RIS315261 Bijlage 1 1 Structuurvisie Zuidwest 2040 Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest
Tekst van het document
water op, houden het vast of laten het door naar
woningen verwarmen we individueel of koppelen
de klimaatatlas Den Haag).Om Zuidwest voor
de bodem sijpelen. Bij nieuwbouw wordt water op
we aan een warmtenet op lage temperatuur (lager
bewoners en andere gebruikers ook in de toekomst
eigen terrein zo lang mogelijk vastgehouden.
dan 40 graden). Deze maakt gebruik van lokale
groen en leefbaar te houden, moet bij elke nieuwe
warmtebronnen uit de bodem of water uit de
ontwikkeling binnen Zuidwest rekening worden
Energietransitie
gehouden met de volgende uitgangspunten
Zuidwest voorziet in 2040 voor een groot deel in
meerdere duurzame warmtebronnen. Momenteel
(zie Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig,
haar eigen energiebehoefte door aan te sluiten op
zijn er al duurzame bronnen aanwezig of in
RIS308745):
verschillende duurzame energiebronnen (zie kader
ontwikkeling. Deze bronnen worden gekoppeld
• Houd regenwater vast en sla het op, bijvoorbeeld
pagina 75). Hiermee draagt Zuidwest ook bij aan
aan de warmtenetten. Bij het ontwikkelen en
de stedelijke klimaatdoelen.
kiezen van bronnen geven we voorrang aan lokale
op het dak, in de bodem, in een vijver of in een speciale waterberging. Dit water kan worden
Voor Zuidwest is gekeken naar de beste manier
vochtig te houden bij droogte en hitte.
om de bestaande bouw te verwarmen. We gaan
bij zware regenval te voorkomen.
buurt. Uiteindelijk wordt Zuidwest verwarmd door
en duurzame bronnen.
gebruikt om de bodem en bomen en planten • Voer overtollig regenwater af om wateroverlast
76
staan de gebouwen dicht bij elkaar. Daarnaast
gebruik maken van duurzame bronnen zoals genoemd in de transitievisie warmte. In Zuidwest
Wat is duurzame energie?
0
De manier waarop we onze huizen sinds de jaren 1960 verwarmen maakt gebruik van gas en kolen. Dit zijn fossiele ener-
Mogelijke bronnen van duurzame warmte
0
1. Aan de Leyweg is de eerste binnenstedelijke bron aangelegd. Op termijn gaat deze bron circa 4.000 woningen van warmte voorzien.
giebronnen. Deze zorgen voor vervuiling en klimaatverandering doordat ze broeikasgassen uitstoten. Duurzame energie is energie
2. I n het Westland worden meerdere geothermie bronnen gerealiseerd. De moge-
die schoon en hernieuwbaar is. Met zonnepanelen en wind-
lijkheden om de warmte ook in te zetten voor onder meer Zuidwest wordt
molens wordt stroom gewonnen uit de zon en de wind. Dit zijn
onderzocht.
bronnen die nooit ‘op’ raken. Bij gas en kolen is dit wel het geval. Bovendien stoten zon en wind geen broeikasgassen uit en dragen
3. D e restwarmteleiding vanuit Rotterdam (WarmtelinQ) is momenteel in
ze niet verder bij aan klimaatverandering. Met schone stroom
ontwikkeling. Deze leiding komt door Zuidwest (Moerwijk). Vanuit Moerwijk
kunnen we onze apparaten gebruiken en huizen verwarmen met
zal deze leiding via een warmteoverdrachtsstation een deel van Zuidwest gaan
bijvoorbeeld een warmtepomp. Ook kunnen we gebruik maken
verwarmen.
van warmte uit de aardbodem: dit heet aardwarmte of bodemenergie. Om daar gebruik van te maken zijn warmtenetten nodig in de ondergrond.
4. Voor nieuwbouw wordt gebruik gemaakt van bronnen met lage temperatuur, zoals bodemenergie en aquathermie.
Schema restwarmteleiding vanuit Rotterdam
77
Circulaire economie De circulaire economie is in opkomst. Dit betekent een economie waar grondstoffen niet meer
Gezonde, groene, duurzame leefomgeving
verloren gaan. Afval bestaat niet in een echte circulaire economie. In plaats daarvan worden
Op deze kaart zijn de belangrijkste ambities
alle materialen en grondstoffen behouden in
voor ‘Gezonde, groene, duurzame leefomge-
zogenaamde kringlopen of cirkels. Deze ontwik-
ving’ te zien. Ze worden verder toegelicht in de
keling biedt kansen voor Zuidwest. Er is veel
komende paragrafen. Wat je hier ziet:
innovatie nodig. We moeten efficiënt omgaan met
De sportvelden in het midden van Zuidwest
stromen van grondstoffen en afval. We stimuleren
krijgen een andere inrichting. Hierdoor zijn ze
slimme oplossingen hiervoor. Afvalscheiding
toegankelijker.
moet zo makkelijk mogelijk zijn voor bewoners.
De singelstructuur die door heel Zuidwest
Daar zijn voldoende afvalcontainers voor nodig.
loopt wordt versterkt. Deze vormen een
Tegelijkertijd moeten die geen overlast veroor-
netwerk
zaken of het straatbeeld bepalen.
Op de lange lijnen en dwarsverbindingen wordt de verblijfskwaliteit beter. Meer groen,
Ook in de bouw kan je circulair denken. Bij het
water en ruimte voor wandelaars en fietsers.
ontwerp van gebouwen en de openbare ruimte
Er komen meer verbindingen richting de grote
passen we hergebruik van materialen toe.
parken.
