RIS315252 Bijlage
Tekst van het document
INHOUD
Eindrapportage
Regiodeal Den Haag Zuidwest april 2023
INHOUD
VOORWOORD Den Haag Zuidwest heeft enorm veel betrokken inwoners. Bijvoorbeeld Mayura, Kawkab, Corrie en Fred. Zij zorgen ervoor dat kwetsbare buurtbewoners een gezonde maaltijd krijgen: Mayura met hulp van haar gezin vanuit haar eigen keuken, Kawkab vanuit buurtkamer Bij Betje en Corrie en Fred vanuit Ontmoetingscentrum Morgenstond. Charles brengt organisaties, bewoners en ondernemers samen via het Wijkplatform Morgenstond. En ook de jonge bewoners van Zuidwest zijn betrokken bij de wijk, zoals de jongens van jeugdhonk Ons Pandje. Hier motiveren zij elkaar, maken ze huiswerk en is er ruimte voor ontspanning.
Het zijn slechts een paar voorbeelden van bewoners die voor hun betrokkenheid een Zuidwest-speldje kregen. Zij zijn de motor achter geweldige initiatieven in de wijk. Initiatieven die bijdragen aan ontmoeting en perspectief. Ontmoeting helpt inwoners vanuit onderling contact en vanuit eigenwaarde weer mee te doen in de maatschappij en aansluiting te vinden. De Regio dealprojecten hebben het verschil gemaakt voor het herstel van Zuidwest en haar bewoners. Tegelijkertijd is dit pas het begin van de weg omhoog. Ik ben ontzettend trots op wat we de afgelopen vier jaar hebben bereikt. Velen kregen het vertrouwen dat het beter kan en beter gaat met Zuidwest. Tegelijkertijd is er nog veel werk te doen. Daarom blijven we ons samen
De Moeders van Vrederust hebben de MengelMoestuin
met bewoners en alle partners - met het Nationaal
opgericht. Een plek waar mensen samenkomen en
Programma Zuidwest, inclusief een tweede Regiodeal
tuinieren. Verbinding en vergroening, wat een mooie
- inzetten om de ambities voor Zuidwest te realiseren
combinatie vind ik dat. En ook voor de veiligheid en
en de successen van de eerste Regiodeal verder uit te
leefbaarheid zijn deze actieve moeders, de oren en ogen
bouwen. De betrokkenheid van inwoners daarbij is van
van de wijk, heel belangrijk. “De samenwerking tussen
groot belang én geeft vertrouwen. Want één ding is
jong en oud werkt bij ons heel goed”, zo vertelde een
zeker: op de inwoners van Zuidwest kunnen we bouwen.
van hen me laatst.
En zo bouwen we met elkaar aan een stad die tegen een stootje kan. Martijn Balster Wethouder Volkshuisvesting, Welzijn en Zuidwest
2 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
MANAGEMENTSAMENVATTING Dit is het laatste jaar van de eerste Regiodeal Den Haag Zuidwest (2019-2023). Tijd om de balans op te maken. Hebben we de ambities kunnen realiseren waarmee Rijk en regio vier jaar geleden samen startten? Met welke projecten is de meeste impact gemaakt? Welke lessen hebben we geleerd de afgelopen jaren en hoe ziet het vervolg van de Regiodeal eruit? Over deze onderwerpen gaat deze laatste rapportage.
A. Realiseren van een krachtig maatschappelijk fundament
Ook weten we niet of deze daling na 2021 (een jaar met veel economische tegenvallers) is doorgezet.
B. Stimuleren en faciliteren van (mentale) gezondheid en persoonlijke ontwikkeling
Wel veronderstellen we dat veel mensen in Zuidwest geholpen zijn om hun schulden te verminderen door
C. Creëren van en begeleiden naar werk, en het stimuleren van de (wijk)economie
de verbeterde hulpverlening via Schuldenzorgenvrij (Geldzaken070). · De doelstelling om 500 mensen naar werk toe te
Bij de start zijn ook enkele zeer ambitieuze succes
leiden is niet volledig behaald. Uit het eindrapport
indicatoren geformuleerd: de sociale cohesie gaat met 0,5
Werkoffensief +500 blijkt dat de afstand tot de
punt omhoog, het veiligheidsgevoel stijgt met 10%, we
arbeidsmarkt voor bewoners van Zuidwest veel
Start
activeren 500 mensen en begeleiden 500 mensen naar
groter is dan vooraf werd verondersteld. Wel zijn
Voor deze Regiodeal Den Haag Zuidwest stelde het Rijk
werk. Ook hebben minder huishoudens problematische
via projecten als Talentstart Honk1, Allekanten,
begin 2019 € 7,5 miljoen beschikbaar voor een periode
schulden en wordt er 5.000 m2 kleinschalige bedrijfs-
WijkLeerbedrijf zorg e.a. tientallen mensen aan
van vier jaar (via het ministerie van Landbouw, Natuur
ruimte gerealiseerd. In hoeverre is de Regiodeal erin
werk geholpen. Het exacte aantal mensen dat is
en Voedselkwaliteit). Weliswaar werd niet het volledige
geslaagd om deze hoge ambities in vier jaar te bereiken?
toegeleid naar werk, is niet bekend. · We kunnen niet vaststellen of de sociale cohesie en
aangevraagde bedrag van € 18 miljoen toegekend, maar er kon een start worden gemaakt met het verbeteren
Een opsomming van de resultaten:
het veiligheidsgevoel zijn verbeterd door de Regio-
van de leefbaarheid in Zuidwest. Vanuit de partners
· Bij de diverse Regiodealprojecten zijn meer dan
deal, omdat er geen goede data beschikbaar zijn.
en de gemeente is € 12,5 miljoen aan cofinanciering
2.000 bewoners actief geworden als vrijwilliger of
De beoogde nulmeting via de Integrale Veiligheids-
toegevoegd (bijna 65%). Daarmee hebben Rijk en regio
deelnemer. Dat is flink meer dan de beoogde 500.
monitor van het CBS in 2019 had een te lage respons.
samen zo’n € 20 miljoen kunnen inzetten voor de
· Met de Regiodeal hebben we circa 6.500 m2 extra
Bovendien is de landelijke manier van onderzoeken
Regiodeal Zuidwest. Dit komt neer op gemiddeld
kleinschalige bedrijfsruimte gerealiseerd in Zuidwest.
in 2021 aangepast, zodat de gegevens niet meer
€ 5 miljoen per jaar.
Dat is meer dan de beoogde 5.000 m .
vergelijkbaar zijn. Daarnaast heeft de coronacrisis
2
· Het percentage huishoudens met problematische
vermoedelijk grote invloed gehad op de sociale
Ambities Regiodeal
schulden is tussen 2019 en 2021 afgenomen van
De bedoeling van de Regiodeal was om de leefbaarheid
22% naar 20%. Het ligt nu dichter bij het Haags
in Zuidwest te verbeteren. Dit hebben we vertaald in
gemiddelde We kunnen helaas niet vaststellen of
De Regiodeal heeft veel bijgedragen aan de drie grote
drie ambities:
en in hoeverre de Regiodeal hieraan heeft bijgedragen.
ambities en diverse doelen waarmee Rijk en regio vier
3 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
cohesie en het veiligheidsgevoel.
INHOUD
jaar geleden samen startten. Op het niveau van outcome-
gesprekspartner voor Zuidwest en is op 6 oktober 2022
Balans opmaken
indicatoren is de exacte bijdrage beperkt inzichtelijk
officieel benoemd door het Haagse college van burge
We hebben afgelopen jaar goed inzicht gekregen in wat
te krijgen. Bepaalde resultaten zijn eenvoudigweg niet
meester en wethouders. De Partnerraad geeft het college
wel en niet werkt in Zuidwest. De ‘inspanning-impact
(goed) of pas op langere termijn uit de beschikbare
gevraagd en ongevraagd advies over Zuidwest. Daar-
matrix’ heeft ons hiermee geholpen. Via deze methode
CBS-cijfers te halen. Bovendien worden deze indicatoren
naast zit de voorzitter van de Partnerraad in de Alliantie-
zijn de inspanningen (met name de kosten) afgezet tegen
sterk beïnvloed door externe factoren als de coronacrisis,
raad Zuidwest, om mee te beslissen over de plannen van
de impact (o.a. zichtbaarheid in de buurt, aantallen deel-
de energiecrisis, inflatie en dergelijke.
het Nationaal Programma Zuidwest. Zo wordt de stem
nemers e.d.). De projecten met relatief lage inspanningen
van bewoners permanent gehoord en is deze mede
en grote impact op de buurt zijn uiteraard de projecten
bepalend bij belangrijke besluiten over Zuidwest.
die we duurzaam moeten borgen in Zuidwest.
Om toch meer te kunnen zeggen over de impact van de Regiodeal, hebben we een uitgebreide analyse gemaakt (bloemrijk verantwoorden) en een onafhankelijk extern onderzoek laten uitvoeren door bureau Regioplan. Uit beide analyses blijkt dat er vooral veel impact is gemaakt op buurtniveau (de zogenaamde ‘buggy- en rollatorafstand’). Ook is duidelijk geworden dat het grootste deel van de beoogde concrete doelen ruimschoots is gehaald. Zeker op het terrein van ontmoeten, persoonlijke ontwikkeling en duurzame activatie van bewoners.
