RIS315252 Bijlage

Daarom zetten we binnen het Nationaal Programma Zuidwest nadrukkelijker in op het faciliteren van wijk-

schulden neemt af C2. Het realiseren van een ambachtscentrum

bedrijven, waar op andere manieren de opstap naar

waar bedrijven en werkzoekenden worden

participatie en ‘werk van waarde’ wordt vormgegeven.

samengebracht

Bijvoorbeeld met uitbreiding van de succesvolle pilot

C3. Meer leerwerktrajecten

Instapeconomie en het project Buurtwerk van waarde.

C4. Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn

Hier worden goede resultaten geboekt voor mensen op het terrein van maatschappelijke participatie, en dat heeft weer positieve effecten op zaken als vertrouwen, gezondheid, taal en leefbaarheid en veiligheid in de

500 mensen geactiveerd C5. 30 bewoners belonen voor werk van maatschappelijke waarde C6. Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn

wijken. Deze pilots sluiten ook aan op landelijke ontwik-

500 mensen toegeleid naar werk

kelingen om de waarde van arbeid in breder perspectief

C7. Het aantal ondernemers in Zuidwest

te definiëren dan enkel het economisch perspectief.

dat start of groeit, neemt toe C8. Minimaal één bedrijfsverzamelgebouw per wijk en 5.000 m2 kleinschalige bedrijfsruimte

10

30 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

RIS311554 Aanbiedingsbrief eindrapport Werkoffensief +500

INHOUD

We lopen de behaalde resultaten per doel langs.

C1. Het aantal huishoudens met problematische schulden neemt af

C2. Het realiseren van een ambachtscentrum waar bedrijven en werkzoekenden worden samengebracht

kleinen voor mensen die meer dan 18 maanden een bijstandsuitkering ontvangen. Het Werkfit-project Zuidwest maakte onderdeel uit van een grotere leer-werk­aanpak

Het hoofddoel was om (jonge) werkzoekenden met

vanuit het Werkoffensief +500. Vanuit de Regiodeal

Dit doel is door externe factoren als de coronacrisis,

afstand tot de arbeidsmarkt via een leerwerkbedrijf te

is met vier lokale bedrijven een Werkfit-overeenkomst

energiecrisis en inflatie helaas niet gehaald. Integen-

verbinden aan baanperspectief op het gebied van de

aangegaan: de Buurtconciërge, Allekanten, PIMP Zuid-

deel, bewoners van Zuidwest zijn juist extra hard

bouw en de energietransitie. Dit project, de Energie­

west en Made in Moerwijk. Bij de evaluatie eind 2021

geraakt door de verschillende crises.

academie, is helaas mislukt. Bureau Berenschot heeft

bleek dat de Werkfit-methode voor ongeveer 50% van

Wel succesvol was de opzet van het Expertisecentrum

onderzoek gedaan naar het faillissement van de Stich-

de deel­nemers effectief was geweest om een opstap

(Geldzaken070), waar mensen sneller, en vaker in de

ting Energieacademie . De lessen en aanbevelingen uit

naar betaald werk te maken. Maar voor de deelnemers

wijk zelf, geholpen kunnen worden met problematische

het onderzoeksrapport zijn nadrukkelijk meegenomen

in Zuidwest bleek die stap te groot. De afstand tot de

schulden. De hier gebruikte methodiek (schuldenlab070)

bij het vormgeven van nieuwe initiatieven op dit gebied

arbeidsmarkt bleek hier groter dan vooraf gedacht.

wordt op meer plekken uitgerold in Nederland. En we

in het Nationaal Programma Zuidwest. Immers, de nood-

Inmiddels is het Werkfit-concept wel opgenomen

zien dat financiële dienstverlening van de gemeente

zaak om een de huidige mismatch op de arbeidsmarkt

als methode bij Den Haag Werkt.13

vaker dichtbij wordt aangeboden. Denk aan spreekuren

op te lossen en de noodzaak om voldoende arbeidspo-

in bestaande buurtkamers en wijkbibliotheken.

tentieel te vinden voor de grote transities en opgaven

C4. Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn

(wonen, klimaatadaptatie, energietransitie en tekorten

500 mensen geactiveerd

in de zorg), is alleen maar urgenter geworden in

Het doel om 500 mensen te activeren via de Regio-

afgelopen vier jaar.

dealprojecten is heel goed gelukt. Eind 2022 zijn er 175

11

12

vrijwilligers actief bij een Regiodeal project en er zijn

C3. Meer leerwerktrajecten

wekelijks 2.000 bezoekers bij de activiteiten gericht

Er is ingezet op meer en nieuwe vormen van leerwerk­

op ontmoeting, sport of cultuur. Met name ook mensen

trajecten. Een voorbeeld hiervan is het project Werkfit.

die we voorheen niet bereikten als overheid. Bewoners

Dit project is bedoeld om de afstand naar werk te ver-

die weer meedoen aan de maatschappij zijn vitaler. En vitale bewoners hebben meer kans om door te

11

12

31 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

RIS309998 Aanbieding rapport over de Stichting Energie Academie

RIS311012 Afronding dossier SEA en start programma werken in allianties en netwerken

13

Den Haag Werkt is het werk- en ontwikkelbedrijf van de gemeente. Samen met werkgevers helpt zij inwoners die al lang geen werk hebben aan een baan.

INHOUD

stromen naar betaald werk. Alleen hebben we door

en Vrederust is een aantal voormalig vrijwilligers inmid-

de ervaringen met de Regiodeal en de ervaringen met

dels opgeleid tot coördinator, met een betaald contract.

Werkoffensief +500 ingezien dat de stap om vanuit een achterstandspositie of vanuit langdurige bijstand door te stromen naar betaald werk, één van de laatste stappen

C7. Het aantal ondernemers in Zuidwest dat start of groeit, neemt toe

is op de participatieladder.

We kunnen niet meten of het aantal ondernemers in Zuidwest feitelijk is toegenomen door de Regiodeal.

C5. 30 bewoners belonen voor werk van maatschappelijke waarde

Vermoedelijk hebben andere factoren, zoals de corona­

Dit doel is gehaald. Vanuit wijkbedrijf Allekanten

Regiodeal zijn we in ieder geval meerdere economische

hebben ruim 30 deelnemers succesvol deelgenomen

projecten gestart om bestaande ondernemers te be-

aan de pilot Instapeconomie, waarbij mensen onder

houden, kansrijke sectoren aan te trekken en nieuwe

begeleiding ‘werk van waarde’ doen in de wijken.

bedrijven te faciliteren met goede en betaalbare

Denk hierbij aan zorgbuddy’s, buurtconciërges, buurt­

crisis en de energiecrisis, hierop grote invloed. Met de

bedrijfsruimte in Zuidwest.

preventierondes lopen, naailes geven aan buren, etc.

C6. Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn 500 mensen toegeleid naar werk

Mensen hervinden hierdoor hun eigenwaarde, worden

Dit doel is helaas niet gehaald. Voor veel bewoners uit

Andere resultaten

vitaler, komen uit isolement en helpen vervolgens

Zuidwest die langduriger in de bijstand zitten, bleek

· Dankzij de Bedrijfscontactfunctionaris is een goed

zelf weer buurtgenoten. Ze krijgen hiervoor een

de stap naar betaald werk veel minder haalbaar dan

netwerk met lokale ondernemers opgebouwd.

(vrijwilligers)vergoeding . Vanwege de goede resulta-

aan het begin van de Regiodeal werd verwacht. Ook

ten wordt het concept nu uitgebreid naar 100 deelne-

de Energieacademie had aan deze doelstelling moeten

praktische ondernemersbehoeften gedefinieerd die

mers. Deze ‘werk van waarde’-werkwijze willen we kop-

bijdragen, maar dit project is helaas mislukt. Gelukkig

de rode draad zullen zijn voor beleid en planvorming

pelen aan de verdere ontwikkeling van de wijkbedrijven

zijn er ook hier positieve resultaten te melden. Via

in de toekomst.

in Zuidwest, waar Allekanten de voorloper van is. Deze

het baan-matchingsproject Talentstart Honk1 op de

· Met de komst van een Kwartiermaker Zorg en een

uitbreiding past ook in landelijke ontwikkelingen

Genemuidestraat zijn zo’n 50 mensen toegeleid naar

Kwartiermaker Maak is door de gemeente actief

op dit gebied.

een baan, opleiding of vrijwilligerswerk. En bij de buurt-

ingezet op samenwerking met toekomstgerichte

kamers Bij Betje, Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan

kanssectoren voor Zuidwest. Dat dit in de behoefte

14

15

· Via themagerichte ontbijt/netwerk sessies zijn enkele

van de ondernemers voorziet, blijkt uit het grote aan14

RIS311530

32 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

15

RIS311554 Aanbiedingsbrief eindrapport Werkoffensief +500

tal ondernemers dat zich verenigd heeft in het Haags

INHOUD

Maak Gilde, en de samenwerking van de zorgpartijen bij het opzetten van een Zorg Innovatie Hub in samenwerking met het Leyenburgziekenhuis.