De grondstoffen die vrijkomen bij het slopen van een woning gebruiken we weer voor het bouwen van een nieuwe gebouwen bestaan zoveel mogelijk uit hergebruikte en/of herbruikbare materialen.
78
Gezonde, groene, duurzame leefomgeving Groene, stedelijke leefomgeving
79
5.8 Fijn wonen Aantrekkelijke leefomgeving
Verdichtingsprincipe 1: Langs de lange lijnen
Voor een aantrekkelijke leefomgeving is een
Langs de lange lijnen is ruimte voor verdichting.
gezonde, veilige, toegankelijke en goed onder-
Deze wegen zijn breed van opzet met veel groen
houden buurt een voorwaarde. Mensen beleven
en bomenrijen. Langs de lange lijnen lopen
hun omgeving op ooghoogte. Als er veel gebeurt
ook de belangrijke OV verbindingen.
in de plint (ruimte op de begane grond met de
De bebouwing vormt de rand van
entree aan de straatzijde) van een gebouw zorgt
de buurten.
dit voor levendigheid op ooghoogte. Dit draagt bij aan een aantrekkelijke leefomgeving. Daarom zitten voorzieningen die niet privacygevoelig zijn zoveel mogelijk in de plinten. Voorbeelden zijn
Verdichten langs de lange lijnen
winkels, horeca, culturele functies, welzijnsfuncties, ontmoetingsplekken en ruimte voor lokale ondernemers. Wat ook belangrijk is op ooghoogte, is het groen in de wijk. De planten, bomen en het water die je
Verdichtingsprincipe 2: Langs de dwarsverbindingen
ziet terwijl je door de wijk beweegt dragen bij aan
De dwarsverbindingen staan haaks op
een fijne of minder fijne beleving. Daarom krijgt
de lange lijnen en verschillen van karakter,
dit groen een hoge kwaliteit en een bijzondere
soms haken ze aan op de wegen in de
uitstraling.
omgeving, maar andere lopen dood op Erasmusweg of bedrijventerrein ZKD.
Momenteel is het niet altijd duidelijk welk deel van
Langs de dwarsverbindingen
de buitenruimte toegankelijk is voor gezamenlijk
zijn vaak voorzieningen
gebruik. De overgang tussen wat van bewoners of
gesitueerd en deze lanen
corporaties is en wat door iedereen te gebruiken is,
zijn breed opgezet.
is duidelijker zichtbaar. Hiervoor gebruiken we bij
Daarom is ook hier ruimte
voorkeur groene erfafscheidingen als manieren om
voor verdichting.
deze overgang te markeren.
80
Verdichten langs de dwarsverbindingen
Verdichtingsprincipe 3: Langs de randen van groenstructuren De groene gebieden zoals het assenkruis, de Uithof en het Zuiderpark zorgen voor lucht en ruimte in Zuidwest. De maat en schaal van het groen laat ruimte toe om de hoogte in te gaan. De randen langs de groengebieden zijn wel verschillend van aard en de verdichtingmogelijkheden zullen dan ook verschillen per parkrand.
Verdichten langs grote groenstructuren
Verdichtingsprincipe 4: Rondom voorzieningencentra en OV knopen Rondom wijkcentra zijn clusters van voorzieningen te vinden. Deze clusters zijn vaak goed ontsloten met het OV. Rondom deze clusters is verdichting kansrijk. De verdichting kan daarmee ook bijdragen aan het versterken van het voorzieningenaanbod en de nabijheid van voorzieningen. Ook rondom belangrijke OV knopen, zoals station Moerwijk kan verdicht
Verdichten rondom bestaande voorzieningen
worden.
81
Verdichting en vernieuwing
groenstructuren en houden bij de plaatsing van de
De woningbouwopgave voor Zuidwest bestaat uit
bebouwing langs de hoofdgroenstructuren rekening
het realiseren van een woningvoorraad met afwis-
met de inrichting, het gebruik en de ecologische
selende, duurzame en aantrekkelijke woningen.
betekenis van het groen. Zuidwest blijft een zo
Hiervoor zijn aanpassingen in de bestaande
groen mogelijk karakter houden. Ook in de wijken
woningen nodig. Een stuk of 8.500 woningen
is het mogelijk om te verdichten door verouderde
worden gerenoveerd (opgeknapt en verbeterd).
gebouwen te vervangen door nieuwe gebouwen
Woningen die aan het einde van hun levensduur
met meer woningen.
zijn, worden gesloopt en nieuw gebouwd. Hoeveel dat er gaan worden is nog niet precies bekend,
Elke gesloopte sociale huurwoning komt terug
maar het gaat om ongeveer 6.500 woningen.
als sociale huurwoning voor bewoners met een
Het te slopen aantal woningen is een ruwe
kleinere portemonnee. Daarnaast zijn we juist op
inschatting van het aantal woningen dat mogelijk
zoek naar een betere balans tussen sociale huur
gesloopt gaat worden om te voldoen aan de
en marktwoningen. Daarom is een aanzienlijk
kwalitatieve verbetering van de woningopgave en
aandeel van de toegevoegde woningen aanvullend
de gewenste toevoeging van woningen. Dit getal
op de bestaande woningen bestemd voor diverse
is een ruwe inschatting die mogelijk bij de uitwer-
doelgroepen en gebouwd in verschillende woning-
kingen kan wijzigen.
typen. Conform de huidige Woonagenda 2020-
Tot slot worden nog eens 10.000 nieuwe, moderne
2023 betekent dat van de toevoegingen minimaal
en duurzame woningen toegevoegd aan de
30% sociaal, 20% middeldure huur en bij voorkeur
woningvoorraad van Zuidwest.
