evenementen is

Onderwijs is veilig en aantrekkelijk voor leerlingen

In de wijken komt ruimte voor alle economische

ruimte voor allerlei vormen van kunst en cultuur.

in Zuidwest en de omgeving. De onderwijsachter-

activiteiten, die bij een leefbare samenleving

Daarnaast zijn er nieuwe plekken ontstaan waar

stand is verdwenen. Kinderen krijgen het onder-

horen zoals horeca, winkels, recreatie en dienstver-

het hele jaar van kunst en cultuur kan worden

wijs en de zorg die zij nodig hebben. Ze krijgen net

lening. Zuidwest kan met bepaalde toevoegingen

genoten.

zo’n goede start in het leven als kinderen in de rest

van recreatievoorzieningen, bijvoorbeeld in de

van Den Haag. Dit betekent dat kinderen van 0 tot

Uithof meer bezoekers aantrekken. Dit past bij

Om invulling te geven aan deze gewenste kwali-

12 jaar op een zogenoemd integraal kindcentrum

de gemeentelijke ambitie om toerisme te laten

teiten, zijn in het volgende hoofdstuk drie ambities

onderwijs krijgen en buitenschoolse activiteiten

groeien buiten het hoogseizoen en buiten de

uitgewerkt.

kunnen doen. Ook betekent dit dat er op termijn

toeristische kernen. Zo kunnen de lokale commer-

een HAVO-VWO school in Zuidwest wordt gere-

ciële voorzieningen in Zuidwest profiteren van een

1. Opgroeien, ontwikkelen en onderwijs

aliseerd. Er is samenwerking tussen scholen en

toename van bezoekers in de Uithof.

2. Werken en economie

bedrijven om kinderen en jongeren goed voor te

3. Voorzieningen op maat

bereiden op de praktijk. Dit gebeurt bijvoorbeeld

In Zuidwest is ruimte voor wijkgerichte voorzie-

dankzij goede stages in de buurt.

ningen, kleine en middelgrote bedrijven en startende en vernieuwende bedrijfjes. Winkelgebieden

Het hebben van werk is een belangrijke pijler

zijn niet alleen plekken om te kopen wat mensen

onder de bestaanszekerheid en het gevoel van

nodig hebben, maar ook om elkaar te ontmoeten.

49

4.3 Groene, stedelijke leefomgeving Er is een goede balans in het aanbod van woningen.

stijging van de zeespiegel. De Wegwijzer Den Haag

Nieuwe gebouwen bestaan zoveel mogelijk uit

Er zijn voldoende woningen voor huidige, nieuwe

Klimaatbestendig (RIS308745) biedt ontwerp-

hergebruikte of herbruikbare materialen.

bewoners en doorstromers. Doorstromers zijn bewo-

principes om gebouwen en de (directe) omgeving

ners in Zuidwest die willen doorstromen naar een

klimaatbestendig te ontwerpen en in te richten.

andere woning in Zuidwest die voor hun ‘nieuwe’

betaalbaar, gezond en goed geïsoleerd. Het wonin-

situatie passend en geschikt is. Veranderingen in de

In 2040 is de beleving van het groen in Den Haag

gaanbod voorziet in woningen voor verschillende

woningbehoefte van de doorstromers zijn bijvoor-

Zuidwest aanzienlijk verbeterd. Het bestaande open-

doelgroepen: gezinnen, ouderen, jongeren,

beeld een ander inkomen of gezinssamenstelling of

bare groen en water blijft behouden en waar moge-

studenten, empty-nesters. Er is een menging van

de behoefte aan een toegankelijke woning.

lijk wordt het uitgebreid en verbeterd. Daarnaast

voornamelijk 2 en 3-kamerwoningen en een deel

wordt ook het gebruik van het groen gestimuleerd.

grotere woningen en een deel studio’s. De nieuw-

Door de leefomgeving gezonder in te richten

Er kunnen nog meer verschillende planten en dieren

bouw maakt het ook mogelijk dat ouderen naar

kan veel gezondheidswinst worden geboekt.

leven dan nu het geval is. De groene plekken zijn

een toegankelijke woning kunnen verhuizen in

Een gezonde inrichting van de leefomgeving

robuust en met elkaar verbonden. Mensen kunnen

hun eigen wijk waar op termijn naar behoefte zorg

beschermt tegen negatieve omgevingsinvloeden

actief gebruik maken van het groen door er te

aan huis of in de nabijheid geboden kan worden.

en bevordert de gezondheid. Een gezonde leef-

ontspannen, te spelen of te wandelen.

De rijke geschiedenis van Zuidwest is weer goed

omgeving is een leefomgeving die bewoners als

te herkennen. Mensen zijn er trots op dat ze hier

prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk

De groene en aantrekkelijke binnentuinen maken

wonen en het zorgt voor (ver)binding met de

en logisch zijn, en waar negatieve invloed op

hier ook deel van uit. Mensen kunnen zo op een

buurt. Uitgangspunten voor de herhuisvesting

gezondheid zo klein mogelijk is. Belangrijke

leuke manier met hun buren omgaan, en jonge

van bewoners zijn behoud van sociale structuren,

elementen voor een gezonde leefomgeving zijn

kinderen kunnen hier veilig spelen. Dankzij het

terugkeermogelijkheid en betaalbaarheid waarbij

uitnodigen tot bewegen (wandelen, fietsen,

vele groen op straten en om gebouwen heen is

via passend toewijzen naar inkomen en huis-

spelen), elkaar ontmoeten, ontspannen, een goede

het daar ook prettig om te verblijven. Dit is zelfs zo

houdsamenstelling een woning wordt toegewezen.

milieukwaliteit (lucht, geluid), klimaatbestendig-

wanneer het heel warm is in de zomer. Gebouwen

Waardevolle gebouwen en kunst zijn behouden en

heid (zoals meer groen voor tegengaan hitte- en

hebben een gezond binnenklimaat (geen schimmel

in ere hersteld. Er zijn nieuwe interessante plekken

wateroverlast) en een goede toegang tot voor-

en vocht, niet gehorig, goed geïsoleerden met

bijgekomen. Deze plekken trekken mensen uit

zieningen. Volgens de laatste scenario’s van het

voldoende zonnewering tegen hittestress op warme

Zuidwest en ook van daarbuiten.

KNMI zal klimaatverandering ertoe leiden dat we

dagen), gebruiken ‘schone’ energie en kunnen

in Nederland vaker te maken krijgen met hevige

water opvangen en vasthouden. Ook kunnen hier

De manier waarop mensen zich verplaatsen in

regenbuien, meer dagen met tropische tempe-

allerlei dieren verblijven, zoals vogels en insecten.

Zuidwest wordt richting 2040 steeds schoner,

raturen, langere droge perioden en een verdere

50

De woningen zijn verbeterd of nieuw gebouwd en

makkelijker en veiliger. Het openbaar vervoer

is verder verbeterd. Dit is niet alleen zo vanuit Zuidwest naar andere delen van Den Haag, maar ook richting de rest van de Randstad en daarbuiten. De haltes van het openbaar vervoer zijn makkelijk en veilig te belopen. Je kunt er ook je fiets goed stallen. Het autoverkeer zorgt voor minder overlast. Op veel wegen is de maximale snelheid omlaag gebracht tot 30 kilometer per uur. Fiets- en wandelpaden zijn verbeterd en goed met elkaar verbonden. Het is belangrijk dat de routes veilig, duidelijk en aantrekkelijk zijn. Wanneer je met de fiets of te voet gaat, wil je dat dit via de prettigste en handigste voor iedereen zijn: ook voor ouderen, mensen met een handicap en mensen met lage inkomens. Er zijn ook moderne alternatieven te vinden in Zuidwest, zoals (elektrische) deelauto’s en scooters. Om invulling te geven aan deze gewenste kwaliteiten, zijn in het volgende hoofdstuk drie ambi-

Bron: KuiperCompagnons

route kan. Bereikbaarheid moet ook inclusief, dus

ties uitgewerkt. 1. Gezonde, groene en duurzame leefomgeving 2. Fijn wonen 3. Bereikbaarheid en duurzame mobiliteit

51

5. Ambities – keuzes voor Zuidwest richting 2040

52

53

Prettig samenleven

De voorbereiding op 2040 begint vandaag. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de gemeente met haar partners (waaronder de bewoners vallen) hieraan werkt. Bij iedere paragraaf met de ambities zijn de doelen van de allianties uit het Programma Zuidwest genoemd die daarop aansluiten. Zo wordt duidelijk hoe alles samenhangt.

