RIS315244 bijlage 1a - Programmarekening 2022

De woningeigenaren zijn door de gemeente inmiddels uitgenodigd om deel te nemen aan dit project. Den Haag zal starten met de uitvoering zodra het saneringsprogramma formeel is goedgekeurd. Verduurzamen sportclubs en scholen Sportverenigingen en scholen zijn ook dit jaar gestimuleerd om hun energieverbruik te verlagen. Dit staat toegelicht bij programma 10 Sport.

38

Afvalverwijdering en afvalstoffenheffing Tarief afvalstoffenheffing In 2022 zijn alle tarieven voor afvalstoffenheffing met 6,89% verhoogd (RIS 309969). Hiermee komen de totaal gerealiseerde opbrengsten voor afvalstoffenheffing op circa € 92,0 mln. Huishoudelijk afval Er is in 2022 in totaal 221.510 ton aan afval in Den Haag geproduceerd, een daling van 14.749 ton ten opzichte van 2021. Het aandeel restafval is met 9.742 ton gedaald, een daling van 6,24%. Sinds 2020 is het restafval per inwoner gedaald van 280 kilo naar 268 kilo in 2021 en 248 kilo in 2022. De daling komt voornamelijk omdat er tijdens corona een piek was in het aanbod van afval. Het scheidingspercentage is in 2022 echter met 1,36% is afgenomen naar 32,41%. De achterliggende reden van deze daling in gescheiden stromen is onduidelijk. De hoeveelheden van de meeste fracties zijn in 2022 gedaald, waarbij GFT, KCA en textiel met meer dan 10% negatieve uitschieters zijn. Positief is dat, onder meer door de matrasseninzamelroute en aanvullende afspraken met de verwerker, ook natte matrassen gerecycled kunnen worden. Hierdoor zijn er in 2022 nog meer matrassen uit het grofvuil gehaald en gerecycled.

Ondergrondse restafvalcontainers en afvalsorteerstraatjes In 2022 is de plaatsing van ondergrondse restafvalcontainers (ORAC's) en afvalsorteerstraatjes in de stad voortgezet. Hiermee wordt verdere uitvoering aan het vijfde programma ORAC's (RIS 297091) en het raadsbesluit Overige ondergrondse restafvalcontainers (RIS 302553) gegeven. In totaal zijn er 56 ondergrondse restafvalcontainers geplaatst. Dit is minder dan begroot vanwege langere doorlooptijd van de ontwerptrajecten in de buurten Zuidwal (centrum) en Bloemenbuurt-Oost (Segbroek) en vertraging doordat bochten in de weg aangepast moesten worden voor plaatsing van de ORAC's zodat de vrachtwagens de containers kunnen legen. Daarnaast zijn er 42 containers geplaatst in 6 afvalsorteerstraatjes, met containers voor papier, plasticverpakkingen, metaal en drankkartons, textiel en glas. In februari 2022 zijn in stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg de vulgraadsensoren in de ondergrondse restafvalcontainers geplaatst (RIS 307373). Vanaf dat moment worden alle ORAC's in Den Haag met behulp van deze sensoren geleegd op basis van de vulsnelheid, met meer maatwerk en efficiëntie bij het legen en minder vervoersbewegingen en CO2-uitstoot als resultaat. In november 2022 is in de Zuigerstraat en de Genemuidenstraat gestart met een proef met de kartonhulp.

Met behulp van dit apparaatje op de papiercontainers kunnen bewoners de kartonnendozen gemakkelijk klein maken. Wanneer karton klein wordt gemaakt past er meer in de containers en raken containers minder snel verstopt. Afvalstromen Het afval bevat waardevolle grondstoffen. In 2022 zijn we doorgegaan met het stimuleren van afval scheiden. Er zijn 5 ondergrondse restafvalcontainers omgezet naar containers voor plastic, blik en drankpakken (PMD-containers). In totaal zijn er nu 335 PMD-containers in de stad. We ondersteunen bewoners die hun groente- fruit- en tuinafval wel willen scheiden, maar dat nu niet goed kunnen. Hiervoor hebben we een proef gedaan met nieuwe inzamelopties voor bioafval, de Freshstations en de minicontainers. Dit zijn beide inpandige inzamelmiddelen voor bioafval in de hoogbouw. De containers zullen van een pasjessysteem voorzien zijn om de kwaliteit van het ingezamelde materiaal te waarborgen. Ten slotte zijn voor de vestiging van een Haags Circulair Ambachtscentrum met een coalitie van sociale en circulaire ondernemers voorbereidingen getroffen. Kringloopgoederen die worden ingeleverd kunnen in de toekomst voor reparatie en revisie naar het Circulair Ambachtscentrum. Daarnaast is een groep van reparateurs gevormd en zijn voor bewoners reparatieboxen beschikbaar gesteld.

Er wordt actief gezocht naar een geschikte locatie, met genoeg oppervlakte en een goede bereikbaarheid voor bezoekers. Bedrijfs- en schoolafval Bedrijven, gemeente en inzamelaars hebben de mogelijkheden verkend om slimmer met afval om te gaan. Zo hebben bedrijven in de binnenstad op kleine schaal contracten gebundeld, is vanuit de gemeente gefaciliteerd in het fijnmazig zero emissie inzamelen op het strand en hebben inzamelaars zich verenigd in een white label concept om het aantal vervoersbewegingen in het centrum terug te dringen. Andere mogelijkheden voor bedrijfsafvalinzameling en de rol van de gemeente daarbij worden verkend. Naast de reguliere inzet van leskisten met informatie over onder andere afvalscheiding en grondstoffenbehoud, zijn bij ongeveer 15 scholen afvalsorteeranalyses uitgevoerd. Aan de hand van de sorteeranalyses wordt geadviseerd over afvalpreventie en hoe beter kan worden gescheiden. Daarnaast hebben 19 groepen van in totaal 9 scholen in 2022 deelgenomen aan de e-wasterace en hebben zij elektrische apparaten ingezameld 39

Om de grondstoffentransitie te stimuleren zijn circulaire maakbedrijven gestimuleerd om zich in Den Haag te vestigen en zijn zij gekoppeld aan bedrijven met kansrijke afvalstromen. Met het pilotproject Spullenbak testen we met maximaal 1.000 Haagse huishoudens vraaggericht inzamelen. Daarmee zorgen we dat beschikbaar gestelde grondstoffen hun weg vinden naar nieuwe gebruikers. Het bij elkaar brengen van vraag en aanbod van grondstoffen speelt hierbij een belangrijke rol. Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Bodembescherming en bodemsanering De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om risico’s voor mens en milieu als gevolg van bodemvervuiling te voorkomen. Sinds 1980 wordt gewerkt aan de sanering van bodemverontreinigingen. Het bodembeleid van het Rijk is erop gericht om gevallen van ernstige bodemverontreiniging te saneren, danwel eventuele risico’s te beheersen (onder controle zijn). Veel saneringen kunnen in de nabije toekomst worden afgerond. Een aantal saneringen moeten eeuwigdurend worden bewaakt en in stand worden gehouden. In het kader van het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond (RIS 299493) worden de eeuwigdurende saneringsopgaven, zoals de beide gasfabrieksterreinen (Binckhorst en Gaslaan) en voormalige stortplaatsen (Puinduinen en Westduinpark), binnen Den Haag beheerd, evenals de langlopende saneringsopgaven.

In het afgelopen jaar zijn 13 projecten afgerond. Hierbij gaat het in vijf gevallen om een saneringsproject. De andere acht gevallen betreffen locaties waar stadslandbouw is gepland. Van deze locaties is de milieuhygiënische bodemkwaliteit onderzocht. Hieruit blijkt dat er veilig groente en fruit geteeld kan worden. In 2022 is, na het bepalen van de achtergrondwaarden, op basis van het uitvoeringsprogramma van het convenant Bodem & Ondergrond onderzoek gedaan naar lokale bronnen van bodemverontreiniging met PFAS-verbindingen. Voor 290 locaties is historisch onderzoek uitgevoerd. Op basis hiervan is een groot aantal locaties niet meer verdacht. Op 17 locaties is een indicatief bodemonderzoek uitgevoerd naar PFASverbindingen. Luchtkwaliteit Begin 2022 is de jaarlijkse rapportage opgesteld over de kwaliteit van de lucht in Den Haag. Dit gebeurt aan de hand van de landelijke rapportage van Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de eigen gemeentelijke meetpunten. Kern: Den Haag voldoet aan de Europese grenswaarden voor fijnstof en stikstofdioxide en werkt toe naar de (strengere) advieswaarden van de Wereld Gezondheidsorganisatie. De voortgangsrapportage luchtkwaliteit 2022 wordt apart naar de raad gestuurd.