20% betaalbare koop is.
Op sommige plekken komen vergeleken met de bestaande situatie meer woningen in hetzelfde gebied terug. Dit heet verdichting. We verdichten waar de ruimte er is, bijvoorbeeld langs de brede, lange wegen, zoals de Melis Stokelaan en Meppelweg. Ook langs de randen van parken is er ruimte om hoger te bouwen. Verder zijn er kansen om rond de belangrijkste winkelcentra en openbaar vervoershaltes (zoals station Moerwijk Verdichtingsprincipes
en de tophalte bij de Leyweg) extra woningen toe
Bron: Palmbout Urban Landscapes
te voegen om het draagvlak voor de voorzieningen te versterken. We verdichten niet in de hoofd-
82
0
Woningaantallen in Zuidwest
10.000 nieuwe woningen 8.500 woningen opgeknapt 6.500 sociale huurwoningen
Karakter versterken met placemaking In Den Haag moedigen we het idee van placemaking aan. De letterlijke vertaling van placemaking is ‘iets maken van een plek’. Hoe zorg je ervoor dat een locatie zo aantrekkelijk wordt dat iedereen hier wil wonen en zich prettig voelt op straat? Placemaking is een vorm van gebiedsontwikkeling
slopen en terugbouwen*
die niet uitgaat van een ruimtelijk ontwerp of plan, maar
Totaal 25.000
heid van een gebied verbeteren. Het is zowel een manier
nieuwe en verbeterde woningen in 2040
0
van meerdere lokale acties die de bruikbaarheid en leefbaarvan werken als een manier van denken. Door middel van placemaking verander je een stukje openbare ruimte of een gebouw tot een plek waar iedereen wil wonen, werken of recreëren. Placemaking gaat over ontwerp, beheer en
* Het te slopen aantal woningen is een ruwe inschatting van het aantal woningen dat mogelijk gesloopt gaat worden om te voldoen aan
mensen en gebruikers een rol geven in hun omgeving.
de kwalitatieve verbetering van de woningopgave en de gewenste toevoeging van woningen. Dit getal is een ruwe inschatting die
De belangrijkste taak van deze openbare ruimten en
mogelijk bij de uitwerkingen kan wijzigen.
gebouwen is een bijdrage leveren aan de gezondheid, het geluk en welzijn van haar gebruikers. Kunstuitingen
Uniek karakter
De gebouwen, als de opbouw van straten en wijken
zijn hier een belangrijk onderdeel van. In Den Haag is
Den Haag Zuidwest is een grootschalige uitbreiding
en de geschiedenis zijn in Zuidwest dus waardevol.
placemaking al in verschillende vormen toegepast. Zo heeft
van de stad van vlak na de Tweede Wereldoorlog.
Men lijkt alleen vergeten te zijn hoe bijzonder dit
placemaking er bijvoorbeeld mede voor gezorgd dat
Het deel van de stad is uniek in Den Haag. Zuidwest
deel van de stad is. We willen de identiteit van
het gebied de Binckhorst nu als een aantrekkelijke plek
is in zijn geheel volgens een totaalplan ontworpen.
Zuidwest versterken door het jaren ‘50 karakter
wordt gezien om te wonen, werken of investeren. Zulke
Het heeft daardoor herkenbare structuren, zoals
beter zichtbaar te maken. Ook zetten we ‘placema-
ontwikkelingen zien we ook graag in Den Haag Zuidwest
wegen, groen en bebouwing. Ook de wijken zelf
king’ in om meer betekenis te geven aan dit deel
ontstaan. We moedigen daarom iedereen aan om zelf mooie
hebben waardevolle structuren zoals de door
van Den Haag. De betekenis van ‘placemaking’
initiatieven te bedenken om iets te maken van plekken in
lopende singelstructuur in Vrederust, Morgenstond
wordt in het onderstaande kader uitgelegd.
Den Haag Zuidwest.
en Moerwijk. Daarnaast zijn in Bouwlust en Morgenstond ‘informele rondjes’ aanwezig.
83
Fijn wonen
Groene, stedelijke leefomgeving
Op deze kaart zijn de belangrijkste ambities voor ‘Fijn Wonen’ te zien. Ze worden verder toegelicht in de komende paragrafen. Wat je hier ziet: Belangrijk om op te merken is dat de groenstructuren groen blijven. Hier komen geen woningen. Langs de ruime lanen (de zwarte lijnen op de kaart)
Gevelkunst in Den Haag Zuidwest
Kunst zichtbaar maken
turen is wel ruimte om te
De 10.000 extra woningen die toegevoegd
verdichten. Hier liggen de
worden in Zuidwest zijn een kans om de kwali-
meeste kansen om veel
teiten van het gebied te versterken. Kunst in de
woningen toe te voegen.
openbare ruimte en in gebouwen draagt sterk
Deze plekken langs de
bij aan de sociale en ruimtelijke kwaliteit van de
hoofdstructuren waar
buurt. Zuidwest kent veel jaren ‘50 gevelkunst.
nieuwe woningen kunnen
De gemeente wil in overleg met de corporaties
komen zijn met de roze
bepalen waar en hoe waardevolle geveldecoraties
lijnen aangegeven. Ten slotte
bij sloop-nieuwbouw hergwebruikt kunnen
zijn de gele vlakken plekken
worden. We verkennen de mogelijkheden om
waar in de wijken zelf
deze gevelkunst ook toe te passen in de nieuwe
ruimte is voor het toevoegen
woongebieden. Hierbij horen ook nieuwe wandel-
van meer woningen. Vooral
en fietsroutes die belangstellenden en bezoekers
rond voorzieningencentra en
langs de bijzondere kunstobjecten in Zuidwest
OV-knooppunten.
leidt.