C8. Minimaal één bedrijfsverzamelgebouw per wijk en 5.000 m2 kleinschalige bedrijfsruimte Voor een goed ondernemersklimaat is voldoende, betaalbare bedrijfsruimte belangrijk. Deze m2 realiseren vraagt een lange adem, omdat deze doelstellingen veelal moeten worden meegenomen in de bredere gebiedsontwikkelingen. Toch zijn we er in deze Regiodealperiode in geslaagd een permanente ondernemersHub van 1.800 m2 voor startende ondernemers te vestigen in het voormalig V&D-gebouw aan de Leyweg: Pand Zuidwest. Ook wordt bij de renovatie van het complex Ruimzicht specifiek rekening gehouden met goede betaalbare bedrijfsruimte waar aandacht is voor ontmoeten, maakindustrie en bewegen. De bedrijfsruimte bij de (her)ontwikkeling van de Genemuidenstraat blijft komende jaren behouden. En tot slot wordt bij de ombouw van het oude schoolgebouw aan de Twickelstraat in een ondernemersHub voorzien. Al met al zouden we hiermee in totaal ongeveer 6.500 m2 kleinschalige bedrijfsruimte moeten kunnen realiseren.

33 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

4.3 Conclusie Er is met de Regiodeal veel bijgedragen aan de drie grote ambities en de diverse doelen waarmee Rijk en regio vier jaar geleden samen startten. Duidelijk is dat het grootste deel van de beoogde concrete doelen ruimschoots is gehaald. Zeker op het terrein van ontmoeten, persoonlijke ontwikkeling en duurzame activatie van

Partnerraad Zuidwest

bewoners. Over het toeleiden van bewoners naar werk

Belangrijk uitgangspunt bij de Regiodealwerkwijze is de samenwerking met

waren we bij de start te optimistisch. De ervaring die we

bewoners. Zij kennen elkaar en de wijken immers het beste en kunnen goed aangeven

daarmee hebben opgedaan, heeft een aantal belang-

wat er nodig is. Vanaf de start van de Regiodeal in 2019 vormden bewoners uit de

rijke inzichten opgeleverd, die we meenemen in de

verschillende wijken een belangrijke klankbordgroep voor het programmabureau

vervolgaanpak Zuidwest. Zie hiervoor ook hoofdstuk 6

van de Regiodeal. Deze klankbordgroep dacht mee over de Regiodealprojecten. De

Leerpunten.

samenwerking was zeer waardevol en daarom wilden we die een structureel karakter geven. We zijn trots dat de klankbordgroep zich heeft ontwikkeld tot een breder adviesplatform voor de grote vraagstukken die in Zuidwest spelen: de Partnerraad Zuidwest. Deze onafhankelijke raad bestaat momenteel uit 13 betrokken mensen die wonen en/of werken in Zuidwest en een breed netwerk in de wijken hebben. De Partnerraad geeft gevraagd en ongevraagd advies over Zuidwest aan het college van burgemeester en wethouders. Daarnaast zit de voorzitter van de Partnerraad in de Alliantieraad Zuidwest, die verantwoordelijk is voor het Nationaal Programma Zuidwest.Zo wordt de stem van bewoners permanent gehoord en is deze mede bepalend bij belangrijke besluiten over Zuidwest. Op 6 oktober 2022 is de Partnerraad officieel benoemd en geïnstalleerd door het Haagse college van burgemeester en wethouders.

34 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

“Als partnerraad willen wij ervoor zorgen dat de inwoners van Zuidwest gehoord worden als er belangrijke beslissingen worden genomen.”

Rachid el Menhali, voorzitter Partnerraad Zuidwest

21% 79%

21% van de bewoners van Zuidwest heeft vertrouwen in de overheid

INHOUD

BALANS OPMAKEN

INHOUD

5. BALANS OPMAKEN De projecten hebben succesvol bijgedragen aan de doelen, dat is wel duidelijk. Uiteraard willen wij de projecten met de meeste impact kunnen voortzetten, liefst in reguliere voorzieningen. Maar wat is dan die impact, die niet zo duidelijk tot uitdrukking komt in de CBS-cijfers en de outcome-indicatoren?

5.1 Inspanning-impact matrix Belangrijkste conclusies uit het onderzoek

In deze matrix zijn de inspanningen per project

van Regioplan:

(met name de kosten) afgezet tegen de gemaakte

· Geen zichtbare impact op de meting van

impact. De impact is bepaald op basis van zes criteria: · Het aantal bereikte deelnemers

de indicatoren · Vertrouwen in de gemeente is laag. Voor herstel van vertrouwen is continuïteit nodig · Vooral impact op ‘samenleving en participatie’ · Afstand tot de arbeidsmarkt blijkt groter

cijfers uit de rapportages. Daarom zijn de cijfers aangevuld met kwalitatieve informatie uit projectenbezoeken

· De verbetering in de buurt · De mate waarin de effecten duurzaam zijn · De toegevoegde waarde van het project op

en ‘vitale inwoners’ Om de impact goed te beoordelen, is meer nodig dan

· Het effect op de (individuele) bewoner of ondernemer

regulier beleid · De politieke meerwaarde

dan verwacht · Er is vooral impact in de nabije omgeving

en interviews. Deze informatie is vervolgens gebruikt

(kleiner dan de grenzen van een wijk of buurt)

Die gegevens hebben we gescoord en in een grafiek

om te komen tot een ‘inspanning-impact matrix’, waar-

gezet. Op de ene as staan de gemiddelde kosten en

bij per project de inspanningen (met name de kosten)

op de andere as staat de gemiddelde impactscore.

zijn afgezet tegen de de gemaakte impact (zoals aantal bereikte deelnemers, verbetering in buurt, e.d.). Daarnaast

INSPANNING-IMPACT MATRIX: KENMERKEN EN SUCCESFACTOREN

extern bureau, Regioplan. Alles bij elkaar noemen we dit ‘bloemrijk verantwoorden’. We gebruiken deze methode

BUURTIMPACT

om in dit hoofdstuk de balans op te maken van vier jaar

impact

hebben we de impact ook laten onderzoeken door een

Regiodeal.

INNOVATIELAB Allekanten

Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan

kosten INDIVIDUELE IMPACT VAN FOUTEN KUN JE LEREN Talentstart Open Leer Centrum

37 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

De Energieacademie

INHOUD

Rechts zien we de projecten met relatief hoge kosten en

resultaten waaraan moet worden voldaan. Het bestaand

reguliere beleid vooraf onvoldoende gecommitteerd

links met relatief lage kosten (relatief ten opzichte van

beleid voorziet niet in reguliere financiering van dit

is op het adopteren van positieve uitkomsten.

elkaar). Boven de streep staan de projecten met gemid-

beleidoverstijgende aanbod, waardoor er lastig duurzame

deld meer impact op de buurt, en daaronder gemiddeld

financiering voor te vinden is. Dit maakt het duurzaam

Voorbeelden: Haags Sportkwartier, Instapeconomie

met vooral impact op het individu. Logischerwijs willen

borgen tot op heden ingewikkeld.

en Allekanten

voortzetten in reguliere voorzieningen. Dat zijn vooral

Deze projecten bereiken veel mensen en zijn zichtbaar

Individuele impact (linksonder)

de projecten in de cirkel linksboven.

in de buurt, maar het verzorgingsgebied is relatief klein,

Dit zijn wat kleinere projecten met relatief lage kosten,

de zogenaamde buggy- en rollatorafstand. De impact

gericht op talentontwikkeling met impact op het

Als we uitzoomen, kunnen we de overeenkomsten zien

op de outcome-indicatoren, zoals in de oorspronkelijke

individuele personen. Deze personen worden veelal

van de clusters van projecten in een kwadrant. En daar-

doelstellingen van de Regiodeal opgenomen, zal met

aangedragen door de gemeente en daaraan worden

mee zien we ook een aantal succesfactoren.

deze projecten niet zichtbaar worden.

hoge eisen gesteld. De projecten passen over het alge-

we projecten met relatief lage kosten en veel impact

meen binnen één beleidsterrein en zijn vaak geïnitieerd Voorbeelden: Bij Betje, buurtkamer Vrederust,

vanuit beleidsmakers. Daardoor kunnen ze makkelijker

KENMERKEN EN SUCCESFACTOREN PER KWADRANT

Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan, Stadslandbouw,

worden ingepast in regulier beleid en financiering. De

KIES! Sociale Supermarkt, de Participatiekeuken en de

projecten zijn vooraf bedacht (zo het kan bijvoorbeeld

Buurtimpact (linksboven)

