RIS315244 bijlage 1a - Programmarekening 2022

voordelig) en overige effecten (per saldo € 2,3 mln. voordelig). Stadsvernieuwing € 2,2 mln. N De benodigde voorziening WOM Den Haag Zuidwest is voor 2022 berekend op € 13,9 mln. Dit betekent dat de voorziening met € 5,5 mln. is gestegen. Daarnaast zijn diverse projecten vertraagd in de uitvoering of duren langer in tijd en lopen door in 2023. Dit leidt tot voordelen. Wonen en bouwen € 3,1 mln. V De doelstelling om jaarlijks 4.000 nieuwe woningen in aanbouw te nemen, niet is volledig behaald, in samenhang hiermee is de personele inzet op projecten ook minder dan begroot (€ 0,8 mln. voordeel). Beschikbare projectmiddelen (uit de Enecoreserve) zijn hierdoor eveneens niet volledig besteed (€ 2,3 mln. voordeel). Hiertegenover staat een lagere onttrekking aan de gemeentebrede reserve op programma 15 Financiën. De middelen blijven beschikbaar voor uitvoering in de komende jaren. Kernregistraties € 1,2 mln. V Door onderbezetting op de afdeling Geo-informatie is er een voordeel van € 0,5 mln. Ook heeft het afsluiten van overbodige service een voordeel van € 0,2 mln. opgeleverd voor IT. Daarnaast is er minder gebruik gemaakt van de programmabudgetten voor beheer € 0,5 mln. Programma 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening Burgerzaken € 2,5 mln.

N Het negatieve resultaat op burgerzaken wordt met name verklaard door de volgende drie effecten: • Hogere lasten bij verkiezingen door de genomen beheersmaatregelen in het kader van de Tijdelijke wet verkiezingen Covid-19 (€ 0,5 mln.). Daarnaast is € 0,3 mln. aan extra kosten gemaakt in relatie tot voorbereidende werkzaamheden voor de verkiezing van het Kiescollege voor niet-ingezeten. Hier staat compensatie vanuit de decembercirculaire van het Rijk tegenover. • Het Callcenter 14070 had lagere doorbelastingen aan calls (€ 0,5 mln.), hogere inhuurkosten (€ 1,1 mln.) en lagere vaste personeelskosten (€ 0,5 mln.) • Bij de balies zijn de lasten € 0,5 mln. hoger door inhuur vanwege ziekteverzuim en om de drukte bij de balies te beheersen (uitgestelde vraag na de coronajaren 202o en 2021) Integratie en Burgerschap € 1,1 mln. V De lagere lasten zijn met name het gevolg van vertragingen, zoals de vertraagde aanbesteding van de herdenkingsmonumenten slavernijverleden (€ 0,5 mln.) en diverse projecten (onder andere; antidiscriminatie, Taal in de buurt) die zijn vertraagd als gevolg van onderbezetting en coronamaatregelen (€ 0,5 mln.) 18

Programma 15 Financiën Gemeentebrede reserves € 21,3 mln. N Dit betreft een nadeel van € 21,3 mln. op de gemeentebrede reserves als gevolg van lagere bestedingen bij andere programma’s. Hier tegenover zijn op de betreffende programma's minder lasten gerealiseerd, waardoor het resultaat gemeentebreed neutraal is. De inhoudelijke toelichtingen zijn opgenomen in de betreffende beleidsprogramma's. Gemeentefonds: btw-compensatiefonds € 14,1 mln. V Als de gemeenten gezamenlijk minder btw uit het btw-compensatiefonds declareren dan er in dat fonds zit, betaalt het Rijk het overschot uit aan de gemeenten. De gemeenten hebben in 2022 € 320,917 mln. overschot van het btw-compensatiefonds (overschot van 2021) uitbetaald gekregen. Het Haagse aandeel daarin is 4,4%, oftewel € 14,1 mln. Het voordeel is incidenteel. Gemeentefonds: taakmutaties decembercirculaire € 10,1 mln. V In de decembercirculaire van het gemeentefonds heeft de gemeente extra geld van het Rijk gekregen, wat nog niet begroot was. Daarvan zijn drie taakmutaties groter dan € 1 mln.: continuïteit van de zorg en maatschappelijke opvang (€ 2,8 mln.), opstart- en verkiezingskosten kiescollege (€ 1,4 mln.) en compensatieregeling voogdij 18+ (€ 1,1 mln.). Deze inkomsten zijn in principe nodig om de extra lasten voor die taken in 2022 en/of 2023 te dekken. Gemeentefonds: Haagse aantallen en overige afrekeningen € 8,5 mln.

V De Haagse aantallen zijn de verzamelnaam voor allerlei technische afrekeningen in het gemeentefonds, waaronder de ontwikkeling van het aantal inwoners, woonruimten enz. van Den Haag in verhouding met andere gemeenten. De uiteindelijke afrekening van de gemeentefondsuitkering (€ 6 mln.) sluit daarom nooit exact aan op de begroting. Aan nabetalingen gemeentefonds over voorgaande jaren kreeg de gemeente in 2022 € 2,5 mln. Voorziening Spaarverlof: € 6,6 mln. N In de cao-gemeenten 2021-2022 is het verlofsparen geïntroduceerd. De commissie BBV die toeziet op financiele regelgeving van gemeenten heeft bepaald dat alle gemeenten in Nederland hiervoor een voorziening dienen te treffen. De reden is dat het om een verplichting gaat van ongelijke omvang. De hoogte van de voorziening voor Den Haag betreft € 6,6 mln. Overzicht Overhead Overhead primair proces € 2,8 mln. N Er was sprake van extra inhuur op leidinggevende- en managementondersteunende functies binnen het primaire proces. Dit heeft deels betrekking op de test- en vaccinatiestraten en het bron- en contactonderzoek. Een andere oorzaak is krapte op de arbeidsmarkt, waardoor op diverse plekken langere inhuur noodzakelijk was. Ondersteuning bestuur en concernbedrijfsvoering € 1,4 mln. V De per saldo lagere lasten kennen verschillende oorzaken.

De drie grootste oorzaken zijn de volgende: • Door inflatie en energie zijn materiële budgetten overschreden met € 1,5 mln. Dit betreft het saldo van de werkelijke kostenstijgingen en daarvoor ontvangen prijscompensatie. • Het tijdelijk openstaan of openhouden van vacatures levert voordelen op. Om de bedrijfscontinuïteit te waarborgen wordt ingehuurd en daardoor ontstaan financiële nadelen. Het saldo van deze voor- en nadelen bedroeg in 2022 € 1,2 mln. voordelig. • De kosten voor onderhoud, BHV, technische en fysieke beveiliging van panden, vallen circa 1,0 mln. lager uit. Dit is het gevolg van de volle orderportefeuille van externe leveranciers.

19

1.2.2 Opvang ontheemden Oekraïne en asielzoekers In deze paragraaf wordt kort stilgestaan bij de ontwikkelingen rondom ontheemden Oekraine en asielzoekers over 2022. Daarbij is eveneens aandacht voor financiën met betrekking tot opvang ontheemden Oekraine. Het Rijk vergoed de gemeentelijke kosten met een brede regeling. Deze raakt verschillende beleidsprogramma’s en wordt hieronder gemeentebreed toegelicht. Algemeen: Op 24 februari 2022 is Rusland Oekraïne binnengevallen. Enkele dagen na de inval meldden de eerste Oekraïense vluchtelingen zich in het stadhuis voor onderdak. Binnen twee weken ving gemeente Den Haag honderden Oekraïense ontheemden op in Haagse hotels. Om de vluchtelingenstroom in goede banen te leiding is in razend tempo een regionaal aanmeldcentrum opgezet. Op deze plek in Rijswijk konden we Oekraïense vluchtelingen een warm welkom bieden en in kleding, zorg en andere basisbehoeftes voorzien. Vlot openden de eerste langdurige opvangplekken in een voormalig zorgcentrum en conservatorium. De plannen om een voormalig klooster, school en andere panden te verbouwen tot tijdelijke opvangplek volgden spoedig. Haagse inwoners stonden ook klaar voor Oekraïense ontheemden: in gastgezinnen en bij familie vonden Oekraïners ook een warm welkom.