84
en de grote groenstruc-
Fijn wonen Groene, stedelijke leefomgeving
85
5.9 Bereikbaarheid en duurzame mobiliteit Versterken van de duurzame manier van verplaatsen
compacte stad: bouwen binnen de bestaande stad
en deel(bak)fietsen in combinatie met goed OV
om het aantal verplaatsingen en de te overbruggen
zorgt ervoor dat het autobezit kan verminderen.
We zorgen dat mensen zich binnen Zuidwest, maar
afstand te beperken.
Daardoor zijn minder parkeerplaatsen nodig en is
ook daarbuiten makkelijk kunnen verplaatsen.
er meer ruimte op straat voor voetgangers, fietsers,
Hierdoor verbetert de bereikbaarheid van werk,
In Zuidwest wordt veel gelopen en veel van het OV
en groen. Ook is dit positief voor het klimaat en
school, winkels, sportvelden en andere voorzie-
gebruik gemaakt. De fietsinfrastructuur is goed,
voor schonere luchtkwaliteit.
ningen. Dit is goed voor de kansen en ontwikkeling
maar het fietsgebruik ligt lager dan in de rest van
van mensen, en het bevordert de gezondheid.
Den Haag. Uit participatie blijkt vooral dat de
We maken duurzame mobiliteit mogelijk en
voorzieningen voor het stallen van fietsen onder
moedigen dit aan. Voor iedereen en elke porte-
de maat zijn. Het fietsgebruik willen we stimu-
monnee. De inrichting van de woonomgeving maakt
leren en looproutes van en naar het OV willen we
een duurzame manier van verplaatsen makkelijk,
verbeteren. We brengen meer duidelijkheid in het
bijvoorbeeld door voorzieningen zo dicht mogelijk
wegennetwerk aan en verbeteren de verkeersvei-
bij huis te hebben: mobiliteit op menselijke maat.
ligheid. In het bijzonder willen we Zuidwest beter verbinden met de stad en de regio, vooral per
Doordat het aantal inwoners richting 2040 flink
fiets en OV. Dit vergroot de kansen voor mensen:
toeneemt kan het ook steeds drukker worden op
meer keuze in werk of opleiding. Bovendien wordt
straat en op de wegen. Dat kan overlast en onveilige
Zuidwest ook een aantrekkelijkere bestemming
situaties veroorzaken. Het is daarom nodig dat we
voor mensen van buitenaf.
ons meer op een duurzame, veilige en efficiënte
86
manieren gaan verplaatsen. Dit willen we als
Infrastructuur vraagt veel plek in de openbare
gemeente stimuleren. We noemen dit de mobili-
ruimte. Met infrastructuur wordt bedoeld:
teitstransitie: de noodzakelijke doorontwikkeling
wegen, fietspaden, voetpaden, tramrails en ook
van mobiliteit. In 2022 heeft de gemeente voor
parkeerplaatsen. We willen anders omgaan
heel Den Haag de Strategie Mobiliteitstransitie
met de auto: waar mogelijk zijn wegen in 2040
vastgesteld. Hierin staat dat reizen niet altijd een
versmald, snelheden verlaagd en zijn er minder
doel op zich is, maar ook een middel. Hiermee kan
parkeerplaatsen op straat. Deze zullen meer een
de gemeente grotere opgaven aanpakken. Zoals
plek op eigen terrein van de woongebouwen
het versterken van sociale cohesie en economie, de
of in parkeergarages krijgen. We zorgen voor
woningbouwopgave, en verduurzaming. De mobi-
mooie, ruime voetpaden en fietspaden. Een goed
liteitstransitie gaat uit van het streven naar een
aanbod van (elektrische) deelauto’s, deelscooters
Meer ruimte voor voetganger en fietsers De bestaande voet- en fietspaden in Zuidwest zijn niet altijd optimaal. Soms is er onderhoud nodig, of een verbetering van de verkeersveiligheid. Wel zijn er veel vrijliggende fietspaden. De aandacht ligt daarom op het verbeteren en versterken van de loop- en fietsverbindingen en fietsenstallingen. We verbeteren met name de verbindingen naar bestemmingen als winkels, scholen, groen, zorg en OV-haltes. Een aantrekkelijk netwerk maakt de wijk makkelijk beloopbaar en fietsbaar. We maken waar mogelijk bredere stoepen, en er komen doorsteken, bruggen en verbindingen om het netwerk STOMP-principe
compleet te maken. Het oversteken van drukke
Bron: Strategie mobiliteitstransitie
wegen, met name rondom het gebied, moet makkelijker en veiliger worden.
STOMP We gaan de openbare ruimte herinrichten op
zowel een auto, (bak)fiets als scooter zijn. De privé-
Routes worden aantrekkelijker ingericht, met
basis van het STOMP-principe. STOMP staat voor
auto geldt als sluitstuk, deze neemt namelijk de
meer voorzieningen (bankjes, fietsenstallingen).