Partnerraad Zuidwest Belangrijk uitgangspunt van de Regiodealwerkwijze is de samenwerking met bewoners. Vanaf de start van de Regiodeal in 2019 vormden bewoners, ondernemers en professionals uit de verschillende wijken een belangrijke klankbordgroep voor het programmabureau van de Regiodeal: de Partnerraad Zuidwest. Deze Partnerraad heeft zich in 2022 ontwikkeld tot formele, onafhankelijke
4 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
De meeste projecten hebben hun succes bewezen.
· Ontmoeten draagt bij aan de verschillende beleids
Lessen
Deze willen we dan ook voortzetten. Een aanzienlijk
terreinen (o.a. taal, persoonlijke ontwikkeling, (mentale)
Zowel op projectniveau als op het niveau van integrale
deel van de succesvolle projecten hebben we afgelopen
gezondheid, participatie en werk, veiligheid en leef-
samenwerking en financiering, hebben we na vier jaar
baarheid)
Regiodeal veel geleerd. We leren niet alleen van succes-
jaar kunnen borgen in regulier beleid, of via langdurige vervolgfinanciering. Met een aantal projecten zijn we
· Het succes is lastig te verantwoorden in termen van
volle projecten, maar ook van mislukkingen, zoals de
voortijdig gestopt, omdat ze te weinig bijdroegen aan
enkelvoudige beleidsdoelstellingen (doelmatigheid
Energieacademie (waar overigens ook andere financie-
de Regiodealdoelen of niet op gang kwamen. Daarnaast
van het budget is niet direct herleidbaar)
ringsbronnen voor waren). Dit zijn de twaalf belangrijkste
· Initiatief en vormgeving van veel van deze projecten
leerpunten, die we ook met de gemeenteraad en het
moment nog niet kan worden bepaald of ze succesvol
komt vanuit bewoners, waardoor er minder eigenaar-
Rijk hebben gedeeld en die we meenemen in de uit
gaan zijn.
schap wordt gevoeld bij de financier (overheid)
werking van het Nationaal Programma Zuidwest.
is een aantal projecten vertraagd, waardoor op dit
1. Groot dromen, klein beginnen
Knelpunt: financiering van projecten op het snijvlak van beleidsterreinen
Hier ligt een belangrijke opgave voor toekomstig beleid,
Voor een aantal succesvolle - en ook door bewoners
ontstaan immers vaak initiatieven op het snijvlak van
3. De meeste impact is er op ‘buggy- en rollatorafstand’
zeer goed gewaardeerde - projecten blijkt het lastig
beleidsterreinen. Dat laat deze Regiodeal ook duidelijk
4. Verlaag drempels voor deelname aan (arbeids)
om structurele vervolgfinanciering te vinden. Het gaat
zien. Sterker nog: de meest succesvolle Regiodeal
hierbij vooral om ‘projecten met buurtimpact’ op het
projecten liggen juist op het snijvlak van verschillende
snijvlak van verschillende beleidsterreinen. Waarom
beleidsterreinen. Want als je vanuit een gebied en de
is het zo lastig om juist deze succesvolle projecten te
bewoners redeneert, ontstaan oplossingen vanuit de
6. Breng focus aan bij de inzet van middelen
borgen en duurzaam te financieren? Op basis van de
specifieke situatie in een gebied, vanuit de reële behoefte
7. Formuleer vooraf realistische indicatoren
kenmerken van de ‘projecten met buurtimpact’ hebben
van bewoners. En die oplossingen laten zich niet opknip-
8. Sociaal weefsel heeft tijd nodig om te groeien
we een aantal mogelijke redenen op een rij gezet:
pen in beleidsterreinen of gemeentelijke afdelingen.
9. Continuïteit in beleid is van wezenlijk belang
zowel lokaal als landelijk. Bij gebiedsgericht werken
· De resultaten zijn niet direct toe te schrijven aan één beleidsterrein
2. Zorg voor professionele ondersteuning van ontmoetingsplekken
ontwikkeltrajecten 5. Waardeer ‘werk van waarde’ beter en focus niet alleen op betaald werk
voor het herstel van vertrouwen in de overheid We hebben onze inzichten uitvoerig gedeeld binnen
10. Maak integrale financiering regulier mogelijk
· De waarde van ‘ontmoeten’ wordt te weinig erkend
de gemeente en met het Rijk. De inzichten spelen een
11. Denk buiten de kaders en geef als overheid
en ontmoeten heeft onvoldoende plek en budget
belangrijke en grote rol bij de opzet, financiering en
in het huidige beleid
verantwoording van de volgende Regiodeal Zuidwest en de werkwijze van het Nationaal Programma Zuidwest.
5 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
meer experimenteerruimte 12. Betrek het Rijk bij het creëren van doorbraken op gebied van wet- en regelgeving
INHOUD
nicatie-activiteiten. Sinds 2021 reikt de gemeente zo’n
Vervolg
vier keer per jaar speciale Zuidwest-speldjes uit aan
Met de Regiodeal zijn met beperkte middelen hele
bewoners die zich vrijwillig inzetten voor hun buurt.
belangrijke eerste stappen gezet richting het herstel van
Minimaal een keer per jaar organiseren we een groot
Zuidwest. In het bijzonder heeft de Regiodeal gezorgd
event voor en met betrokken bewoners en (potentiële)
voor meer ontmoeting en sociale verbinding tussen
partners van Zuidwest. Ook hebben we een actieve
bewoners. Die sociale basis en het broze herstel van
benadering van bestuurders, landelijke politici en Rijks-
vertrouwen koesteren we en bouwen we uit. Tegelijker-
ambtenaren om Zuidwest te bezoeken en zo de aan-
tijd zien we dat de meest impactvolle Regiodealprojecten
dacht op Zuidwest te vestigen (lobby). Afgelopen jaar
op het snijvlak van diverse beleidsterreinen liggen en
waren er o.a. bezoeken van premier Rutte, de ministers
daardoor nog lastig structureel in te bedden zijn in
De Jonge, Hoekstra, Bruins Slot, diverse kamerleden,
regulier beleid. Daar gaat dan ook de aandacht naar
en ambtenaren van diverse ministeries.
uit in de komende periode.
Financiën
Voor het herstel van Zuidwest is een lange adem, com-
In de zomer van 2019 is deze eerste Regiodeal Zuidwest
mitment en een duurzame inzet van middelen nodig.
gesloten met het Rijk. De urgentie in Zuidwest was toen
Als we een betrouwbare overheid willen zijn, tuigen we
ook al hoog. Er is destijds € 18 miljoen aangevraagd,
niet allemaal nieuwe tijdelijke projecten op, maar verster-
waarvan slechts € 7,5 miljoen werd toegekend. Met veel
ken we vooral wat we al goed doen, en breiden dat uit.
Communicatiestrategie
toewijding van partners en gemeentelijke beleidsafde-
Met de tweede Regiodeal bouwen we daarom ook voort
Communicatie heeft de afgelopen vier jaar een belang-
lingen heeft Den Haag destijds gezorgd voor ruim 65%
op de lessen en resultaten van de eerste. Zo schakelen
rijke rol gespeeld bij de Regiodeal Zuidwest. In het voor-
cofinanciering boven op de Rijksbijdrage. Hierdoor is er
we van een opstapprogramma naar het twintig jaar
jaar van 2020 is een campagne van start gegaan met
voor totaal ruim € 20 miljoen aan investeringsruimte
durend Nationaal Programma Zuidwest. Zo borgen we de
de lancering van de website zuidwestopznbest.nl, een
gecreëerd voor 4 jaar.
ambities van de Regiodeal op langere termijn en werken
postercampagne, een speciale Zuidwest-stadsdeelkrant
Eind 2022 is hiervan € 15,8 miljoen feitelijk besteed.
we vanaf de start aan de continuïteit van de initiatieven.
en online advertising op sociale media. Centraal in de
Het resterende bedrag is begroot voor projecten
Deze eerste Regiodeal is een belangrijk vliegwiel gebleken
communicatie en de campagne staan de bewoners van
die doorlopen in 2023, zoals de ontmoetingsplekken,
voor het herstel van Zuidwest. Nu is het zaak om door te
Zuidwest. Zij komen aan het woord en zijn (letterlijk) in
wijkbedrijven, enkele vastgoedgerelateerde projecten
pakken. En vol te houden. Totdat bewoners van Zuidwest,
beeld. Los van de campagne zijn er structurele commu-
en de Partnerraad Zuidwest.
met de jeugd voorop, verbetering ervaren in hun wijken en weer hoop en perspectief hebben.
6 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
REGIODEAL ZUIDWEST
inwoners per wijk
20.000
20.000 30.000
MOERWIJK MORGENSTOND BOUWLUST/VREDERUST
7
EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
De Regiodeal moet zorgen voor een structurele verandering in Den Haag Zuidwest. Dat doen we samen met de bewoners, de Rijksoverheid, de gemeente, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en andere partners.