In een crisisteam kwam vlot de gemeentelijke dienstverlening voor de basisregistratie personen, leefgeldverstrekking, begeleiding naar werk en inschrijven voor onderwijs op gang. Rond de zomer ging het crisisteam over in een Tijdelijke Projectorganisatie om de gemeentelijke inzet te borgen. Naast Oekraïense ontheemden hebben we dit jaar vier locaties geopend voor asielzoekers: een noodopvanglocatie aan de Regulusweg en voor crisisnoodopvang zijn drie hotels ingezet. De kosten hiervoor zijn vergoed door het COA. De raad is met raadsmededelingen uitgebreid meegenomen in de ontwikkelingen en de Haagse inzet (o.a. RIS 313873 en RIS 312501). Eind 2022 vangen we in binnen de Haagse stadsgrenzen 3.000 Oekraïense ontheemden op: 1.200 in gemeentelijke opvangplekken en 1.800 Oekraïners buiten gemeentelijke opvang (bij gastgezinnen, familie of eigen woonplek). Voor de opvang van asielzoekers zijn 600 (crisis)noodopvangplekken gerealiseerd. De verwachting voor 2023 is dat de noodzaak voor opvang van vluchtelingen – zowel ontheemden uit Oekraïne als asielzoekers – onverminderd hoog blijft. Brede bekostigingsregeling ontheemden Oekraïne: Vanaf de start van de crisis heeft het Rijk de verzekering gegeven dat de kosten van de door gemeenten vergoed worden. Dit is geregeld via de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne.

De begroting is op basis van deze regeling geactualiseerd met een bedrag van € 33 mln. aan baten en lasten verspreid over de zes programma’s waar de uitgevoerde activiteiten hebben plaatsgevonden. De realisatie in 2022 betreft € 35,1 mln. en heeft op de volgende programma’s plaatsgevonden en zijn daar nader toegelicht: Programma 2: College en bestuur

Bedrag € 0,1 mln.

6: Onderwijs

€ 1,3 mln.

8: Zorg, welzijn, jeugd en gezondheid 13: Stadsontwikkeling en wonen

€ 18,2 mln.

14: Stadsdelen, integratie en dienstverlening 16: Overhead

€ 13,8 mln.

Totaal realisatie

€ 35,1 mln.

Werkzaamheden Extra faciliteiten bij de ambassade van Oekraïne Werkzaamheden met betrekking tot onderwijs Uitvoeringskosten, huur accommodaties en transitiekosten. Uitvoeringskosten, huur accommodaties en transitiekosten. Uitvoeringskosten en verstrekking van leefgeld Communicatie, control en inkoop en personeel en organisatie

€ 0,3 mln.

€ 1,4 mln.

De rijksbijdrage wordt in 2023 definitief vastgesteld en indien deze bijdrage sterk afwijkt van de gerealiseerde kosten, wordt hier nader over geïnformeerd.

20

Kengetallen Den Haag

(peildatum 1/1/2023)

Bron: Basisregistratie Personen (BRP) en Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Bevolkingssamenstelling Aantal inwoners naar leeftijd (in jaren) 0-4 5 - 14 15 - 19

Bevolkingsgroei

9.816

28.783 61.487 32.420

5.600

1,8%

210.594

20 - 44

4.539

145.286

45 - 64

64.866

65 - 79 80+

Geboorte- en sterftecijfers

19.686

Totaal

Migratie binnenlands

Absolute en relatieve verandering van het aantal ingeschreven personen ten opzichte van begin 2022

563.122

natuurlijke bevolkingsgroei

Migratie buitenlands

Verandering in de samenstelling van de Haagse bevolking

26.314

aantal personen uit de Middenen Oost- Europese EU-landen

vestigers uit het buitenland

vestigers uit het binnenland

1.061

3.086

5.753

vertrekkers

vestigers

22.112 25.677

14.026 vertrekkers naar het buitenland

vertrekkers naar het binnenland

Aantal huishoudens

278.233

Aantal nationaliteiten dat ten minste 500 keer voorkomt

Percentage Hagenaars zonder Nederlandse nationaliteit

stand 1-1-2022

38

21,1%

excl. niet geregistreerde gepriviligeerden

excl. niet geregistreerde gepriviligeerden

Zorg en Welzijn Aantal inwoners ouder dan 75 jaar

Werk Percentage jeugdigen van 0 tot 23 jaar

Aantal ingeschreven personen tussen 15 en 75 jaar (potentiele beroepsbevolking)

37.141 Demografische druk de verhouding tussen het aantal personen van 0 - 19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen van 20 - 64 jaar

58,2%

26,0% 20 - 64

0 - 19 > 65 jaar

op

1

1,72

435.711 Aantal ingeschreven personen bij UWV zonder werk en werkzoekend UWV

34.915 Per 31-10-2022 Bron: UWV

Samenstelling college van burgemeester en wethouders

Jan van Zanen, Burgemeester Portefeuille: Openbare orde en veiligheid, Algemene bestuurlijke aangelegenheden en Representatie 2 College en Bestuur 4 Openbare orde en veiligheid 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening

Robert van Asten Portefeuille: Stedelijke Ontwikkeling, Strategie en Europa 5 Cultuur en Bibliotheek 11 Economie 12 Mobiliteit 13 Stadsontwikkeling en wonen Stadsdeelwethouder Segbroek

Saskia Bruines Portefeuille: Financiën, Cultuur en Economie 5 Cultuur en Bibliotheek 11 Economie 15 Financiën Stadsdeelwethouder Haagse Hout

Anne Mulder Portefeuille: Mobiliteit, Buitenruimte en Scheveningen 9 Buitenruimte 12 Mobiliteit 13 Stadsontwikkeling en wonen Stadsdeelwethouder Scheveningen

Kavita Parbhudayal Portefeuille: Werk, Wijken en Dienstverlening 7 Werk en Inkomen 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening 15 Financiën 16 Overhead Stadsdeelwethouder Leidschenveen - Ypenburg

Mariëlle Vavier Portefeuille: Armoede, Inclusie en Volksgezondheid 7 Werk en Inkomen 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 11 Economie 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening Stadsdeelwethouder Laak

Arjen Kapteijns Portefeuille: Duurzaamheid, Energietransitie en Klimaatadaptatie 3 Duurzaamheid, Milieu en Engerietransitie 9 Buitenruimte Stadsdeelwethouder Centrum

Martijn Balster Portefeuille: Volkshuisvesting, Welzijn en Zuidwest 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 13 Stadsontwikkeling en Wonen 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening Stadsdeelwethouder Escamp

Hilbert Bredemeijer Portefeuille: Onderwijs, Jeugd en Sport 6 Onderwijs 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 10 Sport 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening Stadsdeelwethouder Loosduinen

2 Jaarverslag 2.1 Gemeenteraad Portefeuillehouder: Presidium Wat is het doel? De gemeenteraad vertegenwoordigt de inwoners van Den Haag. De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente en besluit op hoofdlijnen over het beleid. Het vaststellen van de begroting en de rekening van de gemeente behoort tot de wettelijke taken van de gemeenteraad. Verder controleert de gemeenteraad de uitvoering van het beleid door burgemeester en wethouders. De griffie ondersteunt de gemeenteraad bij de werkzaamheden. Onder het programma Raadorganisatie vallen ook de Rekenkamer Den Haag en de ombudsman Den Haag.

Wat is beoogd en wat is behaald? De griffie, de rekenkamer Den Haag en de ombudsman Den Haag stellen elk een jaarverslag op met de activiteiten van het afgelopen jaar. Deze verslagen staan op de eigen websites.

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2022 Gemeenteraad Apparaatskosten Gemeenteraad Bestuursondersteuning Gemeenteraad Ombudsman Rekenkamer Totaal • • • • • • • • • • •

• • •

(incl. toevoegingen en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Begroting Rekening 2022 Resultaat saldo 2022 Lasten Baten Saldo 2022 1.822 N 1.782 0 1.782 N 40 V 3.300 N 3.499 0 3.499 N 199 N 3.157 N 2.906 0 2.906 N 251 V 749 N 764 37 727 N 22 V 1.043 N 961 0 961 N 82 V 10.071 N

9.912

37

9.875 N

196 V

De gemeenteraad heeft 21 keer vergaderd. Vanaf 29 maart vergaderde de gemeenteraad weer voltallig fysiek in de raadzaal. De raadsverkiezingen waren op 16 maart. De griffie heeft activiteiten georganiseerd om de opkomst te bevorderen, zoals een brief aan jongeren die voor het eerst mochten stemmen en een postercampagne in de stad. Op 30 maart is de nieuwe gemeenteraad geïnstalleerd. Op 27 september zijn de wethouders in het nieuwe college door de gemeenteraad benoemd. De adviescommissie voor de toetsing van de verenigbaarheid van functies met het raadslidmaatschap heeft openbaar advies uitgebracht aan raads- en commissieleden. De meerjarenbegroting is vastgesteld op 22 december. Dit is later dan de verplichte datum van 15 november voor aanlevering bij de provincie. Voor de latere aanlevering heeft Gedeputeerde Staten van de provincie toestemming gegeven. In de meerjarenbegroting is structureel € 0,4 mln. beschikbaar gesteld voor de raadsorganisatie. Dit als gevolg van de motie Versterkenhoogsteorgaan uit juni 2021. Het programma Gast van de raad kon door de coronamaatregelen niet worden uitgevoerd. Het programma Raad in de Stad is één keer georganiseerd, op 21 november in het stadsdeel Loosduinen. In mei is de raadsenquêtecommissie Amare gestart met de werkzaamheden. Deze commissie doet onderzoek naar de totstandkoming van het cultuurgebouw Amare en het Spuiplein.