Kaart prettig samenleven Hiernaast is de kaart Prettig Samenleven te zien. De ambities die zojuist zijn beschreven staan hier op kaart. De hartjes zijn plekken waar meer ontmoeting kan plaatsvinden. Het zijn bijvoorbeeld wijkcentra en buurthuizen. Maar ook de ontmoetingsplekken in de openbare ruimte staan op deze kaart. Ook volkstuinen dragen bij aan een prettige groene leefomgeving. De bestaande volkstuincomplexen worden daarom behouden, maar ze worden niet meegeteld in de referentienorm voor openbaar groen (net als sportvelden en corporatiegroen). De groene lijnen betekenen dat het in die straten aantrekkelijker wordt om te wandelen, fietsen en elkaar tegen te komen. Daar hoort ook bij dat het groener wordt. Hier komen dus meerdere ambities bij elkaar. Bij de oranje lijnen worden de

0

54

straten aantrekkelijk voor voetgangers gemaakt.

Programma Zuidwest

De zwarte lijnen betekenen dat de maximum snelheid op die autowegen verlaagd wordt. Dit is

Alliantie Sociale samenhang en participatie

nodig om ruimte te maken voor het verbeteren

Thuis en gekend

van de straten. Dit wordt beschreven bij para-

Ambitie: Zuidwest is een gebied waar mensen zich thuis voelen en gekend worden in wat ze nodig hebben

graaf 5.9.

Prettig samenleven

55

5.1 Ruimte voor ontmoeting Ontmoetingsplekken De buitenruimte in Zuidwest nodigt bewoners in

bij op- en afgangen. Bankjes dragen eraan bij dat

gebruik door bewoners. Dit zijn veilige autovrije

de komende jaren tot 2040 steeds meer uit om

ouderen en mensen met een beperking vaker naar

speelplekken voor jonge kinderen. Ook kunnen

naar buiten te gaan en hun buren te ontmoeten.

buiten gaan. Bovendien zijn de aanwezigheid van

buren elkaar hier ontmoeten: samen een picknick

Om dit te bereiken zijn comfortabele zit- en

voldoende invalideparkeerplaatsen en toiletten die

organiseren of werken in de gezamenlijke moes-

ligplekken door de omgeving verspreid. Hierbij

openbaar toegankelijk zijn ook belangrijk. In het

tuin. Samen met de corporaties en eigenaren

is nagedacht over wat mensen bij elkaar brengt.

kader van toegankelijkheid is het ook van belang

verbeteren we de inrichting van die binnentuin

Zo kan er een speeltuin zijn, een terras en een

dat bewegwijzering goed herkenbaar en makkelijk

en proberen we in samenspraak de betrokkenheid

aantal fijne zitplekken in het groen en dit komt

te begrijpen is voor iedereen, ongeacht handicap of

van bewoners te vergroten. Bewoners moeten het

allemaal dicht bij elkaar. Zo kunnen tegelijkertijd

leesvaardigheid. Niet alleen in de openbare ruimte,

idee krijgen dat dit hun eigen plekje is. Ze hebben

kinderen met ouders op deze plek komen spelen,

maar ook bij ingangen van gebouwen en bij

invloed op de inrichting en het gebruik ervan, dus

jongvolwassenen gebruik maken van horeca en

OV-haltes gelden deze punten. [Zie ook 5.3 Prettig

is het nodig dat de binnentuinen veilig voelen.

senioren een krantje lezen in de schaduw van

en veilig wandelen en fietsen in je eigen buurt]

Het is mooi als andere buurtgenoten ook gebruik

de bomen. Verschillende buurtbewoners komen

kunnen maken van de tuinen. Beweegroutes voor

elkaar zo makkelijker tegen. Dit zorgt voor een

Gezellige binnentuinen

prettige band met de buren en meer tevredenheid

Typisch Zuidwest zijn de vele binnentuinen in

tuinen heenlopen. Ook gaat soms de snelste route

over de eigen leefomgeving. Door de bewoners

het gebied. Dit zijn de tuinen aan de binnenzijde

naar een bus- of tramhalte door een binnentuin.

en hun behoefte om te ontmoeten, te spelen en te

van de portiekflats. Deze zijn bedoeld voor het

Voor andere binnentuinen is afsluiting in de avond

hardlopers kunnen bijvoorbeeld door deze binnen-

bewegen centraal te stellen ontstaat meer tevredenheid over de leefomgeving.

Toegankelijk voor iedereen Om ergens prettig samen te kunnen leven, moet iedereen los van achtergrond of beperking gezien worden. De buitenruimte is in 2040 dan ook voor iedere doelgroep prettig en fijn om in te verblijven en te bewegen: het is een gezonde plek voor ouderen, voor kinderen en voor mindervaliden. Het wegdek en de looproutes bevatten zo min mogelijk obstakels. Er zijn geleidelijnen/gidslijnen voor slechtziende mensen. Mensen met rollators kunnen elkaar passeren. Stoepen hebben hellingen

56

Verkenning voor de toekomstvisie Zuiderpark bron: Flux landscape architecture

We zetten in op tien nieuwe integrale kindcentra in Den Haag Zuidwest waar voorschoolse, buitenschoolse opvang en de basisschool op één plek worden gerealiseerd. Goed om te benadrukken is dat de school een verbinder is voor zowel kinderen als voor de ouders. De school is een prettige plek waar ook ouders zich betrokken voelen bij de activiteiten voor hun kinderen en mogelijk ook zelf gebruik kunnen maken van diensten, zoals het volgen van taalonderwijs. We bouwen de nieuwe schoolgebouwen op voldoende afstand van drukke wegen en zorgen dat ze te voet en per fiets goed te bereiken zijn.

Groenblauwe schoolpleinen // bron: Voorzieningenprogramma

Auto’s staan bij nieuwe scholen wat verder weg en nacht wel wenselijk. We gaan samen met de

een laag waterbergend materiaal). Dan kunnen

om zo de omgeving van de school veilig te maken.

corporaties nauwkeuriger bekijken welke binnen-

bomen goed groot groeien.

Zo moedigen we aan dat zoveel mogelijk kinderen

tuinen in aanmerking komen voor afsluiting,

op een gezonde manier naar school komen.

en welke binnentuinen openbaar toegankelijk

Scholen als verbinder

moeten zijn. Er zijn namelijk verschillende soorten

Zowel de school als de buitenruimte zijn bij

binnentuinen, die elk om een eigen aanpak vragen.

voorkeur niet alleen een ontmoetingsplek voor

Verstandig omgaan met maatschappelijke opvang

leerlingen, maar ook voor de buurt. We richten de

Een stad die streeft naar een gezond stedelijk leven

Bij de sloop van verouderde gebouwen met

buitenruimte groen in en op zo’n manier dat het

voor iedereen moet ook ruimte bieden aan mensen

binnentuinen, gaat dit groen niet volledig verloren.

water vastgehouden kan worden. Uiteraard wordt

die het moeilijk hebben. Dak- of thuislozen, mensen

Bij nieuwbouw zijn parkeerplaatsen voor de

het zo ingepast dat er voldoende ruimte is om te

die begeleiding bij het wonen nodig hebben of

bewoners opgenomen in het gebouw, bijvoorbeeld

bewegen en te spelen. De schoolgebouwen zijn

mensen met psychische problemen moeten ook

in een gezamenlijke parkeergarage dan wel in

zodanig ingericht dat die geschikt zijn voor gebruik

ergens terecht kunnen. Nu wonen er meer van deze

centrale parkeergarages in de nabije omgeving.

door verschillende groepen die een ruimte nodig

groepen in Zuidwest dan in de rest van Den Haag.