INHOUD
INHOUDSOPGAVE
Voorwoord
2
Managementsamenvatting
3
1. Inleiding
9
2. Terugblik: what’s the deal?
12
3. Sturing op doelen
16
4. Resultaten van de Regiodeal
20
5. Balans opmaken
36
6. Leerpunten
42
7. Communicatie
48
8. Financiën
53
9. Conclusie en vervolg
56
BIJLAGEN
60
A. De Regiodealprojecten B. Zuidwest in cijfers C. Lijst met RIS-publicaties D. Lijst met onderzoeken
8 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
INLEIDING
INHOUD
1. INLEIDING Dit is het laatste jaar van de eerste Regiodeal Den Haag Zuidwest (2019-2023). Tijd om de balans op te maken. Hebben we de ambities kunnen realiseren waarmee Rijk en regio vier jaar geleden samen startten? Met welke projecten is de meeste impact gemaakt? Welke lessen hebben we geleerd de afgelopen jaren en hoe ziet het vervolg van de Regiodeal eruit? Over deze onderwerpen gaat deze laatste rapportage.
Ook vier jaar geleden was al duidelijk dat we met
dan ook vanaf de start van de Regiodeal meegedacht en
de Regiodeal niet alle problemen in Zuidwest konden
meegedaan. We zijn er trots op dat deze samenwerking
aanpakken. Daarvoor was de looptijd te kort en de
heeft geleid tot de officiële installatie van de Partner-
investeringsruimte te beperkt. De Regiodeal was aller
raad Zuidwest, die het Haagse stadsbestuur gevraagd
eerst bedoeld als vliegwiel, als belangrijke aanjager
en ongevraagd adviseert over Zuidwest. Zo is de stem
voor meer energie richting Zuidwest en commitment
van bewoners permanent en direct te horen aan de tafels
op een meerjarig vervolg. Dat doel is zeker bereikt.
waar de plannen worden gemaakt en beslissingen
Het gaat erom dat bewoners vertrouwen in elkaar en in
worden genomen.
de aanpak hebben: dat het gaat lukken om Den Haag Zuidwest er weer bovenop te krijgen.
Ook op projectniveau bleek de inbreng van bewoners essentieel. De meest succesvolle Regiodealprojecten
Aanleiding voor de Regiodeal was de slechte leef
Uiteindelijk hebben we in totaal 40 projecten opgezet
zijn de projecten die de behoeften en het perspectief
situatie in Zuidwest. Meer dan andere inwoners van
om het leven van bewoners en ondernemers in Zuid-
van bewoners centraal zetten, en erin slagen duurzaam
Den Haag hebben de bewoners van Bouwlust, Vrederust,
west te verbeteren. De projecten hebben met name
Moerwijk en Morgenstond te maken met een stapeling
impact gegenereerd op buurtniveau, op zogenaamde
van problemen: armoede, slechte woningen, (jeugd)
buggy- en rollatorafstand. Daar gaan we later in deze
criminaliteit, ziekte, schooluitval, werkloosheid…
rapportage dieper op in. Bijzonder was dat sommige
De coördinator van buurtkamer Heeswijkplein 10,
projecten uitgroeiden tot prachtige parels met zicht-
Wendy Broeders, formuleerde dit bij VPRO Tegenlicht
bare meerwaarde in de wijk. Andere projecten bleken
op 26 januari jl. nog pijnlijk treffend met de woorden:
minder succesvol, maar leverden wel waardevolle
‘De buitenwereld ziet mensen in Moerwijk als dom,
inzichten op in wat wel, en wat vooral ook niet werkt
dik en dood. Uit onderzoek blijkt: ze zijn doorgaans
in deze wijken.
laagopgeleid, hebben een ongezonde leefstijl en over gewicht en gaan gemiddeld 7 jaar eerder dood dan
Boven alles is duidelijk dat de samenwerking met
de rest van de mensen in de stad’.
bewoners en partners in de wijk essentieel was voor de Regiodeal. Een goede samenwerking heeft grote toegevoegde waarde voor het draagvlak van een project en de effectiviteit ervan. Bewoners van Zuidwest hebben
10 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
in contact te blijven met bewoners die we niet goed bereiken met de reguliere gemeentelijke dienstverlening. Een goed voorbeeld hiervan is wijkbedrijf Allekanten. Kortom: we kijken we terug op een bijzonder leerzame periode waarin veel mooie resultaten zijn geboekt. Hiermee is een solide basis gelegd voor het vervolg van de Regiodeal. Want duidelijk is dat we een goed begin hebben gemaakt met het herstel van Zuidwest, maar
Leeswijzer
we zijn er nog niet. Een lange adem is nodig om van
In hoofdstuk 2 blikken we terug op de start van de Regiodeal: welke
Zuidwest een goede plek maken om te wonen, werken
ambities hadden we en welke afspraken hoorden daarbij? Vervolgens
en leven. Ook dat komt aan de orde in deze rapportage.
beschrijft hoofdstuk 3 hoe we een Doelen en Inspanningen Netwerk hebben gebruikt om de voortgang te monitoren. In hoofdstuk 4 staat welke ambities en doelstellingen zijn gehaald, en waarom dat wel of niet is gelukt. Hoofdstuk 5 vormt het hart van deze rapportage: met een uitgebreide evaluatie (‘bloemrijk verantwoorden’) maken we de balans op van alle Regiodealprojecten. Welke impact is gemaakt en wat zijn de werkzame elementen daarbij? De lessen die we tijdens de Regiodeal hebben geleerd staan in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 7 zetten we uiteen hoe we de communicatie hebben vormgegeven. Hoofdstuk 8 belicht de financiën. We sluiten de rapportage in hoofdstuk 9 af met een conclusie en een vooruitblik: we weten nu wat de Regiodeal allemaal heeft opgeleverd, hoe gaan we verder?
11 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
TERUGBLIK: WHAT’S THE DEAL?
INHOUD
2. TERUGBLIK: WHAT’S THE DEAL? Een Regiodeal is een inhoudelijke en financiële overeenkomst tussen Rijk en regio, om de leefbaarheid in een regio te versterken. Voor elke euro die het Rijk investeert, legt de regio ook een euro in (cofinanciering).
AMBITIES UIT DE DEALTEKST1 ARTIKEL 1
ARTIKEL 2
ARTIKEL 3
Met deze Regiodeal
De ambitie voor Den Haag
Voor de gehele Regiodeal Den Haag Zuidwest samen
willen Partijen bereiken
langs drie pijlers:
drie pijlers de volgende doelstellingen in Den Haag
Ambitie Den Haag Zuidwest
De Regiodeal Zuidwest was gericht op het vergroten
dat de achterstand van
van de sociale cohesie, veiligheid, werkgelegenheid en
Den Haag Zuidwest op
de economische positie van de wijken. Met deze overeenkomst wilden we een kanteling teweegbrengen
1. Samenleving en participatie
2. Vitale inwoners
wijs, sociale cohesie en
werken (inclusief
veiligheid ten opzichte
organisaties, het bedrijfsleven en de bewoners.
Zuidwest is uitgewerkt
(sociaal-economische)
factoren als werk, onder-
in Zuidwest, samen met het Rijk, maatschappelijke
Drie pijlers
van het gemiddelde in
3. Activeren, leren en wijkeconomie)
Den Haag in 2023 kleiner
Het opstellen van de Regiodeal bleek een intensief
is geworden.
onderhandel- en schrijfproces, waarbij veel afstemming nodig was binnen de gemeente Den Haag, met de
Beoogde resultaten beogen Partijen met een integrale aanpak op de Zuidwest te realiseren:
· Sociale cohesie indicator2 stijgt tussen najaar 2019 en najaar 2023 met 0,5 punt.
· Het percentage mensen dat zich onveilig voelt daalt tussen najaar 2019 en najaar 2023 met 10 procentpunten.
· Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn 500 mensen vanuit de bijstand toegeleid naar werk.3
· Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn 500 mensen geactiveerd, bijvoorbeeld als vrijwilliger.3
· Het aantal huishoudens met problematische
betrokken partners, met bewoners in de stad en de Rijks-
schulden neemt af. 4
· Er wordt 5.000 m2 extra bedrijfsruimte gecreëerd.
overheid. Maar liefst zeven ministeries waren betrokken en in Den Haag was net een nieuw, ambitieus college aangetreden. Iedereen wilde graag de eigen bijdragen en doelstellingen expliciet terugzien in deze eerste Regiodeal. Uiteindelijk zijn in de 20 pagina’s tellende definitieve overeenkomst verschillende maatschappelijke ambities en meerdere doelen vastgelegd. We vatten ze hiernaast kort samen.
13 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
1
2 3 4
RIS301876 Startnotitie Regiodeal Zuidwest Gemeente Den Haag
FINANCIËLE AFSPRAKEN
Bron: Werkoffensief +500, gemeente Den Haag - RIS311554
stelde het Rijk in het voorjaar van 2019 € 7,5 miljoen
Bron: Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) van het CBS
Een problematische schuldsituatie is de situatie waarin te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. In ieder geval een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling).