De werkzaamheden lopen door in 2023. Een voorbereidingscommissie uit de raad heeft een vooronderzoek gedaan naar een mogelijke raadsenquête rond het project Dreven Gaarden Zichten. Het onderzoek betrof de informatievoorziening naar de raad over dit project en ook om risico’s die spelen bij Dreven, Gaarden en Zichten en de raad besloot op 1 december om geen raadsenquête over dit onderwerp te houden. Samen met de ambtelijke organisatie is na de verkiezingen een duale werkgroep gestart die de oorzaken van de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen onderzoekt. De duale werkgroep Omgevingswet heeft een kader voorbereid voor toepassing van het adviesrecht van de gemeenteraad bij omgevingsplannen. De griffie ondersteunde in 2022 de gemeenteraadsleden, de voorzitter van de gemeenteraad, het presidium en de gemeenteraadscommissies. Die ondersteuning bestaat uit: voorbereiding en 24

•

verslaglegging van commissie- en gemeenteraadsvergaderingen en secretariële werkzaamheden voor het dagelijks bestuur van de gemeenteraad, het presidium. Ook heeft de griffie een aantal raadswerkgroepen ondersteund, de enquêtecommissie Amare en de voorbereidingscommissie Dreven Gaarden Zichten. De gemeenteraad heeft eind 2021 besloten de gemeentelijke accountantsorganisatie onder te brengen bij de raadsorganisatie. De voorbereidingen hiervoor zijn in gang gezet.

De ombudsman Den Haag en jeugdombudsman behandelden ook in 2022 vanuit een onafhankelijke positie klachten van inwoners en instellingen over de gemeentelijke organisatie. De jeugdombudsman doet dit ook voor de jeugdzorginstellingen. Zij doen dit vanuit een onafhankelijke positie. In 2022 heeft de Rekenkamer Den Haag onafhankelijk onderzoek gedaan naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur.

Wat heeft het gekost?

Lasten en baten De lasten en baten hebben betrekking op de vergoeding aan de gemeenteraadsleden en de apparaatslasten van de gemeenteraad, zoals vergoedingen aan de fracties. Ook de kosten van de gemeenteraads- en commissievergaderingen vallen hieronder. Verder gaat het om de uitvoering van taken door de griffie, de ombudsman, de jeugdombudsman en de rekenkamer. Lasten Binnen dit programma wordt € 1,8 mln. (18%) besteed aan de vergoedingen aan gemeenteraadsleden. De apparaatslasten van de gemeenteraad bedragen € 3,5 mln. (35%), waarvan € 2,0 mln. voor de vergoedingen aan fracties. De bestuursondersteuning gemeenteraad beslaat € 2,9 mln. (29%), waarvan € 0,8 mln. voor (voorbereiding) van raadsenquêtes, de (jeugd)ombudsman € 0,8 mln. (8%) en de rekenkamer € 1,0 mln. (10%). Baten De uitgaven van de raadsorganisatie (ROR) worden bijna geheel (€ 9,9 mln.) gedekt uit de algemene middelen. De ombudsman is ook ombudsman voor Leidschendam-Voorburg. Jaarlijks krijgt Den Haag hiervoor een bijdrage van de gemeente Leidschendam-Voorburg. De anti-discriminatievoorziening wordt uitgevoerd door de gemeentelijke ombudsman. Dit is sinds 2019 ondergebracht bij programma 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening.

25

Rekening 2021 Lasten Baten Saldo exclusief reserves

Begroting 2022 voor wijziging

Bedragen x € 1.000 Rekening Resultaat 2022 2022

Begroting 2022 na wijziging

8.958 37 8.921 N

9.159 35 9.124 N

10.106 35 10.071 N

9.912 37 9.875 N

194 V 2V 196 V

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0 -

Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

0 8.921 N

0 9.124 N

0 9.875 N

0 196 V

0 10.071 N

Resultaat Dit programma heeft een positief resultaat van € 0,2 mln. Dit is € 0,1 mln. lager dan het voorgaande jaar. Onderdeel hiervan is een positief resultaat bij de rekenkamer van € 0,1 mln. dat volgens de verordening op de rekenkamer toegevoegd wordt aan het budget voor 2023. Verder bestaat het resultaat voornamelijk uit enige ruimte bij de griffie voor het opvangen van onverwachte uitgaven. Deze financiële ruimte is noodzakelijk, omdat dit programma geen programmareserve kent. Mee- en tegenvallers komen daarmee ten gunste of ten laste van de algemene middelen. Voorbereiding raadsenquête DrevenGaardenZichten De kosten van dit voorbereidend onderzoek bedragen € 0,07 mln. Raadsenquête Amare Voor dit onderzoek zijn in 2022 aan de kant van de gemeenteraad kosten gemaakt van € 0,7 mln. De kosten voor het voorbereidend onderzoek en de raadsenquête zijn met de vaststelling van de uitvoeringsnota alsnog aan de begroting 2022 toegevoegd. Gemeenteraad

Bedragen x €1.000 Lasten

Baten

Saldo

Rekening 2022

1.782

0

1.782

N

Begroting 2022

1.822

0

1.822

N

0

40

V

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 3.499 N

0

3.300

N

0

199

N

40

Resultaat

V

Apparaatskosten Gemeenteraad Rekening 2022

Lasten 3.499

Begroting 2022

3.300 199

Resultaat

N

Deze apparaatskosten gaan over de middelen om de gemeenteraad en de raadscommissies te ondersteunen. Denk aan fractieondersteuning, huisvesting van de gemeenteraad en verslaglegging van gemeenteraadsvergaderingen. Toelichting financieel resultaat Apparaatskosten gemeenteraad € 0,2 mln. N S Werkplekken fracties, ICT-voorzieningen en corona-kosten € 0,2 mln. N S De hoofdoorzaken van dit negatieve deelresultaat zijn de structurele kosten voor extra werkplekken bij de fracties en extra ICT-voorzieningen. Door de hogere kosten van diverse ICT ontwikkelingen nemen de ICT kosten de laatste jaren toe. Het gaat bijvoorbeeld om vervanging van verouderde apparatuur, maar ook om aanbesteding van diensten als streaming (uitzenden) van de vergaderingen. Het beschikbare budget is niet met deze ontwikkelingen meegegroeid.

26

Bestuursondersteuning Gemeenteraad Rekening 2022

Lasten 2.906

Begroting 2022

3.157

Resultaat

251

V

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 2.906 N

0

3.157

N

0

251

V

De griffie ondersteunt de gemeenteraad, de voorzitter van de gemeenteraad, het presidium en de gemeenteraadscommissies. Toelichting financieel resultaat Bestuursondersteuning gemeenteraad € 0,25 mln. V I Personeelslasten € 0,1 mln. V I De formatie van de griffie kent enige ruimte (circa 1 fte inclusief overhead) om situaties op te vangen als langdurig ziekteverlof, zwangerschapsverlof of tijdelijke activiteiten. In 2022 zijn tijdelijk externe krachten ingezet vanwege een vacature raadsvoorlichting en behoefte aan extra ondersteuning bij het commissiesecretariaat. Per saldo is er sprake van een klein voordeel. Onvoorziene uitgaven € 0,05 mln. V I Aangezien het programma geen bestemmingsreserve kent, is er enige ruimte opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Dit jaar is er op dit budget een beroep gedaan voor onder andere de Raad in de stad, de projectkosten herpositionering Gemeentelijke accountantsdienst, aantreden van de nieuwe raad en het onderzoek naar de opkomst verkiezingen. Overige kosten € 0,1 mln. V I Een deel van de overige kosten is in 2022 lager uitgevallen.