Stappen, Trappen, OV, MaaS en Privé-auto. Bij het
meeste ruimte in beslag. Voor één geparkeerde
Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij
ontwerp van de openbare ruimte kiezen we in de
auto kunnen we bijvoorbeeld meerdere fietspar-
de groenstructuren in de buurten, met name de
eerste plaats voor de voetganger en fietser, gevolgd
keerplekken maken. STOMP vormt de basis voor de
singels. We maken meer snelle fietsverbindingen
door het OV, deelmobiliteit en privéauto. Zo vormt
manier waarop we ruimte bieden aan verplaat-
tussen belangrijke voorzieningen, centra, en
de mens het startpunt. Lopen is de basis, voor
singen. We doen dit vooral waar veel wordt
werklocaties in en buiten de wijk. Belangrijke
wat langere afstanden bieden fiets, OV en auto de
gebouwd maar ook in de rest van het gebied.
doorgaande fietsroutes breiden we uit, ook naar
uitkomst. MaaS kan dit nog makkelijker maken.
Het STOMP-principe moet aan de andere kant geen
andere dorpen en steden, zoals fietsroutes richting
MaaS staat voor Mobility as a Service, hiermee
belemmering vormen voor keuzes op bepaalde
Westland en Rijswijk. De routes naar het centrum
bedoelen we mobiliteit als dienstverlening in de
plaatsen. Denk aan de doorstroming van het
van Den Haag worden ook verbeterd, bijvoorbeeld
brede zin. Een goed voorbeeld is deelmobiliteit.
verkeer op hoofdroutes die belangrijk zijn voor de
de route door het Zuiderpark. We laten deze routes
Bij deelmobiliteit maken meerdere mensen
bereikbaarheid, zoals die van nood- en hulpdien-
goed aansluiten op het bestaande stedelijk fiets-
gebruik van dezelfde vervoermiddelen. Dit kan
sten, het OV, de fietsroutes en het autowegennet.
padennetwerk. Waar nodig komen vrijliggende
87
fietspaden die goed verlicht, goed onderhouden en
Westland en een verbinding Kijkduin – Zuidwest
In de nieuwbouwcomplexen kunnen schermen
veilig zijn.
– Rijswijk. Vooral huishoudens die op dit moment
komen met informatie over de reistijden van het
geen auto hebben (circa 50%) en jongeren zullen
openbaar vervoer.
Belangrijke voorwaarde voor het fietsen is om
daar baat bij hebben. Verder is de betaalbaarheid
goede, toegankelijke en veilige fietsenstallingen
van het openbaar vervoer een punt van aandacht.
Er komen goede OV-overstappunten tussen de
te hebben zowel bij woningen als bij OV-haltes en
Veel mensen vinden het te duur en vanaf de rand
belangrijke bestemmingen voor Zuidwest (waar-
voorzieningen. Bij nieuwbouwwoningen wordt
van de stad zijn de reiskosten naar het centrum
onder het Haga-ziekenhuis, de Uithof, winkelcentrum
in de gebouwen een goede plek voor fietsen van
hoger door de grotere afstand. De gemeente
Leyweg en sportcampus). Het busstation Leyweg
bewoners gemaakt. Bij bestaande gebouwen
werkt aan deze en andere onderwerpen onder de
wordt gecombineerd met de halte bij het Haga-
wordt eerst gekeken of de toegang tot fietsenber-
noemer ‘ZuidWestLandcorridor’.
ziekenhuis zodat je hier makkelijk kunt overstappen
gingen (vaak in de kelder) verbeterd kan worden. We hadden het al over loop- en fietsroutes,
nieuwe vormen van OV, bijvoorbeeld kleinere elek-
op de begane grond plek ingeruimd kan worden,
de OV-haltes worden hier ook aan gekoppeld.
trische busjes in de wijk, zodat beter op de precieze
of anders op het eigen terrein. Ook is het belang-
Belangrijk is dat je je fiets er goed kunt stallen.
behoefte van de bewoners ingespeeld kan worden.
rijk om mensen meer vertrouwd met fietsen te
De haltes zijn straks veilig ingericht zodat je hier
maken, omdat niet iedereen er bekend mee is of
veilig bent en je ook veilig voelt. Er komen boven-
ervaring mee heeft. Dit kan bijvoorbeeld door een
dien goede voorzieningen rondom de haltes met
kinderfietsenplan, fietslessen, of een fietspunt
duidelijke reisinformatie en bewegwijzering naar
zoals in het centrum.
belangrijke bestemmingen in de buurt. Ook bij
Verbeteren openbaar vervoer Veel bewoners van Zuidwest zijn afhankelijk van het OV. Dit is veel aanwezig in Zuidwest. Het is over het algemeen wel nodig om de reistijden richting het centrum en de regio te verbeteren. Dat zal de bereikbaarheid van een aantal werklocaties, het onderwijs en voorzieningen verbeteren. Om dit te verbeteren wordt er gewerkt aan ‘de oude NS-lijn’: Leiden – Den Haag – Rotterdam, waar station Moerwijk aan ligt. Er gaan meer sprinters (treinen) rijden. Het station zelf wordt verbeterd, het wordt beter bereikbaar voor voetgangers en fietsers, en er komen betere fietsenstallingen en locaties voor deelfietsen. Ook werken we aan beter OV naar het
88
naar alle richtingen. Als laatste kijken we naar
Als dat niet kan wordt gekeken of er in het gebouw
nieuwbouwcomplexen hebben we aandacht voor de looproutes naar OV-haltes, door bijvoorbeeld goed na te denken over posities van de ingangen.