Als in de nieuwbouw zelf geparkeerd wordt, kan

hebben. Bijvoorbeeld doordat de gymzaal ook door

Het toevoegen van de meer kwetsbare groepen kan

bijvoorbeeld de binnentuin terugkomen boven op

een vereniging gebruikt kan worden of doordat

de leefbaarheid en de sociale cohesie (samenhang)

de bouwlaag waarin geparkeerd wordt. Zo wordt

er kinderopvang of een buurtkamer aanwezig is.

verder onder druk zetten. We moeten daarom de

er slim omgegaan met de beperkte ruimte. Het is

We verdelen de nieuwe scholen over Zuidwest, zodat

plekken van maatschappelijke opvang en beschermd

belangrijk dat deze verhoogde binnentuinen in dat

onderwijs voor iedereen toegankelijk en bereikbaar

wonen nauwkeurig bepalen en ervoor zorgen dat er

geval voldoende diepe grond krijgen (minimaal 1

is. Het toevoegen van nieuwe scholen loopt gelijk

goede begeleiding is op deze plekken voor de meest

meter, goed doorwortelbare aarde plus eventueel

op met het toevoegen van woningen in de wijken.

kwetsbare inwoners van Den Haag Zuidwest.

57

5.2 Buurten voor iedereen Buurten voor blijvers, stijgers en nieuwkomers

Zuidwest ook aantrekkelijk voor nieuwe bewo-

zoals een kunstwerk. Een bijkomend voordeel van

ners en dragen we bij aan het oplossen van de

herkenbare en comfortabele looproutes is dat ze

We ontwikkelen buurten waar het betaalbaar en

woningnood. Nieuwkomers die bewust kiezen voor

uitnodigen tot bewegen en dat is goed voor de

prettig wonen is voor iedereen. Veel woningen

Zuidwest en mee willen en kunnen bouwen aan de

gezondheid.

zijn gedateerd en voldoen niet meer aan de eisen

opbouw van de wijk; studenten, kunstenaars, zelf-

van de huidige tijd. De bewoners van Zuidwest

bouwers, woongroepen / coöperaties, onmisbare

Welzijn en ondersteuning

hebben behoefte aan beter geïsoleerde en

beroepsgroepen, studenten, etc. voegen nieuwe

We realiseren voldoende plekken waar inwoners

comfortabelere woningen, waar kinderen gezond

dynamiek toe. Van een woningvoorraad die nogal

elkaar kunnen ontmoeten en kunnen worden

kunnen opgroeien en het leefklimaat op orde is.

eenzijdig is gaan we naar buurten voor iedereen.

ondersteund in bijvoorbeeld het doen van

Betaalbaarheid is bij vernieuwing altijd een grote voegen dan er staan), kunnen we ervoor zorgen

Openbare ruimte waar mensen zich thuis voelen

dat de bewoners betaalbaar kunnen blijven wonen

Zuidwest heeft in 2040 een prettige en comfor-

op het gebied van werk en zorg. Zo worden inwo-

in de vertrouwde wijk. In een woning met gelijke

tabele leefomgeving. Looproutes zijn duidelijk

ners beter geholpen en wordt de sociale cohesie

woonlasten, of een woning waarnaar mensen

herkenbaar en comfortabel. Ze zijn rustig, veilig

in de wijken versterkt. Het gaat hierbij onder

die het financieel beter hebben gekregen kunnen

en hebben een groene inrichting met voldoende

meer om voldoende buurt- en wijkcentra, Centra

doorstromen: denk aan een middenhuurwoning of

verlichting langs hoofdroutes. Ook zijn er

voor Jeugd en Gezin (CJG’s), Servicepunten XL en

een betaalbare koopwoning. Met een divers wonin-

voldoende rustpunten op de routes waar je even

jongerenpunten.

gaanbod en extra woningen wordt Den Haag

kunt zitten, iets kan kopen of iets leuks kan zien

Woonvariatie Grasbrookpark in Hamburg // Bron: Archello

Placemaking in Milaan // Bron: Global Designing Cities Initiative

zorg. Door te verdichten (meer woningen toe te

58

een Wmo aanvraag of het zoeken naar werk. Professionals werken hier dicht bij de inwoner: zowel aan preventie als individuele ondersteuning

plaatsvindt. Deze tijdelijk beschikbare ruimte biedt

ontmoeting en welzijn. Wanneer religieuze organi-

Bewoners als mede-eigenaar van de leefomgeving

saties een geschikte locatie zoeken in Zuidwest kan

Als je het gevoel hebt mede-eigenaar te zijn van

zoals een kunstenaarsatelier, culturele broed-

de gemeente helpen door vraag en aanbod naar

je omgeving, voelt die omgeving meer als thuis.

plaatsen, pop-up stores (tijdelijke winkels), lokale

gebedsruimte aan elkaar te koppelen.

In Zuidwest is daarom ruimte voor initiatieven

activiteiten, pop-up musea en bijvoorbeeld zorg-

(ideeën en plannen) van bewoners in de openbare

aanbieders die tijdelijk huisvesting zoeken. Dit soort

ruimte en gebouwen. In de komende 20 jaar zal er

invullingen wordt ‘placemaking’ genoemd en zorgt

veel ruimte tijdelijk beschikbaar komen. Dat komt

voor levendigheid en binding met de buurt. Dat komt

bijvoorbeeld doordat de huidige gebruiker van een

de aantrekkelijkheid van de wijken ten goede.

Gebedshuizen hebben een belangrijke functie voor

kansen. Hier is plaats voor initiatieven van bewoners,

gebouw al vertrokken is, maar de sloop pas later

Woon- en werkruimte voor kunstenaars

0

Kunstenaars zijn niet alleen gewenste nieuwkomers in Zuidwest. Met hun praktijk en aanwezigheid hebben ze op hun beurt ook weer een aantrekkingskracht voor genoemde blijvers, stijgers en andere nieuwkomers. Op dit moment zijn meer dan 200 professioneel werkende kunstenaars op zoek naar atelierruimte in Den Haag. Bijna de helft wil dit combineren met een woonruimte in de vorm van een atelierwoning. De grootschalige vernieuwing van Zuidwest, vanuit vooral woningcorporatiebezit, biedt een unieke kans om in samenwerking met de gemeente een groot aantal betaalbare permanente ateliers en atelierwoningen voor professioneel werkende kunstenaars toe te voegen. Ook op de ruimtebehoefte voor culturele broedplaatsen moet in Zuidwest worden ingespeeld. Nieuwe woonconcep in Berlijn: BIGyard // Bron: ArchDaily / Zanderroth Architekten

59

5.3. Leefbaar en Veilig Leefbaarheid: de basis op orde

beheer ook belangrijk. We zorgen dat de ruimte

leefomgeving, goede verlichting en een goed

Leefbaarheid is de mate waarin je leefomgeving

schoon, heel en veilig is en stemmen de werkzaam-

onderhoud dragen bij aan een betere leefbaarheid

(zowel binnen als buiten) voldoet aan je eisen en

heden in de openbare ruimte goed op elkaar af.

en het gevoel van veiligheid. Daarnaast moet de

wensen. Eigenlijk dragen alle ambities die in deze

omgeving aantrekkelijk zijn: gebruiksvriendelijk

visie beschreven worden bij aan het verbeteren van

Voor de bestaande woningen in Zuidwest

de leefbaarheid in Zuidwest. Toch benadrukken

geldt qua leefbaarheid dat in 2040 de basis

we hier een aantal onderdelen die onmisbaar zijn:

op orde moet zijn. De woningen zijn dan goed

Veilig, overzichtelijk, controleerbaar

woningen, veiligheid, fysieke omgeving, bevolking

onderhouden. Van buiten zien ze er netjes uit.