Ombudsman Rekening 2022

Lasten 764

Begroting 2022

784

Resultaat

20

V

Baten 37

Bedragen x €1.000 Saldo 727 N

35

749

N

22

V

2

V

De ombudsman beschrijft in haar eigen jaarverslag de activiteiten van het afgelopen jaar. Rekenkamer Rekening 2022

Lasten 961

Begroting 2022

1.043 82

Resultaat

V

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 961 N

0

1.043

N

0

82

V

De rekenkamer sluit 2022 af met € 0,08 mln. voordeel. Dat is lager dan 10% van het jaarbudget van deze activiteit. In de verordening op de rekenkamer is opgenomen dat de rekenkamer dit resultaat meeneemt naar het volgende jaar. De Rekenkamer Den Haag beschrijft in haar eigen jaarverslag de activiteiten van het afgelopen jaar. Reserves, voorzieningen en investeringen bedragen x € 1.000 Begroting 2022

Investeringen MIP

Rekening 2022

Afwijking

Bijdragen Bijdragen derden/Voor- Aandeel derden/Voor- Aandeel Totaal zieningen gemeente Totaal zieningen gemeente

Totaal

Economisch nut: Concernbrede Informatiesystemen (CIS)

100

0

100

0

0

0

-100

Totaal

100

0

100

0

0

0

-100

27

2.2 College en bestuur Portefeuillehouder: Jan van Zanen Wat is het doel? Het college van burgemeester en wethouders vormt samen met de gemeenteraad het Haagse gemeentebestuur. De gemeenteraad stelt de kaders vast. Het college voert het beleid uit.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen Binnen dit programma wordt de ondersteuning van het college en de bestuurders verantwoord. Dit jaar is met name aandacht besteed: • De vorming van het nieuwe college naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart 2022. • Het raadsonderzoek Amare. • De bestuurlijke integriteit. • De representatie van het college. • De samenwerkingsverbanden.

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2022 College van BenW Bestuurlijke samenwerking Totaal

(incl. toevoegingen en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Begroting Rekening 2022 Resultaat saldo 2022 Lasten Baten Saldo 2022 4.878 N 4.083 72 4.011 N 866 V 3.910 N 4.137 0 4.137 N 227 N 8.788 N

8.220

72

8.148 N

640 V

College van BenW Nieuw college Na de raadsverkiezingen van 16 maart 2022 en coalitieonderhandelingen is eind september 2022 een nieuw college geïnstalleerd. In 2022 is de overgang naar een gezamenlijke huisvesting van het college gerealiseerd. Raadsonderzoek Amare In 2022 is een tijdelijk team gevormd voor het faciliteren van het raadsonderzoek Amare aan de zijde van het college. Dit team coördineert de beantwoording van de informatieverzoeken van de onderzoekscommissie en coördineert verzoeken om medewerking aan het onderzoek voor personen die worden opgeroepen voor een interview of verhoor uit de gemeentelijke organisatie. De kosten hebben betrekking op personele (meer-)kosten voor leden van het team en externe kosten voor bijvoorbeeld documentaire, juridische en communicatieve ondersteuning. Bestuurlijke samenwerking Hieronder vallen de bijdragen aan de Metropoolregio Rotterdam – Den Haag en de Vereniging van Nederlandse gemeenten. Metropoolregio Rotterdam-Den Haag Den Haag werkte ook in 2022 nauw samen met 22 andere gemeenten in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag. Doel van dit samenwerkingsverband is het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van het economisch vestigingsklimaat in deze regio. Dit is in 2022 onder andere vormgegeven door het opstellen van de concept Strategische Agenda 2023 – 2026.

Daarnaast heeft een evaluatie plaatsgevonden van het Transitieprogramma OV en corona. Tot slot is een akkoord bereikt tussen Rijk, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, provincie Zuid-Holland en de gemeenten Den Haag en Rotterdam over een gezamenlijke investering van € 4,8 miljard in de bereikbaarheid in Zuid-Holland.

28

Wat heeft het gekost?

De lasten binnen dit programma worden evenredig uitgegeven aan de activiteiten College van B&W en de Bestuurlijke samenwerking. De dekking hiervoor bestaat voor 99% uit algemene middelen.

Rekening 2021 Lasten Baten Saldo exclusief reserves

Begroting 2022 voor wijziging

Bedragen x € 1.000 Rekening Resultaat 2022 2022

Begroting 2022 na wijziging

7.258 54 7.204 N

8.117 0 8.117 N

8.938 150 8.788 N

8.220 72 8.148 N

718 V 78 N 640 V

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0-

Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

0 7.204 N

0 8.117 N

0 8.788 N

0 8.148 N

0640 V

Resultaat Op de lasten laat dit programma een voordeel zien van € 0,7 mln. en op de baten een nadeel van € 0,1 mln. Dit leidt uiteindelijk tot een voordelig programmaresultaat van € 0,6 mln. Deze afwijkingen worden hieronder toegelicht. Wat zijn de verschillen met 2021? De belangrijkste verschillen zijn te verklaren door de aanpassing van de begroting voor het raadsonderzoek Amare € 0,6 mln. waardoor de lasten in 2022 hoger zijn dan in 2021. Daarnaast zijn er baten en lasten begroot € 0,15 mln. voor de inzet binnen dit programma in 2022 op de opvang Oekraïne. Ook is er trend toegepast in 2022 op de samenwerkingsverbanden € 0,2 mln. en de overige budgetten € 0,2 mln. Daarnaast heeft er in 2022 nog een toevoeging plaatsgevonden van € 0,3 mln. aan de voorziening wachtgelden ten behoeve van de wachtgelden van de vorige collegeperiode. Wat is de inzet Oekraïne geweest? Binnen dit programma zijn lasten voor de opvang vluchtelingen Oekraïne verantwoord. Deze lasten hadden betrekking op uitvoeringskosten voor extra faciliteiten bij de ambassade van Oekraïne. Deze lasten worden volledig door het rijk vergoed waardoor per saldo het resultaat nihil is. In hoofdstuk 1 ‘Inleiding’ van de programmarekening 2022 is een totaaloverzicht van de lasten van de opvang van Oekraïners opgenomen en toegelicht. College van BenW Rekening 2022

Lasten 4.083

Baten 72

Bedragen x €1.000 Saldo 4.011 N

Begroting 2022

5.028

150

4.878

N

Resultaat

944

866

V

29

V

78

N

Onder deze activiteit vallen alle personele kosten, apparaatskosten, reiskosten en de kosten van Kabinet en Protocol. Daarnaast zijn de kosten van het Moreel Joods Rechtsherstel en de bestuurlijke integriteit hier verantwoord. Toelichting resultaat College van BenW

€ 0,9 mln. V I

Representatie B&W € 0,4 mln. V I Het voordeel van € 0,4 mln. op de representatie heeft met name betrekking op het niet doorgaan van een aantal grote evenementen alsmede ook de versobering van andere evenementen. Pensioenlasten oud bestuurders € 0,2 mln. V I In 2022 is een aanbesteding doorlopen voor een nieuwe leverancier voor de pensioenopbouw en uitkering van de (oud-)bestuurders. Dit heeft uiteindelijk geleid tot lagere lasten voor de pensioen opbouw. Diversen

€ 0,3 mln. V I

Bestuurlijke samenwerking Rekening 2022

Lasten 4.137

Begroting 2022

3.910

Resultaat

227

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 4.137 N

0

3.910

N

0

227

N

N

Hieronder vallen: de bijdragen aan de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, inclusief de VNG-fondsen Arbeidsmarkt en Opleiding en Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering. Toelichting resultaat Bestuurlijke samenwerking

€ 0,2 mln. N S

VNG fonds Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering € 0,2 mln. N S Er zijn extra taken gekomen bij het VNG GGU-fonds welke in rekening worden gebracht bij alle gemeenten. Deze extra lasten waren niet begroot.

Reserves, voorzieningen en investeringen Voorzieningen (begroting vs. realisatie) Voorziening Wachtgeld voormalig Collegeleden Totaal

bedragen x € 1.000 Begroting 2022 Rekening 2022 Saldo Toevoeging Aanwending Vrijval Toevoeging Aanwending Vrijval afwijking 0

0

0

306

270

0

36

0

0

0

306

270

0

36

In 2022 hebben gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden en na de installatie van het nieuwe college is de voorziening bijgewerkt voor de wachtgeldrechten van vertrekkend bestuurders. Daarnaast waren er nog oud-bestuurders die gebruik hebben gemaakt van hun recht op wachtgeld. Omdat het onzeker is hoeveel bestuurders vertrekken is de toevoeging niet begroot. Daarnaast is de aanwending ook niet begroot omdat het hier gaat om rechten welke niet per definitie leiden tot een uitbetaling van deze rechten.