Den Haag heeft het Schone Lucht Akkoord ondertekend en werkt met het Rijk, Provincies en andere gemeenten samen om de luchtkwaliteit verder te verbeteren (RIS 304354). Milieuzones Per 1 januari 2022 zijn de toelatingscriteria voor vrachtauto’s in de milieuzone diesels aangescherpt naar emissieklasse 6 en is de voertuigklasse autobussen toegevoegd. De milieuzone diesels geldt voor personen-, bestel- en vrachtauto's en autobussen. Daarnaast is er een milieuzone voor 2-takt brom- en snorfietsen ter grootte van de hele stad. Omruilregeling De subsidieregeling demontage dieselvoertuigen, bromfietsen en snorfietsen Den Haag 2022 (RIS 311706) is verlengd met 4 maanden tot en met 31 maart 2023. Bij deze verlenging is communicatie ingezet om nogmaals bekendheid te geven aan deze demontageregeling voor dieselauto's, brom- en snorfietsen in samenhang met de ingevoerde milieuzone brom- en snorfietsen, de milieuzone dieselauto’s en de helmplicht voor snorfietsen per 1 januari 2023. In totaal zijn 537 subsidies vastgesteld. De meeste voor de sloop van brom- of snorfietsen. De subsidies zijn vooral gebruikt als tegoed voor de aanschaf van een (elektrische) fiets of elektrische brommer. Hout stoken In de zomer van 2022 was er een voorlichtingscampagne over verantwoord en schoner stoken van hout. De campagne was zowel online via social media als via borden langs de weg in de stad.

Ook is een samenwerkingsproject met Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) gestart waarbij er alternatief lesmateriaal wordt ontwikkeld voor de educatieve lessen met kampvuren op scholen, kinderdagverblijven en scouting.

40

Stadslogistiek Samen met het Platform Stedelijk Distributie heeft Den Haag in 2022 verder gewerkt aan de communicatie rondom nul-emissie stadslogistiek. Er zijn veel koplopers geïnterviewd en, samen met Techniek NL, is de actie 'Trap je bus eruit’ gestart, waarbij installatiebedrijven gratis gebruik mogen maken van twee elektrische bakfietsen. Ook is, samen met Leaseplan en Zeeuw & Zeeuw de Roadshow ‘Elektrisch rijden voor winkeliers’ gestart, waarbij winkelstraten in Den Haag twee maanden gratis gebruik mogen maken van een elektrische deelbestelbus. De bevoorrading van de gemeente via de gezamenlijke logistieke 'hub' is in 2022 verder opgeschaald. Tot en met oktober 2022 zijn we van 6 naar 15 leveranciers gegaan en is de bespaarde CO2-uitstoot van 2.040 kg naar 11.670 kg gestegen. Laadinfra In 2022 is het ‘Uitvoeringsplan openbare laadinfrastructuur voor elektrische personenauto's 2021-2024’ (RIS 311235) vastgesteld door de gemeenteraad. Hiermee is ook de resterende € 2,3 miljoen uit de reserve Duurzaamheid en Energietransitie vrijgekomen. Met deze aanvullende investering uit de Enecomiddelen kan de uitrolsnelheid van de openbare laadpalen tot en met 2024 worden verdubbeld van circa 200 naar circa 400 per jaar, bij gelijkblijvende omstandigheden. Investeringen in laadinfra zijn revolverend. Er zijn 410 laadpalen (circa 820 laadpunten) bijgekomen.

Het totale aantal openbare laadpalen komt hiermee op circa 2.385. Reguliere laadpalen hebben twee laadpunten, dit betekent dat er nu circa 4.770 openbare laadpunten in de stad zijn. De voorbereidingen voor de aanbestedingstrajecten voor snelladers bij taxistandplaatsen en voor kortparkeersnelladers zijn bijna afgerond. De verwachting is dat deze aanbestedingen in het eerste kwartaal van 2023 gepubliceerd kunnen worden. Voor de aanbesteding van de reguliere laadpalen worden toekomstscenario’s uitgewerkt. Voor de realisatie van laadpleinen zijn verschillende potentiële locaties onderzocht en voorbereid. Eind 2022 is gestart met werkzaamheden bij de huidige snellaadstations in het Beatrixkwartier en de Leidsestraatweg om zowel het aantal snelladers als de laadsnelheid te verhogen. Externe veiligheid De gemeente heeft ook in 2022 de ruimtelijke plannen en omgevingsvergunningen zo vroeg mogelijk getoetst op externe veiligheidsrisico’s. Dit valt onder de wettelijke milieutaken die worden uitgevoerd door de Omgevingsdienst Haaglanden. Jaarlijks worden metingen uitgevoerd, waaruit blijkt of de vervoerders zich houden aan de routering voor gevaarlijke stoffen. Omgevingsdienst Haaglanden De negen gemeenten in de regio Haaglanden en de provincie Zuid-Holland hebben hun wettelijke milieuuitvoeringstaken ondergebracht in de Omgevingsdienst Haaglanden.

De bijdrage van Den Haag voor 2022 bedroeg circa € 6,8 mln. (bijdrage na minder werk en na indexatie). In de jaarrapportage 2022, die in het 1 e kwartaal van 2023 wordt gepubliceerd, is de mate van realisatie van het jaarwerkplan Den Haag weergegeven. Geluidshinder In 2022 is uitvoering gegeven aan het Actieplan geluid Den Haag 2021-2023 (RIS 308264). Dit actieplan richt zich vooral op omgevingsgeluid als gevolg van wegverkeer. In het actieplan geluid zijn 3 sporen benoemd: spoor 1: schone en stillere mobiliteit; spoor 2: fysieke geluidsmaatregelen en spoor 3: geluidbeleving. De acties uit spoor 1 komen voort uit de Aanpak Schoon vervoer, daarover wordt in de paragraaf luchtkwaliteit gerapporteerd. In 2022 is vanuit spoor 2 opdracht gegeven voor een onderzoek naar geluidsoverlast van luide voertuigen. Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) heeft in oktober 2022 op drie wegvakken metingen uitgevoerd. De eindrapportage wordt in het eerste kwartaal van 2023 verwacht. In 2022 zijn volgens de vijfjaarlijkse cyclus de geluidsbelastingkaarten berekend. Natuur- en milieueducatie De gemeente vindt het belangrijk dat de inwoners van Den Haag van jongs af aan in aanraking komen met de thema’s milieu en duurzaamheid. De gemeentelijke afdeling Natuur- en Milieueducatie (NME) verzorgt hierbij de duurzame basisvorming.

Het Haagse primair en voortgezet onderwijs kan gebruikmaken van de lessen, excursies leskisten, keuzekisten en projecten van NME. Ook biedt NME ondersteuning bij het ontwikkelen en organiseren van projecten. Er zijn door de scholen meer producten afgenomen dan in de coronaperiode. Het tekort aan onderwijzend personeel heeft nog wel impact op het aantal aanvragen. De inschrijvingen voor het jaarprogramma Milieueducatie voor het schooljaar 2022-2023 geven aan dat de stijgende lijn van aanvragen gestaag toeneemt. Aan Natuur- en Milieueducatie is in 2022 circa € 4,4 mln. besteed. Dit is inclusief School in Bos in het Drentse Wilhelminaoord, waar leerlingen uit groep 7 en 8 op werkweek kunnen gaan. 41

De resultaten voor schooljaar 2021-2022: • 84% van de basisscholen heeft producten bij Milieueducatie afgenomen. • Bijna 1.000 groepen hebben educatie gevolgd bij Milieueducatie, ongeveer 25.000 leerlingen. Het gaat om ongeveer 50% van alle leerlingen in het reguliere basisonderwijs plus het speciaal basisonderwijs in Den Haag. • 44% van de scholen in het voortgezet onderwijs hebben producten van Milieueducatie besteld. • Milieueducatie heeft goede contacten met de kinderopvangcentra. 44 van deze centra nemen producten af. • In 2022 hebben ruim 3.000 Haagse basisschoolkinderen en ruim 50 Pabo-studenten een kampweek gehad bij Buitencentrum School in Bos in Wilhelminaoord. We hebben hiermee 61 verschillende Haagse Basisscholen ontvangen bij School in Bos en 2 Hbo-instellingen. Overige resultaten: • Den Haag Werkt heeft ook in 2022 het onderhoud van het groen gedaan op de terreinen van Milieueducatie en op de stadsboerderijen. Hiervoor is in 2022 € 0,82 mln. uitgegeven. • Meer blad in de stad is ook zichtbaar bij Milieueducatie. In november zijn bij 33 scholen tientallen bomen geplant. Er is een nieuwe FBI-koffer (Fantastische Boom Inspecteurs) gemaakt over bomen. Ook wordt er gewerkt aan het vergroenen van schoolpleinen. • Er is een nieuwe leskist over klimaatverandering gemaakt en er zijn veel nieuwe producten ontwikkeld rond Energietransitie.