Een veilige, leefbare omgeving bevat meerdere

en voorzieningen. Deze zaken worden ook in

Van binnen zijn de woningen gezond en veilig: er

aspecten: uiteenlopend van weinig criminaliteit

andere paragrafen beschreven.

is geen vocht of schimmel en er zijn geen onveilige

tot de inrichting van de fysieke ruimte (o.a.

installaties. Voor de buitenruimte gelden dezelfde

verkeersveiligheid). Sociale veiligheid is nog

eisen als voor veiligheid: een overzichtelijke

een aspect: hoe veilig voelen mensen zich in hun

De inrichting van de openbare ruimte sluit aan bij de wensen van bewoners doordat deze toegankelijk is en voor meerdere activiteiten te gebruiken is. Ook zorgen we voor een inrichting die past bij de veranderingen in het klimaat; het opvangen van veel neerslag, bestand zijn tegen droogte en het verminderen van hitte in de stad. De inrichting is eenvoudig, harmonieus en ruimtelijk. Dat heet residentiekwaliteit. Behalve een goede inrichting is goed

0

Programma Zuidwest – Alliantie Veiligheid en Leefbaarheid Veilig en schoon! Ambitie: Zuidwest is in 2040 veiliger en leefbaarder dan in 2019 en bewoners en ondernemers voelen zich veiliger Slachthuisplein, Den Haag // Bron: GKB groep

60

met een mooie uitstraling.

omgeving? De inrichting van de leefomgeving kan

• Obstakelvrij en goed onderhouden wegdek om

de fiets. Fietsroutes zijn aantrekkelijk, omdat ze door

bijdragen aan het verbeteren van de veiligheid en

prettig te skeeleren, fietsen, met rollator te lopen of

het groen of door levendige buurten gaan. Dankzij

leefbaarheid.

met scootmobiel op pad te gaan

goede verlichting en voldoende activiteit rondom de

• Routes zijn vrij van obstakels, zodat je overal makkeGoede en veilige ontmoetingsplekken binnen en

lijk kan komen.

buiten horen hierbij. Deze moeten veilig gebruikt

paden voelen ze veilig aan. Het wordt zo aantrekkelijker om binnen de wijk te lopen en te fietsen naar voorzieningen. Dat bevordert de levendigheid.

kunnen worden door bewoners en benut worden

Er zijn ook brede en aantrekkelijk ingerichte

om positieve rolmodellen een plek te geven, sociale

voetpaden. Het liefst komt er zoveel ruimte dat

Om bewoners uit te nodigen te bewegen worden

cohesie te verbeteren, problemen tijdig te signaleren

wandelaars, skaters en hardlopers er tegelijk

‘beweegrondjes’ ingericht. Wandel- en fietsroutes

(al dan niet bij de gemeente) en zorg voor elkaar te

gebruik kunnen maken. Dit betekent dat, waar

aan allebei de kanten van water zorgen ervoor, dat je

bieden. De beste maatregel in de aanpak van onder-

de ruimte is om stoepen langs straten breder en

een rondje van brug naar brug kan maken. De kans

mijning is het creëren van een gezond economisch

aantrekkelijker te maken, we dat ook zullen doen.

wordt dan groter dat mensen gaan bewegen.

klimaat, met een stimulerend vestigingsklimaat

Zo bieden ze ruimte aan deze verschillende gebrui-

Prettig en veilig wandelen en fietsen in je eigen buurt

kers, en worden ze aantrekkelijker door groen en

Nabijheid van voorzieningen en ov

bijvoorbeeld bankjes toe te voegen. Dit maakt het

Je gaat pas echt te voet of met de fiets op stap als

ook makkelijker om te sporten in de openbare

de plek waar je naartoe moet dichtbij is. Nabijheid

Voor een veilige en leefbare buurt is het belangrijk

ruimte. De keuze voor geschikte plekken voor

is de beste bereikbaarheid. Daarom is het belang-

dat je zorgeloos kunt wandelen en fietsen. Eén van

verbreding van stoepen hangt van verschillende

rijk dat de dagelijkse voorzieningen goed verdeeld

de belangrijkste doelen voor Zuidwest is dan ook de

dingen af. We kijken naar de breedte van de straat

zijn over de wijken. Dit betekent bijvoorbeeld dat je

omgeving ‘beweegvriendelijk’ te maken. Dit betekent

en de hoogte van omliggende gebouwen, maar

snel bij je huisarts moet kunnen zijn. De plek van

dat de buitenruimte mensen uitnodigt om te spelen

ook welke routes belangrijk zijn, zoals de routes

een voorziening wordt voortaan zo gekozen dat de

en bewegen. Dat doen we zo:

naar scholen, sportvelden, winkels en OV-haltes.

mensen die hier gebruik van moeten maken hier

Elke straat heeft minstens aan één kant een stoep

snel kunnen komen.

• De omgeving biedt voldoende afwisseling en is overzichtelijk en aantrekkelijk

die beweegvriendelijk is. Bij voorkeur is dit de kant waar de zon het langst op schijnt.

Het doel voor Zuidwest is om buurtvoorzieningen zoals een huisarts en een basisschool binnen

• Wandelaars en fietsers krijgen meer ruimte, die De omgeving is daarnaast prettig om in te fietsen.

10 minuten lopen (minder dan 1 kilometer)

• Er zijn veilige oversteekplaatsen op logische plekken

Waar mogelijk liggen de fietspaden los van de

te hebben. Voorzieningen die een groter gebied

• De omgeving is comfortabel

rijbanen en krijgen fietsers voorrang op de auto.

bedienen, zoals een bibliotheek, moeten binnen

In sommige straten is de auto te gast ten opzichte van

15 minuten met de fiets te bereiken zijn.

veilig is

61

Voorzieningen voor ouderen moeten ook met een rollator goed te bereiken zijn. Dat betekent dat ze maximaal binnen 400 meter van seniorenwoningen moeten liggen. Om zowel wandelen als het gebruik van openbaar vervoer te stimuleren zijn handige combinaties nodig. Door voorzieningen bij openbaar vervoersknooppunten te plaatsen wordt het logischer om het openbaar vervoer te gebruiken. Het is belangrijk dat er voldoende gebruiksvriendelijke loop- en fietsroutes van de woningen richting de haltes gaan. Vervolgens zijn deze comfortabele routes ook weer nodig van de haltes naar de eindbestemmingen, zoals voorzieningen. Soms ligt de OV-halte die je wilt gebruiken net wat verder weg. Daarom kan je ook met de fiets goed bij haltes komen en kun je daar je fiets of scooter er overdekt en veilig stallen. OV-haltes gaan meer functioneren als overstappunten en zijn prettigere plekken als je er even moet wachten. Zo wordt het voor iets langere afstanden ook aantrekkelijker om het OV te gebruiken.

Deze afbeelding laat zien op welke afstand van uw huis bepaalde voorzieningen zich zouden moeten bevinden.

62

63

Groei en ontwikkeling

Kaart Groei en Ontwikkeling Hiernaast is de kaart Groeien Ontwikkeling te zien. De ambities die zojuist zijn beschreven zie je hier op deze kaart. De hoofdwinkelgebieden zijn aangegeven met een oranje kleur. Deze gebieden worden versterkt door verschillende functies toe te voegen en bereikbaarheid voor voetgangers, fietsers en OV te verbeteren. In de gebieden met een paarse rand worden verschillende functies samengebracht. Bij de Leyweg staat het meest te gebeuren. Het winkelhart krijgt een flinke opknapbeurt. Hier komt winkelen samen met cultuur, onderwijs en werk. In ZKD gebeurt dit op het vlak van werken en leren. Vooral op het gebied van de bouw en maak industrie. Bij het Hagaziekenhuis op het gebied van zorg. In het Zuiderpark bij de sportcampus op het gebied van sport en beweging.

0

Bij station Moerwijk en rondom OV-knooppunten worden voorzie-

Programma Zuidwest – Alliantie Onderwijs

ningen en commerciële functies geconcentreerd.

Gelijke onderwijskansen Ambitie: Zuidwest is een goede plek om op te groeien en je te ontwikkelen, met gelijke onderwijskansen.

64

Groei en Ontwikkeling

65

5.4 Opgroeien, ontwikkelen en onderwijs Spelen op allerlei manieren

van een integraal kindcentrum (IKC). Een IKC

als nieuwe vestiging of als uitbreiding bij een

Een belangrijk onderdeel van opgroeien is spelen.

is een plek waar alles wat belangrijk is voor het

bestaande school in Zuidwest gerealiseerd worden.

In Zuidwest kan dit in 2040 op allerlei manieren.

opgroeien van kinderen samenkomt. Denk hierbij

Het is hoe dan ook de wens om sport en cultuur-

Niet alleen kan dit op mooie en uitdagende

aan een school, kinderopvang en welzijnsvoorzie-

functies toe te voegen aan deze locatie. Naast deze

speelplekken, maar ook gewoon op straat of

ningen allemaal in één gebouw.