Lief en Leedstraatjes.

gaan om het toepassen van een bestaand concept dat

Dit zijn projecten met relatief lage kosten en relatief

op andere plek in de stad reeds succesvol was), maar

grote impact op de buurt. Ze zijn gericht zijn op contact

Innovatielab (rechtsboven)

blijken zich in de praktijk vaak onvoldoende aan te

en ontmoeting tussen bewoners, en richten zich op het

Deze projecten dienen veelal als proeftuin voor nieuw

passen aan de lokale situatie in de wijk.

collectief. De kracht van deze projecten zit in het in het

beleid. Het zijn pilots die worden vormgegeven door

bereiken van bewoners die we nu niet bereiken met het

professionals, die in de praktijk onderzoeken waarom

De projecten bereiken een klein aantal deelnemers, dus

reguliere (welzijns)beleid. De combinatie van een profes-

iets werkt. Door inzet van deze gespecialiseerde

de impact op wijk en op de maatschappelijke ambities

sionele coördinator en de vrijwillige inzet van bewoners

professionals vragen deze projecten een relatief hogere

van de Regiodeal blijft beperkt. Maar het effect op de

zorgt voor laagdrempeligheid, nabijheid en talenther-

investering. Met deze projecten onderzoeken we waarom

individuele deelnemers kan groot zijn.

kenning. Deze projecten zijn vaak sterk verbonden met

iets werkt, om daarmee de handvatten te leveren voor

andere initiatieven in de wijk. Het zijn ook projecten op

beter toekomstig beleid. Het borgen van de werkzame

Voorbeelden: Talentstart Open Leer Centrum,

het snijvlak van beleidsterreinen, zonder vastomlijnde

elementen van deze projecten blijkt lastig, omdat het

Talentstart Honk1

38 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

Van fouten kan je leren (rechtsonder)

Veruit de meeste projecten hebben hun succes bewezen

Ook als projecten niet lopen zoals vooraf beoogd, levert

en willen we dan ook voortzetten (groen). Een deel

KNELPUNT: FINANCIERING VAN PROJECTEN OP HET SNIJVLAK VAN BELEIDSTERREINEN

dit vaak waardevolle inzichten op. Zoals bijvoorbeeld

daarvan hebben we kunnen borgen in regulier beleid, of

Waarom is het zo lastig om juist deze succesvolle

de Energieacademie . Bij de Energieacademie werd

via langduriger vervolgfinanciering (1 kolom). Met een

projecten te borgen en duurzaam te financieren?

achteraf duidelijk dat de gemeente te ver op afstand is

aantal projecten zijn we voortijdig gestopt omdat ze te

Op basis van de kenmerken van de projecten met

gebleven van de organisatie, dat er te hoge verwachtin-

weinig bijdroegen aan de Regiodealdoelen, of niet op

buurtimpact hebben we een aantal mogelijke redenen

gen waren, en dat de governance onvoldoende zakelijk

gang kwamen (grijs). Daarnaast is een aantal projecten

op een rij gezet:

was geregeld. Ook het project Skills in de stad leek

vertraagd, waardoor op dit moment nog niet kan worden

· De resultaten zijn niet direct toe te schrijven aan

soortgelijke issues te kennen: het concept leek op pa-

bepaald of ze succesvol gaan zijn (geel).

16

e

één beleidsterrein · De waarde van ‘ontmoeten’ wordt te weinig erkend

pier kansrijk, maar in de praktijk was de uitvoering afhankelijk van te veel verschillende spelers en randvoor-

Er is ook nog een aantal projecten waarvan we nog

waarden en bleef het lang onduidelijk welke partij regie

niet weten of het lukt om ze te voort te zetten omdat er

kon voeren. Het project Skills is uiteindelijk niet gestart.

nog geen vervolgfinanciering is gevonden (2de kolom).

Beide projecten hadden last van onduidelijke afspraken

Als er geen (nieuw) budget wordt gevonden, zullen deze

beleids­terreinen (o.a. taal, persoonlijke ontwikkeling,

over het opdrachtgeverschap aan de voorkant.

projecten eind 2023 waarschijnlijk stoppen. Opvallend -

(mentale) gezondheid, participatie en werk, veiligheid

en schrijnend - is dat juist deze projecten bijna allemaal

en heeft onvoldoende plek en budget in het huidige beleid · Ontmoeten draagt bij aan de verschillende

en leefbaarheid)

5.2 Stand van zaken per 31 december 2022

projecten met buurtimpact zijn. Het gaat hier dus om

· Het succes is lastig te verantwoorden in termen van

We hebben afgelopen jaar goed inzicht gekregen in de

projecten met relatief lage kosten en relatief grote

enkelvoudige beleidsdoelstellingen (doelmatigheid

successen en in wat wel en niet werkt. De figuur Status

impact op de buurt. En juist die projecten zijn volgens

van het budget is niet direct herleidbaar)

van Regiodealprojecten geeft voor elk project aan wat

onze Inspanningen-Impact matrix het meest succesvol.

de stand van zaken was op 31 december 2022.

· Initiatief en vormgeving van veel van deze projecten komt vanuit bewoners, waardoor er minder eigenaar-

We zijn met buurtkamers in gesprek over de mogelijk-

schap wordt gevoeld bij de financier (overheid)

heden om tijdelijk bestaande subsidies aan te vragen

16

RIS309998 Aanbieding rapport over de Stichting Energie Academie

39 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

om deze projecten door te kunnen laten lopen. Maar

Hier ligt een belangrijke opgave voor toekomstig

het aanvragen van subsidies is arbeidsintensief en

beleid, zowel lokaal als landelijk. Bij gebiedsgericht

vergt een bepaalde mate van administratieve professi-

werken ontstaan immers vaak initiatieven op het

onaliteit die veel coördinatoren van buurtkamers nog

snijvlak van beleidsterreinen, dat laat deze Regiodeal

ontberen. Zie hierover ook hoofdstuk 6 Leerpunten.

ook duidelijk zien.

INHOUD

STATUS VAN REGIODEALPROJECTEN PER 31 DECEMBER 2022 SUCCESVOL GEBORGD OF AFGEROND

SUCCESVOL & NOG NIET GEBORGD NA 2023*

SUCCES NOG ONDUIDELIJK NOG LOPEND

(VOORTIJDIG) GESTOPT

100 buurttalenten

Allekanten

Tijdelijkheid als kans

SIM-makelaar

Made in Moerwijk

Bij Betje

Talentstart Honk1

Talenthuis

Buurtconciërge

De Participatiekeuken

PIMP Zuidwest

Vrederust Versnelt

VERTRAAGD

Wijkleerbedrijf zorg

Vreedzame Wijk

Versterken jongerenaanpak

Talentstart beroepsopleidingen

Het Preventieloket

Stadslandbouw

Ruimzicht

De Energieacademie

Pand Zuidwest

KIES! Sociale Supermarkt

Genemuidenstraat

Schuldenzorgenvrij Flat

Bedrijfscontactfunctionaris

Twickelstraat

Vervoersservice Westland

Schuldenzorgenvrij Geldzaken070

Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan

Lief en Leedstraatjes

Instapeconomie

Life Goals

Zuidwest vertelt zijn verhaal

Haags Sportkwartier Pop-upbibliotheek Moerwijk Talentstart Open Leer Centrum AFGEROND JINC Moerwijk West Basis op orde Kwartiermaker Maak Kwartiermaker Zorg

40 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

*Voor veel van deze projecten is een doorstart beoogd in een tweede Regiodeal. Besluitvorming hierover vindt in de zomer 2023 plaats in afstemming met het Rijk

Ontwikkelde gezinsaanpak (wel regulier doorgegaan)

Skills in de stad

INHOUD

Sterker nog: de meest succesvolle Regiodeal­projecten liggen juist op het snijvlak van verschillende beleids­ terreinen. Als je vanuit een gebied en de bewoners redeneert, ontstaan oplossingen vanuit de specifieke situatie in een gebied, vanuit de reële behoefte van bewoners. En die laten zich niet opknippen in beleids­ terreinen of gemeentelijke afdelingen. Deze inzichten zijn zowel binnen de gemeente als ook uitvoerig met het Rijk gedeeld. Ze spelen een belangrijke en grote rol bij de opzet, financiering en verantwoording van de volgende Regiodeal Zuidwest en de werkwijze van het Nationaal Programma Zuidwest.