Voor deze eerste Regiodeal Den Haag Zuidwest beschikbaar voor een periode van vier jaar (via het ministerie LNV). Weliswaar was lang niet het volledige aangevraagde bedrag (€ 18 miljoen) toegekend, maar er kon een start worden gemaakt om de leefbaarheid in Zuidwest te verbeteren. Vanuit de partners en de
INHOUD
gemeente is uiteindelijk zo’n € 12,5 miljoen aan cofinan-
· Voor de 2e tranche zijn 22 aanvragen ingediend
ciering toegevoegd (bijna 65%). In totaal hebben Rijk en regio samen daarmee zo’n € 20 miljoen kunnen inzetten
waarvan er 17 zijn geselecteerd.6 · Voor de 3e en laatste tranche was geen selectie nodig,
voor de Regiodeal Zuidwest (gemiddeld € 5 miljoen per
omdat alle zes de ingediende projecten konden
jaar). Naast financiële middelen helpt het Rijk via de
worden geselecteerd.7
Regiodeal ook met het wegnemen van belemmeringen in regelgeving en beleid, het vormen van nieuwe
In totaal zijn in de periode 2019-2021 40 projecten
netwerken en het bundelen en delen van kennis.
opgestart. In de eerste periode van de Regiodeal lag de nadruk op het opbouwen van een evenwichtige Regio-
DE SELECTIE VAN PROJECTEN
dealportefeuille met een groot aantal nieuwe projecten.
De Rijksbijdrage van € 7,5 miljoen is in drie tranches
In deze beginfase werden ook meteen al bewoners,
(periodes van één jaar) verdeeld (2019, 2020, 2021).
ondernemers en andere professionals uit de wijken
In elke tranche konden projectleiders (al dan niet
betrokken via een klankbordgroep die het gemeentelijk
werkzaam bij de gemeente) projecten in Zuidwest
Regiodealteam adviseerde over de (voortgang van)
aandragen, waar zij cofinanciering vanuit de Regiodeal
projecten, en om met elkaar ervaringen uit te wisselen
voor nodig hadden. Om de selectie van projecten op een
en de lokale kennis in de wijken te delen en te benutten.
verantwoorde en eerlijke manier te doen, is met hulp
Deze klankbordgroep is later uitgegroeid tot de Partner-
van een onafhankelijk bureau (JSO) een afwegingskader
raad Zuidwest. In eerste instantie werden de projecten
opgesteld met beoordelingscriteria. Daarbij is ook
alleen op outputniveau gemonitord (zoals het aantal
gekeken naar een evenwichtige verdeling van de
bezoekers per maand). Vanaf 2020 hebben we de stap
projecten over de drie pijlers.
gemaakt van projectsturing naar programmasturing.
· Voor de 1 tranche moest een selectie worden
Hierdoor kon beter worden gestuurd op de achterlig-
gemaakt uit zo’n 80 verschillende projecten.
gende doelen van de Regiodeal. De afgelopen anderhalf
Na zorgvuldige afweging zijn uiteindelijk 17 projecten
jaar lag de focus op het evalueren van de (impact van de)
medegefinancierd vanuit de Regiodeal.5
projecten en het borgen van succesvolle projecten.
e
6
5
RIS303223 Tussenbericht Regiodeal
14 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
7
RIS305635 Selectie 2e tranche projecten Regiodeal Den Haag Zuidwest
RIS309474 Regiodeal 3e tranche projecten
INHOUD
“Sinds wij deze tuinen zijn begonnen hebben we meer contact met omwonenden. Zoals ouderen die vaak alleen zijn.” Zeynep Özdemir, vrijwilligster MengelMoestuin
Bewoners van zuidwest geven de sociale cohesie een
5,1
INHOUD
STURING OP DOELEN
INHOUD
3. STURING OP DOELEN Om beter te kunnen sturen op de doelstellingen van de Regiodeal hebben we de projecten van de Regiodeal eind 2021 geplaatst in een Doelen en Inspanningen Netwerk (DIN). Dit is een beproefd hulpmiddel bij grotere programma’s. Met het DIN is in beeld gebracht hoe afzonderlijke projecten bijdragen aan de bovenliggende doelen en ambities, en hoe de onderlinge samenhang is.
TOELICHTING OP DIN REGIODEAL ZUIDWEST
Door alle projecten overzichtelijk in een DIN te plaatsen, kon het Regiodealteam in gesprek met projectleiders, bewoners en partners beter bepalen of de afzonderlijke
Wat bepaalt succes? Een voorbeeld
projecten voldoende bijdroegen aan de doelen en
Het succes van een buurtkamer wordt slechts
ambities van de Regiodeal, en op welke manier. Hierdoor
deels bepaald door het aantal bezoekers. Een
kon er ook tussentijds worden bijgestuurd.
buurtkamer heeft namelijk onder andere als bovenliggend doel het verbeteren van de
WAT HEEFT DEZE MONITORING ONS OPGELEVERD?
sociale cohesie in de buurt. En de verbeterde
Monitoren via een DIN betekent dat je je succes op
sociale cohesie draagt vervolgens weer bij
een ander manier definieert dan alleen met de vooraf
aan de grotere ambitie van verbeterde leef-
bepaalde outcome-indicatoren op wijkniveau.
baarheid in Zuidwest. Het aantal bezoekers
De bedoeling van de Regiodeal was om de leefbaar-
zegt niet 1-op-1 iets over het verbeteren van
heid in Zuidwest te versterken. Dit is in het Doelen
Daarnaast hielp het DIN om meer inzicht te krijgen
de sociale cohesie, want er zijn veel meer
en Inspanningen Netwerk vertaald in drie ambities,
in de impact van afzonderlijke projecten. Afzonderlijke
factoren die de sociale cohesie beïnvloeden.
gebaseerd op de drie pijlers van de Regiodeal:
projecten hebben eigenstandig weliswaar nauwelijks
A. Realiseren van een krachtig maatschappelijk
impact op de grotere maatschappelijke ambities van
fundament B. Stimuleren en faciliteren van (mentale) gezondheid en persoonlijke ontwikkeling C. Creëren van en begeleiden naar werk, en het stimuleren van de (wijk)economie Per ambitie zijn vervolgens concrete doelen geformuleerd, waaraan de projecten een bijdrage konden leveren. Sturen en monitoren via een DIN vergt andere manieren van informatie verzamelen dan alleen het sturen op projectniveau op output (zoals aantallen bezoekers).
17 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
de Regiodeal (zoals het verbeteren van de leefbaarheid in Zuidwest). Maar het succes van bijvoorbeeld een buurtkamer was wel heel zichtbaar op buurtniveau, op ‘buggy- en rollatorafstand’.
INHOUD Ambitie De ommekeer realiseren van achterstandsgebied naar een meer aantrekkelijk, zelfredzaam en duurzaam woon-,
Regiodeal Den Haag Zuid West
werk- en leefmilieu. Iedere inwoner van Zuidwest kan zich in volle potentie / talenten ontwikkelen. Waardoor het perspectief
DOELEN EN INSPANNINGEN NETWERK (DIN) REGIODEAL DEN HAAG ZUIDWEST
1.
2.