HAVO-VWO school is er tot 2040 nóg een extra

in het groen. De openbare ruimte heeft straks allerlei speelmogelijkheden, zoals hinkelbaantjes,

Bij bestaande scholen wordt samenwerking tussen

knikkertegels en balanceerparcoursen (raak-de-

scholen en andere maatschappelijke organisaties

grond-niet-aan-baan). Dit zijn dus niet altijd

aangemoedigd. Met het toevoegen van 10.000

speeltuinen met een schommel, wip of glijbaan,

woningen zijn er vier nieuwe basisscholen nodig.

want het spelen kan creatief verwerkt zijn in de

De ambitie is dat in totaal tien IKC’s worden

straten zelf. Natuurlijk spelen in het groen krijgt

gerealiseerd tot 2040 in bestaande scholen en in

daarbij extra aandacht. Door schoolpleinen buiten

nieuwe scholen. Door sport, zorg, school en cultuur

schooltijden open te stellen, blijven deze zoveel

samen te brengen krijgen kinderen zoveel mogelijk

mogelijk toegankelijk voor kinderen om te spelen.

kansen om zich te ontplooien.

Hetzelfde geldt voor sportvelden. Deze zijn ideaopen voor gebruik door buurtbewoners. Om dit te

Op naar een HAVO-VWO school in Zuidwest

realiseren zoeken we de samenwerking met sport-

Er is nu geen HAVO-VWO school in Den Haag

verenigingen op.

Zuidwest. Wanneer er in 2040 meer mensen in

liter ook buiten verenigingstijden zoveel mogelijk

Basisonderwijs: alle kinderen een goede start

66

middelbare school nodig in Zuidwest.

Zuidwest wonen, zullen er ook meer jongeren HAVO-VWO als schooladvies krijgen. Het realiseren van een HAVO-VWO school kan bijdragen aan trots

In 2040 halen kinderen van Zuidwest minimaal

en optimisme in de wijk. Het doel voor 2040 is

hetzelfde schoolniveau als het gemiddelde van de

dat er een HAVO-VWO school in Zuidwest is. Over

stad. Ieder kind moet namelijk dezelfde kansen

een aantal jaren zal door de komst van nieuwe

krijgen om zijn of haar talenten te ontwikkelen.

inwoners ook het aantal leerlingen in Den Haag

De eerste jaren zijn daarvoor heel belangrijk.

Zuidwest toenemen. Vanaf 2029 is er voldoende

Wij gunnen alle kinderen een goede start. Nieuw

aanwas voor een nieuwe HAVO VWO school in

toe te voegen scholen zijn daarom onderdeel

Zuidwest. Deze nieuwe HAVO-VWO school kan

5.5 Werken en economie Werken, leren en innoveren als motor voor groei

Voor de groei van de clusters (plekken waar meer-

Onder het motto ‘werken, leren en innoveren’

we wat er nu al is. Daarnaast vullen we aan op

geven we invulling aan het thema werken en

plekken waar dat noodzakelijk is. Verschillende

economie in Zuidwest. Daarmee willen we groei

economische clusters hebben elk hun eigen

bereiken. Groei niet alleen voor de economie, maar

kenmerken, bijvoorbeeld rondom horeca, bouw of

voor de gehele wijk en de mensen die daar wonen.

zorg. Vervolgens hebben deze gebieden een aantrek-

Werken, leren en innoveren staat voor het samen-

kende werking op nieuwe bedrijven, talenten en

brengen van partijen zoals kennisinstellingen,

(kennis)instellingen van buiten Zuidwest.

dere economische functies samenkomen) versterken

bedrijfsleven en inwoners om:

Werk- en leerplekken als goede start

• Jeugd te inspireren en begeleiden in het opgroeien naar zelfstandigheid,

Van school naar het werkende leven kan een flinke veel meer in zich dan alleen een ruimtelijke kant,

overgang zijn. Door leerlingen alvast kennis te

• Groei en innovatie bij bedrijven te stimuleren,

maar ruimte is een belangrijke voorwaarde om dit

laten maken met verschillende bedrijven, kunnen

• Te zorgen voor een leven lang

te laten slagen. Bereikbaarheid, toegankelijkheid

ze zich goed voorbereiden. Het Haga-ziekenhuis,

ontwikkelingsmogelijkheden

en zichtbaarheid van werk zijn belangrijk. Dat hangt

de Haagse Hogeschool in de Sportcampus en het

samen met hoe je de wijk inricht. Als voorbeeld

ROC Mondriaan staan allemaal in de buurt van

Zo creëren we kansen voor iedereen. Het gedach-

zijn mobiliteitsknooppunten interessante plekken

Zuidwest. Dit zijn organisaties waar kinderen van

tengoed van ‘werken, leren en innoveren’ heeft

om economische activiteiten samen te brengen

16 jaar en ouder veel kunnen leren naast of na

(clusteren). In de buurt van OV is het slim om werken,

school. Hetzelfde geldt voor de lokale ondernemers

leren en innoveren in gedeelde gebouwen zoals inno-

in Zuidwest. In 2040 is de samenwerking tussen

vatiehubs en (betaalbare) bedrijfsverzamelgebouwen

deze organisaties en de scholen verbeterd. Vooral

een plek te geven. Ook langs de ‘lange lijnen’ kunnen

op het gebied van ‘zorg en gezondheid’ en ‘maak

Programma Zuidwest – Alliantie Werken en economie

0

economische functies een plek krijgen, waarbij de

en bouw’ liggen veel kansen. De gemeente en

Perspectief op werk

bedrijvigheid moet passen bij de omgeving. Bedrijven

haar partners willen daarom twee centra voor

Ambitie: In Zuidwest is er voor iedereen

met een intensief autogebruik positioneren we niet

vervolgonderwijs maken. Mogelijke plekken zijn:

perspectief op werk, ontwikkeling en

langs 30KM wegen.

Sportcampus Zuiderpark (zorg/gezondheid), bedrij-

zinvolle dagbesteding. Zuidwest is

venterrein Zichtenburg, Kerketuinen en Dekkershoek

schuldenzorgenvrij.

(ZKD), Project Ruimzicht (Maken/Ontmoeten/ Bewegen) en Leyweg-centraal (Maak/Bouw).

67

Ondernemerschap stimuleren Zuidwest heeft onvoldoende geschikte en betaalbare bedrijfsruimte. Er is behoefte aan plekken in de wijken met kleinschalige bedrijfsruimte (tot 500m2). De focus hiervoor ligt op (ambachtelijke) productie, opslag, logistiek en handel. We maken daarom in elke wijk betaalbare verzamelgebouwen voor startende, sociale of culturele ondernemers. Zo ontstaat een stevig netwerk voor ondernemerschap. Ondernemerschap vormt een belangrijke motor voor economische groei, draagt sterk bij

Het Gebouw in Leiden

Stadsdistributie via hubs

aan de leefbaarheid en geloof in de toekomst van

Bron: LPBSight, ontwerp door VenhoevenCS

Bron: Cityhubs

op het nabijgelegen bedrijventerrein ZKD aan de

omdat daar overdag veel parkeerplaatsen beschik-

Hierbij is naar verwachting nadrukkelijke aandacht

slag. Mensen met goede ideeën en plannen uit

baar zullen zijn als de bewoners niet thuis zijn.

voor het vergroenen en duurzamer maken van het

Zuidwest. In 2040 kunnen meer mensen in hun eigen wijk en langs de randen van de wijk, zoals

de wijk en van daarbuiten moeten kansen krijgen

68

gebied. Door meer beplanting toe te voegen kan

zich te ontplooien. Zuidwest ontwikkelt zich tot

Het bedrijventerrein ZKD verbeteren

een woon-werkwijk, waar ruimte wordt geboden

Bedrijventerrein ZKD (Zichtenburg, Kerketuinen,

koeler in de zomer. Het ziet er ook leuker uit en dat

aan bedrijven die goed passen in een stedelijk

Dekkershoek) ligt net buiten Zuidwest. De ruimte

heeft een positief effect op het werkplezier en de

woongebied. De gemeente en haar partners

voor bedrijvigheid kent in Den Haag een nijpend

prestaties. Er zijn op het ZKD logistieke bedrijven

bieden ruimte aan wijkgericht ondernemerschap

tekort. Om ook in de toekomst voldoende werkgele-

die een rol kunnen gaan spelen in toekomstbe-

bij woongebieden en voorzieningen. We kijken

genheid te kunnen bieden zetten we in op behoud

stendige stadsdistributie zoals via hubs. Het is van

daarom goed waar deze bedrijvigheid het beste tot

en versterking van de bestaande bedrijventer-

belang dat werkgevers (en werknemers) worden

haar recht komt. Ook initiatieven om door middel

reinen, zoals ZKD. Op ZKD willen we meer ruimte

gestimuleerd om gebruik te maken van schonere

van de ‘instapeconomie’ meer mensen aan het

maken voor bedrijven uit Zuidwest. Dit kan door

manieren van vervoer. Dit draagt bij aan een betere

werk te krijgen kunnen een plek vinden binnen

meer bedrijven op dezelfde plek toe te voegen en

luchtkwaliteit.