Toegankelijkheid en bereikbaarheid Bron: HTM strategie mobiliteitstransitie 2040
89
Impressie MaaS Thomsonplein // Bron: HTM strategie mobiliteitstransitie 2040
90
Stimuleren MaaS
kelaars in de wijken, die helpen bij buurthubs.
verkeer 50 kilometer per uur. De overige wegen
MaaS (Mobility as a Service) gaat om mobiliteit
Ook kan de gemeente met aanbieders in overleg
worden 30 kilometer per uur en er komen maat-
in dienstverlenende vorm. Hierdoor hoef je geen
om het aantrekkelijker te maken voor bewoners
regelen zodat doorgaand verkeer straks niet meer
voertuig te bezitten, maar kun je per reis de
van Den Haag Zuidwest.
door de wijk gaat. Zo kunnen we meer autoluwe
handigste of goedkoopste route en vervoerswijze
straten op buurtniveau maken, wat fijner wonen
bepalen. Dit zijn bijvoorbeeld de deelfiets, -auto,
Bereikbaarheid per auto en parkeren
-scooter, trein, tram, of (water)taxi, en zelfs de
Zuidwest heeft een uitgebreid en ruim opgezet
nodigen uit tot ontmoeting. Mensen hebben dan
eigen auto of fiets. Omdat mensen minder afhan-
wegennet en rijdende en stilstaande auto’s zijn
ook meer contact met elkaar.
kelijk worden van het bezitten van een voertuig,
(té) duidelijk aanwezig . We passen daarom
zullen mensen flexibeler met hun reizen omgaan
wegen aan om de auto wat minder aanwezig in
Bereikbaarheid per auto blijft belangrijk.
en vaker een bewuste keuze maken voor bijvoor-
het straatbeeld te laten zijn, de verkeersveiligheid
Op sommige plekken kiezen we bewust voor
beeld een combinatie van (deel)fiets en het OV.
te verbeteren en meer ruimte vrij te maken voor
doorstroming van het autoverkeer boven andere
andere mobiliteit en groen. Dat doen we bijvoor-
vervoersmiddelen. Belangrijke bestemmingen,
beeld door:
zoals het Haga-ziekenhuis, de Uithof, winkelcentra
Het gaat dus vooral om combinaties van al deze soorten vervoer, zodat reizen van-deur-tot-deur op maat en volgens de wensen van de reiziger goed mogelijk is. In Zuidwest zetten we ook in op het
en veiliger op straat is. Rustige, veilige straten
en het bedrijventerrein ZKD, moeten voor de • een aantal 50 kilometer per uur-wegen om te
auto goed toegankelijk blijven. Mensen moeten
vormen naar 30 kilometer per uur-wegen;
ook goed om de wijk heen of naar de snelweg
inrichten van mobiliteitshubs. Dit zijn plekken
• het instellen van éénrichtingsverkeer op wegen;
kunnen rijden. Mede daarom werkt de gemeente
waar veel verschillende vervoersoorten bij elkaar
• het knippen van een aantal straten (knippen is
aan een onderdoorgang van de Lozerlaan bij de
komen en waar je ook makkelijk over kunt stappen,
het tegengaan van doorgaand verkeer)
Erasmusweg. Daardoor zal in ieder geval de Melis
bijvoorbeeld van de fiets op de bus. Deze hubs
• het autovrij maken van een aantal straten.
Stokelaan voor autoverkeer niet meer aangesloten
worden zoveel mogelijk bij OV-haltes en belang-
• het realiseren van centrale parkeergebouwen
zijn op de Lozerlaan. Verder is het autonetwerk in
rijke voorzieningen in de wijk aangelegd, zodat het
in combinatie met de mogelijkheid om over te
logische plekken zijn om naar toe te reizen en over
stappen op andere vervoersmiddelen (hub).
te stappen.
grote lijnen op orde. Het verminderen van de parkeerdruk in de open-
We brengen zo meer afwisseling aan in het
bare ruimte bij de komende groei van Zuidwest is
Betaalbaarheid, toegankelijkheid en ‘begrijpelijk-
verkeersnetwerk. Sommige wegen zijn hoofdza-
enorm belangrijk. Er is nu geen betaald parkeren,
heid’ van dit soort systemen is belangrijk. Om het
kelijk voor de auto, andere straten voor fietsers
behalve bij winkelcentrum Leyweg en de noorde-
gebruik van MaaS te stimuleren zullen mobili-
en OV. De vele hoofdwegen in Zuidwest worden
lijke punt van Moerwijk. De parkeerdruk is nu al
teitsmakelaars in de wijk worden ingezet, die
teruggebracht tot de meest noodzakelijke en daar
vrij hoog in bepaalde delen van Zuidwest en er
helpen om bewoners vertrouwd te maken met de
wordt gezorgd dat het autoverkeer goed door-
wordt veelal op straat en in de openbare ruimte
verschillende technieken, systemen en applicaties
stroomt. Het gaat daarbij om de Loevesteinlaan,
geparkeerd. Dit kost niet alleen veel ruimte,
die beschikbaar zijn. Om dit te verbeteren kan er
de Erasmusweg, de Dedemsvaartweg en de
maar leidt soms tot overlast. De gratis parkeer-
bijvoorbeeld gedacht worden aan mobiliteitsma-
Meppelweg. Hier blijft de snelheid voor auto-
plaatsen bij tramhaltes worden vaak gebruikt
91
door mensen van buiten de wijk, die de tram nemen. De parkeergarages die er zijn, worden niet altijd goed gebruikt. Daarom voert de gemeente parkeervergunningen en betaald parkeren in voor heel Zuidwest. Dit is noodzakelijk om een aantal zaken te laten werken, bijvoorbeeld parkeren
Bereikbaarheid en duurzame mobiliteit
0
Groene, stedelijke leefomgeving
op eigen terrein, deelmobiliteit en het weren van parkeerders van buiten Den Haag Zuidwest
Op deze kaart zijn de belangrijkste ambities
indien dit overlast veroorzaakt. Het invoeren ervan
voor bereikbaarheid en duurzame mobili-
gaan we zorgvuldig doen. We houden rekening
teit te zien. Ze worden verder toegelicht in
met de nieuwe woningbouw, goede grenzen
de komende paragrafen. Wat je hier ziet:
van de gebieden (zoals watergangen) en de
• Uitbreiding en verbetering van het
draagkracht van de bewoners. In 2021 heeft de
netwerk van voetpaden en het fietspaden.
gemeente dit bepaald in het nieuwe parkeerbeleid.