41 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

LEERPUNTEN

INHOUD

6. LEERPUNTEN Na bijna vier jaar Regiodeal hebben we veel geleerd, zowel op projectniveau als op het niveau van integrale samenwerking en financiering.

zoek gedaan naar de redenen van het mislukken van

werk om te rapporteren of budget aan te vragen. Dit

dit project . Een belangrijke les was dat het project te

vereist een zekere mate van ‘bureaucratische profes-

groot was voor een beginnende organisatie en dat de

sionaliteit’ die veel buurtkamers ontberen. Ook zijn

gemeente te veel op afstand stond. Zij formuleerden de

activiteiten soms lastig te organiseren in verband met

lessen als volgt:

de beperkte financiële middelen. Wat er georganiseerd

We hebben een impactanalyse gemaakt (bloemrijk

· Droom groot, start klein

wordt hangt af van de vrijwillige inzet van enkele

verantwoorden) en we hebben de impact van de

· Regel de governance goed

betrokkenen. Ook kan het organiseren zelf efficiënter.

Regiodeal laten onderzoeken door een extern bureau,

· Blijf als gemeente betrokken als partner

We zijn inmiddels met vier buurtkamers gestart met

Regioplan (zie hoofdstuk 5). De verschillende lessen zijn

· Kies waar mogelijk voor maatwerk

een professionaliseringsslag, onder andere door inter­

17

tussentijds gedeeld met de gemeenteraad en het Rijk,

visie en opleidingen te bieden op het gebied van sociaal

tijdens de halfjaarlijkse Rijk-Regio-overleggen en via

De ambitie - en noodzaak - om mensen met arbeids­

ondernemerschap. Deze trajecten zullen we verder

de voortgangsrapportages en -berichten (zie bijlage C

potentieel te verbinden aan baanperspectief, is onver-

uitbreiden met de middelen van de volgende Regiodeal.

voor een overzicht van alle RIS-nummers).

anderd. In het vervolg gaan we dit realiseren in kleinere

We leren niet alleen van succesvolle projecten, maar juist

bouwen wat werkt. We gaan als gemeente niet te veel

3. De meeste impact is er op ‘buggy- en rollator­ afstand’

ook van mislukkingen, zoals bij de Energieacademie waar

op afstand staan en blijven partner. Hiervoor bouwen

Ontmoeting blijkt vaak de eerste stap te zijn naar het

overigens ook andere financieringsbronnen voor waren.

we verder op de goede samenwerking tussen corpora-

maken van positieve impact op het leven van bewoners.

Hieronder beschrijven we onze twaalf belangrijkste

ties, de gemeente en ROC Mondriaan die is ontstaan

De meeste impact wordt in de nabijheid gemaakt, op

leerpunten. Ook geven we aan hoe we deze lessen mee­

in het kader van het Nationaal Programma Zuidwest.

‘buggy- en rollatorafstand’. Door ontmoetingen dichtbij

stappen: ontwikkelen via doen, klein beginnen en uit-

nemen in het Nationaal Programma Zuidwest.

huis te organiseren, is het gemakkelijker om bewoners

De lessen beïnvloeden en versterken elkaar. Ook zijn

2. Zorg voor professionele ondersteuning

te motiveren en te activeren een bijdrage te leveren aan

ze allemaal even belangrijk. Je kunt er niet een paar

Veel Regiodealprojecten draaien om ‘ontmoeting’,

de ontwikkeling van de wijk en elkaar te helpen. Ook

punten uitpakken en andere niet, het is juist de som

of dit is een belangrijk onderdeel. Uit gesprekken met

draagt ontmoeting tussen bewoners onderling en

van alle lessen die het verschil kan maken.

projectleiders van ontmoetingsplekken blijkt dat het

tussen bewoners en vrijwilligers bij aan meer vertrouwen

coördineren en organiseren op veel van deze plekken

tussen de gemeente en bewoners, minder eenzaam-

erg arbeidsintensief is. Het vereist veel administratief

heid, meer beweging en een grotere taalvaardigheid.

1. Groot dromen, klein beginnen Naar aanleiding van het faillissement van de Energie-

We zetten in het vervolg dus nadrukkelijk in op het

academie heeft onderzoeksbureau Berenschot onder17

43 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

RIS311554 Aanbiedingsbrief eindrapport Werkoffensief +500

bestendigen en versterken van het fijnmazig netwerk

INHOUD

van ontmoetingsplekken in Zuidwest. Het gaat daarbij

sief +500 18 blijkt dat voor veel bewoners uit Zuidwest

Omdat de stap naar betaald werk vaak erg groot is,

zowel om buurtkamers en wijkbedrijven, als om plekken

de stap naar betaald werk veel minder haalbaar is dan

zetten we in Zuidwest ook nadrukkelijk in op het faci-

als de bibliotheek, binnentuinen, pleinen, plinten en

aan het begin van de Regiodeal werd verwacht.

literen van wijkbedrijven, waar op andere manieren de

sportverenigingen.

‘Werk van waarde’ is voor een deel van de bewoners in

opstap naar participatie en werk wordt vormgegeven.

Zuidwest makkelijker haalbaar. Veel ontmoetingsplekken

Hierbij gebruiken we waar nodig de experimenteer-

4. Verlaag drempels voor deelname aan (arbeids)­ ontwikkeltrajecten

draaien bij gratie van de inzet en hoge mate van betrok-

ruimte in de participatiewet, en benutten we de pilot

kenheid van vrijwilligers. Vaak zijn deze vrijwilligers

Instapeconomie en het project Buurtwerk van waarde.

Op het gebied van arbeidsmarktbemiddeling spelen soms

bewoners in de bijstand of met een laag inkomen, die

Hier worden mooie resultaten mee geboekt, die aan-

ingewikkelde zaken. We hebben gezien dat partners die

‘werk van waarde’ doen voor buurtgenoten. Daarmee

sluiten op landelijke ontwikkelingen op dit gebied.

deze trajecten aanbieden, het lastig vinden dat mensen

dragen ze bij aan de leefbaarheid in de buurt, en maken

in verschillende doelgroepen vallen qua arbeidsmarkt-

ze zelf ook stappen richting (arbeids)participatie.

6. Breng focus aan

bemiddeling, en dat daar ook nog verschillende regels

Zuidwest kent talrijke problemen en is met 70.000

en financieringen voor gelden. Ook vinden zij het lastig

inwoners erg groot. Er is vaak politieke druk om aan

dat mensen zonder uitkering niet mee mogen doen in

veel doelen tegelijk te werken, snel te starten en snel

trajecten naar werk (of slechts beperkt). Inzetten op de

resultaat te laten zien. Maar als we echt het verschil

brede arbeidsmarktbenadering levert meer op. We brei-

willen maken in de levens van bewoners, dan moeten

den hiervoor onder andere de pilot Instapeconomie uit.

we de opgave duidelijk afbakenen, in plaats van de

In het Nationaal Programma Zuidwest werken we aan

middelen te verdelen over heel veel doelstellingen en

leerwerktrajecten voor iedereen die zich wil (om)scholen

activiteiten. Vooraf goede keuzes maken en de nodige

voor een baan in een van de kanssectoren.

focus behouden, vraagt lef en uiteraard kennis van welke interventies de meeste impact zullen hebben op

5. Waardeer ‘werk van waarde’ beter en focus niet alleen op betaald werk

de beoogde doelen. Bij de nieuwe Regiodeal-aanvraag

Uit het onderzoek van Regioplan (zie hoofdstuk 5) blijkt

ambities, die bijdragen aan de brede welvaart: het

dat er met de Regiodealprojecten minder is bereikt dan

bestendigen en versterken van ontmoeting(splekken)

beoogd wat betreft de arbeidsparticipatie van bewoners

en betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt.

is expliciet de keuze gemaakt om in te zetten op twee

en het verminderen van de aanspraak op bijstand. De ambities voor het toeleiden van bewoners naar werk waren erg hoog. Uit het onderzoek van het Werkoffen44 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

18

RIS311554 Aanbiedingsbrief eindrapport Werkoffensief +500

INHOUD

7. Formuleer vooraf realistische indicatoren

benadrukken. Ontmoeten blijft bij het herstel van

regulier beleid na afloop van de projectfase. Want welk

Terugkijkend is het wellicht niet realistisch om binnen

Zuidwest dan ook een prominente plek vervullen.

beleidsdomein neemt langdurig het opdrachtgever-

vier jaar, met relatief beperkt budget, zichtbaar resultaat

schap en daarmee de financiering voor rekening?

outcome-indicatoren, zoals een betere veiligheidsbele-

9. Continuïteit in beleid is van wezenlijk belang voor het herstel van vertrouwen in de overheid

Problemen van bewoners laten zich echter niet op-

ving of meer werkgelegenheid. We weten immers dat

Ieder jaar weer opnieuw projectfinanciering moeten

knippen langs de lijnen van jaarschijven, ministeries

deze indicatoren sterk worden beïnvloed door externe

regelen, of elke vier jaar de beschikbaarheid van basale

of gemeentelijke diensten. Daarvoor zijn problemen te

factoren zoals de coronacrisis of de energiecrisis. De hui-

sociale voorzieningen laten afhangen van politieke

veel met elkaar verweven. Als een kind onderwijsachter-

dige indicatoren blijken ook niet direct te relateren aan

realiteit, wekt geen vertrouwen bij bewoners en partners.

standen oploopt omdat ouders niet voor lunch kunnen

de inzet van de Regiodeal. Voor het Nationaal Programma

Daarom moeten we tijdig met elkaar afspreken of, en

zorgen, dan moeten we de ruimte hebben om aan die

Zuidwest wordt aan de voorkant gewerkt met een Doelen

zo ja hoe, we initiatieven meerjarig kunnen borgen als

oorzaak wat te doen. Wie iets wil doen aan vroegtijdig

en Inspanningen Netwerk, waarbij ook reële en meetbare

ze succesvol blijken.

schoolverlaten, zal ook wat moeten doen aan de ver-

indicatoren worden gezocht bij de gestelde doelen.