deze ‘werken, leren en innoveren ’ clusters of in

door beter gebruik te maken van de ruimte die er is.

de plinten van de gebouwen in de wijk. Men kan

Voor ZKD wordt een gebiedspaspoort opgesteld dat

ook parkeren in de collectieve parkeergebouwen,

verder ingaat op de verdere invulling van het ZKD.

er meer water opgevangen worden en blijft het

5.6 Voorzieningen op maat Uitnodigend en toegankelijk

Dit maakt samenwerking tussen de aanbiedende

theaters, musea en galerieën groeit. Culturele acti-

Veel voorzieningen hebben baat bij een open

partijen ook makkelijker. Een goed voorbeeld is

viteiten zijn in 2040 toegankelijk voor iedereen.

en zichtbare uitstraling. Zichtbaarheid helpt de

het samenbrengen van huisarts, apotheek en

bekendheid te vergroten. Ook de toegankelijkheid,

buurtkamer. Op deze plek voelen bewoners zich

De bibliotheek is allang niet meer alleen een

een uitnodigend karakter en het goed stallen

prettig en zien ze vertrouwde gezichten waarbij

plek om boeken te lenen. Hier kun je elkaar ook

van fietsen zijn belangrijke onderdelen. Dit zijn

ze hun verhaal kwijt kunnen. We willen dat deze

ontmoeten, nieuwe dingen leren of zelf iets organi-

redenen om voorzieningen op de begane grond

‘gezondheidscentra’ bijdragen aan het voorkomen

seren. Dit doen we het liefst in een multifunctioneel

aan de straatkant van een gebouw (de plint)

van ziekte, bijvoorbeeld door het aanbieden van

gebouw en samen met maatschappelijke en/of

te plaatsen. Tegelijkertijd is voor een deel van de

voorlichting over voeding en beweging. Voor

culturele organisaties. In de komende jaren zijn

voorzieningen privacy belangrijk. Denk aan spreek-

mensen die zorg nodig hebben, moet die zorg goed

er minimaal drie permanente wijkbibliotheken in

en behandelruimtes. Dit betekent dat niet alle

bereikbaar zijn: binnen vijftien minuten moet je

Zuidwest. We onderzoeken de mogelijkheid om

ruimtes in de plint hoeven.

bij de huisarts kunnen zijn..

elke wijk te voorzien van een openlucht podium in

Zorg, welzijn en participatie

Kunst en cultuur

Met de groei van het aantal inwoners in Zuidwest,

Zuidwest is de meest diverse wijk van Den Haag:

ontmoeting en levendigheid in de wijk. Onder

groeit ook het aantal zorg- en welzijnsvoorzie-

hier komen 180 culturen bij elkaar. Dit is een

andere het Kunstmuseum, Museon en Mauritshuis

ningen (huisartsen, fysiotherapeuten, psychologen

enorme kracht en biedt veel kansen. Op het

onderzoeken hoe ze bewoners van Zuidwest meer

en andere vormen van zorg).

moment ervaren bewoners helaas veel drempels

kunnen betrekken bij hun kunstverzamelingen en

Zoveel mogelijk zorg- en welzijnsvoorzieningen

om gebruik te maken van kunst en cultuur in

activiteitenaanbod.

zullen bij elkaar gerealiseerd worden. Zo kunnen

Zuidwest. Het is te ver weg of het kost te veel. Kunst

inwoners op één plek de juiste zorg krijgen.

en cultuur kunnen een middel zijn om verhalen van

Evenementen kunnen bijdragen aan het gevoel

over de hele wereld te laten zien en horen. In 2040

van trots op Zuidwest maar ook aan de economi-

worden bewoners uitgenodigd dit met elkaar te

sche ontwikkeling van het gebied. De gemeente

delen. Het is daarvoor belangrijk dat culturele

is vaak nauw betrokken bij de organisatie als

plekken dichtbij, bereikbaar en betaalbaar zijn.

verlener van subsidie en als handhaver van de

Wel zo gezond

Een extra locatie voor cultuur zorgt ervoor dat

openbare orde. De gemeente zet in op een geva-

Ambitie: over 20 jaar is de ervaren gezondheid van de

bewoners dichter bij huis cultuur kunnen beleven.

rieerd aanbod van grote en kleine evenementen

inwoner van Zuidwest net zo goed als die van de inwoners

Deze moet dichtbij openbaar vervoer zijn en goed

verspreid over de stad en gedurende het jaar om

van de rest van Den Haag

lopend en met de fiets te bereiken zijn. De wens

Den Haag als aantrekkelijke stad te profileren

is dat het aantal culturele voorzieningen zoals

en een goede balans tussen levendigheid en

0

Programma Zuidwest – Alliantie Gezondheid

de openbare ruimte. Dit biedt een laagdrempelige plek voor kunst en cultuur en kan bijdragen aan

69

leefbaarheid te behouden. In Zuidwest is en blijft het Zuiderpark een locatie waar met name grote evenementen plaatsvinden. De komende jaren wordt deze locatie beter toegerust om evenementen succesvol uit te voeren. Dit gaat vooral om het verbeteren van de ondergrond en stroomvoorziening. Op wijkniveau is vooral het Melis Stokepark aangewezen om middelgrote evenementen een plek te geven. Tot slot staat de gemeente open voor kleinschalige evenementen (bijv. wijkfeestjes) die door bewoners zelf worden georganiseerd. Voorwaarde hierbij is dat deze evenementen een positieve invloed hebben op het verbeteren van de sociale cohesie in de wijk. Aandacht voor en zichtbaarheid van kunst en cultuur dragen ook bij aan een gevoel van trots

Brede school de Kikker, Amsterdam // Bron: DOK Architecten

op de wijken. Initiatieven van toonaangevende

Sporten en bewegen

Het huidige aantal sportvelden en sportgebouwen

instellingen (Kunstmuseum, Mauritshuis, Museon/

In 2040 zijn er voldoende sport- en spelvoor-

blijft behouden. Ook worden ze verbeterd, zodat ze

Omniversum) met een uitstraling die verder reikt

zieningen in Zuidwest die van goede kwaliteit,

meer aansluiten bij de behoefte van de inwoners

dan Zuidwest kunnen dit gevoel verder versterken.

duurzaam, goed bereikbaar (te voet, met de fiets)

van Zuidwest. We zullen de beschikbare ruimte

Samen met culturele partners uit de wijken wordt

en toegankelijk zijn.

beter moeten benutten. Dit betekent dat de

ondergezocht hoe een Cultuurhuis de bewoners

huidige velden beter en vaker gebruikt moeten

van Zuidwest een plaats kan bieden waar zij elkaar

Om zorg te dragen dat er voor alle (nieuwe)

kunnen worden. De ruimte tussen de velden

kunnen ontmoeten, hun creativiteit kunnen uiten

inwoners van dit gebied voldoende voorzieningen

worden gebruikt voor laagdrempelige vormen

én geïnspireerd kunnen raken. Zo kan iedereen

beschikbaar zijn, worden met de uitbreiding van de

van bewegen. Nieuwe sportvelden realiseren in

ervaren wat de kracht van kunst is. Hiermee kan

woningen extra voorzieningen, volgens de door het

Den Haag Zuidwest is ruimtelijk lastig. Daarom

Zuidwest aantrekkelijker worden voor een bezoek

college vastgestelde referentienormen, gerealiseerd.

zal op de groeiende sportbehoefte op een andere

door mensen van buiten de wijk en hebben de

Hiervoor zullen sportparken een kwaliteitsimpuls en

manier ingespeeld moeten worden. Door op

bewoners van Zuidwest een plek waar ze kunnen

mogelijk een herindeling ondergaan. Waar mogelijk

een slimme manier te zoeken naar ruimte, door

zíjn en gezien kunnen worden.

worden openbare sportfaciliteiten toegevoegd.

de aanleg van kunstgrasvelden (die intensiever bespeeld kunnen worden) of door het spreiden van competitievoetbal over andere dagen, dan vooral de zaterdag kan voldoende ruimte gerealiseerd worden.