Realiseren van een krachtig maatschappelijk fundament
Hoofddoel
A
Meer meedoen in de wijk
Hoofddoel
B
Meer sociale cohesie en onderlinge betrokkenheid
C
Groter gevoel van veiligheid
D
Meer mensen bewust van het belang van gezond eten
Minimaal één ontmoetingsplek per wijk met een programma (minimaal 3 activiteiten) voor activatie van bewoners
2
Hoofddoel
B
4
Grotere Meldingsbereidheid
Hoofddoel
5
Bewoners kennen de buurt, straat en portiek. De indicator Sociale cohesie stijgt met 0,5 punt
Hoofddoel
E
Mensen in Zuidwest voelen zich even veilig als gemiddeld in Den Haag
Hoofddoel
Hoofddoel
B,C
8 F
C
Minimaal één sportaccommodatie (livinglab/ beweeglab) per wijk voor alle bewoners
Minimaal 600 bewoners participeren in culturele activiteiten
E
Bewoners bewegen meer
F
G
Bewoners hebben betere taal-, reken- en digivaardigheden
H
Meer talentontwikkeling op gebied van kunst en cultuur
Grotere doorstroom uit opleidingstrajecten naar (beroeps)onderwijs en vrijwilligers(werk)
6
7
Minimaal één ontmoetingsplek per wijk met cursusaanbod voor taal, rekenen en digitale vaardigheid
Hoofddoel
G
9
Hoofddoel
G
10
Minimaal 4 projecten waar aandacht is voor gezonde levenstijl
Hoofddoel
Minimaal 80 deelnemers per jaar neemt deel aan opleidingstrajecten voor taal, rekenen en digitale vaardigheid
Minimaal 2 bibliotheken in Zuidwest
Buurtkamer de Luyck Jan Luyckencentrum
Concreet doel
1, 2
7
Concreet doel
1, 2, 3, 4
13, 14
5
Concreet doel
Concreet doel
1, 2
Pandje 4 (Vrederust versneld)
8, 9
1, 2, 3
13, 14
3
Kies Supermarkt 1
14
Concreet doel
Concreet doel
Moerwijk West (renovatie) 2, 3
6, 7, 8, 9
8
9
Concreet doel
Concreet doel
2
2, 4
Talenthuis Moerwijk
10
14
Vreedzame Wijk
Zuidwest Vertelt zijn verhaal 2
8
16
Beweeglab (Haagssport kwartier) Concreet doel
15
Gezinsketenaanpak 1. (preventieloket)
Gezinsketenaanpak 2. (aanpak multiproblematiek)
Concreet doel
Concreet doel
9
9
11
Stadslandbouw (Groene Matties)
Concreet doel
Concreet doel
3, 4
1, 2
12
Lief en Leed straatjes Concreet doel
2, 4 14
18
Lifegoals (ggz doelgroep vitaliteit) Concreet doel
2
17
Talentstart 2. Open leercentrum
Talentstart 3. Beroepsopleiding
Concreet doel
Concreet doel
Concreet doel
13, 15
19
15 Hoofddoel
Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn 500 mensen toegeleid naar werk
Realiseren van een ambachtscentrum waar bedrijven en werkzoekenden worden samen gebracht
16 Hoofddoel
30 bewoners belonen voor werk van maatschappelijke waarde
13
6, 7
Concreet doel
7
17
Schuldenzorgenvrij 1. (flat)
Schuldenzorgenvrij 2. (Geldzaken070)
Concreet doel
Concreet doel
Concreet doel
Minimaal één bedrijfsverzamelgebouw per wijk
5000m2 kleinschalige bedrijfsruimte
1, 2, 3, 4
27
Concreet doel
Concreet doel
Concreet doel
Pand Zuidwest (platform zuidwest) Concreet doel
13
13
30
100 buurttalenten (Moerwijk Coöperatie)
Concreet doel
Concreet doel
2, 4
14, 16
31
19
32
Kwartiermaker Maakindustrie
Bedrijfscontactfunctionaris Concreet doel
Concreet doel
12, 15, 18
37
Concreet doel
Concreet doel
40
Twickelstraat Concreet doel
17, 18, 19
Genemuidenstraat 1, 2
28
SIM Makelaar
13
33
Kwartiermaker Zorg Concreet doel
15, 18
18
36
13, 15
13, 14
12, 13, 15, 17
Concreet doel
Wijkleerbedrijf Zorg
13
Tijdelijkheid als kans/ placemaking
Energie academy
35
Concreet doel
9
Instap economie
17, 18, 19
Concreet doel
6, 7, 8
13, 14
26
Zuidwest vervoersservice
Pimp Zuidwest
Concreet doel
Concreet doel
29
23
Alle Kanten
11
13, 14
Hoofddoel
L
22
25
Made in Moerwijk
Het aantal ondernemers in Zuidwest dat start of groeit neemt toe
K,L
Concreet doel
VANG Buurt concierge
18 Hoofddoel
24
39
18 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
11
13
A,I
K,L
19
Van najaar 2019 tot en met 2023 zijn 500 mensen geactiveerd
Hoofddoel
Hoofddoel
21
Jongerenaanpak (stage en Basta)
NB - De projectnamen in het DIN wijken soms af van de formele projectnamen.
Meer bedrijvigheid
14
I
20
9
14, 15
Meer leer(werk) trajecten
Hoofddoel
K
I
34
JINC
13
2, 4
Hoofddoel
H,I,L
J
13, 14
Talentstart 1. HONK1
5, 9
1, 2
14
Basis op orde (veiligheidsonderzoek)
Hoofddoel
12
Het aantal huishoudens met problematische schulden neemt af
7
6
Concreet doel
10
11
11, 14
7
1, 2
7
L
Meer banen
Concreet doel
KOP Groep (kinderopvang)
Concreet doel
14
Pop-up bibliotheek
K
Minder problematische schulden
F,G
Projecten
7
13, 14
4
Participatiekeuken
J
Meer mensen uit de bijstand
Projecten
2
Bij Betje
I
Hoofddoel
D,E
Projecten
1
Creëren van en begeleiden naar werk en het stimuleren van de (wijk)economie
Hoofddoel
Concreet doel
A,B
3
3.
Stimuleren en faciliteren van persoonlijke ontwikkeling en gezondheid
Hoofddoel
Concreet doel
1
van de bewoners op participatie, werk, sociale verbondenheid en veiligheid wordt verbeterd.
Ruimzicht 17, 18, 19
38
Skills in de stad Concreet doel
1
13, 15
INHOUD
“Je voelt je hier welkom. Dat maakt het voor mensen die financieel krap zitten makkelijker om hier binnen te komen.” Arti Ramkhelawan, vrijwilligster KIES! Sociale Supermarkt
20%
1 op de 5 bewoners van Zuidwest leeft in armoede
INHOUD
RESULTATEN VAN DE REGIODEAL
INHOUD
4. RESULTATEN VAN DE REGIODEAL In dit hoofdstuk geven we aan in hoeverre we de beoogde doelen hebben behaald. Het betreft de stand van zaken op 31 december 2022. Eerst gaan we in op het realiseren van de doelstellingen zoals we die bij de start van de Regiodeal hebben geformuleerd. Daarna geven we aan op welke manier elk project apart heeft bijgedragen aan de Regiodealdoelen. In bijlage A is een projectenoverzicht te vinden, waarin de resultaten per afzonderlijk project zijn beschreven.
wekelijks 2.000 bezoekers bij de activiteiten gericht
We kunnen niet vaststellen of de sociale cohesie
op ontmoeting, sport of cultuur. Eind 2022 zijn er
en het veiligheidsgevoel zijn verbeterd door de
175 vrijwilligers actief bij een Regiodealproject.
Regiodeal omdat er geen goede data hierover
Met de Regiodeal realiseren we circa 6.500 m extra
beschikbaar zijn. De beoogde nulmeting via de
kleinschalige bedrijfsruimte in Zuidwest. Dat is meer
Integrale Veiligheidsmonitor in 2019 had een te lage
dan de beoogde 5.000 m . In totaal is nu al 1.800 m
respons. Bovendien is de manier van onderzoeken
gerealiseerd en 4.700 m staan op de planning.
in 2021 aangepast zodat de gegevens niet meer
Verder zien we dat het percentage huishoudens
vergelijkbaar zijn. Daar komt bij dat een verbetering
met problematische schulden tussen 2019 en 2021
of verslechtering van dit soort indicatoren niet auto-
is afgenomen van 22% naar 20% en dichter bij het
matisch iets zegt over de werking van de Regiodeal.
Haags gemiddelde is gekomen (dat op 13% gelijk is
Zo heeft de coronacrisis vermoedelijk invloed gehad
2
2
2
2
gebleven). We kunnen niet vaststellen of de Regio
op de ontwikkeling in deze cijfers. En andersom is de
4.1 Zijn de ambities van de Regiodeal gehaald?
deal hieraan heeft bijgedragen en of dit na 2021
werking van de projecten op deze indicatoren niet
De geformuleerde succesindicatoren in artikel 3 van de
(een jaar met veel economische tegenvallers) heeft
precies te bepalen. Wat we wel kunnen constateren
Regiodealtekst zijn ambitieus: de sociale cohesie is met
standgehouden. Wel veronderstellen we dat veel
is dat de scores op deze indicatoren nog steeds ver
0,5 punt omhooggegaan, het veiligheidsgevoel is ver-
mensen in Zuidwest geholpen zijn om hun schulden
af liggen van het Haags gemiddelde.
beterd met 10%, we hebben 500 mensen geactiveerd
te verminderen door de verbeterde hulpverlening via
en 500 mensen begeleid naar werk. Ook zijn er minder
Schuldenzorgenvrij (Geldzaken070). (zie bijlage A).
huishoudens met problematische schulden en is er
De doelstelling om 500 mensen naar werk toe te
5.000 m kleinschalige bedrijfsruimte gerealiseerd.
leiden is niet volledig behaald. Uit het eindrapport
In hoeverre zijn we erin geslaagd om deze hoge
Werkoffensief +5008 blijkt dat de afstand tot de
ambities in vier jaar te bereiken?
arbeidsmarkt in Zuidwest veel groter is dan vooraf
2
werd verondersteld. Hoeveel mensen zijn toegeleid Bij de diverse Regiodealprojecten zijn er veel
naar werk is niet exact bekend. Wel zijn er via een
meer dan de beoogde 500 bewoners actief geworden
aantal projecten tientallen mensen aan werk
als deelnemer of vrijwilliger. Begin 2023 zijn er
geholpen.