• Voor het aanbod voor het voortgezet onderwijs is een plan van aanpak gemaakt, dat in 2023 zal worden uitgevoerd. • In het atrium van het Stadhuis is een tentoonstelling over afval gehouden.

Wat heeft het gekost? Financiële verantwoording op hoofdlijnen

Binnen dit programma is circa 66% van het geld besteed aan afvalverwijdering en afvalstoffenheffing. Daarnaast is circa 12% aan energietransitie/duurzaamheid besteed en 12% aan milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit. De afvalstoffenheffing is de belangrijkste bron van inkomsten. Dit levert 68% van de inkomsten op. Het restant is gedekt uit de ontvangen subsidies, reserves, opbrengsten vanuit derden (zoals laadinfra) en algemene middelen.

42

Rekening 2021 Lasten Baten Saldo exclusief reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

127.673 91.085 36.588 N

Begroting 2022 voor wijziging 143.580 94.757 48.823 N

0 292 36.297 N

Bedragen x € 1.000 Rekening Resultaat 2022 2022

Begroting 2022 na wijziging 139.603 100.632 38.971 N

0

130.860 101.901 28.959 N

0

400 48.423 N

8.743 V 1.269 V 10.012 V

0

75 38.896 N

215 28.743 N

0 140 V 10.153 V

Toelichting financieel resultaat programma Resultaten Het programma Duurzaamheid, milieu en energietransitie sluit af met een voordelig resultaat van € 10,2 mln. ten opzichte van de begroting. De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting zijn: • Afvalverwijdering € 5,5 mln. V Het voordeel is met name ontstaan omdat de hoeveelheid huishoudelijke afval is afgenomen, waardoor er minder kosten zijn gerealiseerd. Daarnaast zijn er door de groei van de stad meer inkomsten. Het saldo van de activiteit afvalverwijdering wordt verrekend met de algemene middelen (€ 2,5 mln.) en de voorziening afvalstoffenheffing (€ 3,0 mln.). • Energietransitie € 4,5 mln. V Veel projecten zijn conform planning verlopen, bij enkele projecten vooral is sprake van een langere doorloop- of voorbereidingstijd en dit heeft tot minder uitgaven geleid in het afgelopen jaar. Hiertegenover staat een lagere onttrekking aan de gemeentebrede reserve Duurzaamheid en energietransitie op programma 15 Financiën. Neutrale ontwikkelingen Er is per saldo € 1,7 mln. minder aan lasten en baten gemaakt dan begroot in het kader van diverse subsidies. Dit heeft met name betrekking op de beschikte subsidie Middelen aanpak energiearmoede, die in zijn geheel voor 2022 in de begroting waren opgenomen maar voor een langere periode beschikbaar zijn.

Door voorbereiding en afstemming met woningcorporaties en verwerking van de rekeningen zijn in 2022 minder lasten gemaakt dan begroot. Verder is € 0,1 mln. minder besteed en onttrokken aan de reserve Revolverende middelen dan begroot. Dit komt omdat er meer gepasseerde leningen aan VvE’s zijn dan verwacht. Daarnaast is er per saldo € 0,3 meer lasten voor laadinfra (o.a. beheer en onderhoud) gerealiseerd. Hier tegenover staan hogere inkomsten vanuit laadinfra. Ten slotte heeft de gemeente een eenmalige schenking van € 1,2 mln. ontvangen. Vanwege de voorwaarden is dit bedrag aan de voorziening School in Bos gedoteerd, dus meer lasten. Begrotingsoverschrijding Voor het programma Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie overstijgt het totaal aan gerealiseerde programmalasten het begrote lastentotaal niet. Er is daarom geen sprake van een begrotingsonrechtmatigheid Verschillen 2022 t.o.v. 2021 In 2022 waren de lasten € 3,2 mln. hoger dan in 2021. De stijging heeft met name betrekking op de dotatie aan de voorziening School in Bos vanwege eenmalige schenking (€ 1,2 mln.) en hogere uitgaven voor Energietransitie (€ 2,4 mln.). De baten waren € 10,7 mln. hoger dan in 2021. Vanuit afvalstoffenheffing zijn meer baten (€ 6,5 mln.) gerealiseerd door gestegen tarieven in 2022. Tegenover de hogere lasten vanwege dotatie aan de voorziening School in Bos staan hogere baten van € 1,2 mln.

Verder zijn er hogere baten vanwege ontvangen subsidies (€ 2,0 mln.) en hogere opbrengsten vanuit laadinfra (€ 1,0 mln.). Energietransitie Rekening 2022

Lasten 15.057

Begroting 2022

19.477

Resultaat

4.420

43

V

Baten 39

Bedragen x €1.000 Saldo 15.018 N

0

19.477

N

4.459

V

39

V

Toelichting lasten en baten In 2022 is aan de activiteit Energietransitie € 15,1 mln. besteed. Er is € 6,9 mln. besteed aan projecten in de stad, waaronder subsidies en gerichte wijk- en bedrijvenaanpakken. Daarnaast is € 1,8 mln. besteed aan communicatie, participatie en dienstverlening. Tot slot is € 6,4 mln. besteed aan overige programmalasten, waarvan € 5,7 mln. aan personeelskosten. Toelichting op financieel resultaat

€ 4,5 mln. V/I

Lasten

€ 4,4 mln. V/I

Subsidieregeling Aardgasvrije wijken € 0,7 mln. V/I Voor het project Proeftuinen heeft de gemeente een bijdrage gekregen van het Rijk van € 4,8 miljoen als dekking van de onrendabele top. Deze subsidieregeling heeft een doorlooptijd tot 2028 en is bedoeld voor het transitieklaar maken van appartementen van Staedion en het aansluiten van de eerste woningen van Vestia in Den Haag Zuidwest. Het investeringsbesluit van Vestia (nu Hof Wonen) heeft echter later plaatsgevonden dan waar rekenring mee werd gehouden. Ook de vertraagde levering van materiaal heeft geleid tot latere aansluiting van woningen (circa 3 maanden), waardoor de kosten doorschuiven naar 2023. Via de reserve Grote projecten blijft het voordeel beschikbaar voor aardgasvrije wijken. Enecoreserve € 3,8 mln. V/I Veel projecten zijn conform planning verlopen, bij enkele projecten is vooral sprake van een langere doorloop- of voorbereidingstijd en dit heeft tot minder uitgaven geleid in het afgelopen jaar. Enkele projecten uitgelicht: - Voor de pilot van HMS (betreft het elektrificeren van een tweetal voertuigen) was € 1 mln. begroot. Door langere levertijden zijn de kosten in 2022 niet met HMS afgerekend. - Challenge Energie uit de wijk editie 4 is naar 2023 doorgeschoven.

- Er is later gestart met de aanbesteding van de concessie warmtenet Binckhorst, waardoor ook aanverwante activiteiten en bijbehorende kosten niet meer in 2022 zijn gemaakt. - Niet alle beschikbare subsidies en fondsen zijn volledig benut. Via de reserve Energietransitie en Duurzaamheid blijft het voordeel beschikbaar voor projecten van Energietransitie.

Duurzaamheid Rekening 2022

Lasten 9.382

Baten 3.589

Bedragen x €1.000 Saldo 5.794 N

Begroting 2022

9.423

4.432

4.991

N

803

N

41

Resultaat

V

844

N

Toelichting lasten en baten In 2022 is € 9,4 mln. besteed op de activiteit Duurzaamheid. Hiervan betreft € 2,5 mln. het programma verduurzaming woningen. Aan inzet voor aanpak energiearmoede, geluidssanering en reductie van energieverbruik woningen is € 2,2 mln. besteed. Daarnaast is er € 0,9 mln. besteed aan projecten, waarvoor subsidies zijn ontvangen. Aan het project klimaatadaptatie is € 1,7 mln. besteed. Verder is er voor € 0,5 mln. subsidie verstrekt en was € 0,8 mln. voor duurzame stedelijke ontwikkeling. Circa € 0,6 mln. heeft betrekking op de eigen organisatie. Voor overige duurzaamheidstaken is € 0,2 mln. besteed. In 2022 is € 3,6 mln. op de activiteit Duurzaamheid aan opbrengsten gerealiseerd. De opbrengst heeft voor € 0,2 mln. betrekking op een onttrekking uit de reserve Revolverende investeringsmiddelen. Er is € 3,0 mln. aan subsidies ontvangen Middelen aanpak energiearmoede en Tijdelijke overgangsregeling ISV-geluid. De overige opbrengst bedraagt eveneens € 0,4 mln.

