RIS315197 Bijlage 1 Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022-2023

Social Return On Investment (SROI) Verzekeraar VGZ is onze samenwerkingspartner. Een deel van de inkomsten uit het contract wordt ingezet voor maatschappelijke doeleinden die zowel de bestaanszekerheid verbeteren, als gezondheid bevorderen: de zogeheten ‘Social Return in Investment’ (SROI). De bestrijding van menstruatiearmoede is één van de projecten die de gemeente Den Haag en VGZ samen oppakken. In de zomer van 2021 is dit project opgestart en inmiddels zijn er meer dan 100 uitgiftepunten voor gratis menstruatiemiddelen. Hier worden maandverband en tampons ontvangen waarbij de drempel zo laag mogelijk wordt gemaakt. Ook in de landelijke politiek wordt nu werk gemaakt van de laagdrempelige verstrekking van menstruatieproducten, Den Haagt volgt deze ontwikkelingen op de voet. Een ander voorbeeld is een bijdrage aan het programma Moeders informeren Moeders, onderdeel van programma Kansrijke Start. Moeders en zwangere vrouwen die extra hulp kunnen gebruiken worden vanuit dit programma ondersteund door vrijwillige moeders, waarbij op alle leefgebieden hulp en ondersteuning aangeboden wordt.

Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten Aanvullend op de Haagse zorgverzekering biedt Den Haag de Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten (vanaf nu: CZG). Deze is bedoeld voor mensen met een inkomen tot maximaal 150% van het sociaal minimum die aan een langdurige (chronische ziekte) of handicap lijden. De regeling is bedoeld om extra kosten te vergoeden die samenhangen met deze handicap en die niet uit een verzekering of bijzondere bijstand vergoed kan worden. Mensen die in aanmerking komen krijgen €125 per jaar. In navolging van een in uw raad aangenomen motie om het bereik van armoederegelingen voor chronisch zieken en gehandicapten te vergroten is er ingezet op betere communicatie naar wijkverpleegkundigen en WMO-instellingen. In samenhang met de andere armoedemaatregelen wordt dit jaar bekeken of er extra acties nodig zijn voor de doelgroep chronisch zieken en gehandicapten. Daarbij onderzoeken we eveneens of de huidige regeling aansluit bij de beoogde doelgroep en passen we de regeling aan indien nodig.

2.4 Bestaanszekerheid en hulp bij de energierekening Als de vaste lasten uit balans raken dan zijn de negatieve financiële gevolgen snel te merken. De inflatie van het afgelopen jaar en in het bijzondere de stijgende energiekosten hebben veel inwoners direct en flink geraakt. De aanpak van energiearmoede maakt onderdeel uit van de bredere aanpak ten aanzien van de energiecrisis waar uw raad het afgelopen jaar periodiek over is geïnformeerd. Want louter inkomenscompensatie is onvoldoende om dit complexe vraagstuk op

25 Zie voor meer achtergrond hierover: Haagse Ziektekosten Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 21

te lossen. Duurzaamheid en eigen gedrag ten aanzien van energieverbruik zijn minstens zo belangrijk. Deze samenhang komt ook terug in de folder die afgelopen najaar naar alle Haagse huishoudens is gestuurd en de stadsgesprekken die hierop volgden. Daarin werd zowel aandacht gegeven aan energiebesparing en energiebesparende maatregelen als inkomensondersteuning en financiële hulpverlening.26 Bij een hoge jaarafrekening energierekening kunnen er acute betalingsproblemen ontstaan. Een jaarafrekening kan in termijnen worden afgelost. Het gaat dan feitelijk om het terugbetalen van een schuld. Daar kan in beginsel geen bijzondere bijstand voor worden verstrekt. Met de Sociale Fondsen Den Haag (SFDH) zijn afspraken gemaakt om in dergelijke gevallen de schuld via het suppletiefonds van SFDH op te vangen.