8
21 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
RIS311554 Aanbiedingsbrief eindrapport Werkoffensief +500
INHOUD
We kunnen al met al dus niet alles goed meten op
vitale inwoners en het begeleiden naar (vrijwilligers)
basis van beschikbare data.
werk. Er ontstaan steeds meer dwarsverbanden tussen
Resultaten per concreet doel
de ontmoetingsplekken waardoor ontmoeten vaker
Aan deze ambitie zijn vier concrete doelen
4.2 resultaten op projectniveau
wordt gecombineerd met gezond eten, samen bewegen,
gekoppeld:
Op het niveau van oorspronkelijke succesindicatoren
tuinieren, samen leren en taalvaardigheid verbeteren.
A1. Minimaal één ontmoetingsplek per wijk
kunnen we dus niet alles (goed) meten in deze relatief
A2. Bewoners kennen de buurt, straat en portiek
korte periode. Maar door te werken met het Doelen en
Ook zijn er goede resultaten behaald met het verster-
Inspanningen Netwerk (DIN) kunnen we wel goed in-
ken van de sociale cohesie in portieken van woningen.
A3. Grotere meldingsbereidheid
zichtelijk maken of, en zo ja hoe, afzonderlijke projecten
De hierbij gehanteerde werkwijzen zijn makkelijk toe
A4. Mensen in Zuidwest voelen zich even veilig
hebben bijgedragen aan de concrete doelen die vooraf
te passen in andere delen van Zuidwest. Het onder-
zijn gesteld. We beschrijven in dit hoofdstuk hoe de
zoeksproject Basis op orde heeft de problematiek
projecten het hebben gedaan. We leggen ze daarbij
rondom het wonen in Zuidwest goed in kaart gebracht
langs de lat van de drie pijlers uit de Regiodeal.
en nieuwe aanknopingspunten opgeleverd om samen met de Haagse Pandbrigade van de gemeente, politie,
(sociale cohesie stijgt met 0,5 punt)
als gemiddeld in Den Haag
We lopen de behaalde resultaten per doel langs:
A. REALISEREN VAN EEN KRACHTIG MAATSCHAPPELIJK FUNDAMENT
woningbouwcorporaties en het Rijk een passende aanpak te ontwikkelen om problemen te bestrijden.
A1. Minimaal één ontmoetingsplek per wijk
Om deze ambitie waar te maken is vooral ingezet op
Daarmee is duidelijk een bijdrage geleverd aan een
het creëren van laagdrempelige plekken waar bewoners
krachtiger maatschappelijk fundament.
met een programma (minimaal 3 activiteiten) voor activatie van bewoners
elkaar kunnen ontmoeten. Bij aanvang van de Regiodeal
Dit doel is ruimschoots gehaald. Met de Regiodeal
gaven ook veel bewoners en partners in Zuidwest aan
zijn in totaal acht ontmoetingsplekken in Zuidwest
hier behoefte aan te hebben. De individuele projecten
gerealiseerd of versterkt. Vanaf 2019 zijn drie reeds
waren vooral gericht op ontmoeting zodat bewoners
bestaande buurtkamers (Bij Betje, Pandje 4 (Vrederust
(weer) meedoen in de wijk, elkaar leren kennen en zich
Versnelt) en buurtkamer Vrederust) versterkt door het
veiliger voelen. Met de Regiodealmiddelen zijn acht
aanstellen en begeleiden van een (professionele) coör-
ontmoetingsplekken tot bloei gekomen. Al deze ont-
dinator. In 2021 is Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan
moetingsplekken hebben inmiddels een vol en divers
via de Regiodeal gestart. De buurtkamers bieden een
weekprogramma. Hiermee dragen ze in toenemende
veilige en laagdrempelige ontmoetingsplek voor bewo-
mate bij aan de andere twee ambities van de Regiodeal:
ners die we als overheid veelal niet (meer) bereiken.
22 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
Ook steunden we met de Regiodeal plekken die
· KIES! Sociale supermarkt is gevestigd naast buurt-en-
‘ontmoeting’ combineren met andere activiteiten:
kerkhuis Shalom in Bouwlust. Bij KIES! kunnen kwets-
met creatieve activiteiten, zoals:
· De Participatiekeuken. Dit initiatief is gericht op het
bare klanten terecht voor voedselhulp of schuldhulp,
· Culturele activiteiten bij Zuidwest vertelt zijn verhaal
activeren en verbinden van mensen via (het bereiden
maar ook voor een kopje koffie of soep en een luiste-
· Kindertekenles in de MengelMoestuin
van) gezamenlijke maaltijden. Elke week worden
rend oor. Wekelijks komen 160 klanten (gratis)
· Lessen storytelling en rappen in Ontmoetingscentrum
zogenaamde aanschuiftafels georganiseerd op
winkelen. Er zijn circa 20 vrijwilligers actief, waarvan
diverse locaties, waar bewoners samen een gezonde
een aantal voormalig klant zijn.
bleek ‘ontmoeting’ vaak goed te werken in combinatie
Jan Luykenlaan · Handwerklessen in buurtkamer Vrederust
maaltijd eten. Hiermee worden zo’n 2.000 mensen
· Wijkbedrijf Allekanten. Dit project is opgezet vanuit
ondersteund in Den Haag Zuidwest. Er zijn 30 tot 40
het idee dat ontmoeten de basis is om ook andere
Kruisbestuiving
vrijwilligers aan het werk in de Participatiekeuken. De
doelen te kunnen bereiken, zoals het toeleiden naar
De ontmoetingsplekken hebben een vol en divers
Participatiekeuken wordt geleid door een professioneel,
(vrijwilligers)werk. Allekanten stimuleert en helpt
weekprogramma voor bewoners. Ook organiseren ze
getraind team en wordt inmiddels vaak gevraagd voor
bewoners om hun talenten in het wijkbedrijf in te
regelmatig grotere eenmalige evenementen. Door dit
diverse evenementen in en buiten Zuidwest. Sinds
zetten, bijvoorbeeld als gastvrouw, administratief
diverse aanbod dragen deze plekken steeds meer bij
kort is de Participatiekeuken ook een leerwerkbedrijf.
medewerker, elektricien of computerdeskundige. De
aan de andere twee ambities van de Regiodeal: vitale
bewoners krijgen hiervoor opleidingen, bijvoorbeeld
inwoners en activeren naar (vrijwilligers)werk. Kortom:
kinderen hun huiswerk maken en hulp krijgen bij hun
op het gebied van taal, financiën en gezondheid.
er vindt kruisbestuiving plaats tussen beleidsdoelen.
werkstuk of spreekbeurt. Voor volwassenen is het een
Daar waar mogelijk worden bewoners toegeleid naar
Daarbij wordt ook gekeken naar wat het beste werkt
plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten, en workshops
(vrijwilligers)werk. Vanuit Allekanten zijn de eerste
voor de bewoners.
en taallessen kunnen volgen.
Werkfittrajecten gestart en is de pilot Instapeco
· De Pop-upbibliotheek in Moerwijk. Hier kunnen
· Groene Matties op de Pachtersdreef. Hier kunnen
nomie gestart. In de afgelopen vier jaar zijn ruim 500
We zien bijvoorbeeld dat projecten die specifiek zijn
buurtgenoten elkaar ontmoeten en samen tuinieren.
bewoners via Allekanten vrijwilliger geactiveerd. Het
opgezet om gezondheid en sporten te bevorderen,
Zo’n 25 vrijwilligers helpen mee in de tuinen, zoals de
wijkbedrijf stimuleert en faciliteert tevens onderne-
steeds vaker activiteiten aanbieden op bestaande
MengelMoestuin, waar ze onder andere groenten en
merschap door begeleiding van ZZP’ers en startups.
ontmoetingsplekken, in plaats van hier ‘eigen’ locaties
kruiden kweken. De oogst gaat naar diverse plekken
voor te zoeken. Zo zou er een apart Preventieloket
in Zuidwest, waaronder KIES! Sociale supermarkt.
Ontmoeting en creatieve activiteiten
geopend worden door de GGD in Zuidwest, maar het
De Pompoenchallenge (2021), het Oogstfeest en de
Ontmoeting speelt bij het bereiken van de Regiodeal-
bleek beter te werken om bestaande ontmoetingsplek-
Potjes Challenge (2022) waren een groot succes
doelen een cruciale rol. Ontmoeten kan op veel manieren.
ken te gebruiken in de wijken. Een laatste voorbeeld: de
met elke keer meer dan 100 deelnemers.