44

Toelichting op financieel resultaat

€ 0,8 mln. N/I

Lasten

€ 0,0 mln. N/I

Klimaatadaptie € 0,3 mln. N/I Bijdrage aan de klimaatadaptatieprojecten onder andere aan het Tesselseplein en Panamaplein zijn hoger uitgevallen. Dit komt doordat er meer budget nodig was voor het effectief tegen gaan van wateroverlast en hittestress. Daarnaast zijn de projecten sneller gerealiseerd, waardoor er geen uitloop is naar 2023. Duurzaamheid algemeen wonen € 0,3 mln. N/I Door de toegenomen vragen en daarmee de druk op de dienstverlening is er meer personeel ingezet. EU-projecten € 0,2 mln. N/I Er zijn kosten gemaakt voor de projecten community-led local development (CLLD), Mariahoeve en duurzaamheidsfonds, waarvan de afrekening met de subsidies vanuit Europa nog moet plaatsvinden. Neutrale ontwikkelingen € 1,2 mln. V/I Dit betreffen lagere lasten die samenhangen met lagere baten. Zie de toelichting hieronder. Overige nadelen op lasten

€ 0,4 mln. N/I

Baten

€ 0,8 mln. N/I

Neutrale ontwikkelingen Tegenover deze lagere baten, staan ook lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.

€ 1,2 mln. N/I

Overige voordelen op baten

€ 0,4 mln. V/I

Toelichting neutrale ontwikkelingen Er is per saldo € 1,3 mln. minder lasten en baten gemaakt in het kader van diverse subsidies. Dit heeft met name betrekking op de beschikte subsidie Middelen aanpak energiearmoede, die in zijn geheel voor 2022 in de begroting waren opgenomen maar voor een langere periode beschikbaar zijn. Door voornamelijk meer voorbereiding en afstemming met woningcorporaties en verwerking van de rekeningen zijn in 2022 minder lasten gemaakt dan begroot. Er is € 0,1 mln. meer besteed en meer onttrokken aan de reserve revolverende middelen dan begroot. De realisatie is hoger dan begroot omdat er meer gepasseerde leningen aan VvE’s zijn dan verwacht.

Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing Rekening 2022

Lasten 86.427

Baten 92.030

Begroting 2022

90.877

90.986

Resultaat

4.450

V

1.044

Bedragen x €1.000 Saldo 5.602 V V

109

V

5.493

V

Toelichting lasten en baten In 2022 is € 86,4 mln. op de activiteit Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing besteed. Een bedrag van € 34,9 mln. heeft betrekking op de inzamelingskosten door Haagse Milieu Services, € 20,7 mln. op de verwerkingskosten en € 5,3 mln. op de verbrandingsbelasting. Voor de kwijtschelding van de afvalstoffenheffing voor minima is € 8,2 mln. gerealiseerd. De kapitaallasten bedragen € 3,5 en de eenmalige kosten van ondergrondse restafvalcontainers bedragen € 1,3 mln. Daarnaast zijn de kosten van inning bruto € 3,1 mln. verder heeft circa € 3,9 mln. betrekking op handhaving. Overige kosten bedragen € 5,5 mln. In 2022 is € 92,0 mln. aan opbrengsten gerealiseerd. Dit heeft voor een groot deel betrekking op inkomsten uit de afvalstoffenheffing: € 89,4 mln. De overige opbrengsten zijn huurinkomsten van het overslagstation (€ 0,4 mln.), boetes voor het onjuist aanbieden van huisvuil (€ 0,5 mln.) en bijdragen van Nedvang (€ 1,7 mln.). De opbrengsten worden verrekend met de voorziening Afvalstoffenheffing. Vanaf 2023 maakt deze activiteit onderdeel uit van programma Buitenruimte.

45

Toelichting op financieel resultaat

€ 5,5 mln. V/I

Het saldo van de activiteit afvalverwijdering wordt verrekend met de algemene middelen (€ 2,493 mln.) en met het nadeel op dividend dat is ontstaan in programma 15 (€ 3,0 mln. Bij de uitvoeringsnota 2022 is incidenteel € 2,5 mln. vanwege een verwacht tekort vanuit algemene middelen aan de begroting van afval toegevoegd. Dit tekort is bij de jaarrekening 2022 niet ontstaan, waardoor het voordeel van € 2,5 mln. terugvloeit naar de algemene middelen. Voor een nadere toelichting over afvalstoffenheffing zie het onderdeel reserves, voorzieningen en investeringen. Lasten

€ 4,5 mln. V/I

Verwerkingskosten huishoudelijk Afval € 2,8 mln. V/I In de hoeveelheid huishoudelijk afval is een afname te zien van 15.170 ton in vergelijking met 2021. Hierdoor zijn de verwerkingskosten (€2,3 mln.) en verbrandingsbelasting (€ 0,5 mln.) lager. Lagere kwijtscheldingslasten € 0,9 mln. V/I Het aantal aanvragen en kwijtgescholden aanslagen zijn gedaald in de afgelopen jaren. Eenmalige kosten ORAC’s € 0,8 mln. V/I Vanwege een vertraging in de voorbereidingen in de ontwerptrajecten in de buurten Zuidwal (centrum) en Bloemenbuurt-Oost (Segbroek). Daarnaast is vertraging ontstaan door noodzakelijke aanpassingen aan wegen (het rechttrekken van bochten) voordat de ORAC's geplaatst kunnen worden, zodat de vrachtwagens de containers kunnen legen. Baten

€ 1,0 mln. V/I

Opbrengst heffing € 1,3 mln. V/I In 2022 zijn er meer aanslagen verstuurd als gevolg van de groei van de stad. Verder zorgt de afname van leegstand van objecten en inning oude belastingjaren ook voor meer opbrengsten. Overige inkomsten € 0,3 mln. N/I Het aantal boetes voor verkeerd aangeboden huisvuil is gedaald ten opzichte van 2021, namelijk van 4.800 naar 2.400 boetes.

Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Rekening 2022

Lasten 15.569

Baten 4.825

Bedragen x €1.000 Saldo 10.744 N

Begroting 2022

16.355

4.900

11.455

N

711

V

785

Resultaat

V

74

N

Toelichting lasten en baten In 2022 is € 15,6 mln. aan de activiteit Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit besteed. Hiervan heeft € 5,9 mln. betrekking op de deelnemersbijdrage Omgevingsdienst Haaglanden. Aan beheer, onderhoud en uitbreiding van het laadinfra netwerk is € 4,9 mln. besteed. Daarnaast is er € 0,2 mln. aan het beheer van walstroominstallaties besteed. Aan de invoering van milieuzones en de omruilregeling is € 1,1 mln. besteed. Overige kosten ten behoeve van milieubeheer kostte circa € 1,1 mln. Verder is er € 0,9 mln. uitgegeven aan bodembescherming en -saneringen. De overige kosten betreffen € 0,2 mln. Tot slot heeft circa € 1,3 mln. betrekking op personele kosten. De totale opbrengst bedraagt € 4,8 mln. Hiervan heeft € 3,0 mln. betrekking op de opbrengsten van laadinfra, € 1,7 mln. op de ontvangen subsidies voor bodemsanering en laadinfra en € 0,1 mln. aan overige opbrengsten.

46

Toelichting op financieel resultaat

€ 0,7 mln. V/I

Lasten

€ 0,8 mln. V/I

Enecomiddelen laadinfra € 0,3 mln. V/I De uitputting van de Enecomiddelen is in 2022 wat lager, met name doordat de realisatie van nieuwe laadpleinen en kortparkeersnelladers meer tijd (o.a. aanbesteding) vraagt dan was verwacht en doorschuift naar 2023. Hiertegenover staat een lagere onttrekking aan de gemeentebrede reserve Duurzaamheid en energietransitie op programma 15 Financiën. Bodemsanering € 0,2 mln. V/I De uitvoering van een aantal bodemprojecten is in 2022 met een rijkssubsidie in plaats van eigen middelen verrekend. Verder is een aantal bodemprojecten niet afgerond vanwege saneringsmaatregelen. Overige voordelen op lasten

€ 0,2 mln. V/I

Neutrale ontwikkelingen € 0,1 mln. V/I Dit betreffen lagere lasten die samenhangen met lagere baten. Zie de toelichting hieronder. Baten

€ 0,1 mln. N/I

Neutrale ontwikkelingen Tegenover deze lagere baten, staan ook lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.

€ 0,1 mln. N/I

Toelichting neutrale ontwikkelingen Er is per saldo € 0,4 mln. minder lasten en baten gemaakt in het kader van diverse subsidies. Dit heeft met name betrekking op de beschikte subsidies van laadinfra. Verder is er per saldo € 0,3 meer lasten voor laadinfra (o.a. beheer en onderhoud) gerealiseerd. Hier tegenover staan hogere inkomsten vanuit laadinfra.