30

2.3 Duurzaamheid, milieu en energietransitie Portefeuillehouder: Arjen Kapteijns Wat is het doel? Hete zomers, extreme neerslag, hoge energie- en voedselprijzen, grondstoffen die schaarser en duurder worden en de slechte staat van de natuur. Dat is geen donker toekomstscenario, maar de werkelijkheid van dit moment. Daarom is het noodzakelijk om hard te werken aan het tegengaan van de oorzaken van klimaatverandering, met de Haagse energietransitie geven we hier vorm aan. De ambitie van Den Haag is om klimaatneutraal te zijn in 2030. Het is ook nodig om met de gevolgen van klimaatverandering om te gaan. Door maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie maken we de stad weerbaar en houden we de stad leefbaar, ook bij weersextremen. Dat we met grote vaart voortgaan met het verduurzamen van de stad heeft het college onderstreept in het coalitieakkoord. De gemeente werkt met dit programma aan een schone en gezonde stad, samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. We willen een stad die duurzaam, klimaat- en toekomstbestendig is. De gemeente is trots op het groene karakter van Den Haag en wil dit samen met bewoners blijvend versterken. Zo blijft Den Haag aantrekkelijk om in te wonen en te werken.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen De activiteiten en beoogde resultaten in 2022 worden nader toegelicht in de Voortgangsbrief Duurzaamheid. De Voortgangsbrief Duurzaamheid rapporteert over de voortgang en opbrengsten van het beleid uit de Kadernota Duurzaamheid (RIS 301829). De voortgangsbrief over het jaar 2022 wordt met de programmarekening 2022 verstuurd. Wat heeft de gemeente in 2022 gedaan? • De toelatingscriteria voor vrachtauto’s in de milieuzone diesels zijn aangescherpt naar emissieklasse 6 en is de voertuigklasse autobussen toegevoegd. Daarnaast is er een milieuzone voor 2-takt brom- en snorfietsen ter grootte van de hele stad. • Er zijn 410 laadpalen (circa 820 laadpunten) voor elektrische auto’s bijgekomen. • Dit jaar zijn 537 aanvragen voor de omruilregeling voor dieselauto's, brommers en snorfietsen gehonoreerd. • De Transitievisie warmte is naar aanleiding van moties, informatie- en discussiebijeenkomsten en zienswijzen aangepast. • Besluit genomen om de locaties De Constant Rebecqueplein, Ypenburg Spoorlaan en Binckhorst Vestaweg te reserveren als geothermielocaties. • Verspreid over de stad zijn bijeenkomsten en activiteiten georganiseerd in het kader van de energietransitie en duurzaamheid. • In 2022 zijn er 4.434 transitieklare woningen bijgekomen. Het totaal aantal transitieklare woningen in Den Haag per 2023 is 124.362.

• Ook in 2022 zijn er subsidies (o.a. groen dak, koken en verwarmen op schoen energie, en gevelisolatie en zonnepanelen) in het kader van duurzaamheid en energietransitie aan burgers en bedrijven verleend. • In 2022 zijn er een 'recordaantal' van bijna 15.000 aanmeldingen binnengekomen voor de Direct Bespaar Actie en de actie Goedkoper je Huis Verwarmen met het doel om energie te besparen. • Dankzij Operatie Steenbreek zijn in 307.178 straattegels vervangen door planten, nieuwe geveltuintjes, groene parkeerplaatsen en schoolpleinen. Bewoners en de gemeente winnen hiermee voor de tweede keer de Gouden Tegel! • In 2022 is gestart met het aanleggen van walstroom voor de drijvende steigers in de derde haven. • Er zijn 56 ondergrondse restafvalcontainers en 42 containers in afvalsorteerstraatjes geplaatst. Verder zijn 5 ondergrondse restafvalcontainers omgezet naar containers voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankpakken. • Er is in 2022 in totaal 221.510 ton aan afval in Den Haag geproduceerd, een daling van 14.749 ton ten opzichte van 2021. Het aandeel restafval is met 9.742 ton gedaald, terwijl het scheidingspercentage met 1,36% is afgenomen. • Vanaf 2022 hebben alle ondergrondse restafvalcontainers een vulgraadsensor.

31

Indicatoren Effectindicator

Realisatie 2020

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Begroting 2022

5.268

3.122

4.434

9.000

Peildatum 1/1/2022

Percentage 1/1/2022

Peildatum 1/1/2023

Percentage 1/1/2023

A++++

55

92

A+++

347

0% 0% 0% 0% 19% 14% 17% 10% 12% 8% 20% 0%

0% 0% 0% 1% 21% 14% 17% 10% 11% 8% 18% 0%

Aantal woningen transitieklaar Kengetal Aantal woningen met energielabel:

A++

358

A+

842

A

51.862

B

36.525

C

44.380

D

27.238

E

32.294

F

21.253

G

52.263

Onbekend

237

1028 1316 1780 55.967 36.565 44.668 26.815 31.018 20.790 49.059 1.101

Er zijn in 2022 4.434 woningen transitieklaar bijgekomen. Het vaststellen van een energielabel na het toepassen van verduurzamingsmaatregelen aan een woning is niet verplicht. Voorheen stelde de gemeente dit verplicht bij een subsidie, maar vanaf 2021 wordt er een nieuwe methodiek gehanteerd om energielabels vast te stellen. Deze is veel duurder dan hiervoor en daarmee is de verplichting tot vaststellen uit de subsidieregeling gehaald. Hierdoor is het vaststellen enkel nog verplicht bij een verhuizing en verhuring. Transitieklaar wordt gebaseerd op de afgemelde energielabels en doordat het niet langer verplicht is blijven de cijfers achter. Positief is wel dat in het aantal afgemelde labels (ongeveer 65% van alle woningen) het aandeel EFG veel kleiner is dan het aandeel woningen met een A, B of C label. Prestatie-indicator % gescheiden afval

Nulmeting 2016

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Begroting 2022

31%

34%

32%

40%

De afwijking van de begroting kan naar twee oorzaken herleid worden: ten eerste ziet de gemeente dat de gescheiden inzameling van bijna alle afvalfracties terug is gelopen in 2022. De reden hiervan is op dit moment onduidelijk, maar het blijft lastig om bewoners te bewegen hun afval goed gescheiden aan te bieden. Den Haag kent een diverse bevolking en de doorloop van nieuwe bewoners is in sommige wijken hoog. De gemeente blijft inzetten op communicatie en educatie om bewoners te helpen bij het scheiden. De tweede reden dat de scheiding afwijkt van de begroting, is dat het aandeel gestapelde bouw en hoogbouw efficiënte gescheiden inzameling in de weg staat. Hier kan de gemeente nog onvoldoende scheidingsmiddelen aan bewoners aanbieden. De beperkte ruimte vormt hierbij een uitdaging. De verwachting is dat de overgang op nascheiding PMD in de loop van 2023 zal helpen het scheidingscijfer omhoog te brengen. Verder zal de gemeente extra inzet plegen om meer bioafval gescheiden in te zamelen in de stad, bijvoorbeeld door PMD-containers om te zetten naar bioafval-containers of biococons bij te plaatsen. Waar mogelijk worden extra inzamelfaciliteiten aangeboden voor de gescheiden inzameling van oud papier en karton.

32

Kengetal

Peildatum 1/1/2021

Peildatum 1/1/2022

Peildatum 1/1/2023

Aantal kg gescheiden afval per inwoner gesplitst naar: PMD

6

6

6

Papier

19

19

17

Glas

14

13

12

GFT

14

13

12

Realisatie 2022

Begroting 2022

Beleidsindicatoren (Rijk) Omvang huishoudelijk restafval Prestatie-indicator CO2-uitstoot *

Eenheid

Nulmeting 2013

Realisatie 2021

284

Kg/inwoner

268

248

254

Eenheid

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Begroting 2022

ton

5.499

4.023

4.424

4.779

5.300

549.475 491.987 550.983 Energieverbruik ** GJ 561.226 517.006 * Hierbij gaat het om het CO2-uitstoot van gebouwen en installaties in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. ** Hierbij gaat het om energieverbruik van vastgoed en installaties in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. Wat aan derden verhuurd of van derden gehuurd wordt, is hierin niet meegenomen. Nulmeting 1990