Naast bovenstaande ontmoetingsplekken en activiteiten,
aanpak bij het project Vreedzame Wijk is gericht op het
23 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
opbouwen van netwerken in de straat, rondom de ont-
Het versoepelen van de coronamaatregelen begin 2022
bewoners, niet alleen om hen te begeleiden in het
moetingsplekken. Hiermee vormen deze plekken inmid-
was direct merkbaar in Zuidwest. Na lange tijd was het
renovatieproces, maar ook om ‘onzichtbare’ bewoners
dels ook een belangrijk ankerpunt voor ander beleid en
weer mogelijk om zonder (grote) beperkingen ontmoe-
in beeld te krijgen en waar nodig te helpen met allerlei
voorzieningen.
tingen en activiteiten te organiseren, en dat gebeurde
zorgen. Hierbij verwezen ze bewoners door naar ont-
dan ook volop. (Regiodeal)partners in de wijken hadden
moetingsplekken in de wijk of andere loketten waar
Ontmoeting tijdens de coronacrisis
in 2022 onderling weer veel fysiek contact, werkten vaak
ze ondersteuning konden krijgen. Deze gesprekken
De coronacrisis had grote impact op de Regiodeal.
samen op locaties en verwezen bewoners naar elkaar door.
hebben veel positieve effecten gehad: bewoners kwa-
Ontmoeting werd ontmoedigd, dus moest er op andere manieren worden ingespeeld op de behoeften van bewo-
men (weer) in beeld en ontvingen hulp die ze nodig hadden. Ook de bereidheid tot medewerking aan de
ners. Vanuit ontmoetingsplekken ontstonden andere
A2. Bewoners kennen de buurt, straat en portiek (sociale cohesie stijgt met 0,5 punt)
initiatieven, zoals het rondbrengen van maaltijden of
Het doel is behaald op portiek- en straatniveau. Op
het aanbieden van ‘balkonbeweeglessen’ bij verzorgings-
wijkniveau hebben we geen effect kunnen meten, ook
Netwerken
tehuizen.
niet in Zuidwest als geheel. We noemen twee projecten
We hebben gezien dat er gedurende de looptijd van
die hebben bijgedragen aan meer sociaal contact en
de Regiodeal stap voor stap een steeds groter netwerk
het doorbreken van sociaal isolement:
is ontstaan van diverse lokale professionals die werkzaam
· In het project Lief en Leedstraatjes regelen ‘gang
zijn in de wijken. Er wordt steeds meer samengewerkt
makers’ (gecoachte vrijwilligers) een cadeautje voor
en naar elkaar doorverwezen, omdat men weet wie
een buurtbewoner bij belangrijke gebeurtenissen,
waar goed in is. Er ontstaan dwarsverbanden tussen
zoals een geboorte, verjaardag of ziekenhuisopname.
ontmoeten, gezond eten, samen bewegen, samen tui-
Zo leren buren elkaar kennen, raken ze vertrouwd met
nieren, samen leren en samen doen. Ook zien we dat de
elkaar en ontstaat er een basis om elkaar te helpen.
bewonersbetrokkenheid en -participatie groeit. Diverse
Er zijn nu 101 Lief en Leedstraatjes actief in Zuidwest,
bewoners en partners hebben zich ook georganiseerd,
2 daarvan zijn gekozen tot ‘De liefste straat van
zoals de Moerwijk moeders, de buurtmoeders Gaarden
Den Haag’.
en Dreven, de kinderraad Moerwijk, de kinderraad
· Bij het renovatieproject Moerwijk West werkten Vestia, Wijkz en Parnassia nauw samen om bewoners zo goed mogelijk van dienst te zijn. De drie partijen voerden gezamenlijk persoonlijke gesprekken met
24 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
renovatie steeg tot bijna 100%.
Morgenstond, de buurtvaders Vrederust, Bondgenoten Moerwijk en natuurlijk de Partnerraad Zuidwest.
INHOUD
A3. Grotere meldingsbereidheid
de wijken van Zuidwest toegepast vanuit scholen
heeft organisatie- en privacyvraagstukken bloot
Meldingsbereidheid, bijvoorbeeld bij geluidsoverlast
samen met de wijkagenten. Deze succesvolle werk-
gelegd. De aanbevelingen uit de rapportage willen
of het dumpen van afval, zien we als uiting van vertrou-
wijze krijgt een vervolg in het Nationaal Programma
we, met hulp van de tweede Regiodeal Zuidwest,
wen in de overheid en instanties. Bewoners van Zuid-
Zuidwest en het bijbehorende programma Preventie
verder oppakken.
west doen relatief weinig meldingen bij bijvoorbeeld de
met Gezag.
gemeente of de politie. Met de Meld een vermoeden-
· Het project Basis op orde doet onderzoek naar de
app wilden we de meldingsbereidheid vergroten en
normvervaging in Zuidwest door de BRP- inschrijvingen
B. STIMULEREN EN FACILITEREN VAN PERSOONLIJKE ONTWIKKELING EN GEZONDHEID
bewoners laten zien dat er met hun meldingen ook
(Basisregistratie Personen) te controleren. De sociale
In Zuidwest is de gezondheidsachterstand groot, veel
werkelijk iets wordt gedaan (herstel van vertrouwen).
cohesie en de leefbaarheid staan in deze wijken erg
mensen leven ongezond of zijn (mentaal) ziek. Door het
De app heeft tijdelijk geleid tot veel extra meldingen.
onder druk. Uit de honderden controles komt duide-
stimuleren van sport en bewegen, het beïnvloeden van
Helaas moest de politie de app stopzetten vanwege
lijk naar voren dat overbewoning, illegale onderhuur,
gezond gedrag en het zorgen voor meer taal- en cultuur-
de aangescherpte AVG (Wet Algemene Verordening
schijnverlating en andere vormen van woonfraude
projecten in Zuidwest, wilden we met de Regiodeal
Gegevensbescherming), die het delen van informatie
frequent voorkomen in Den Haag Zuidwest. In samen
bijdragen aan het creëren van meer fysieke en mentale
bemoeilijkte. Recentelijk heeft de gemeente Den Haag
werking met de woningcorporaties en politie helpt
vitaliteit. Het realiseren van laagdrempelige ontmoe-
een experimenteervoorstel ingediend bij het Rijk zodat
de Haagse Pandbrigade met de opsporing van
tingen in de vertrouwde omgeving van mensen en
samen met het Instituut Publieke Waarden kan worden
onrechtmatige bewoning. Daarvoor gebruiken ze
aansluiten bij de bestaande ontmoetingsplekken,
gekeken naar het verbeteren van gegevensdeling
verschillende gegevensbronnen, zoals meldingen
is hierbij een belangrijke succesfactor gebleken.
tussen overheid, corporaties en zorgpartners.
van het Meld- en Steunpunt Woonoverlast, de BRP,
9
en Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) signalen.
Haags Sportkwartier heeft drie sportieve ontmoetings-
A4. Mensen in Zuidwest voelen zich even veilig als gemiddeld in Den Haag
Dit helpt om gericht adressen te onderzoeken waar
plekken gerealiseerd en we zien dat ook bij steeds meer
mogelijk sprake is van één of meerdere overtredin-
andere bestaande ontmoetingsplekken in Zuidwest
Hiertoe zijn twee projecten gestart. Deze projecten
gen. Zo is het makkelijker om maatregelen te treffen.
sport- en beweegactiviteiten worden aangeboden in
zijn succesvol beoordeeld en krijgen naar verwachting
De rapportage van Basis op orde heeft een goede
de programmering.
een vervolg.
inzage gegeven in de problematiek in Zuidwest en
· Het project Vreedzame Wijk is een preventieve aanpak gericht op het verbeteren van het opvoedklimaat in de wijk en het stimuleren van onderlinge verdraagzaamheid. De methode wordt inmiddels in alle vier
25 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
De inzet op culturele activiteiten van het project Zuid9
De Haagse Pandbrigade controleert de veiligheid van panden en woningen in de stad. Zij onderzoekt ook of eigenaren, huurders en verhuurders van panden en woningen zich houden aan de regels voor bouwen en wonen.
west vertelt zijn verhaal heeft geleid tot het Cultuurfront Zuidwest: een nieuw netwerk van culturele instellingen en personen die culturele initiatieven in Zuidwest
INHOUD
“Ik krijg hele mooie reacties van bewoners uit de wijk. Vrouwen voelen zich veiliger
in de straat. Ze zeggen: ik ben blij dat de buurtkamer er zit.”
Renate Stüger, coördinator Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan
31% 31% van de bewoners in Zuidwest voelt zich onveilig in de eigen buurt
INHOUD
ontplooien. Hieronder valt een dependance van het
We zien dat de projecten hier afzonderlijk succesvol
Museon-Omniversum en het Kunstmuseum in de plint
zijn, en dat bijna alle gestelde doelen zijn gehaald.
Resultaten per concreet doel
van Ruimzicht. De behoefte aan culturele activiteiten
Toch zijn de resultaten van deze eerste Regiodeal nog
Aan deze ambitie zijn de volgende concrete
blijkt zo groot, dat de subsidieregeling die hiervoor
te beperkt in omvang om impact te kunnen maken op
doelen gekoppeld:
beschikbaar was gesteld binnen een half jaar aan het
de totale gezondheidsscores in Zuidwest. Langjarige
B1. Minimaal één sportaccommodatie per wijk
budgetplafond zat. Met de volgende Regiodeal hopen
inzet in collectieve en integrale gezondheidsvoorzie-
we hier vervolg aan te kunnen geven.
ningen in de wijken is hier dus nog hard nodig. Deze
B2. Minimaal één ontmoetingsplek per wijk met
voor alle bewoners
inzet zal moeten worden verankerd in regulier (rijks)
cursusaanbod voor taal, rekenen en digitale
Ook de projecten voor persoonlijke ontwikkeling op
beleid en moet een gezamenlijke opgave zijn voor zorg-
vaardigheid, met minimaal 80 deelnemers
gebied van taal, rekenen en digitale vaardigheden zijn
verzekeraars, huisartsen en vele andere lokale partijen.
per jaar
gelukt, bijvoorbeeld via opleidingstrajecten op het
In dit kader is het beoogd vervolg op de Regiodeal met
Roemer Visscher College, en met de komst van een
het Nationaal Programma Zuidwest, en de plannen
pop-upbibliotheek in Moerwijk.
van de alliantie Gezondheid en Vitaliteit hierbinnen, hoopgevend.