Natuur- en milieu-educatie Rekening 2022

Lasten 4.424

Baten 1.634

Begroting 2022

3.471

389

Resultaat

953

N

1.245

Bedragen x €1.000 Saldo 2.790 N V

3.082

N

292

V

Toelichting lasten en baten In 2022 is € 4,4 mln. aan natuur- en milieueducatie besteed. Hiervan is € 1,1 mln. uitgegeven aan milieueducatie (Den Haag werkt en lesmateriaal) en € 0,3 mln. aan School in Bos. Circa € 1,5 mln. heeft betrekking op de personeelskosten. In 2022 heeft de gemeente een schenking met voorwaarden ontvangen is een bedrag van € 1,2 mln. aan de voorziening School in Bos gedoteerd (RIS 313791). Een bedrag van € 0,2 mln. betreft het vastgoed (zoals kapitaallasten). De overige kosten betreffen € 0,1 mln. De totale opbrengst bedraagt € 1,6 mln. In 2022 heeft de gemeente een schenking van € 1,2 mln. met voorwaarden ontvangen. De overige opbrengsten zijn vooral bijdragen van scholen voor het bezoek aan School in Bos. Toelichting op financieel resultaat

€ 0,3 mln. V

Lasten

€ 1,0 mln. N/I

Minder onderhoud educatieve tuinen € 0,2 mln. V/I Door een tekort aan personeel bij de sociale partners is er minder onderhoud op de educatieve tuinen uitgevoerd en afgerekend dan benodigd was. De kwaliteit van het onderhoud was in 2022 lager dan het gewenste niveau. Neutrale ontwikkelingen € 1,2 mln. N/I Dit betreffen hogere lasten die samenhangen met hogere baten. Zie de toelichting hieronder.

47

Baten

€ 1,3 mln. V/I

Neutrale ontwikkelingen Tegenover deze hogere baten, staan ook hogere lasten. Zie de toelichting hieronder.

€ 1,2 mln. V/I

Overige voordelen op baten

€ 0,1 mln. V/I

Toelichting neutrale ontwikkelingen De gemeente heeft een eenmalige schenking van € 1,2 mln. ontvangen. Deze schenking kan alleen ingezet worden voor Buitencentrum School in Bos in de gemeente Westerveld (Drenthe). Vanwege de voorwaarden is dit bedrag aan de voorziening School in Bos gedoteerd.

Reserves, voorzieningen en investeringen Reserves (begroting vs. realisatie)

Begroting 2022

Rekening 2022

bedragen x € 1.000 Saldo

Toevoeging Onttrekking Vrijval Toevoeging Onttrekking Vrijval afwijking Toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen (prog.3) Totaal

0

75

0

0

215

0

-140

0

75

0

0

215

0

-140

De reserve toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen is onder andere bedoeld voor de leenfaciliteit van het VVE Duurzaamheidsfonds voor kleine Verenigingen van Eigenaars en het Energiefonds Den Haag (ED) dat zich richt op projecten die schone energie opwekken en/of distribueren. De subsidieafrekening loopt via de stichting Holdingfonds Economische Investeringen Den Haag, kortweg HEID. Pas als de middelen daadwerkelijk door een fonds aan een project ter beschikking zijn gesteld worden de lasten in de gemeentelijke jaarrekening verantwoord. In 2022 is er door het VVE Duurzaamheidsfonds € 0,2 mln. (het gemeentelijk aandeel) gerealiseerd. Vanwege hoger aantal gepasseerde leningen aan VvE's zijn meer kosten in 2022 gerealiseerd. Voorzieningen (begroting vs. realisatie)

bedragen x € 1.000 Begroting 2022 Rekening 2022 Saldo Toevoeging Aanwending Vrijval Toevoeging Aanwending Vrijval afwijking

Voorziening Afvalstoffenheffing Voorziening School in bos Voorziening Overige bedrijfsrisico's

0 0 0

0 0 270

273 0 0

58 1.200 0

0 0 0

0 0 0

331 1.200 270

Totaal

0

270

273

1.258

0

0

1.801

Voorziening School in Bos De gemeente heeft een eenmalige schenking van € 1,2 mln. ontvangen. Deze schenking kan alleen ingezet worden voor Buitencentrum School in Bos in de gemeente Westerveld (Drenthe). Vanwege de voorwaarden is dit bedrag aan de voorziening School in Bos gedoteerd. bedragen x € 1.000 Begroting 2022

Investeringen MIP

Rekening 2022

Afwijking

Bijdragen Bijdragen derden/Voor- Aandeel derden/Voor- Aandeel Totaal zieningen gemeente Totaal zieningen gemeente

Totaal

Economisch nut: Electrische snellaadstation

450

450

16

16

-434

Verduurzaming vastgoed

14.799

14.799

1.011

1.011

-13.788

Economisch nut gedekt uit heffingen: Afvalverwijdering Totaal

2.545

2.545 3.096

17.794

0

17.794 4.123

0

3.096

551

4.123

-13.671

Verduurzaming gemeentelijke vastgoed Belangrijke mijlpalen in 2022 voor het gemeentelijk vastgoed zijn bijvoorbeeld het circulair renoveren van de kozijnen en plaatsen van HR++-glas in het Museon, de tiny Houses aan de Henry Faasdreef die allen zijn voorzien van zonnepanelen en warmtepompen, de vleugel van het pand De La Reyweg 530 en het dak van

48

Stortenbekerstraat 201 zijn voorzien van groen daken. Er zijn vorig jaar 2.459 zonnepanelen geplaatst op 12 verschillende panden. De toegekende middelen voor 2022 zijn volledig verdeeld maar daarvan zijn 31 concrete projecten nog in uitvoering dan wel ver in voorbereidingen in 2023 door vertraging. Voorbeelden daarvan zijn het bio-based verduurzamen van broedplaats DCR, vervangen van alle verlichting in het stadhuis, het aansluiten van sportcomplex De Blinkerd op riothermie en het zoveel als mogelijk plaatsen van zonnepanelen. CO2 en energie besparen is zeer urgent en worden de meest optimistische planningen om tot realisatie te komen gehanteerd om de voortgang maximaal te bevorderen. De consequentie is dat elke tegenslag direct vertraagd. Concreet is de onderbesteding voor 2022 veroorzaakt door tegenvallende aanbestedingsresultaten of interesse van kandidaten om überhaupt een aanbieding te doen, waardoor plannen gewijzigd moeten worden of onderhandelingen volgen. Oplopende levertijden van diverse onderdelen in duurzame werktuigbouwkundige (onder andere ventilatie en verwarming) of elektrische installaties maar ook eenvoudige producten als glas en dakbedekking. De wachttijden voor bouwkundige en vooral constructieve adviezen zijn enorm toegenomen. In 2022 zijn deze uitdagingen groter dan tevoren maar waren in feite grotendeels al aanwezig sinds het uitbreken van de Corona.

Tenslotte is verduurzaming doorgaans gekoppeld aan regulier onderhoud. Vertraging of uitstel in onderhoudswerkzaamheden heeft dus ook invloed op de snelheid van verduurzamingsprojecten. Concluderend kan worden gesteld dat de projecten door moeilijkere marktomstandigheden vertraging hebben opgelopen, maar dat de projecten doorgang vinden. Elektrische snellaadstation Naast de locatie bij station Den Haag Centraal is een tweede locatie bij station Hollands Spoor uitgewerkt. De tweede locatie die eerder beoogd was, is ongeschikt gebleken waardoor de voorbereidingen meer tijd hebben gevraagd. De aanbesteding zal begin 2023 worden gepubliceerd en naar verwachting zal ook de realisatie in 2023 plaatsvinden. Afvalverwijdering Het betreft hier de investeringen in de ondergrondse restafvalcontainers en afvalsorteerstraatjes. In 2022 is de plaatsing van ondergrondse restafvalcontainers (ORAC's) en afvalsorteerstraatjes in de stad voortgezet. In totaal zijn er 56 ondergrondse restafvalcontainers geplaatst. Dit is minder dan begroot vanwege langere doorlooptijd van de ontwerptrajecten in de buurten Zuidwal (centrum) en Bloemenbuurt-Oost (Segbroek). Daarnaast is vertraging ontstaan door noodzakelijke aanpassingen aan wegen (het rechttrekken van bochten) voordat de ORAC's geplaatst kunnen worden, zodat de vrachtwagens de containers kunnen legen.