Energietoeslag 2022 en 2023 De stijgende energiekosten hebben het afgelopen jaar veel huishoudens financieel onder druk gezet, maar vanwege de extreem hoge kosten voor energie is vanuit de rijksoverheid de energietoeslag in het leven geroepen.

99% van de Haagse huishoudens met een inkomen tot 130% hebben energietoeslag ontvangen Over 2022 kregen Haagse inwoners met een laag inkomen € 1.400 uitgekeerd. Ongeveer de helft van de inwoners die recht hebben op deze toeslag, heeft het bedrag automatisch ontvangen. Overige beoogde gerechtigden zijn gericht benaderd om deze toeslag aan te vragen. Ook is een herinneringsbrief gestuurd en is via Sociale Media, advertenties en maatschappelijke partners veel aandacht besteed aan de energietoeslag. Voor 2023 is een energietoeslag van € 1.300 beschikbaar. Rechthebbenden in 2022 hebben in december alvast een vooruitbetaling ontvangen van € 500. De resterende € 800 wordt naar verwachting vanaf juli van dit jaar overgemaakt. Dit kan niet eerder omdat de wetgeving voor de Energietoeslag 2023 nog moet worden vastgesteld. De gemeente is trots op een dergelijk hoog bereik. Tegelijkertijd is dit bereik ook een signaal dat de financiële nood bij veel mensen erg hoog is geweest afgelopen jaar. De tegemoetkoming via de Energietoeslag was niet in alle gevallen dekkend voor alle bovenmatige energiekosten. Voor die huishoudens die echt klem komen te zitten staat de reguliere bijzondere bijstand ook nog altijd ter beschikking. Er kan dan individueel bekeken worden welke ondersteuning het meest passend is.

2.5

Begeleiding en ondersteuning bij geldzaken

Het financiële hulpverleningsbeleid van de gemeente Den Haag is gericht op preventie. Hierbij is het streven om het aantal inwoners met problematische schulden te minimaliseren en een beter toekomstperspectief te bieden. Nog een te grote groep heeft- of krijgt te maken met geldzorgen. Dat brengt stress met zich mee. Deze stress maakt dat ze juist slechter in staat zijn om hun problemen aan

26 Vele moties zijn door uw raad ingediend op het onderwerp energietoeslag/armoede: Motie ‘maak de regeling Energietoeslag 2022

toegankelijk (RIS312289), motie ‘Zorg dat mensen de Energietoeslag niet laten liggen’ (RIS312296), motie ‘Maak de papieren aanvraag voor Energietoeslag makkelijker’ (RIS312295), motie ‘Maak de Energietoeslag inzichtelijk voor ondernemers’ (RIS312294), motie ‘Help mensen met een Energietoeslag hun kosten te verlagen’ (RIS313117), motie ‘Breng de Haagse studenten op de hoogte van de Individuele Bijzondere Bijstand’ (RIS313115) en motie ‘Geef studenten ook een tegemoetkoming voor de stijgende energieprijzen’ (RIS313116).

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 22

te pakken. Daarom is het van belang dat deze groep ondersteund wordt. Het Haagse beleid is er daarom om in eerste instantie te voorkomen dat geldzorgen ontstaan (preventie). Doordat we willen dat mensen met problemen zich eerder bij ons melden en als gemeente eerder in contact komen met mensen die gebukt gaan onder financiële problemen, willen wij er alles aan doen om te zorgen dat deze geldzorgen niet verergeren (secundaire preventie). We willen ervoor zorgen dat inwoners met problematische schulden uiteindelijk weer schuldenzorgenvrij worden. Dit doen we door de schuld zo snel mogelijk te saneren en direct te gaan werken aan een passend en duurzaam resultaat waarbij toekomstperspectief geboden wordt (tertiaire preventie). Deze vorm van preventie is aan de orde wanneer de financiële problemen (grotendeels) opgelost zijn. Hierbij is het van belang om terugval zoveel mogelijk te voorkomen en zelfredzaamheid te stimuleren.27