We bouwen met de volgende Regiodeal daarom vooral

lokkingen van het snelle criminele geld. Als mentale

te verwachten op niveau van de grote maatschappelijke

voort op hetgeen is opgezet in de afgelopen Regiodeal-

gezondheid afhankelijk is van bestaanszekerheid, dan

8. Sociaal weefsel heeft tijd nodig om te groeien

periode en de lessen die we hebben geleerd. Succesvolle

is het verstandig om te investeren in schuldhulp, oplei-

Na bijna vier jaar Regiodeal (waarvan 1,5 jaar corona)

voorbeelden worden verder bestendigd, versterkt en

ding en werk. Een integrale aanpak vergt een integrale

zien we dat er binnen en tussen projecten veel onder-

vervlochten met de bestaande structuur van het

financiering, sturing op doelen en wendbaar budget.

ling contact, samenwerking en sociale verbinding is ont-

Nationaal Programma Zuidwest.

De Regiodeal was een mooie ‘best practice’ van integraal

staan. Dit geldt met name voor projecten waar ontmoe-

gebiedsgericht budget, en verdient navolging binnen de

ting centraal staat. Het behouden en versterken van dit

10. Maak integrale financiering regulier mogelijk

gemeentelijke begroting. Om deze reden onderzoeken

sociale weefsel is een cruciale eerste stap in het herstel

Juist de impactvolle Regiodealprojecten op het snijvlak

we samen in 2023 de mogelijkheden van een Zuid-

van Zuidwest en het vertrouwen in de overheid. Het

van beleidsterreinen, tonen aan hoe ingewikkeld het is

west-begroting op gemeenteniveau.

ontstaan van duurzame sociale verbindingen gebeurt

voor gemeenten om integraal (beleidoverstijgend) te

niet van de een op de andere dag. Continuïteit van

werken in praktijk. Er is bij deze projecten veelal sprake

beleid en relaties is hierbij cruciaal. Het is een proces

van een tijdelijke en samengestelde financiering, met

11. Denk buiten de kaders en geef als overheid meer experimenteerruimte

dat tijd en aandacht vraagt, maar ook de meeste impact

diverse aparte verantwoordingseisen en -momenten.

Binnen programma’s wordt meestal gewerkt aan com-

voor de buurt oplevert, ook op andere leefgebieden. Het

Ondanks de positieve impact die veel van deze ‘snijvlak-

plexe maatschappelijke problemen. Vaak is het hiervoor

belang van deze ontwikkeling kunnen we niet genoeg

projecten’ maken, is er beperkt zicht op inbedding in

nodig om oplossingen buiten de geëigende kaders te

45 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

zoeken. Soms zijn er veranderingen in reguliere werk-

met de Regiodeal Zuidwest hebben hier waardevolle

wijzen en procedures nodig. Dit staat op gespannen

informatie voor geleverd, en de eventuele opbrengsten

voet met de verantwoordelijkheid van de gemeente-

kunnen straks worden geïmplementeerd in Zuidwest.

lijke overheid voor het creëren van voorspelbaarheid en gelijkheid bij overheidsprocedures. Met andere woorden, de ambtelijke reflex van bestendigen, borgen, controleren en ontdoen van risico’s in besluitvorming, verhoudt zich slecht tot de inzet van programmatisch werken. En daar wordt juist voor gekozen omdat buiten de bestaande kaders iets moet worden opgelost, buiten bestaande processen moet worden gewerkt en verandering wordt beoogd van de reguliere ambtelijke werkwijzen (‘als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg’).

12. Betrek het Rijk bij het creëren van doorbraken op gebied van wet- en regelgeving De knelpunten op gebied van wet- en regelgeving die we zijn tegengekomen bij projecten, vormen ook input op de landelijke ‘gebieds-doorbraaktafel’, waarin we als Den Haag Zuidwest samenwerken met het Instituut voor Publieke Waarde. Denk hierbij aan belemmeringen in gegevensuitwisseling bij de aanpak van ondermijning; het samenbrengen van individuele zorgbudgetten om collectieve preventie in een wijk mogelijk te maken, experimenteerruimte in de participatiewet om ‘werk van waarde’ te kunnen belonen, en de wens voor ontschot gebiedsbudget vanuit het Rijk. De ervaringen

46 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

“Ik help mee met de koffie-ochtenden voor buurtbewoners en bij activiteiten voor moeders en kinderen. Het gaat nu beter met mij en ik durf meer.” Mariëlla, vrijwilligster bij Allekanten

1/4

in Zuidwest zijn er per 100 inwoners slechts 25 banen beschikbaar

INHOUD

COMMUNICATIE

INHOUD

7. COMMUNICATIE Communicatie heeft de afgelopen vier jaar een belangrijke rol gespeeld bij de Regiodeal Zuidwest. Communicatiedoelen waren het verbinden van de Regiodealprojecten, zichtbaar maken dat er met de Regiodeal wordt gewerkt aan het ver­beteren van Zuidwest; het activeren van bewoners en partners om mee te doen; en het bouwen en onderhouden van duurzame relaties. Zo kan communicatie bijdragen aan het vertrouwen van bewoners, partners en het Rijk in de aanpak van Zuidwest.

Grofweg kent de communicatie over Den Haag Zuidwest twee sporen. Enerzijds richten we ons met constructieve boodschappen op bewoners en partners. Hierbij staat de kracht van bewoners centraal en laten we zien dat er wordt gewerkt aan Zuidwest. Het gaat om (h)erkenning, inspireren, motiveren en activeren. Anderzijds blijven we de grootstedelijke problematiek in Zuidwest en de urgentie daarvan agenderen bij het Rijk en de politiek via

Om deze doelen te bereiken hebben we een

landelijke media en gerichte activiteiten, zoals werk­bezoeken.

aantal strategieën toegepast en de campagne

Hierbij ligt de nadruk op het gebrek aan perspectief en de vele

Zuidwest op z’n best! ontwikkeld.

problemen waar bewoners mee kampen.

49 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

7.1 Campagne Zuidwest op z’n best!

de website zuidwestopznbest.nl, een postercampagne,

PERS EN MEDIA

De Regiodealprojecten hebben elk een eigen programma

een speciale Zuidwest-stadsdeelkrant en online adverti-

Actieve persbenadering met nieuws over mijlpalen,

en identiteit, maar hebben wel een gemeenschappelijk

sing op sociale media. Inmiddels borduren we nog steeds

resultaten, ‘human interest’ en Zuidwest-speldjes,

doel (een beter Zuidwest) en doelgroep (de bewoners

voort op deze campagne, maar leggen we inhoudelijk

altijd samen met partners en/of bewoners.

van Zuidwest). Om al die projecten te verbinden, zicht-

meer nadruk op het delen van mijlpalen, resultaten

baar te maken, en bewoners en partners te inspireren en

en successen van de Regiodealprojecten.

motiveren eraan mee te doen hebben we een campagne ontworpen: Zuidwest op z’n best! Deze campagne fun-

7.2 Belangrijkste middelen en kanalen

geert als paraplu voor de Regiodealprojecten, ofwel

Hieronder staat een overzicht van de belangrijkste

als een ‘etalage’ waarin we alle projecten in Zuidwest

communicatiemiddelen en -kanalen die we inzetten.

laten zien. WEBSITE WWW.ZUIDWESTOPZNBEST.NL DE BEWONER CENTRAAL

Online verzamelplaats van alle informatie over de

Centraal in de communicatie en de campagne staan

Regiodeal(projecten) en het delen van successen,

de bewoners van Zuidwest. Zij komen aan het woord

activiteiten en nieuws.

en zijn (letterlijk) in beeld. Hiermee laten we zien dat

Unieke bezoekers: 6.789

iedereen in een fijne omgeving wil wonen, werken en

LOKALE MEDIA

leven, en dat veel Zuidwesters daar een steentje aan

NIEUWSBRIEF ZUIDWEST

(o.a. Omroep West, de Posthoorn, Den Haag FM,

bijdragen. We denken groot, maar doen klein en dicht-

Abonnees: 450 actief betrokken bewoners en partners

AD/HC, Den Haag Centraal) berichten zeer regelmatig

bij. Bij Zuidwest past no-nonsense communicatie:

Frequentie: zes keer per jaar

over Zuidwest. Opvallend: berichtgeving over de

helder en laagdrempelig. Afzender van de campagne

Regiodealprojecten is vrijwel altijd positief.

zijn de bewoners van Zuidwest zelf: authentiek, geloof-

SOCIALE MEDIA

Samenwerking met lokale media heeft geleid tot:

waardig en herkenbaar.