Realisatie 2021

Realisatie 2022 *

Begroting 2022

CO2-reductie (%) **

0%

39%

35%

48%

Uitstoot CO2 in kton

2.499

1.521

1.620

1.290

Wonen

637

711

536

Werken

497

516

441

Mobiliteit

268

277

229

Topindicatoren

84 Afval 119 116 * De realisatie 2022 betreft de CO2-uitstoot in 2021. De cijfers over de uitstoot in 2022 zijn in de herfst van 2023 beschikbaar. ** Percentage reductie ten opzichte van de uitstoot bij de nulmeting. Een negatief percentage betekent een groei van de uitstoot. Na vele jaren van daling van de CO2-uitstoot is deze in 2021 met 5% gestegen ten opzichte van 2020. De doelstelling van 48% reductie van de uitstoot ten opzichte van 1990 is hiermee niet behaald. Het bedroeg 35%. Dit komt deels door de groei van het aantal inwoners (0,8%) en het aantal huishoudens/woningen (0,6%). Daarnaast was voor wat betreft de sector wonen ook het aardgasverbruik in woningen hoger door het vele thuiswerken i.v.m. Corona en de relatief koude winter. In de andere G4-steden Amsterdam, Rotterdam en Utrecht was die procentuele toename vergelijkbaar. Daarnaast was de Haagse economie enigszins hersteld van Corona in vergelijking met 2020. Dit had impact op de uitstoot voor de sectoren werken en mobiliteit, waarbij beide hoger uitkomen dan de doelstelling. Het aardgasverbruik in kantoren en bedrijfspanden is gestegen, onder andere doordat de lockdowns weer iets minder streng waren. En met name het personenautoverkeer en het vrachtverkeer zijn toegenomen. Een deel van de bevolking meed het OV vanwege Corona en stapte over op de auto.

Het aantal personenauto’s is in de loop van 2021 met 2.000 toegenomen. In het najaar van 2023 is de CO2-uitstoot van 2022 bekend als alle onderliggende cijfers beschikbaar zijn. Als gevolg van de hoge energieprijzen is door de gemeente, bedrijven en bewoners in 2022 stevig ingezet op uiteenlopende maatregelen gericht op energiebesparing.

33

Kengetallen

Peildatum 1/1/2021

Peildatum 1/1/2022

Peildatum 1/1/2023

171.873

173.715

173.671

Z (zero-emissie)

1%

1%

1%

6 (minst vervuilend)

23%

28%

32%

5

26%

25%

25%

4

30%

28%

27%

3

10%

8%

7%

2

6%

5%

4%

1

1%

1%

1%

0 (meest vervuilend)

4%

4%

3%

Niet van toepassing of niet vastgesteld

0%

0%

0%

Aantal particuliere auto’s in bezit van Hagenaars Onderverdeeld naar CO2 klasse:

Absoluut aantal deelauto's*

5.042

483 6.120 * Door de technologische ontwikkelingen bestaat er een steeds diverser aanbod deelauto’s. Hierdoor is het lastig goed zicht te houden op het aantal lokale en particuliere initiatieven. In 2022 is daarom de methode van het landelijk onderzoek autodelen aangepast waardoor niet alle particuliere (peer-to-peer) deelauto’s worden meegenomen in het onderzoek. Verder maken zakelijke deelauto’s niet langer deel uit van het onderzoek, omdat de auto’s niet algemeen publiekelijk beschikbaar zijn. Dit vraagt voorzichtigheid in het vergelijken van het totaal aantal deelauto’s in Den Haag. Wel is duidelijk dat de groei van het aantal deelauto’s in 2022 is doorgezet; zowel het aantal beschikbare keyless en elektrische auto’s als het aandeel intensief gebruikte deelauto’s. Zo steeg het autodelen via SnappCar met 55% ten opzichte van 2021. Beleidsindicatoren (Rijk)

Eenheid

Hernieuwbare elektriciteit

%

Peildatum

Uitkomst

1/1/2021

3,7

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2022 Natuur- en milieu-educatie Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing Duurzaamheid Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Energietransitie Totaal

(incl. toevoegingen en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Begroting Rekening 2022 Resultaat saldo 2022 Lasten Baten Saldo 2022 3.082 N 4.424 1.634 2.790 N 292 V 109 V 86.427 92.030 5.602 V 5.493 V 4.991 N 9.382 3.589 5.794 N 803 N 11.455 N 15.569 4.825 10.744 N 711 V 19.477 N 15.057 38.896 N 130.860

39 102.117

15.018 N 28.743 N

4.459 V 10.153 V

Energietransitie Enecomiddelen De energietransitie in Den Haag is een enorme opgave. Bronnen, infrastructuur, opslag en gebouwen moeten worden aangepast en gerealiseerd, iedereen in de stad heeft hier inmiddels mee te maken, zeker nu de energieprijzen sterk gestegen zijn door de geopolitieke ontwikkelingen. De totale investering voor de energietransitie in de stad kost heel veel geld. Daarnaast bestaan en komen er steeds meer middelen beschikbaar van het Rijk en van de Europese Unie. De gemeente kiest voor ondersteunende, faciliterende en regisserende rollen, passend bij de gevraagde situatie om de energietransitie op stoom te houden. Met het raadsvoorstel Toekennen verkoopopbrengst Eneco (RIS 305669) is besloten € 184,1 mln. hiervoor te reserveren. In het raadsvoorstel Bestedingsplan Enecomiddelen duurzaamheid en energietransitie (RIS 306372) staan hiervoor verschillende programmalijnen. Van de totale € 184,1 mln. is € 42,4 mln. gerealiseerd en resteert € 141,7 mln. voor 2022 en verder in de reserve duurzaamheid en energietransitie. In 2022 is € 12 mln. ten behoeve van de versnelde uitrol van duurzame straatverlichting aan de reserve verduurzaming openbare verlichting gedoteerd (programma Buitenruimte), € 5,0 mln. ten behoeve van 34

verduurzaming vastgoed aan de reserve activafinanciering gedoteerd (programma Financiën), € 0,20 mln. ten behoeve van de versnelde uitrol van laadpalen bijgedragen (programma Duurzaamheid, milieu en energietransitie - activiteit Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit) en € 0,10 mln. ten behoeve van stadsdelen en wijken (programma Stadsdelen, integratie en dienstverlening) bijgedragen. Vanuit de activiteit Energietransitie is in 2022 per saldo circa € 15,1 mln. uitgegeven en zijn deze kosten volledig met de reserve duurzaamheid en energietransitie gefinancierd. Het grootste deel is besteed aan de verschillende regelingen en aanpakken voor het verduurzamen van woningen en de MKB-aanpak. Daarnaast zijn kosten gemaakt voor de voorbereidingen voor concessies, het opstellen van warmteplannen om nieuwbouwwoningen aan te sluiten op nieuwe warmtenetten en de voorbereidingen voor het realiseren van lokale warmte bronnen (bijv. geothermie). Transitievisie warmte De naar aanleiding van de raadsbehandeling aangepaste concept transitievisie warmte heeft van februari tot mei 2022 ter inspraak gelegen. Vervolgens is de visie met alle inspraakreacties verwerkt tot een nieuw raadsvoorstel. Het College heeft op 6 december 2022 het voorstel aan de raad gestuurd waarna op 19 januari 2023 behandeling en vaststelling heeft plaatsgevonden.

De transitievisie warmte bevat de uitwerking van het Stedelijk Energieplan Den Haag (RIS 306869) met duurzame warmteopties voor elke buurt in Den Haag. Daarnaast wordt aangegeven welke buurten waarschijnlijk voor 2030 een schone warmtevoorziening kunnen hebben en welke waarschijnlijk na 2030 kunnen overgaan op een schone warmtevoorziening. Naast de gebruikelijke publicatie voor inspraak is een aantal informatie- en discussiebijeenkomsten georganiseerd voor inwoners en partners. Uiteindelijk zijn er 31 zienswijzen ingediend. Dit leidde tot een aangepaste concept-transitievisie warmte waarvan het college op 7 december 2022 heeft besloten deze aan te bieden aan de gemeenteraad ter vaststelling. Planning van bespreking en mogelijke vaststelling in de raad is begin 2023. Duurzaam verwarmde woningen De geothermiebron Leyweg levert sinds 4e kwartaal van 2021 warmte aan circa 2.000 woningen in Den Haag Zuidwest. Op 5 juli 2022 heeft het college een besluit (RIS 312726) genomen om de locaties. De Constant Rebecqueplein, Ypenburg Spoorlaan en Binckhorst Vestaweg te reserveren als volgende locaties voor geothermie. Aan het De Constant Rebecqueplein zijn plannen om de komende jaren veel warmtebronnen te gaan realiseren. Het gaat om geothermie WarmtelinQ en een grote aquathermieinstallatie.