Schuldpreventie samen met de stad: Helpdesk Geldzaken en Haagse Toolkit Plotseling stijgende energierekeningen en boodschappen die alsmaar duurder lijken te worden leiden tot onzekerheid. Red ik het einde van de maand wel met mijn geld? En kan ik nog op iets besparen, of zijn er regelingen waar ik misschien recht op heb? Met al deze vragen en zorgen kunnen inwoners van Den Haag bij de Helpdesk Geldzaken terecht. De Helpdesk Geldzaken is inmiddels op 38 verschillende locaties aanwezig in alle stadsdelen. De helpdesk woont in bij maatschappelijke partners zoals gezondheidscentra, buurthuizen en servicepunten. Dit biedt de kans om nauw met deze partijen samen te werken in het vinden en ondersteunen van mensen, door hen individuele hulp te bieden maar ook door het organiseren van voorlichting en training aan klanten en professionals. Ook zijn medewerkers van de helpdesk aangesloten bij de bijeenkomsten die georganiseerd zijn rondom de energiebesparing. Naast de inzet van de Helpdesk Geldzaken zijn er ook veel vrijwilligers in de stad actief om mensen met geldzorgen te ondersteunen. Vaak weten zij inwoners te bereiken die zich minder snel tot de gemeente wenden voor ondersteuning. Denk aan bepaalde migrantengroepen of mensen die door hun persoonlijke situatie niet snel iemand in vertrouwen nemen.

Uit gesprekken met vrijwilligersorganisaties blijkt dat ook voor vrijwilligers het vaak moeilijk is om alle mogelijke regelingen te kennen of te vinden. Daarom werken we samen om een toolkit te ontwikkelen waarbij de hulpverlener samen met de inwoner snel kan zien op welke regelingen er recht is en welke aanvullende hulpverlening passend en toegankelijk is. Daarmee zorgen we ervoor dat we samen met de stad de geldzaken van inwoners op orde krijgen en houden. Op dit moment kunnen inwoners al gebruik maken berekenuwrecht.nl. De functionaliteit van deze tool en andere soortgelijke mogelijkheden worden door vertegenwoordigers van organisaties uit de stad beoordeeld. Het plan is om een eerste versie van de toolkit in het vierde kwartaal van 2023 gereed te hebben en deze door een aantal organisaties in de stad te laten testen.

Vroegsignalering De gemeente Den Haag streeft ernaar om het aantal inwoners met problematische schulden te minimaliseren. Daarom maakt naast preventie, ook vroegsignalering onderdeel uit van de Haagse financiële hulpverlening28. De achterliggende gedachte hierbij is dat achterstanden op vaste lasten een bedreiging voor de primaire levensbehoefte zijn. Deze betalingsachterstanden zijn dan ook een betrouwbare indicatie voor financiële problemen.

27 Zie ook: Jaarrapportage Beleidsplan Schuldhulpverlening Den Haag 2021 Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl) 28 Zie ook de afdoening motie: Maak de MKB'er niet de schuldenaar van morgen (Motie Schuldhulpverlening 11 VVD) Gemeente Den Haag

(raadsinformatie.nl)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 23

De gemeente Den Haag voldoet sinds de invoering van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS) aan de wettelijke verplichting om de vroegsignalering uit te voeren. In deze wet staat dat vaste lastenpartijen, zoals de zorgverzekeraars, waterbedrijven, energieleveranciers, woningcorporaties en alle andere (grote) verhuurders verplicht zijn te melden wanneer een inwoner achterloopt met het betalen van één of meerdere rekeningen en dat de gemeente hulp moet aanbieden aan mensen met een betalingsachterstand. Inmiddels is er met ruim 150 vaste lastenaanbieders, waaronder ca. 100 particuliere verhuurders, een vroegsignaleringsconvenant afgesloten. Daarmee worden mensen met betalingsachterstanden bereikt die voorheen niet of pas laat in beeld zouden komen bij de gemeente. Toch is het belangrijk dat we meer mensen weten te vinden en het bereik verder weten te vergroten voordat problemen te groot worden of zich opstapelen en daarmee onoverkomelijk worden. Zeker nu er sprake is van een energiecrisis en ongekende hoge inflatie. Daardoor zien we het aantal meldingen in de vroegsignalering ook stijgen. Reden temeer om ervoor te zorgen dat meer mensen bereikt worden en dat meer mensen zich ook eerder aanmelden en te weten komen over de vroegsignalering. In 2021 en 2022 is de vroegsignalering neergezet en verder ingericht.