Nadruk op inzet van persoonlijke sociale media, zoals

· Zuid West Thuis Best: in deze vierdelige serie op

LinkedIn van bestuurders en ambtenaren of Facebook

Omroep West bezoekt Fred Zuiderwijk Zuidwest

De campagne Zuidwest op z’n best! heeft een eigen

van partners. Daarnaast ook inzet van gemeentelijke

en spreekt bewoners over (Regiodeal)projecten.

stijl, woordmerk en beeldformule die terugkomen

sociale media: facebook, LinkedIn, twitter, Instagram,

· Posthoorn: tweewekelijkse column van wethouder

in diverse middelen. In het voorjaar van 2020 is de

youtube, Facebook Escamp.

campagne van start gegaan met de lancering van

Zuidwest · Podcast Café Leyweg. In een serie van 8 podcasts gaan Willem Post en Richard Grootbod (Omroep

50 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

West) in gesprek met bewoners over de kracht en

NETWERKEN VAN PARTNERS EN STAKEHOLDERS

problemen in Zuidwest.

Naast onze eigen kanalen maken we veel gebruik

· Landelijke media berichten vooral over de grootste-

van ‘intermediairs’. We voeden onze partners en stake­

delijke problematiek in Zuidwest met veel aandacht

holders, waaronder de Regiodealprojecten, geregeld

voor kansengelijkheid. Opvallend: diverse bewoners

met nieuws en berichten zodat zij die via hun eigen

van Zuidwest, zoals Bettelies Westerbeek, Wendy

kanalen verder kunnen verspreiden. Voorbeelden daar-

Broeders en Mariska Wubben, worden steeds

van zijn online media, mond-tot-mond communicatie

makkelijker gevonden door de landelijke media.

en Whatsapp-groepen.

Voorbeelden van landelijke media-aandacht zijn:

OVERIGE MIDDELEN

· NPO Radio 1: 5 dagen in… Zuidwest

· Video’s

· Sluipmoordenaar Bestaansonzekerheid - De Publieke

· Posters, vlaggetjes en Zuidwest-bordjes · Zuidwest- Stadsdeelkrant: 35.000 exemplaren zijn

Tribune - HUMAN · VPRO Tegenlicht De kloofdichters

Doel: mensen verbinden (‘wij-gevoel’), het stimuleren

huis-aan-huis en via strategische locaties in de wijken

van samenwerking en het creëren van een gedeeld

verspreid bij de lancering van de campagne

ZUIDWEST-SPELDJES

verantwoordelijkheidsgevoel voor Zuidwest. Deze

Sinds 2021 reikt de gemeente zo’n vier keer per jaar

bijeenkomsten waren erg belangrijk in aanloop naar

speciale Zuidwest-speldjes uit aan bewoners die zich

het Nationaal Programma Zuidwest. Voorbeelden:

vrijwillig inzetten voor hun buurt. Een uitreiking

het Verbond van Zuidwest (8 juli 2021) en Kijkje in

genereert niet alleen positieve lokale media-aandacht,

de Keuken met installatie Partnerraad Zuidwest

maar stimuleert trots en wordt door bewoners zelf zeer

(6 oktober 2022).

gewaardeerd. Uitreiking gebeurt door de burgemeester of de wethouder Zuidwest. Inmiddels zijn er ruim

WERKBEZOEKEN

30 speldjes uitgereikt.

Actieve benadering van bestuurders, landelijke politici en Rijksambtenaren om Zuidwest te bezoeken en zo de

BIJEENKOMSTEN EN EVENTS

aandacht op Zuidwest te vestigen (lobby). Afgelopen

Minimaal een keer per jaar organiseren we een groot

jaar waren er o.a. bezoeken van premier Rutte, minister

event voor en met betrokken bewoners en (potentiële)

De Jonge, minister Hoekstra, minister Bruins-Slot,

partners van Zuidwest, waaronder de Regiodealprojecten.

diverse kamerleden, ambtenaren van BZK en V&J.

51 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

· Factsheets

INHOUD

Samantha, Kinderraad Moerwijk

“Wij doen goede dingen voor de wijk en we helpen mensen die het moeilijk hebben.” Samantha (11), lid Kinderraad Moerwijk

Een derde van de kinderen in Zuidwest groeit op in een minimahuishouden

INHOUD

FINANCIËN

INHOUD

8. FINANCIËN De totale begroting voor de Regiodeal Den Haag Zuidwest is circa € 20,2 miljoen, waarvan € 7,5 miljoen vanuit het Rijk en circa € 12,7 miljoen met cofinanciering vanuit de regio (gemeente Den Haag en partners).

BEGROTE UITGAVEN VERSUS REALISATIE (in mln.)

bericht over de Regiodeal d.d. 9 november 202219 staat beschreven waar het resterende bedrag aan kan worden

10

uitgegeven.

8

Vooruitblik financiën

6

Om de brede ambities voor Zuidwest (Nationaal

4

Programma Zuidwest) na afloop van deze Regiodeal

Tot en met 31 december 2022 is inmiddels € 15,8 miljoen

2

gezocht bij verschillende bronnen, zowel publiek als

besteed. Dat is 78 % van de totale Regiodeal­begroting.

0

Stand van zaken van de bestedingen

TOTALE BEGROTING REGIODEAL VAN ZOMER 2019 TOT EN MET 31 DECEMBER 2022 (in mln.)

te kunnen realiseren, wordt permanent financiering privaat. Diverse ministeries stellen subsidies beschikPIJLER 1,

Samenleving en participatie

PIJLER 2,

Vitale inwoners

PIJLER 3,

Activeren, leren en werken

Beschikbaar totaal totaal begroot Totaal

Realisatie 31 december 2022

20,2

15,8

percentage

78

Realisatie t/m dec 2022

baar voor kwetsbare mensen en wijken, al dan niet gerelateerd aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Deze middelen zijn echter verspreid over zo’n vijf ministeries en zo’n dertig afzonderlijke rege­ lingen. Denk bijvoorbeeld aan Rijke Schooldag, Preventie met Gezag, Preventieakkoord GALA, de Woningbouw Impuls en MIRT. Waar mogelijk benutten we deze

Bij de reeds afgeronde Regiodealprojecten is een onder-

subsidies geheel of deels voor Zuidwest.

Begrote uitgaven versus realisatie

besteding zichtbaar. Deels omdat projecten vervroegd zijn afgerond, deels omdat er gedurende de corona-

Het aanvragen en verantwoorden van de afzonderlijke

De verdeling van de bestedingen tot en met 2022 is

periode minder mogelijkheden waren voor geplande

regelingen is complex, tijdrovend en arbeidsintensief en

hieronder weergegeven langs de drie pijlers van de

activiteiten. Hoewel de Regiodeal zou lopen tot in 2022,

er is binnen de gemeentelijke organisatie niet ten alle

Regiodeal:

is besloten vertraagde en succesvolle projecten voort

tijden voldoende capaciteit beschikbaar. Oplossingen

1. Sociale samenhang en veiligheid

te zetten in 2023. De overgebleven middelen worden

voor het versterken van bewoners en wijken liggen

2. Gezonde en vitale inwoners

hiervoor ingezet. Deze middelen zijn bestemd voor de

bovendien voor een belangrijk deel op het snijvlak van

3. Activeren, leren en werken

wijkLeerbedrijven, de ontmoetingsplekken, de Partner-

verschillende (beleids)terreinen en ministeries. Daardoor

raad Zuidwest en de invulling van de drie vastgoed­ gerelateerde projecten. Ook in het vierde voortgangs-

54 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

19

RIS313553 4e voortgangsbericht Regiodeal den Haag Zuidwest

INHOUD

zijn ze niet eenvoudig te financieren vanuit bestaand

om dit soort snijvlakinterventies te cofinancieren,

Ondanks de grote ambities die Den Haag en Rijk

beleid van de gemeente of de beleidsprogramma’s van

omdat de Regiodeal zich richt op de brede welvaart.