Verder zijn er 42 containers geplaatst in 6 afvalsorteerstraatjes, met containers voor papier, plasticverpakkingen, metaal en drankkartons, textiel en glas. In totaal is voor de plaatsing van ORAC’s en afvalsorteerstraatjes € 0,9 mln. gerealiseerd. Daarnaast is € 2,2 mln. aan vervangingskosten van ORAC’s gerealiseerd vanwege einde levensduur. Door de gestegen materiaalprijzen (met name staal) zijn de investerings- en vervangingskosten duurder geworden.

49

Bedragen x € 1.000 Activiteit Afvalstoffenheffing

Begroting

Realisatie

Verschil

Baten Afvalstoffenheffing

-87.151

-88.384

-1.233

Baten Dwanginvordering

-927

-1.032

-105

-3.000

0

3.000

Huurinkomsten

-350

-349

1

Overige inkomsten

-2.558

-2.266

292

-93.986

-92.030

1.956

BTW*

1.890

1.890

0

Eenmalige kosten Orac's

2.530

1.715

-815

Handhaving

3.867

3.901

34

Inzamelkosten

34.945

34.845

-100

Kapitaal

3.496

3.496

0

Kwijtscheldingen

8.815

8.207

-608

Oninbaar

1.046

669

-377

Overhead*

3.710

3.710

0

Overig

2.445

2.640

195

Perceptie

3.081

3.110

29

Veegkosten

1.736

1.736

0

Verbrandingsbelasting

5.797

5.308

-489

Verwerkingskosten

23.119

20.745

-2.374

Totaal Lasten

96.477

91.971

-4.506

Saldo

2.491

-59

-2.550

Baten 2022

Dividend*

Totaal Baten Lasten 2022

De posten dividend, overhead en btw worden verrekend met de afvalstoffenheffing. Ze zijn echter begroot onder de programma's Overhead en Financiën, conform de regels van het BBV. Hierdoor zijn de baten en lasten in het totaaloverzicht van afvalstoffenheffing hoger dan het totaal van de activiteit afvalverwijdering in programma 3.

Bedragen x € 1.000 Per saldo ontwikkeling voorziening Beginstand voorziening 1 januari 2022 Dotatie - voordelig resultaat jaarrekening 2022 Onttrekking - niet van toepassing bij jaarrekening 2022 Verrekening met exploitatie algemene middelen Eindstand voorziening

273 59 0 2.500 332

Het bruto exploitatiesaldo van afvalverwijdering is € 2,6 mln. voordelig na verrekening nadeel dividend van € 3,0 mln. Hiervan is € 0,1 mln. met de voorziening afval verrekend. Het netto exploitatiesaldo wordt hierdoor € 2,5 mln. voordelig. Dit komt met name door lagere verwerkingskosten van afval, hogere opbrengsten vanwege groei van de stad en lagere opbrengsten door geen gerealiseerd dividend vanuit HMS. Zie activiteiten afvalverwijdering (programma 3 - Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie) en Treasury (programma 15 - Financiën) voor uitgebreide verschillenverklaringen. Het saldo van afvalverwijdering wordt in beginsel met de voorziening afval verrekend vanwege de gesloten financiering. Bij de uitvoeringsnota 2022 is incidenteel € 2,5 mln. vanuit algemene middelen aan de begroting van afval toegevoegd vanwege een verwacht tekort. Dit tekort is bij de jaarrekening 2022 niet ontstaan, waardoor het voordeel van € 2,5 mln. terugvloeit naar de algemene middelen.

50

2.4 Openbare orde en veiligheid Coördinerend portefeuillehouder: Jan van Zanen Wat is het doel? 1. De aanpak van high impact crimes, zoals overval, straatroof, woninginbraak en geweld. 2. Een gebiedsgerichte aanpak met een probleemgerichte inzet in wijken en buurten. 3. De aanpak van ondermijning, niet alleen strafrechtelijk maar ook bestuurlijk.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen Misdrijven en delicten in 2022 • In 2022 is het aantal geregistreerde misdrijven in Den Haag met 6% gestegen, waar er in 2021 nog sprake was van een afname. Ook landelijk was een toename zichtbaar (7%). • In 2022 waren er 4% minder high impact crimes dan in 2021. Het gaat om: woninginbraak, straatroven, overvallen en geweld. Ook in 2021 was een kleine daling zichtbaar. Het aantal straatroven daalde met 4%, (een afname van 7 registraties van straatroven). Het aantal overvallen is stabiel t.o.v. 2021 (met 40 overvallen in totaal). • Het totaal aantal woninginbraken nam met 20% af in 2022 t.o.v. vorig jaar. In totaal zijn 804 woninginbraken geregistreerd in 2022. Het aantal pogingen tot woninginbraak nam met 24% af en het aantal voltooide woninginbraken nam met 18% af. De afgelopen tien jaar is het aantal woninginbraken consistent afgenomen (met 80% tussen 2012-2022). • Het aantal geregistreerde geweldsdelicten bleef in 2022 stabiel (-1%). Het aantal bedreigingen nam af met 9%. Het aantal mishandelingen bleef min of meer stabiel (4%). De veelvoorkomende straat- en gelegenheidscriminaliteit nam echter wel toe met 23%. Met name diefstal van (brom, snor)fietsen, winkeldiefstal en zakkenrollerij zijn zichtbaar gestegen. Deze stijging is in het licht van de “heropening” van de samenleving in 2022 niet onverwacht.

• In 2022 nam het aantal cybercrimes toe met circa 34%. Het aantal geregistreerde horizontale fraudes daalde voor het tweede jaar op rij, met circa 30%. • Op het vlak van zwaardere criminaliteit is het aantal levensdelicten stabiel t.o.v. 2021. Het aantal geregistreerde drugsfeiten is gedaald met 9%. Het aantal registraties van wapenhandel kent al enige jaren een stijgende lijn, in 2022 is er sprake van een stabilisatie t.o.v. 2021 (een toename van 3%). • In 2022 daalde het aantal overlastmeldingen (wederom) met 9% ten opzichte van 2021. Indicatoren en kengetallen Effectindicatoren

Nulmeting 2021

Realisatie 2022

Begroting 2022

% Hagenaars dat zich wel eens onveilig voelt

40,4%

-

-

% Hagenaars dat zich vaak onveilig voelt

4,3%

-

-

% Hagenaars dat de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geweest van 1 of meer misdrijven.

26,6%

-

-

De landelijke veiligheidsmonitor wordt alleen in oneven jaren opgesteld, vandaar dat voor deze indicator geen realsiatie en begroting 2022 is opgenomen. In 2021 is de Veiligheidsmonitor grondig herzien, zowel op inhoud als manier van enquetering. Vanwege deze veranderingen is bij de begroting 2023-2026 besloten 2021 als nultmeting op te nemen. Kengetallen Totaal aantal misdrijven *

Peildatum 1/1/2022

Peildatum 1/1/2023

35.080

37.319

Aantal geregistreerde High Impact Crimes

5.127

5.070

Aantal geregistreerde overlastmeldingen

35.169

32.767

* Sinds 2020 rapporteert de politie niet meer over de categorie ‘Misdrijven Wetboek van Strafrecht', maar over het totaal aantal misdrijven. Dit aantal omvat ook de registraties op basis van bijzondere strafwetten, zoals de Opiumwet, de Wet Wapens en Munitie en de Wet Economische Delicten.

51

Beleidsindicatoren (Rijk)

Eenheid

Peildatum Peildatum Peildatum 1/1/2021 1/1/2022 1/1/2023

Verwijzingen Halt

Aantal per 10.000 jongeren

113,0

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

3,3

3,2

4,3

Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

8,4

8,3

8,1

Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

2,0

1,8

1,5

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare Aantal per 1.000 ruimte) inwoners

9,3

6,2

5,8

83 (nb meest 113 recente jaar is 2021)

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2022 Brandweer en rampenbestrijding Bestrijding onveiligheid Strandveiligheid Totaal

(incl. toevoegingen en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Begroting Rekening 2022 Resultaat saldo 2022 Lasten Baten Saldo 2022 47.873 N 51.705 3.973 47.732 N 141 V 11.724 N 21.903 11.151 10.753 N 971 V 1.014 N 1.014 0 1.014 N 0 60.611 N

74.622

15.123

59.499 N

1.112 V

Bestrijding onveiligheid Speerpunt 1: Weerbaarheid in de stad versterken Radicalisering De Haagse aanpak van radicalisering, polarisatie en extremisme is gericht op het voorkomen en tegengaan van gewelddadige dreigingen met een ideologische achtergrond. De aanpak kent vier speerpunten: kennis en kunde, weerbaarheid, netwerken en de persoonsgerichte aanpak (PGA) CTER. Het afgelopen jaar is extra aandacht uitgegaan naar de ontwikkelingen met betrekking tot rechtsextremisme, terugkeerders uit strijdgebied en maatschappelijk ongenoegen en het daaruit voortvloeiende complot- en anti- institutioneel extremisme. Meer dan 400 professionals hebben deelgenomen aan trainingen, presentaties of themabijeenkomsten gericht op extremisme en radicalisering, waarbij zowel verdiepende kennis als praktische vaardigheden aan bod zijn gekomen. Naast contacten met professionals onderhoudt het Informatiepunt Preventie Polarisatie en Radicalisering (IPPR) ook contacten met maatschappelijke, levensbeschouwelijke en religieuze organisaties in de stad. In 2022 zijn er twee netwerk ontmoetingen georganiseerd met een brede en diverse vertegenwoordiging van religieuze en levensbeschouwelijke organisaties in onze stad. Deze ontmoetingen richtte zich zowel op sociale als op veiligheidsthema’s. De gemeente Den Haag heeft in 2021 als eerste gemeente de PGA CTER grondig en openbaar laten evalueren (RIS310030).