De bestaande voorzieningen, de gasgestookte elektriciteitscentrale, gasketels en warmtebuffer, blijven een rol vervullen. Om de kansen om lokale schone bronnen te realiseren, is samenwerking met stakeholders, zoals energieleveranciers, bewoners en ondernemers noodzakelijk en zullen eventuele risico’s worden weggenomen. De nu voorziene bronnen kunnen veel meer warmte leveren dan nu wordt gebruikt via het bestaande warmtenet. Veel meer gebouwen kunnen via een aansluiting op een warmtenet van schone warmte worden voorzien. In 2022 is met betrokken partijen een begin gemaakt met het opstellen van plannen om dit te realiseren. Warmtetransportleiding WarmtelinQ WarmtelinQ Rijswijk-Leiden In 2022 is de provincie Zuid-Holland gestart met het voorbereiden en vervolgens uitvoeren van de m.e.r.procedure ten behoeve van de ruimtelijke inpassing van WarmtelinQ Rijswijk-Leiden. Zij heeft hiertoe de ontwerp Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld waarin de verschillende varianten worden beoordeeld op diverse aspecten. De gemeente heeft tijdens de terinzagelegging NRD een advies ingediend. In dit advies komt de gemeente op voor de belangen van bewoners en ondernemers in Den Haag. Niet alle adviezen zijn meegenomen in de definitief vastgestelde NRD.

WarmtelinQ Vlaardingen-Den Haag De gemeente is, nadat de raad wensen en bedenkingen heeft geuit, een samenwerkings-, uitvoerings- en schadevergoedingsovereenkomst aangegaan met LdM C.V., dit om diverse (gemeentelijke) belangen veilig te stellen. Eind november 2022 heeft de gemeente een definitief instemmingsbesluit op de Algemene plaatselijke verordening (APV) afgegeven aan LdM C.V. Woningen transitieklaar en energie besparen In 2022 zijn er 4.434 transitieklare woningen bijgekomen. Het totaal aantal transitieklare woningen in Den Haag per 2023 is 124.362. In 2022 zijn een recordaantal inwoners benaderd over woningverduurzaming en hebben inwoners meer dan alle andere jaren gebruik gemaakt van de hulp vanuit de gemeente. In de Voortgangsbrief 2022 staat uitgebreid beschreven wat de gemeente heeft ondernomen.

35

Hieronder zijn de resultaten verder uitgewerkt in cijfers. • In 2022 zijn veel meer nieuwe hulpvragen dan vorig jaar binnengekomen bij Hou van je Huis. De hulpvragen varieerden van het aanvragen van kleine energiebesparende maatregelen, tot gespecialiseerde ondersteuning voor VvE’s, huurders en verhuurders. In het bijzonder zijn de aanvragen voor kleine energiebesparende maatregelen sterk gestegen. • Van het reguliere aanbod voor adviesrapporten over verduurzaming is vaak gebruik gemaakt. In totaal hebben 140 kleine VvE’s (maximaal 7 appartementen) een Meerjaren Duurzame Onderhoudsplannen (MDOP’s) op laten stellen. Er zijn ongeveer 1.350 energiescans aangevraagd door woningeigenaren van grondgebonden woningen. Deze energiescans worden positief ervaren en leiden vaak tot vervolgacties. Ook zijn 230 verzoeken van grote VvE’s (vanaf 8 appartementen) voor een Energie Maatwerk Adviestraject behandeld. • Er zijn ongeveer 60 informatiebijeenkomsten georganiseerd voor VvE’s, over collectieve inkoopacties en over energie besparen. Hier hebben enkele duizenden inwoners aan deelgenomen. • In 2022 werden er 4 straataanpakken uitgevoerd, waarvan 2 nieuwe straataanpakken (Rodenbachstraat en Ligusterstraat). Deze straataanpakken zijn gericht op 66 grondgebonden woningen en 42 kleine VvE’s en lopen door in 2023.

• Via het project Blok voor blok en de VvE aanpak in de BZK Proeftuin ontvingen 153 huishoudens in grondgebonden woningen en 4 VvE’s in Zuidwest een ondersteuningsaanbod voor om hun woningen voor te bereiden op een schone warmtebron. • In Mariahoeve is hard gewerkt aan het bereiken van VvE’s en de eigenaren in deze VvE’s om hen te stimuleren en helpen bij de verduurzaming van hun woning. Met 76 VvE’s is contact, dit is 95% van alle VvE’s in Mariahoeve. Ongeveer 80% maakt al gebruik van het aanbod. De resultaten van de subsidieregelingen en fondsen zijn beschreven in de paragraaf 1.5. Beschikbare financieringsinstrumenten voor duurzaamheid en energietransitie van de Voortgangsbrief 2022. Aanpak in de wijken Samen met bewoners, organisaties en bedrijven is verder gewerkt aan het verminderen van hun energieverbruik en de transitie naar schone energie. In Zuidwest is gestart met de gebiedsaanpak, waarbinnen gezamenlijk met woningcorporaties gestart is met het transitieklaar maken en aansluiten van woningen. Vestia heeft al een positief besluit genomen om 264 woningen in dit gebied aan te sluiten op het warmtenet. Voor Mariahoeve is een intentieovereenkomst (warmte) tussen de gemeente en Haag Wonen op directieniveau vastgesteld. Daarnaast zijn dezelfde partijen samen gestart aan het toewerken naar aardgasvrij bij de renovatie van 600 woningen in Mariahoeve.

In de Binckhorst is, naast het vaststellen van een voorkeurslocatie voor een geothermiebron, de aanbesteding gestart voor de warmteconcessie deelgebied Trekvliet-Maanweg. Met de woningcorporaties is een planning vastgesteld voor de warmtetransitie per wijk. Voor de vier samenwerkende wijken (Buurtschap Centrum 2005, Duttendel-Westbroekpark, Van Stolkpark en Archipelbuurt en Willemspark) zijn samen met de wijkverenigingen scenariostudies opgesteld. En tot slot zijn in de Vruchtenbuurt 640 intentieovereenkomsten met huishoudens opgehaald voor de aansluiting op een warmtenet. Verduurzaming MKB Ook in 2022 zijn bedrijven gestimuleerd hun pand en bedrijfsvoering te verduurzamen. Op de website duurzamestad.denhaag.nl konden ondernemers in één oogopslag zien wat er voor hen beschikbaar was aan ondersteuning vanuit de gemeente. Met de milieubarometer hebben we ondernemers inzicht in hun energie- en waterverbruik gegeven zodat ze makkelijker konden bepalen waar het meeste te besparen viel. 79 horecaondernemingen en detailhandels kregen een zogeheten energiescan op locatie die laat zien hoe ze snel kunnen besparen op hun energierekening en die algemene tips geeft voor een duurzamere bedrijfsvoering. Vanuit SolarCity zijn 324 dakscans voor zonnepanelen uitgevoerd door ondernemers. Voor 29 zonnepaneelprojecten in Den Haag is € 8,2 mln.

subsidie toegekend vanuit de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie, kortweg SDE++. Voor de collectieve inkoopactie verduurzaming (lancering in november 2022) schreven 226 ondernemers zich in. De gemeente verwacht hier nog een grotere toeloop nu deze actie doorloopt tot en met januari 2023. We hebben 43 horecaondernemers geholpen via de collectieve inkoop van terrasverwarmers, deze actie loopt ook door. In duurzaamheidskringen voor zorg, buurthuizen, gebedshuizen, strandtenten en hotels stimuleerden we de energierekening en CO2-uitstoot terug te dringen door onderlinge kennisdeling. Hier deden circa 45 ondernemers aan mee. In het kader van voorlichting zijn het handboek ‘Duurzaamheid werkt voor Haagse

36

ondernemers’ en de brochure over de overstap van gas naar inductie ‘Vlammen zonder vuur’ verspreid. In 2022 zijn alle voorbereidingen getroffen voor de subsidieregeling isolatie bedrijfspanden. In 2023 gaat deze subsidieregeling in en gaat eigenaren en huurders van bedrijfspanden helpen in de kosten voor isolatie maatregelen zoals glasisolatie of het isoleren van dak, gevel, begane grondvloer en kruipruimte. Walstroom In maart 2022 is gestart met de aanleg van walstroom (220V) voor de drijvende steigers in de derde haven. Naar verwachting is de walstroomaansluiting in april 2023 gereed voor gebruik door kleinere schepen en de recreatieve vaart. Verder loopt de gebiedsontwikkeling op het Norfolkterrein en de aanleg van de walstroom samen op. De start realisatie van de walstroomaansluiting voor grotere schepen is naar verwachting eind 2023 voorzien, afhankelijk van de uitkomst van de aanbesteding. Samen met bewoners en bedrijven Op het digitaal loket www.duurzamestad.denhaag.nl staat alle informatie van de gemeente over de energietransitie en verduurzaming van woningen en bedrijven en zijn ook subsidies en andere regelingen van andere overheden te vinden. Afgelopen jaar is de opzet en vindbaarheid van de website verbeterd en is er een ‘wegwijzer’ toegevoegd om sneller bij de juiste informatie te komen.