hebben met de tweede Regiodeal is er meer nodig.

de diverse ministeries. We proberen daarom voortdurend

Het is dan ook een goede ontwikkeling dat de Regio-

De gemeente blijft alle mogelijkheden benutten in

in te spelen op kansen die zich voordoen maar we doen

dealplannen inmiddels zijn ingebed in het Nationaal

het fysieke en sociale domein om Zuidwest te laten

ook een beroep op het Rijk om regelingen beter te richten

Programma Zuidwest, een brede meerjarige integrale

profiteren van kansen. En de gemeente doet een blijvend

op de kwetsbaarste wijken van Nederland.

aanpak. Met de onlangs toegekende tweede Regiodeal

beroep op het Rijk om ook in financiële zin nog meer

- met een bedrag van € 18 miljoen van het ministerie

te focussen (integraal en ontschot) op wijken in het

Integrale financiering is nodig

van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties - kan

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.20

Problemen van bewoners laten zich niet goed opknippen

een belangrijk ontschot vervolg gegeven worden aan

Zo laten we zien dat we in Zuidwest zakelijk en doel-

langs de lijnen van jaarschijven, beleidsterreinen van

de eerste Regiodeal.

gericht -en met vereende kracht- kunnen werken aan

ministeries of gemeentelijke diensten. Daarvoor zijn

de verbetering van de wijken. Die ambitie is onver­

problemen te veel met elkaar verweven. Als een kind

minderd groot.

onderwijsachterstanden oploopt omdat de ouders niet voor een ontbijt of lunch kunnen zorgen, dan moeten we de ruimte hebben om iets aan de oorzaak te doen. Nog een voorbeeld: Wie iets wil doen aan vroegtijdig schoolverlaten, zal ook wat moeten doen aan de verlokkingen van het snelle criminele geld. Ook voor gezondheid geldt dat het vaak niet gaat om een opzichzelfstaand probleem. Als mentale gezondheid afhankelijk is van bestaanszekerheid, dan is het verstandig om te investeren in opleiding en werk. Een integrale aanpak vergt dan ook integrale regelingen, sturing op doelen en wendbaar budget. De Regiodeal is hiervoor een mooie ‘best practice’. De Regiodealmiddelen zijn namelijk bij uitstek geschikt 20

55 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

RIS310939 Visie Programma Leefbaarheid en Veiligheid

INHOUD

CONCLUSIE EN VERVOLG

INHOUD

9. CONCLUSIE EN VERVOLG Met de Regiodeal zijn met beperkte middelen hele belangrijke eerste stappen gezet richting het herstel van Zuidwest. In het bijzonder heeft de Regiodeal gezorgd voor meer ontmoeting en sociale verbinding tussen bewoners.

jaren blijven we dus investeren in bewoners en partici-

Perspectief op werk

patie-instrumenten in Zuidwest.

In deze eerste Regiodeal is het creëren van perspectief op werk en werkgelegenheid minder goed van de

Van de Regiodeal hebben we geleerd dat de meest

grond gekomen. De lessen hieruit nemen we mee in de

impactvolle ontmoetingsplekken professioneel worden

plannen van het Nationaal Programma Zuidwest. Met

geleid. Door mensen op te leiden tot vrijwilligerscoördi-

de campus­ontwikkeling en plintenaanpak verbinden

nator of sociaal ondernemer kunnen ontmoetingsplek-

we de economische ontwikkeling steviger met maat-

Via de Regiodealprojecten komen én blijven we in

ken en wijkbedrijven straks door bewoners zelf professi-

schappelijke doelen zoals werk en werkgelegenheid.

contact met bewoners die vaak niet worden bereikt door

oneler worden geleid en deels financieel onafhankelijk

In straten en plinten maken we een mix van nieuwe

het gemeentelijke beleid. Kenmerkend voor de succes-

worden. Corporaties en andere partners investeren in

kansen voor MKB en maatschappelijke organisaties

volle Regiodealprojecten is dat zij de behoeften en per-

SROI en stellen ruimtes beschikbaar op plekken waar

(zoals wijkbedrijven, ontmoetingsruimtes, loketten voor

spectief van bewoners centraal stellen, en de (financiële)

zij dienstverlening in de wijken leveren. De gemeente

gemeentelijke dienstverlening). In de arbeidsmarkt­

grenzen van de gemeentelijke beleids­domeinen over-

werkt aan nieuw welzijnsbeleid met een centrale

benadering en schulddienstverlening versterken we

stijgen. Daarbij komt dat de Regiodealprojecten en de

preventieve rol voor de sociale basis . Zo werken we

de gebiedsgerichte en ‘outreachende’ aanpak. Hierbij

oprichting van de Partnerraad Zuidwest hebben geleid

van verschillende kanten aan verduurzaming van

hanteren we het adagium: groot dromen, klein beginnen,

tot meer interactie tussen bewoners, beleid en bestuur.

de sociale basis in de wijken.

en in de buurt aanwezig zijn.

vertrouwen. Dit is een belangrijk, maar nog kwetsbaar

Tegelijkertijd zien we dat deze meest impactvolle Regio­

Bij de wijkbedrijven en Instapeconomie toont de effect-

succes in een gebied waar het vertrouwen van bewoners

dealprojecten op het snijvlak van diverse beleidsterreinen

meting positieve resultaten op meerdere leefgebieden

in de overheid schrikbarend laag is.

liggen en daardoor nog lastig structureel in te bedden

(onder andere gezondheid, taalbeheersing, eenzaamheid,

zijn in regulier beleid. Daar gaat dan ook de aandacht

ervaren veiligheid in de buurt). De baten van Instap­

Sociale basis

naar uit in de komende periode. Ook constateren we dat

economie zijn daarmee breder dan het SZW-­domein.

Die sociale basis en dat broze vertrouwen koesteren we

sommige projecten duurzamere impact zouden hebben

Streven is dat over vier jaar elke wijk minimaal één wijk-

en bouwen we uit. De Partnerraad Zuidwest en andere

als de overheid ze meerjarig faciliteert. Het opstarten

bedrijf heeft, en dat elk wijkbedrijf na die periode voor

vormen van bewonersbetrokkenheid en -participatie

ervan met hulp van de Regiodeal is ontoereikend voor

circa 50% financieel zelfvoorzienend is. Met de partners

zullen we komende jaren, samen met de corporaties,

duurzaam succes. Een langere adem is nodig. Dit geldt

en het Rijk verkennen we hoe de instapbaan een

organisaties als SLA en bestaande voorzieningen als

onder andere voor de wijkbedrijven en ontmoetings-

plek kan krijgen als tussenvorm tussen uitkering

Haags Samenspel, verder professionaliseren. Komende

plekken.

en regulier werk.

21

Zo is een voorzichtig begin gemaakt met het herstel van

21

57 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

RIS313189 Coalitieakkoord Den Haag 2022-2026

INHOUD

Al met al is deze eerste Regiodeal een vliegwiel geble-

Zo ontstaat een geheel van interventies en oplossingen

ken voor het herstel van Zuidwest. Nu is het zaak om

die elkaar versterken voor de langere termijn.

door te pakken. En vol te houden. Totdat bewoners van Zuidwest, met de jeugd voorop, verbetering ervaren in hun wijken en weer hoop en perspectief hebben. NATIONAAL PROGRAMMA ZUIDWEST Voor het herstel van Zuidwest is een lange adem, commitment en duurzame inzet van middelen nodig. Als we een betrouwbare overheid willen zijn, tuigen we niet allemaal nieuwe tijdelijke projecten op, maar versterken we vooral wat we al goed doen, en breiden dat uit. Met de tweede Regiodeal22 bouwen we daarom ook voort op de lessen en resultaten van de eerste. Zo schakelen we van een opstapprogramma naar het twintig jaar durend Nationaal Programma Zuidwest23. Zo borgen we de ambities van de Regiodeal op langere termijn en werken we aan de continuïteit van de initiatieven. Door de Regiodeal te verbinden met het Nationaal Programma Zuidwest, en de cofinanciering via de alliantiepartners te organiseren, creëren we breed eigenaarschap en draagvlak voor de plannen. Via het Nationaal Programma Zuidwest wordt gestuurd op de samenhang met de andere programma’s en projecten in Zuidwest.

22

23

RIS313617 Indienen aanvraag Regiodeal vierde tranche namens de Alliantieraad Zuidwest

RIS310939 Visie Programma Leefbaarheid en Veiligheid

58 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

We blijven werken aan Zuidwest. Samen met bewoners, ondernemers, het maatschappelijk veld, het Rijk en andere partners gaan we net zo lang door totdat bewoners weer perspectief hebben en goed wonen, werken en leven in Zuidwest.