• Het OV krijgt betere verbindingen naar het
(Parkeerstrategie Den Haag 2021-2030 (RIS308711)
centrum en de regio.
en Nota parkeernormen Den Haag 2021 (RIS309940))
• Meer onderscheid in de wegenstructuur: een aantal autowegen blijft 50 km/u,
In de nieuwe woongebouwen komt meer ruimte
een groot deel van de autowegen wordt
voor elektrisch en innovatief deelvervoer (MaaS).
30 km/u. Hierdoor komt er minder door-
Ook komt er meer ruimte beschikbaar voor
gaand autoverkeer in de woonwijken en
vernieuwende en gezamenlijke parkeervoorzie-
kunnen wegen smaller worden.
ningen. Bij nieuwe woongebouwen wordt het parkeren op het eigen terrein voorzien, dus in de kelder of onder een parkeerdak. Waar nodig komen er garages voor meerdere woongebouwen in de omgeving. Daardoor kun je vrijgekomen ruimte op straat gebruiken voor ruimte voor voetgangers en fietsers, maar ook voor andere belangrijke functies zoals sport, groen en verblijven. Zowel bij nieuwbouw als in bestaande wijken en bij voorzieningen zorgen we voor voldoende parkeerplaatsen voor mindervaliden: zo dicht mogelijk bij de woningen of voorzieningen.
92
Groene, Bereikbaarheid stedelijke en leefomgeving duurzame mobiliteit Groene, stedelijke leefomgeving
93
5.10 Kansenzones voor het samenbrengen van ambities Dit zijn gebieden waar
Knoop Moerwijk
meerdere opgaven en ambities
De omgeving van station Moerwijk wordt Knoop
samenkomen. Hier liggen veel kansen voor de toekomst van Zuidwest.
Moerwijk genoemd. Het station en de directe omgeving worden in de toekomst ontwikkeld tot een sterk gemengd stedelijk gebied dat de entree van Zuidwest markeert. Het verbindt Zuidwest met het centrum en de regio.
Tussen Leyweg en Loevesteinlaan
Vanaf station Moerwijk vertrekken in de toekomst
In de zone tussen de Leyweg en de Loevesteinlaan
meer sprinters naar Dordrecht via Delft en
liggen veel kansen. Hier zijn momenteel al winkels
Rotterdam en naar Den Haag Centraal en Leiden
en voorzieningen aanwezig. Dit kan versterkt
via Holland Spoor. Het station kan beter als een
worden door het winkelcentrum en de omgeving
schakel werken als mensen hier makkelijk kunnen
eromheen een impuls te geven. Het toevoegen van
overstappen van het ene vervoersmiddel op het
meer woningen in dit gebied zorgt voor meer leven-
andere. Daarvoor zijn een aantal aanpassingen
digheid. Daardoor komen er mogelijkheden voor
nodig. De bereikbaarheid van het NS-station moet
nieuwe voorzieningen en economische functies,
beter, daarvoor zijn betere fietsverbindingen
die ook voor mensen van buiten de wijk interessant
en fietsvoorzieningen zoals stallingen en deel-
zijn. Dit wordt dan een stedelijk gebied. Enerzijds
fietsen nodig. Daarnaast moet er ruimte komen
heb je hier de rust en ruimte van het aansluitende
voor verschillende vervoersmiddelen naast de
Melis Stokepark, anderzijds de levendigheid in het
trein: bussen, taxi’s, deelauto’s en deelscooters.
winkelcentrum. Meer verbindingen voor fietsers en
Het station en de directe omgeving worden
goede ov-verbindingen en haltes maken het gebied
heringericht zodat dit een prettige omgeving
beter bereikbaar. Een groenere inrichting maakt het
om te verblijven of over te stappen wordt:
gebied aantrekkelijk om er te verblijven.
Knoop Moerwijk als visitekaartje voor Zuidwest. Knooppunt Moerwijk geeft bij uitstek kansen voor
In veel woonstraten mag nog 50 km/uur gereden
de ontwikkeling van economische functies en
worden. In deze straten verlagen we de maximum-
de combinatie van functies volgens het ‘werken,
snelheid naar 30 km/uur. De kwaliteit van de open-
leren, innoveren’ concept.
bare ruimte kunnen we door herinrichting verbeteren.
94
Woningbouwproject LEVELS // Bron: Stebru
Sportpark Escamp We onderzoeken een nieuwe inrichting van de sportterreinen van Escamp I, II en III. De sportparken moeten zorgen voor meer en een breder sportaanbod voor de bewoners van Zuidwest. Dit kan door de sportparken beter te verbinden met de wijk. Er wordt gezocht naar het toevoegen van extra toegangen en extra functies zoals mogelijkheden voor informele sport, zodat je ook kunt sporten zonder dat je lid hoeft te worden van een vereniging. Zo kunnen de sportterreinen minder als barrière en meer als kloppend hart en als groene longen van de wijk functioneren, waarbij. sportvelden, ecologische zones en nieuwe woningen goed op elkaar zijn afgestemd.