In 2022 zijn wij verder gegaan met het implementeren van de aanbevelingen die hieruit voortkwamen om de persoonsgerichte aanpak rijp te maken voor een toekomstige effect evaluatie, waarbij de resultaten van de aanpak concreet kunnen worden geëvalueerd. Daarnaast zijn via het speerpunt Weerbaarheid projecten uitgevoerd die de weerbaarheid en veerkracht van Haagse ouders, jongeren en (basis)scholieren vergroten tegen extremistische verhaallijnen. Deze maatschappelijke weerbaarheidsprojecten vinden verspreid over alle stadsdelen in Den Haag plaats en hebben in 2022 ongeveer 220 ouders en ongeveer 1700 jongeren bereikt. De raad wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van de aanpak van radicalisering, polarisatie en extremisme via de voortgangrapportages (zie RIS311801). Cybercriminaliteit De misdrijfregistraties laten in 2022 een verschuiving zien van traditionele criminaliteit naar digitale criminaliteit. Opsporing, vervolging en het tegenhouden van cybercriminaliteit is om meerdere redenen lastig. Zo kent het internet geen fysieke of geografische grenzen. Het bereik is groot. Het bewijs moet grotendeels online worden gezocht en verzameld. Dit betekent ook dat internationale samenwerking belangrijk is; servers kunnen in een ander land staan, waardoor het gecompliceerd is om aan informatie te 52

komen. Ook kunnen daders gemakkelijker in de anonimiteit blijven en is niet altijd duidelijk welke juridische bevoegdheden er zijn. Gemeenten kunnen vooral een rol spelen door in te zetten op versterking van weerbaarheid van bewoners en bedrijven. Het pilotproject ‘Digitale veiligheid in de wijk’ is in 2020 gestart om de digitale weerbaarheid van inwoners en ondernemers in Den Haag te vergroten (RIS309242). Digitaal Ambassadeurs dragen in vier wijken in Den Haag bij aan de vergroting van de digitale weerbaarheid van hun buurtbewoners en buurtondernemers. De lockdowns als gevolg van het Coronavirus hebben gedurende 2021 en 2022 de uitkomsten van het project bemoeilijkt. Het was lange tijd niet mogelijk om fysieke activiteiten te organiseren. Door de beperkingen was een duurzame evaluatie tot op heden niet mogelijk. In 2023 wordt er samen met andere gemeenten met vergelijkbare initiatieven gezamenlijk geëvalueerd. Aanpak huiselijk geweld De aanpak van huiselijk geweld is ook in 2022 voortgezet. Uitgangspunt is de regiovisie Aanpak huiselijk geweld Haaglanden 2019-2022 (RIS302207). In december 2022 is de gemeenteraad geïnformeerd over de verlenging van de regiovisie voor de komende jaren (RIS314012). Het opleggen van een tijdelijk huisverbod is het belangrijkste instrument van de burgemeester in de aanpak van huiselijk geweld.

Bij het opleggen van een tijdelijk huisverbod wordt direct een hulpaanbod gedaan aan de uithuisgeplaatste en de achterblijvers. De periode van het huisverbod wordt gebruikt om hulpverlening te starten en goede veiligheidsafspraken voor de toekomst te maken. In 2022 heeft de burgemeester 298 tijdelijke huisverboden opgelegd. Het aantal is na de afname in 2021 (264) weer op het oude niveau teruggekeerd. Over de inzet van regionale, multidisciplinaire aanpak voor de meest complexe huiselijk geweldzaken (MDA++) wordt in het jaarverslag van het Zorg- en Veiligheidshuis gerapporteerd. Aanpak van overlast en onveiligheid door verward gedrag De Wet verplichte ggz (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) regelen zorg in een gedwongen kader en geven onder andere de burgemeester de bevoegdheid personen met een psychische stoornis, verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening op voordracht van een psychiater onder strenge voorwaarden een maatregel op te leggen als zij acuut zorg nodig hebben en vrijwillige zorg weigeren. Deze wetten worden uitgevoerd in nauwe samenwerking tussen GGZ en andere zorgpartijen, gemeente, politie, OM en de regionale ambulancevoorziening (RAV). In 2022 heeft de burgemeester 488 crisismaatregelen opgelegd in het kader van de Wvggz. Daarnaast is 82 keer een last tot inbewaringstelling afgegeven volgens de Wzd.

Op 21 oktober 2022 is de eerste landelijke evaluatie van de WvGGZ en de Wzd opgeleverd. De onderzoekers doen 70 aanbevelingen die voornamelijk gericht zijn aan de wetgever, de landelijke overheid en zorgpartijen. Geen van de verbeteringsvoorstellen is direct aan de gemeenten gericht. De rijksoverheid zal naar verwachting in het eerste kwartaal van 2023 op de evaluatie reageren. In de pilot Bestuurlijk Toezicht is in 2022 onderzocht in hoeverre het mogelijk is om overlastgevers die aanvankelijk zorg afhouden met een bestuurlijke maatregel en een outreachende benadering te motiveren om toch zorg te accepteren. Deze pilot is geïnitieerd en gefinancierd door het ministerie van Justitie en Veiligheid en wordt door het Leger des Heils in Den Haag en Utrecht uitgevoerd. In 2023 wordt de pilot geëvalueerd en wordt een besluit genomen over eventuele voortzetting. Spoor 1: Aanpak van high impact crimes Woninginbraak In 2022 nam het aantal voltooide inbraken met 18% af en het aantal inbraakpogingen nam met 24% af. Concreet ging het om 560 voltooide inbraken en 244 pogingen. De aanpak van woninginbraak verloopt informatie-gestuurd en gebiedsgericht. Ook afgelopen jaar is ingezet op preventieacties om de kans op woninginbraak te verkleinen. Zo zijn in de hotspotgebieden in het centrum 1.000 woningen voorzien van inbraakwerende maatregelen, zoals kerntrekbeveiliging en pensloten.

Deze maatregelen zijn genomen in samenwerking met woningcorporaties en huiseigenaren. Gedurende het jaar zijn inwoners van Den Haag gewezen op de inbraakrisico’s en het nemen van preventieve maatregelen om de kans op slachtofferschap zoveel mogelijk te beperken. Voorbeelden zijn: preventievoorlichtingen bij stichtingen en in buurthuizen, de preventietram 6, het plaatsen van digitale borden, het verspreiden van preventieboodschappen, zowel op papier als via social media en het houden van bakfietsacties in diverse wijken waarbij preventiemedewerkers in gesprek zijn gegaan met bewoners. Overval en straatroof In 2022 waren er 169 straatroven, bijna net zoveel als in 2021 (176). Het aantal overvallen op ondernemingen is stabiel gebleven (met 27 overvallen). Het aantal overvallen op woningen is stabiel t.o.v. 2021, er waren in 2022 13 overvallen op woningen. De slachtoffers van overvallen kregen desgewenst een nazorgbezoek van de gemeente. In het nazorgbezoek zijn ook preventietips gegeven om het risico op een

53

overval te verkleinen. Daarnaast zijn extra acties uitgevoerd, zoals gerichte politiesurveillance en het aanbrengen van fysieke maatregelen. In het voorjaar en de zomer zijn verschillende acties uitgevoerd om inwoners te waarschuwen voor babbeltrucs. Hiervoor zijn flyeracties in diverse winkelcentra gehouden en zijn social media berichten verspreid. Specifieke onderwerpen in de acties tegen babbeltrucs waren het waarschuwen tegen personen die zich voordoen als postbezorger of als controleur op aanwezigheid van de per 1 juli verplichte rookmelder. Daarnaast zijn diverse acties ingezet op het beschermen van ouderen tegen babbeltrucs (RIS 312954). Lokale persoonsgerichte aanpak De lokale persoonsgerichte aanpak, kortweg PGA lokaal, is in 2022 voortgezet. In totaal zijn door de gemeente Den Haag samen met haar ketenpartners 290 jongeren tot 27 jaar integraal aangepakt. Daarvan waren er 179 jonger dan 18 jaar en 39 werden besproken in het kader van de persoonsgerichte aanpak van de midden risicogroepen vanuit de Haagse aanpak problematische (jeugd)groepen.