Via maandelijkse artikelen over de energietransitie is de stadskrant is een groot publiek bereikt. In diverse wijken zijn bijeenkomsten en activiteiten georganiseerd in het kader van de energietransitie. Naast bewonersbijeenkomsten is er onder andere een geothermieconferentie gehouden. Stichting Duurzaam Den Haag zorgt, o.a. met subsidie van de gemeente, voor betere bewustwording, communicatie over duurzaamheid in Den Haag en het verbinden van initiatieven en initiatiefnemers. Vanwege de gascrisis is extra aandacht besteed aan energiebesparing, o.a. door bijeenkomsten en een communicatiecampagne om inwoners te helpen energie te besparen. Er zijn twee burgerberaden georganiseerd in Statenkwartier en in Laak. Het resultaat van het burgerberaad statenkwartier is eind 2022 aan de raad aangeboden. De 3e energiechallenge is met mooie resultaten en leerervaringen afgerond. Het resultaat van het project Community Local-Led Development (CLLD) is dat er drie actiegroepen zijn opgestart, in Mariahoeve, Zuidwest (Morgenstond en Bouwlust/Vrederust) en Scheveningen. Zij hebben een gebiedsstrategie gemaakt rondom de energietransitie en hebben bewoners gevraagd project ideeën in te dienen. Het Lokaal Initiatievenfonds voor Schone Energie (LISE-fonds) is vormgegeven en in stelling gebracht om leningen te verstrekken om initiatieven te helpen in de doorontwikkeling.

Het afgelopen jaar is er gefocust op de toeleiding naar het fonds en er zijn momenteel meerdere initiatieven in beeld die mogelijk gebruik gaan maken van het fonds. Zij worden verder begeleid naar een subsidieaanvraag. Duurzaamheid Klimaatbestendige stad In 2022 hebben we Den Haag nog robuuster gemaakt tegen weersextremen, zoals hevige neerslag, hitte en droogte. Ook is een start gemaakt met het vormen van een visie op en strategie voor de zeespiegelstijging. In veel fysieke werkzaamheden in de stad heeft de gemeente het goede voorbeeld gegeven door klimaatadaptieve maatregelen (o.a. meer ruimte voor groen en afkoppelen van hemelwater) en direct mee te nemen in het werk. In het bijzonder bij de herinrichting van het Panamaplein, Tesselseplein, Hondiusplein, Kaapseplein, de Stuwstraat, een stukje Van Musschenbroekstraat en het binnenplein van het Talentenhuis in de Schilderswijk. Daarnaast zijn de groeiplaatsen van bomen aan het Dr. de Visserplein (Scheveningen) verbeterd om het water beter vast te houden. Deze bomen worden intensief gemonitord, zodat mogelijk ook de rest van de bomen in Scheveningen zo betere groeiomstandigheden kunnen krijgen en zo hittestress verminderen. Om nog meer werk met werk te kunnen maken is onderzocht wat de meerkosten (ontwerp, aanleg en beheer) van adaptieve maatregelen zijn.

Maatregelen zonder meerkosten kunnen als minimale standaard in het handboek opgenomen worden. In het verlengde van de eerder uitgevoerde risicodialogen is in 2022 onderzocht welke plekken in de stad het meest kwetsbaar zijn voor hitte-, droogte- en wateroverlast. De resultaten uit dit onderzoek worden gebruikt bij het opstellen van de nieuwe werkagenda voor klimaatadaptatie begin 2023. Het project van de Urban Water Buffer onder het Cromvlietpark is in 2022 afgerond en met het resterende Europese subsidiegeld is in de Van Musschenbroekstraat een pleintje klimaatbestendiger gemaakt. Ook is hier een innovatieve techniek toegepast om de bodem te verbeteren zodat de bestaande bomen beter kunnen groeien en zo voorbereid zijn op de komende rioolvervanging.

37

In 2022 zijn voorbereidingen getroffen om rond de route van de WarmtelinQ tijdens en na de aanleg direct klimaatadaptieve maatregelen te treffen. In Transvaal hebben studenten van zowel de Universiteit Wageningen als Hogeschool van Amsterdam onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de wijk duurzamer in te richten. Klimaatadaptatie was daarbij een belangrijk aspect. Samen met bewoners en bedrijven Samen met vastgoedeigenaren in het centrum is rondom de Grote Marktstraat gestart met het vergroenen van daken. Ook is de samenwerking met woningbouwcorporaties in 2022 doorgezet. Dit heeft geleid tot verschillende vergroende binnentuinen waarin water opgevangen kan worden en die door extra groen en schaduw minder heet worden in de zomer. Op het bedrijventerrein Zichtenburg Kerketuinen Dekkershoek zijn vanuit het project Upcycle Your Waste koploperbedrijven aangemoedigd om een voorbeeldproject te starten waarbij een deel van hun afval als grondstof duurzaam wordt hergebruikt. Vanuit het project PlastiCity zijn met een elektrische bakfiets bij 28 Haagse MKB-bedrijven hard plastics zoals flessen en bekers opgehaald, waarmee nieuwe producten worden gemaakt, zoals tassen of beschermingsmiddelen in de zorg. Bewoners van Den Haag zijn ook in 2022 via Operatie Steenbreek en het programma dakenjacht gestimuleerd om groene daken aan te leggen en stenen te vervangen door groen.

In 2022 is de Dakenjacht verder voortgezet. Met 6 wijkacties als het om groene daken gaat, dakcoaches die op verschillende plekken in de stad buren op weg helpen op het dak, inkoopacties voor zonnepanelen, de lancering van de Zonnewijzer, nieuwe coöperatieve daken in de stad en de eerste gesprekken en verkenningen voor gebiedsgerichte klimaat-adaptieve strategieën op daken. Voor wat betreft de groene daken is er in 2022 voor € 0,2 mln. aan subsidie groene daken verleend. Er zijn in totaal ruim 260 aanvragen verleend. Voor het zesde jaar op rij heeft Den Haag meegedaan met de Operatie Steenbreek. Deelname aan Operatie Steenbreek heeft door nauwe samenwerking tussen Duurzaam Den Haag en de gemeente in 2022 gezorgd voor 307.178 ingeleverde stenen in ruil voor vaste planten. Den Haag heeft hiermee het Nederlands kampioenschap Tegelwippen gewonnen. Voedsel Het Stadslandbouwloket heeft gezorgd voor verbinding, advies, kennis en netwerkbijeenkomsten. Een paar mooie voorbeelden zijn een bijdrage aan het stadmakersfestival, een eindejaarbijeenkomst en vier themafietsexcursies langs voedselinitiatieven en -ondernemers. Dit is samen met de Voedselraad en Ons Eten georganiseerd. Via de Groene Matties is de begeleiding, materiaal en inrichting voor de Mengelmoestuin, Boerendorp en het Oogstfeest XL op vijf locaties in Den Haag Zuidwest georganiseerd.

Tijdens het Oogstfeest was de uitreiking van de Potjes Challenge. Deze activiteiten zijn een onderdeel van de Regiodeal Zuidwest. De Foodwaste City Challenge had dit jaar twee versies. Hotels die in 2021 al meededen hebben dit jaar een verdiepingsmodule gevolgd, waarbij ingezoomd is op de meest verspilde producten, zoals brood. De nieuwe deelnemers deden dezelfde (basis) module als vorig jaar. Zij hebben ook 40% minder verspilt van het ontbijtbuffet. Ook in 2022 was de gemeente een Fairtrade-gemeente. Het is moeilijk om een kernteam op te zetten om het label te behouden. Er worden andere vormen met de organisatie onderzocht, bijvoorbeeld met de buurgemeenten. De Duurzame Masterchef is afgelopen het najaar weer van start gegaan met negen enthousiaste klassen. Geluidssanering Er is een Europese aanbesteding (advies) gestart om voor de komende vijf jaar de geluidmetingen in de woningen uit te laten voeren door externe adviseurs. Daaropvolgend is in een tweede Europese aanbesteding een uitvraag gedaan naar aannemers die de geluid sanerende maatregelen uit kunnen voeren. Het concept saneringsprogramma voor de eerste subclusters wacht nog op formele goedkeuring van het Bureau Sanering Verkeerslawaai. Den Haag is met de pilot Prinsegracht al van start gegaan met de eerste tranche van circa 200 woningen na informeel akkoord Bureau Sanering Verkeerslawaai.