Verkenning sportpark Escamp Bron: LOLA Landscape Architects
Verkenning sportpark Escamp Bron: LOLA Landscape Architects
95
Uithof De aantrekkingskracht en toegankelijkheid van
We willen ook het openbaar vervoer verbeteren.
de Uithof als gebied wordt verbeterd. Het gebied
Het toevoegen van een ‘OV hub’, waar verschil-
krijgt duidelijke entrees en verbindingen met
lende vervoersvormen samen komen en mensen
omliggende wijken. Ook de verbindingen naar
makkelijk kunnen overstappen kan daarbij helpen.
Madestein en het Westland/ De Zweth worden verbeterd. De gebruikswaarde kan beter door
Het groen kan goed tegen veranderende weersom-
de padenstructuur duidelijk te maken en meer
standigheden en is afwisselend. Het is een thuis
mogelijkheden voor ontspanning en recreatie toe
voor een rijkheid aan verschillende diersoorten.
te voegen. Er wordt onderzoek gedaan naar het
Er zijn verschillende nestgelegenheden en voedsel-
toevoegen van een leisure-attractie in de Uithof.
bronnen te vinden, afgestemd op deze soorten.
Verkenning toekomstvisie de Uithof Bron: Buro Sant en Co
96
Zuiderpark
ZKD
We gaan het Zuiderpark geschikt maken voor een toenemend bezoekersaantal als gevolg van de 10.000
Zuidwest heeft met het bedrijventerrein ZKD de
nieuwe woningen in Zuidwest. Het Zuiderpark wil een plek bieden voor iedereen: rustzoeker, festi-
kans om de economie van Zuidwest weerbaarder
valganger, sporter en dier. Het park krijgt een duidelijke zonering, met elk een eigen sfeer, functies en
te maken. Door de sterke aanwezigheid van de
seizoen. Daarnaast gaat het park steeds meer bijdragen aan het versterken van de biodiversiteit en het
bouw-, maak- en logistieke sector, is Zuidwest
omgaan met klimaatadaptatie. Het Zuiderpark willen we in 2030 klimaatneutraal laten zijn.
uniek binnen de Haagse economie. Het gebied biedt de broodnodige banen voor praktisch opgeleiden en verbreedt daarmee de Haagse economie. De plannen om meer bedrijvigheid toe te voegen binnen ZKD zorgen ook dat hier meer kansen ontstaan voor Zuidwest. Dit wordt verder uitgewerkt in een gebiedspaspoort ZKD.
Verkenning toekomstvisie Zuiderpark Bron: Flux landscape architecture
97
6. Ruimtelijke uitwerking van de visie en Integrale visiekaart
98
Impressie gezond bewegen Bron: Flux landscape architecture
99
6.1 De ruimtelijke basis voor de visie Bovenstaande ambities (H5) moeten een plek
kijken we waar het aantal parkeerplekken in
aanpassingen aan de lange lijnen waar de veran-
krijgen in Zuidwest. Daarvoor is een sterke ruim-
de openbare ruimte verminderd kan worden.
deringen richting 2040 het meest ingrijpend en
telijke basis nodig. We leggen uit hoe we hier mee
Dit betekent dat er ruimte vrijkomt om anders te
zichtbaar zullen zijn. Dit zijn: de Hengelolaan,
om willen gaan.
gaan gebruiken. Ruimte om meer functies toe te
Melis Stokelaan en aan de dwarsverbinding de
voegen in de openbare ruimte. Daardoor zullen
Beresteinlaan.
Den Haag heeft een sterke lijnvormige opbouw
de lange lijnen in de toekomst beter herkenbaar
- bepaald door lange, gelijk aan de kust lopende
worden en weet je straks beter waar je bent.
doorlopende wegen. Ook Den Haag Zuidwest is zo aangelegd. Het gebied is doorsneden met lange
De lange lijnen hebben bovendien een belangrijke
lijnen en dwarsverbindingen.
functie in het vergroenen van de stad. Door de verkeerssituatie anders in te richten is hier straks
100
De lange lijnen zijn herkenbare straten in
meer ruimte voor de mens, maar ook voor plant
Zuidwest. Er zijn veel kansen om die lange lijnen
en dier. Meer groen toevoegen draagt bij aan
prettiger, groener en aantrekkelijker te maken voor
het opvangen van water en tegengaan van hitte.
de mensen die erlangs of in de buurt van wonen.
Het zijn vooral de Hengelolaan en Melis Stokelaan
Nu zijn ze allemaal hetzelfde ingericht, voorname-
waar we extra gebruiks- en verblijfskwaliteit willen
lijk voor vervoer, breed van opzet met veel groen
toevoegen. Zodat het prettig voelt op straat en
en bomenrijen maar met weinig verblijfskwaliteit.
hier je vrienden of familie kunt ontmoeten. Verder
We willen de lijnen meer een eigen karakter geven.
maken we meer ruimte voor sport en spel. Langs
Hier is in de toekomst de ruimte voor. Dit komt
de lange lijnen zullen we meer ruimte gebruiken
doordat we het verkeer in de toekomst anders
(boven- en ondergronds) om nieuwe systemen
gaan organiseren en niet alle lijnen nog dezelfde
te maken met vormen van schonere energie.
functie zullen hebben. Niet alle lijnen zullen nog
Ook liggen er kansen om langs deze lange lijnen
een aansluiting op het stedelijk hoofdwegennet
te gaan verdichten en hier woningen, werkloca-
(Lozerlaan) hebben. Ook gaat de snelheid voor
ties of voorzieningen toe te voegen. Hieronder
autoverkeer op enkele wegen naar beneden en
beschrijven we een aantal van de belangrijkste