In Moerwijk is onder andere het Regiodealproject
B3. Minimaal 600 bewoners participeren in culturele activiteiten B4. Minimaal 4 projecten met aandacht voor een gezonde levensstijl B5. Minimaal 2 bibliotheken in Zuidwest
Gezinsketenaanpak voor overgewicht bij kinderen de afgelopen twee jaar helemaal omgevormd, toen nadrukkelijker aansluiting was gezocht met bewoners via het initiatief Sociaal Contract Moerwijk. Na gesprek-
We lopen de behaalde resultaten per doel langs.
ken met bewoners is het project omgevormd tot een mobiel gezondheidsteam dat - samen met Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan en Heeswijkplein 10 - aan de slag
B1. Minimaal één sportaccommodatie per wijk voor alle bewoners
gaat met kleinschalige gezondheidsinterventies, die
Dit doel is gehaald. De afgelopen jaren zijn vanuit
mede door bewoners zelf worden vormgegeven. Denk
Haags Sportkwartier drie sportieve plekken gecreëerd
hierbij aan het samen bereiden van gezonde maaltijden,
voor de vier wijken van Zuidwest. Deze hebben elk een
een leesclub voor laaggeletterden, mentale training
andere basis, waarbij is aangesloten bij de behoeften
Voel je Goed etc. In dit kader is onlangs ook een samen-
van de deelnemers zelf. Begin 2020 is de eerste sportieve
werking gestart met de Moerwijk moeders.
ontmoetingsplek geopend bij sportvereniging HKV
27 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
INHOUD
Ons Eibernest. Eind 2020 kwam daar het wijkcentrum Bouwlust als locatie bij. In eerste instantie richtte dit
nemen deel aan opleidingstrajecten voor taal, rekenen en digitale vaardigheid
‘Living Lab’ zich alleen op Bouwlust, maar in de praktijk bleken ook deelnemers uit Vrederust te komen. Er is
Helicopter, de Participatiekeuken, MakerSpace, Museon en Athena. Naast Zuidwest vertelt zijn verhaal zijn ook hier de ontmoetingsplekken in Zuidwest een belangrijke plek waar culturele activiteiten worden georganiseerd.
plek voor Vrederust op te starten. Begin 2022 is gestart
B2. Minimaal één ontmoetingsplek per wijk met cursusaanbod voor taal, rekenen en digitale vaardigheid, met minimaal 80 deelnemers per jaar
met een meer mobiele sportieve ontmoetingsplek in
Met het Talentstart Open Leer Centrum is bij het Roemer
B4. Minimaal 4 projecten met aandacht voor een gezonde levensstijl
Moerwijk. Hierbij proberen we vooral sport- en beweeg-
Visscher College een plek gecreëerd voor bewoners uit
Met de projecten Haags Sportkwartier, het Preventie
activiteiten toe te voegen aan de bestaande initiatieven
Moerwijk om cursussen te volgen op het gebied van
loket en Life Goals is aandacht voor een gezonde levens-
in Moerwijk.
taal, rekenen en digitale vaardigheden. Het doel van 80
stijl gecreëerd. De projecten hebben elkaar onderling
deelnemers per jaar is ruimschoots gehaald. Daarnaast
versterkt door samen te werken en hebben ook andere
Een fysieke locatie voorziet in een behoefte aan meer
worden bij de ontmoetingsplekken in Zuidwest ook
projecten in Zuidwest versterkt. Zo is er een samenwer-
ruimte voor sport en bewegen, maar zet niet automa-
cursussen op dit vlak aangeboden en biedt JINC lessen
king vanuit het Preventieloket met de kinderwinkel,
tisch aan tot meer sport en bewegen. Vaak is de drem-
op het gebied van digitale vaardigheden aan op een
Ontmoetingscentrum Jan Luykenlaan en de Moerwijk
pel naar een reguliere sportvereniging nog groot. Het
aantal basisscholen in Zuidwest.
moeders. Ook is in samenwerking met de vier basis-
daarom besloten geen aparte sportieve ontmoetings-
aanbieden van sport- en beweegactiviteiten dicht bij plekken waar mensen al komen werkt drempelverla-
scholen in Moerwijk gezorgd voor ontbijt bij gezinnen die dat niet konden betalen. Dit is gedaan met financie-
gend. Dit beperkt zich niet alleen tot het Sportkwartier.
B3. Minimaal 600 bewoners participeren in culturele activiteiten
We zien dat ook bij de andere ontmoetingsplekken in
Met het project Zuidwest vertelt zijn verhaal wordt
met de Participatiekeuken.
Zuidwest sport- en beweegactiviteiten worden aan
ingezet op de organisatie van culturele activiteiten.
geboden. Het beter benutten van de bestaande sport
De coronacrisis heeft dit project behoorlijk parten
B5. Minimaal 2 bibliotheken in Zuidwest
accommodaties zoals bij Eibernest en het wijkcentrum
gespeeld. Maar sinds het opheffen van de coronamaat-
Dit resultaat is ook gehaald. Naast de centrale bibliotheek
Bouwlust, leidt tot meer goed gebruikte ruimte voor
regelen zien we dit project echt tot bloei komen. Met
op de Leyweg zijn er twee andere bibliotheken geopend
sport en bewegen.
onder meer het Ook-van-jou-festival, de culturele bin-
in Zuidwest. In 2021 is, zonder extra Regiodealmiddelen,
nentuinfeestjes, de muurschilderingen met jongeren
de bibliotheek in Bouwlust geopend. Vanuit Haags
en de oprichting van het Cultuurfront Zuidwest. Ook
Sportkwartier wordt intensief met deze bibliotheek en
loopt per januari 2022 een subsidieregeling van waaruit
welzijnsorganisatie Wijkz samengewerkt. Daarnaast
diverse projecten gerealiseerd zijn van onder andere
is in 2022 de Pop-upbibliotheek in Moerwijk geopend.
B2. Minimaal één ontmoetingsplek per wijk met cursusaanbod voor taal, rekenen en digitale vaardigheid. Minimaal 80 deelnemers per jaar
28 EINDRAPPORTAGE REGIODEAL
ring van het Jeugdeducatiefonds en in samenwerking
INHOUD
“Ik voel me soms best eenzaam. Het is
prettig om met mensen samen te eten.” Annet Ponsioen, bewoner Moerwijk
22% van de bewoners van Zuidwest voelt zich (zeer) eenzaam
INHOUD
C. CREËREN VAN EN BEGELEIDEN NAAR WERK EN HET STIMULEREN VAN DE (WIJK)ECONOMIE
Ten eerste hebben de coronacrisis, de energiecrisis en
Wat betreft bedrijfsruimte hebben we goede resultaten
de inflatie extra negatieve invloed gehad op de toch al
behaald: er is een permanente ondernemersHub voor
Veel Regiodealprojecten richtten zich op het activeren
slechte sociaaleconomische positie van Zuidwest. Daar-
startende ondernemers opgezet (Pand Zuidwest) en er
van bewoners, het geven van perspectief op (betaald)
naast is het beoogde ambachtscentrum de Energie
is een bedrijfsverzamelgebouw voorzien in de Twickel-
werk en het versterken van het ondernemersklimaat.
academie helaas failliet gegaan voordat deze goed en
straat. Daarnaast is er bij de renovatie van het complex
Ondanks deze inspanningen zijn de resultaten hier
wel van start ging. Hierdoor zijn via die weg geen men-
Ruimzicht specifiek rekening gehouden met goede
beperkter dan vooraf beoogd, met name op het gebied
sen aan het werk geholpen. Tot slot bleek uit onderzoek
betaalbare bedrijfsruimte en blijft de huidige bedrijfs-
van het begeleiden naar betaald werk. Hiervoor is een
van het Werkoffensief +500, dat voor veel bewoners uit
ruimte bij de (her)ontwikkeling van de Genemuiden-
aantal oorzaken aan te wijzen.
Zuidwest die langduriger in de bijstand zitten, de stap
straat met behulp van de Regiodeal behouden.
naar betaald werk veel minder haalbaar is dan aan het begin van de Regiodeal werd verwacht10. Zo bleek uit het onderzoek dat 90% van deze mensen de stap naar
Resultaten per concreet doel
regulier werk niet binnen 18 maanden kan maken.
Aan deze ambitie zijn veel concrete doelen gekoppeld: C1. Het aantal huishoudens met problematische