70

Als het niet lukt om in Zuidwest de benodigde

bijdrage leveren aan het sportieve en gezonde

wijkgericht ondernemerschap krijgt hier een

sportvelden te realiseren dan moet buiten Zuidwest

gedrag van inwoners van deze wijk. Om de inpas-

plek. Dit draagt op een positieve manier bij aan

ruimte gevonden worden om dit te realiseren.

sing van ADO in het Zuiderpark mogelijk te maken

werkgelegenheid, maar ook aan de leefbaarheid.

is een herindeling van de velden en realisatie van

Hier kunnen bijvoorbeeld ambachtelijke maakbe-

voorzieningen noodzakelijk.

drijfjes, dansscholen of fitnesscentra komen.

De sportvelden Escamp worden opgeknapt en ontwikkeld tot een sportpark van de toekomst. Waar nodig wordt ook de situering van de velden

Winkelen en ontspannen

aangepast, in combinatie met een aanpassing van

In 2040 heeft Den Haag Zuidwest verschillende

de ecologische zone, zodat sport, natuur en nieuw

aantrekkelijke winkel- en verblijfsgebieden. Deze

te bouwen woningen beter op elkaar aansluiten.

vormen het hart van de wijken, waar bewoners

Er blijft voldoende ruimte voor sportverenigingen,

elkaar ontmoeten. Het is namelijk ons streven dat

maar ook informeel sporten in de ruimtes daar-

iedere inwoner ongeveer op loopafstand van huis de

tussen is mogelijk. De verbindingen tussen de

dagelijkse boodschappen (de supermarkt of drogist)

wijken en het sportpark worden verbeterd, waar-

kan doen. Er komen geen nieuwe winkelgebieden

door het sportpark een toegankelijke en aantrek-

bij in Zuidwest. Wel verbeteren we de bestaande

kelijke plek wordt om te ontmoeten, bewegen,

gebieden. Het toevoegen van meerdere functies in

sporten en samen te zijn. Ook kunnen sommige

een winkelgebied, zoals horeca, gaat zorgen voor

verenigingscomplexen worden opgeknapt en

meer levendigheid en ruimte voor ontmoeting

gecombineerd worden met andere functies, zoals gezondheidsvoorzieningen of kinderopvang.

Winkelcentrum Leyweg, het grootste winkelgebied van Zuidwest, wordt met extra aandacht een

In het zogenoemd Haags sportkwartier zetten

stuk aantrekkelijker gemaakt. Er komen meer

de gemeente, de Haagse Hogeschool, sportaca-

functies dan alleen winkelen en horeca. Vermaak,

demie en ROC Mondriaan zich gezamenlijk in

sport, zorg, lokaal ondernemerschap en cultuur

voor de ‘gezonde wijk’, bewoners aan het sporten

zijn hier in 2040 ook te vinden. De buitenruimte

en bewegen krijgen en aan prestatie- en talen-

blijft een gebied waar de voetganger centraal

tontwikkeling. De bewoners gaven tijdens de

staat. Het wordt mooi en groener ingericht en dit

participatie-avonden aan dat de Sportcampus

samen maakt het een fijne plek om te verblijven.

zelf niet voor hen toegankelijk is. Dit is wel hun

We kijken nog naar de mogelijkheden voor een

wens. Daarnaast heeft de gemeente de ambitie

betere fietsverbinding, en voor de lange termijn

om binnen afzienbare tijd het opleidingscentrum,

mogelijk een tram.

de damestak en de prof heren van ADO in het Zuiderpark onder te brengen. De aanwezigheid

Bij leegstand in de winkelstrips kan er ook

van ADO Den Haag in Zuidwest kan een positieve

een andere invulling voor terugkomen. Vooral

71

Groene, stedelijke leefomgeving

Kaart Groen Stedelijke Leefomgeving Op de onderstaande kaart zijn de ambities uit het hoofdstuk Groenstedelijke leefomgeving weergegeven. Hier komen mobiliteit, verdichting en vergroening samen. De basis voor de ontwikkelingen is een sterke groenstructuur. Groenstructuren en groene plekken worden beter, aantrekkelijker, interessanter. Ook worden ze met elkaar verbonden. In het hele gebied zijn groene verblijfsplekken altijd dichtbij. Langs de randen van de wijken, langs de brede wegen, liggen veel kansen voor het toevoegen van nieuwe woningen. Ook langs de randen van de grote parken is dit het geval. In de wijken zelf kunnen veel nieuwe woningen komen bij OV-knooppunten en voorzieningencentra. De manier waarop mobiliteit vorm krijgt draagt bij aan een prettige leefomgeving. De focus ligt op voetgangers en fietsers. Die krijgen meer ruimte. Daarom komt er minder ruimte voor de auto. Wegen kunnen smaller worden, doordat

0

Programma Zuidwest – Alliantie Wonen en Leefomgeving

de snelheid omlaag gebracht wordt. Parkeerplaatsen verdwijnen uit de openbare ruimte en komen zoveel mogelijk op het eigen terrein.

Fijn wonen in Zuidwest

72

Ambitie: In 2040 ervaren de bewoners Den Haag Zuidwest als een veilige en aantrekkelijke woon- en leefom-

Het openbaar vervoer wordt beter, voorna-

geving, die duurzaam, groen, gezond en goed bereikbaar is

melijk richting het centrum en de regio.

Groene stedelijke leefomgeving

73

5.7 Gezonde, groene, duurzame leefomgeving Gezonde leefomgeving

lige bestemmingen – bijvoorbeeld kinderopvang,

van de buurtparken, singels en middenbermen die

Van alle milieufactoren heeft luchtverontreiniging

scholen, verpleeghuizen – dichter dan 50 meter bij

in de buurten bepalend zijn voor de uitstraling van

het meest negatieve effect op de gezondheid.

drukke wegen (meer dan 10.000 motorvoertuigen

de wijk. Bijzondere plekken, zoals het arboretum

Luchtverontreiniging is ongeveer even schadelijk

per etmaal) te realiseren.

in het Zuiderpark, worden gekoesterd. De groene

voor de gezondheid als overgewicht. Hoewel er in

zones en de sportvelden tussen de wijken (groen

Den Haag Zuidwest aan de wettelijke normen van

Bij het streven naar een gezonde leefomgeving

assenkruis) blijven bestaan en worden beter

luchtkwaliteit wordt voldaan, leiden de huidige

hoort ook een goed geluidsklimaat, bij voorkeur

toegankelijk gemaakt. Het netwerk van singels

niveaus van zowel fijnstof als stikstofdioxide nog

door middel van maatregelen aan de bron en over-

wordt versterkt. Groene binnentuinen zijn ook in

steeds tot negatieve gezondheidseffecten en een

drachtsmaatregelen. Als bron- en overdrachtsmaat-

2040 nog een belangrijk onderdeel van de buurt.

verkorting van de gemiddelde levensverwachting

regelen niet mogelijk of onvoldoende effectief zijn,

Deze tuinen worden zo ingericht dat ze een grote

met circa 1 jaar. Naast het verbeteren van de

zijn isolerende maatregelen gericht op een accep-

gebruikswaarde krijgen. Bij nieuwbouw kunnen

luchtkwaliteit door het terugdringen van alle

tabel binnenniveau (voorkeur 33 dB) noodzakelijk.

de binnentuinen op het dak van de parkeergarage

bronnen van luchtverontreiniging is het dan ook

De gezondheid van de leefomgeving is uiteraard

liggen. Hier zal rekening gehouden worden met dat

van belang om hooggevoelige groepen (zoals

ook afhankelijk van onderwerpen zoals voeding,

deze binnentuinen 50mm water moeten kunnen

oudere mensen, kinderen en mensen met een

bewegen en binnenklimaat. In het Programma

vasthouden, geborgen, hergebruikt en dat dit water

hart- en vaatziekte of longaandoening) extra te

Zuidwest wordt hier verder op ingegaan.

vertraagd afgevoerd wordt.