INHOUD

Mieke, Buurtkamer Vrederust

“Het idee is dat mensen hier gewoon binnen kunnen lopen, bijvoorbeeld om te handwerken. En dat we elkaar helpen.” Mieke, bewoner Vrederust

27,5% 27,5% van de bewoners van Zuidwest heeft veel contact met buurtbewoners

INHOUD

INHOUDSOPGAVE BIJLAGEN

60 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

A. De Regiodealprojecten

61

B. Zuidwest in cijfers

123

C. Lijst met RIS-publicaties

132

D. Lijst met onderzoeken

134

INHOUD

BIJLAGE A: DE REGIODEALPROJECTEN

INHOUD

PROJECTEN

PIJLER 1 Basis op orde

PIJLER 2 63

Haags Sportkwartier

67

Life Goals

Bij Betje

65

Lief en Leedstraatjes

69

KIES! Sociale Supermarkt Moerwijk West

Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan De Participatiekeuken

70 72

74

Pop-upbibliotheek Moerwijk

76

Talenthuis

80

Stadslandbouw

Versterken jongerenaanpak Vrederust Versnelt Vreedzame wijk

78 81

83

85

JINC

Het Preventieloket Talentstart

Zuidwest vertelt zijn verhaal

PIJLER 3 87

100 buurttalenten

91

Bedrijfscontactfunctionaris

89 92

94

96

Allekanten

Buurtconciërge

De Energieacademie Genemuidenstraat

99

101

102

103

104

Instapeconomie

106

Kwartiermaker Zorg

109

Pand Zuidwest

112

Kwartiermaker Maak Made in Moerwijk PIMP Zuidwest Ruimzicht

Schuldenzorgenvrij SIM-makelaar

Skills in de stad

Tijdelijkheid als kans

108 110 113

115

116 117

118

119

Twickelstraat

120

Wijkleerbedrijf Zorg

122

Vervoersservice Westland

62 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

98

121

INHOUD

Basis op orde

PIJLER 1

Korte beschrijving

PROJECTDOELEN

Het groeiend aantal criminele en overlastgevende

Doel

jeugdgroepen in Zuidwest baart zorgen, de leeftijd van deelnemers aan roofovervallen is gedaald tot 12 jaar. Daarbij is radicalisering aan de orde. Door het project Basis op orde wordt ondermijning1 in Zuidwest in beeld gebracht, zodat gericht actie kan worden ondernomen om dit probleem aan te pakken. Het project bevat een groot onderzoek. Het doel is het herstellen van norm­ besef en creëren van een aantrekkelijk woonklimaat. De ‘woonoverlast’ moet worden teruggedrongen. Hiermee bedoelen we overlast die ontstaat door o.a. overbewoning door onderhuur, leegstand van woningen door schijnverlating en hennepteelt. Tijdens dit project wordt ingezet op het verminderen van uitkeringsfraude en toeslagenfraude. Dit project beoogt tevens het verhogen van de meldingsbereidheid.

draagt bij aan deze REGIODEALDOELEn:

Gehaald

Onderzoek doen naar misbruik van de BRP (Basisregistratie Personen) Onderzoek doen naar achtergrond, omstandigheden en daadwerkelijke verblijfplaats van personen van wie de woon- of verblijfplaats onbekend is Actief de signalen van ondermijning verzamelen Uitkomsten van het onderzoek worden verwerkt in een rapportage met aanbevelingen Aanpakken problematiek die we tegenkomen (inclusief optreden en bestraffen)

Vanuit de dienst Veiligheid van de gemeente Den

Verkleinen van de afstand tussen de burger en de overheid

Haag worden in het project Basis op orde proactief repressieve maatregelen ingezet om ondermijning en

Verhoging van de meldingsbereidheid door te laten zien dat signalen worden opgepakt

woonfraude tegen te gaan, bijvoorbeeld door het doen van adresonderzoek (tot en met 1 juli 2021 zijn ruim 500

Verbeteren afstemming tussen betrokken partijen (politie, gemeente, woning­ corporaties)

adressen gecontroleerd). Politie, woningcorporaties en gemeente werken in dit project nauw samen en leren

Grotere meldingsbereidheid Mensen in Zuidwest voelen zich even veilig als gemiddeld in Den Haag

door elkaars bril te kijken. Door gezamenlijk met de ketenpartners op te trekken en de informatie te delen

VooRtgang tot en met 2022 Gestart: 2020

kunnen overtredingen gerichter en sneller worden Afgerond: 2021

opgepakt. Met deze samenwerking worden successen geboekt, zoals het beëindigen/opzeggen van (sociale) huurwoningen bij constatering van onderverhuur in

1

vermenging van de boven- en onderwereld.

63 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

basis op orde

combinatie met eigen woningbezit. Hierdoor hebben corporaties woningen sneller terug in de woning­ voorraad. Ook is er meer inzicht verkregen in de problemen rondom onrechtmatig wonen in Den Haag Zuidwest. Eind 2022 is er een rapport opgeleverd met de uitkomsten van het onderzoek, inclusief conclusies en aanbevelingen.

vervolg na 2022 Om door te gaan met dit project zijn er extra middelen nodig. Deze behoefte is opgenomen in de aanvraag voor de tweede Regiodeal. Ook wordt er met het Instituut Publieke Waarden gekeken naar de mogelijkheden om de gegevensdeling tussen politie en woning­ corporaties te verbeteren.

Status van het project Succesvol geborgd of afgerond

64 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

INHOUD

Bij Betje Korte beschrijving Buurtkamer Bij Betje in de Betje Wolffstraat biedt meer

PIJLER 1

draagt bij aan deze REGIODEALDOELEn: Minimaal één ontmoetingsplek per wijk

dan zes dagen per week ruimte voor ontmoeting aan,

Bewoners kennen de buurt, straat en portiek

voor en met bewoners van Zuidwest. Bewoners vinden

(sociale cohesie stijgt met 0,5 punt)

er een luisterend oor en kunnen deelnemen aan diverse

Minimaal één ontmoetingsplek per wijk met

activiteiten: cursussen, voorlichting over gezondheid,

cursusaanbod voor taal, rekenen en digitale

geldzaken en participatie etc. Vragen of problemen

vaardigheid, met minimaal 80 deelnemers

worden samen met de bewoner direct opgepakt, waar

per jaar

nodig met professionals. Alle bezoekers van Bij Betje

Meer leerwerktrajecten

worden gestimuleerd zich als vrijwilliger voor de buurt

Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn 500

in te zetten. De Regiodeal voorziet in de continuering

mensen geactiveerd

Verbeteren afstemming tussen betrokken partijen (politie, gemeente, woning­ corporaties)

Gestart: 2019 Bestaand project versterkt

uitbreiding van de activiteiten, waarbij extra wordt in-

Het succes van Bij Betje zit in de laagdrempeligheid, de persoonlijke benadering, een luisterend oor, makkelijk

PROJECTDOELEN Doel Laagdrempelige ontmoetingsplaats voor buurtbewoners in de wijk, tegengaan eenzaamheid, luisterend oor en eerste laagdrempelige stap naar deelname aan de samenleving Activiteiten voor ontwikkelen talenten bezoekers Peer tot peer, eerste hulp/luisterend oor door ervaringsdeskundigen

65 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL

Een deel van de geactiveerde mensen zijn begeleid naar werk

VooRtgang tot en met 2022

van dit (inmiddels bewezen) concept voor drie jaar en gezet op samenwerking met andere Regio­dealprojecten.

40 bezoekers per jaar zijn begeleid naar een vrijwilligersfunctie in de wijk

mee kunnen doen en hulp van ervaringsdeskundigen

Gehaald

uit de wijk. Bij Betje draagt bij aan tegengaan van eenzaamheid en armoede, zet in op talentontwikkeling en vrijwilligerswerk, en kan bewoners doorsturen naar professionele hulpverlening op diverse terreinen. Gemiddeld komen er zo’n 5 hulpvragen per week binnen, zoals voedselbankaanvragen en administratiehulpvragen. Bij Betje heeft de activiteiten van de Pit van Moerwijk in 2022 overgenomen. Daarmee is het aantal

Doorverwijzen bezoekers

hulpvragen en de complexiteit van de hulpvragen

Dagelijks 20-50 bezoekers (bewoners)

De overige 20% is doorverwezen naar partners zoals

toegenomen. Zo’n 80% is door Bij Betje opgepakt. de Participatie Keuken en de helpdesk Geldzaken. Vanaf

INHOUD

Bij Betje

april 2021 is gestart met een aantal vaste activiteiten zoals de knutselmiddag op woensdag, drie keer per

vervolg na 2022

week een gezamenlijk diner en lunch, en ‘elke zondag

In 2023 kan Bij Betje nog gebruik maken van Regio-