De PGA lokaal is onderverdeeld in 4 doelgroepen, namelijk jongeren tot 27 jaar die; • betrokken zijn bij high impact crimes; • betrokken zijn bij drugscriminaliteit; • zijn aangehouden met een (steek)wapen; • ernstige overlast veroorzaken in de openbare ruimte Het doel: de betreffende personen weer op het goede spoor krijgen om (herhaalde) overlast en criminaliteit te voorkomen. Zorg- en Veiligheidshuis Casussen met complexe problematiek zijn ook in 2022 overgedragen aan het Zorg- en Veiligheidshuis. In het Zorg- en Veiligheidshuis kwamen afgelopen jaar 299 verzoeken binnen om Haagse personen te bespreken. Van deze verzoeken zijn 230 casussen gewogen en uiteindelijk is voor 87 van de aangemelde zaken een integraal overleg georganiseerd en een plan van aanpak opgesteld. De overige zaken zijn niet integraal opgepakt, maar met een andere suggestie voor een vervolgaanpak teruggegeven aan de organisatie die de casus heeft aangemeld. Jongeren en wapens Een belangrijke doelgroep zijn jongeren die met een (steek-)wapen op zak worden aangehouden. Tussen 2018 en 2019 steeg het wapenbezit en -gebruik onder jongeren van 12 tot en met 17 jaar sterk. Nu lijkt er sprake te zijn van stabilisatie. Hoe dan ook blijven de cijfers van het wapenbezit en wapengebruik onder jongeren in Den Haag zorgelijk.

Om het wapenbezit- en gebruik onder jongeren een halt toe te roepen, is het Haags Actieplan wapens en jongeren (RIS 307307 en de voortgangsrapportage RIS 311008) in volle gang, in samenhang met de aanpak schoolveiligheid (RIS 308006 en de voortgangsrapportage RIS 311079). Enkele voorbeelden: • Alle jongeren die betrapt zijn op wapenbezit of -incidenten worden aangemeld bij PGA lokaal. • Halt heeft op 74 scholen voorlichting gegeven over wapens en geweld. • Centrum 16-22 verzorgde in 24 klassen in het praktijkonderwijs en het vmbo de lessenreek ‘Mes Weg!’. • Aan het preventieve project ‘Alleen jij bepaalt wie je bent’ deden 156 leerlingen mee uit het vmbo en het praktijkonderwijs. Spoor 2: Gebiedsgerichte aanpak De gemeente heeft in 2022 gewerkt met een gebiedsgerichte aanpak in gebieden waar de leefbaarheid en veiligheid ernstig onder druk staan. Naast criminele activiteiten gaat het in deze gebieden ook om allerlei vormen van ernstige overlast en illegale activiteiten. De gebiedsgerichte aanpak is ingezet in de vier aangewezen prioritaire gebieden (RIS307114) en andere kwetsbare gebieden waar problemen cumuleren, zoals Den Haag Zuid West, de Scheveningse kuststrook en Laak Centraal. De gemeente werkt aan een gerichte, robuuste, meerjarige, integrale aanpak van deze problemen en hun oorzaken. Om de gebiedsaanpakken te versterken zijn een aantal instrumenten ingezet.

Accounthouders veiligheid De accounthouders veiligheid, oftewel de veiligheidsregisseurs, hebben in 2022 zich in de stadsdelen ingezet om de systeemwereld van de gemeente en de leefwereld van de bewoners te verbinden. Acute overlastproblemen zijn opgepakt, waarbij de problematiek is geïnventariseerd en samen met partners gewerkt aan een oplossing. In 2022 konden de veiligheidsregisseurs weer de stadsdelen in en hadden meer persoonlijk contact met bewoners en ondernemers. De veiligheidsregisseurs hebben in 2022 gewerkt aan de (meerjarige) gebiedsaanpakken, zoals de Regiodeal Den Haag Zuid West, het programma Toekomst Scheveningse Badplaats en de prioritaire gebieden Kaapseplein, Jan Luykenlaan/Van Baerlestraat, 54

Duindorp, Zevensprong en Weimarstraat/Beeklaan. Hiernaast hebben zij zich ook specifiek ingezet in Laak, bedrijventerrein Zichtenburg, Kerketuinen en Dekkershoek en Schilderswijk en vanuit bestaande instrumenten gewerkt om de veiligheid te verbeteren. Haagse aanpak problematische (jeugd)groepen Onder regie van de gemeente Den Haag worden alle problematische jeugdgroepen aangepakt. In 2022 waren er in totaal 14 problematische jeugdgroepen. Het betreft: • 3 groep met het label: laag risico. • 8 groepen met het label: midden risico. • 3 groepen met het label: hoog risico. In het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden hebben 63 jongeren uit 3 problematische jeugdgroepen die een hoog risico vormen een persoonlijke aanpak gekregen. De problematische jeugdgroepen met het label hoog risico zijn actief in het Schipperskwartier, Houtwijk/Waldeck en de omgeving van de ’s Gravenzandelaan. Verder is in 2022 de aanpak van rivaliserende jeugdgroepen ontwikkeld, in samenwerking met de politie, Openbaar Ministerie, Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden en de gemeenten Delft en Zoetermeer (RIS 314082). Buiten deze persoonsgerichte aanpak is er een netwerkoverleg gewelddadige rivaliserende jeugdgroepen opgestart met als doel de samenhang bewaken van de persoonsgerichte aanpakken en de groepsdynamieken.

Gebiedsgerichte Integrale Handhavingsacties De gebiedsgerichte Integrale Handhavingsacties zijn ondertussen een Haags begrip. Tijdens deze grootschalige acties, zijn verschillende deelacties integraal uitgevoerd om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. De nauwe samenwerking versterkt de slagkracht omdat door de aanwezigheid van alle professionals doorgepakt kan worden. De deelacties zijn gericht op horeca, woningen, verkeer, openbaar vervoer en openbare ruimte. De handhavende partijen zijn met name zichtbaar aanwezig geweest, maar ook onzichtbaar om de pakkans te vergroten. Meldingen en signalen uit de wijk zijn hierbij gecontroleerd. De gebiedsgerichte Integrale Handhavingsacties ondersteunen de verschillende (geprioriteerde) gebiedsaanpakken zoals bijvoorbeeld in Scheveningen, Transvaal, Zuidwest, Jan Luykenlaan en Laak. Het brengt overlastgevers en criminelen in beeld. De grootschalige, zichtbare aanwezigheid van handhavers heeft een afschrikwekkende werking. Vanuit bewoners en ondernemers hebben we positieve reacties gekregen op deze acties. De deelnemende diensten hebben te maken met capaciteitstekort en andere prioriteiten. In 2022 was het een uitdaging om de kwaliteit en kwantiteit van de integrale handhavingsacties vast te houden. In 2022 hebben 15 Integrale Handhavingsacties plaatsgevonden, waarvan 7 gebiedsoverstijgend.

Via verschillende kanalen, waaronder de website van de gemeente, is na iedere Integrale Handhavingsacties gedeeld wat de opbrengsten waren. Cameratoezicht In Den Haag worden, als sluitstuk van een gerichte aanpak, weloverwogen vaste en verplaatsbare openbare orde camera’s ingezet om criminaliteit en overlast tegen te gaan. In 2022 is het aantal vaste camera's in Den Haag (106) niet gewijzigd. Ook de 30 camera’s rondom het Cars Jeans-stadion zijn nog steeds aanwezig. Op basis van de periodieke evaluatie over de jaren 2016-2020 zal het vast cameratoezicht in de aangewezen gebieden worden voortgezet (RIS 309446). Daarnaast zijn in 2022 22 tijdelijke flexibele camera’s opnieuw op verschillende overlastlocaties in de stad ingezet. De burgemeester heeft gebieden rond de overlastlocaties aangewezen, waarbinnen deze camera’s flexibel worden ingezet. In mei 2022 was de overlast en de openbare orde problematiek in deze gebieden nog niet van de baan. De burgemeester heeft daarop besloten om 13 gebieden per 1 juni 2022 opnieuw aan te wijzen. Verder is er 1 nieuw gebied bijgekomen, te weten de Leyweg (RIS312732). In 2 gebieden is de gemeente gestopt met tijdelijke camera’s, namelijk de Dreven en de Terwestenstraat e.o. Gebiedsgericht instrumentarium om bedel-, softdrugs- en/of alcoholoverlast terug te dringen Overlast door alcoholgebruik is nog steeds actueel in Den Haag.