Groen behouden en versterken

Omdat Zuidwest al zo lang geleden is aangelegd,

Groen speelt een sleutelrol bij een gezonde leefom-

zijn de bomen volgroeid. Dit is bijzonder en

geving. Uit onderzoek blijkt dat contact met groen

dit beschermen we. We gebruiken hierbij het

indirect een gunstige invloed heeft op de gezond-

Routeboek Stadsbomen in Projecten, zoals in de

heid van mensen. Contact met groen kan helpen

Nota Stadsbomen is vastgelegd. De Bbestaande

bij herstel van stress en aandachtsmoeheid en zo

boombeplanting wordt in kaart gebracht en

het ontstaan van chronische stress tegengaan.

zoveel mogelijk behouden. Bij renovatie worden

Groen kan ook aanzetten tot bewegen en spelen.

waardevolle bomen beschermd. Alleen als het

beschermen tegen (verhoogde concentraties van) luchtverontreiniging. Dit kan o.a. door geen gevoe-

Zuidwest heeft veel waardevol groen

Duurzame ontwikkeling

74

echt niet anders kan, bijvoorbeeld door een noodzakelijke herindeling, worden ze verplaatst

Dit behouden en verbeteren we. De verdichting gaat

of gekapt. Er komen minimaal evenveel nieuwe

niet ten koste van Openbare groenstructuren, zoals

bomen voor in de plaats als dat bestaande bomen

grote groengebieden, sportterreinen en ecologische

gekapt worden. Bij kap worden stevige en weer-

verbindingen. Er wordt niet gebouwd in of ten koste

bare bomen teruggeplaatst. Dit alles wordt bij

wordt Zuidwest verbonden met de groen-recreatieve stadsrand die vanaf de Zweth in het Westland doorloopt tot de zee bij Kijkduin. Om dit mogelijk te maken worden er nieuwe groene verbindingen gemaakt. Dit kan door de bestaande groenstroken beter in te richten. Een simpel grasveld kan door bloemen te zaaien een ‘paradijs voor bijen’ worden. De manier waarop we het gras maaien kan ook zorgen voor meer bloemen en kruiden. Door een route van hoge bomen te maken kunnen vleermuizen zich makkelijker verplaatsen. Soms zijn er speciale voorzieningen nodig om planten en dieren over of onder een drukke verkeersweg heen te leiden, zoals bijvoorbeeld een tunnel voor amfibieën.

Buitenruimte de Groene Mient, Den Haag // Bron: Groene Mient

elk project vastgelegd in een Boom Effect Analyse

We kiezen voor ecologisch maaibeheer. Maar ook

(BEA).

voorkomen we met goed beheer overlast, bijvoor-

Natuurinclusief bouwen: ontwerpen voor de natuur

beeld van ratten. Daarnaast wordt met de keuze

Niet alleen groenstructuren (netwerken van

Er wordt duidelijk onderscheid gemaakt tussen

van beplanting rekening met het voorkomen van

groene plekken) zelf zijn belangrijk voor planten

‘gebruiksgroen’ en ‘ecologisch groen’. Gebruiksgroen

allergieën en plagen.

en dieren. Ook gebouwen en straten kunnen

is bedoeld om in te spelen, zitten, liggen en

hieraan bijdragen door natuurinclusief te bouwen

rennen. Hier zijn bankjes, speelplekken en paden te

Het groen met elkaar verbinden

vinden. Dit groen nodigt uit tot verblijf en gebruik.

Wanneer groene plekken robuust zijn (dat wil

dieren er vanzelf gebruik van gaan maken). Dit kan

Ecologisch groen is bedoeld voor onder andere

zeggen minimaal 30 meter breed) en met elkaar

heel makkelijk zijn, door bijvoorbeeld alle hekken te

insecten, planten, vogels, vleermuizen en egels.

verbonden vervullen ze hun functie pas echt

vervangen door heggen. In heggen kunnen mussen

Hier is meer rust nodig, kunnen mensen minder

goed. Water, planten en dieren kunnen zich dan

en andere vogels hun nesten bouwen. Bij nieuw-

makkelijk komen en is het ‘s nachts donker. Bij de

verplaatsen tussen deze gebieden. Het leefgebied

bouw en renovatie ontwerpen we de gebouwen zo

verdichting langs de ecologische zones houden we

wordt veel groter. Het zorgt er bijvoorbeeld voor

dat het niet alleen mensen, maar ook dieren zich

daarnaast rekening met de benodigde bezonning

dat diersoorten makkelijker van het Zuiderpark

huisvesten. Het is normaal om nestkasten voor

en de eisen van natuurbeheer van het gebied.

naar de Uithof kunnen komen. Vervolgens is het

vogels, vleermuizen of andere dieren in huizen

De manier waarop groen onderhouden wordt kan

makkelijker om naar de duinen of andere natuur-

te maken. Het is ook belangrijk dat er voldoende

ook bijdragen aan de variatie en uitstraling ervan.

gebieden rondom Den Haag te komen. Daarmee

voedsel voor deze soorten in de omgeving is.

(gebouwen en straten zijn dan zo gemaakt dat

75

Dit doen we onder andere door voldoende eetbare

• Zorg voor verkoeling buiten met voldoende

planten aan te brengen in het groen in de buurt.

schaduw, bomen, struiken en eventueel water;

zijn er meerdere aardwarmtebronnen aanwezig.

Groen kan ook tegen de gebouwen zelf groeien.

gebruik buiten materialen die warmte weren.

Bovendien ligt er al een warmtenet in een deel

Bij nieuwbouw van scholen zijn schoolpleinen met veel planten en water het uitgangspunt. Natuurinclusief bouwen is een belangrijk uitgangs-

• De zeespiegel stijgt; neem maatregelen om bewoners te beschermen tegen overstromingen. • Zorg buiten voor zoveel mogelijk groen.

punt voor nieuwbouw en renovatie in Zuidwest.

Slim omgaan met water

van de wijk. Daarom verwarmen we de bestaande bouw in 2040 met een warmtenet op midden temperatuur (70 graden). Veel van de bestaande woningen kunnen nu nog niet verwarmd worden

Extreme hitte kan leiden tot lichamelijke klachten,

op 70 graden. Dit betekent dat deze woningen

omdat mensen en dieren hun warmte niet kwijt

beter geïsoleerd moeten worden (zorgen dat

Waterveiligheid blijft aandacht vragen, zeker met

kunnen. Dit zal steeds vaker voorkomen. Om dit

warmte en koele lucht niet naar buiten kunnen).

de vele woningen die erbij komen, vraagt dit wel

te verminderen is er in 2040 voldoende groen in

Ook moeten de woningen op een andere manier

aandacht. In 2040 is er voldoende ruimte voor

de buurt van elke bewoner. Bomen zorgen voor

verwarmd worden, bijvoorbeeld geen Cv-ketel

het opvangen van water bij flinke regenbuien.

schaduwwerking en verkoeling.

meer maar een aansluiting op een warmtenet.

Dit geldt zeker op die plekken waar de kans op

Daarnaast wordt het gasfornuis vervangen door

wateroverlast groot is.

In beide gevallen, water en hitte, is de oplossing

een elektrische kookplaat. De nieuwbouw en

De afgelopen jaren is klimaatverandering voor

meer groen en meer ruimte voor water. Dit biedt

gerenoveerde woningen in Zuidwest zijn straks

iedereen tastbaar geworden: droge en hete

ook kansen voor een mooie inrichting van de open-

helemaal aardgasvrij. Nieuwe woningen zijn goed

zomers, maar ook extreme buien komen steeds

bare ruimte. De inrichting en de materialen die

geïsoleerd waardoor deze met een lage tempera-

vaker voor. Ook in Den Haag Zuidwest komt

in de openbare ruimte gebruikt worden vangen

tuur verwarmd kunnen worden. Nieuw te bouwen

wateroverlast, hittestress en droogte voor (zie