Uit de evaluatie is gebleken dat de respons (en daarmee het bereik) en acceptatie van het hulpaanbod bij het telefonisch contact het grootst was. In 2023 willen we de vroegsignalering naar een nog hoger niveau tillen door meer in te zetten op het vergroten van het bereik en hulpacceptatie door onder andere de verbinding te zoeken met andere (laagdrempelige) activiteiten in de wijken. Daarnaast willen we ons ook blijven inzetten op het uitvoeren van telefonisch contact, in combinatie met het afleggen van huisbezoeken. Cijfers Vroegsignalering 2022: • In totaal zijn er 39.190 signalen bij de gemeente binnengekomen op unieke woonadressen (meerdere signalen worden per adres tot 1 melding samengevoegd); • De gemiddelde betalingsachterstand over 2022 was €583,25; • Op alle signalen is gereageerd met een kaart; • Daar overheen is 52,2% telefonisch benaderd. Dat zijn in totaal 20.488 huishoudens. Daarvan zijn 8.074 signalen bereikt; • In totaal zijn er door vroegsignalering (125) en Helpdesk Geldzaken (314) 439 curatieve aanmeldingen schuldhulpverlening gedaan.

VWS Challenge: bronheffing op 0 Zorgverzekeringsschulden zijn na een schuld bij de Belastingdienst de meest voorkomende schulden en zijn een belangrijke indicator voor beginnende schulden en achterliggende problemen. Zeker gezien het feit dat de zorgpremie één van de eerste betalingen is die mensen niet nakomen of ‘even’ uitstellen. Wie zijn of haar zorgverzekeringspremie langer dan zes maanden niet betaalt, komt in de zogeheten wanbetalersregeling, uitgevoerd door het CAK en stroomt daarmee de bronheffing in. Dit houdt in dat, zolang de schuld openstaat, de verzekerde een boetepremie dient te betalen. Dit is vaak hoger dan de premie die de verzekerde zou moeten betalen bij de zorgverzekeraar. Deze mensen zijn (vaak) niet in beeld bij andere instanties en worden niet door hulpverlening of andere vormen van ondersteuning gevonden.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 24

Bijna 175.000 mensen (1,2%) van alle premieplichtigen, vallen in de wanbetalersregeling. Ongeveer 110.000 mensen zitten langer dan twee jaar in deze wanbetalersregeling. De gemeente Den Haag kent ruim 11.500 wanbetalers (2,6% van alle premieplichtigen).29

2022 Daarom is in 2022 op initiatief van het ministerie van VWS de pilot ‘VWS Challenge’ onder gemeenten gestart. Dit betrof het afleggen van huisbezoeken met als doel om perspectief en een oplossing te bieden voor mensen die langdurig in de wanbetalingsregeling zaten. In totaal is van de 133 benaderde adressen 66% bereikt, heeft 28% ingestemd met verdere hulp en is bij 17% al een hulptraject tot stand gekomen. Uit de resultaten wordt duidelijk dat persoonlijk contact loont en leidt tot een succesvolle contactpoging. 2023 Zorgverzekeringsschulden kunnen echter naast financiële problemen ook andere verregaande gevolgen met zich meebrengen. De verzekerde kan al na 2 maanden betaalachterstand geen aanspraak meer doen op het aanvullende pakket (verzekerde wordt geroyeerd). Voor iemand die veel zorg nodig heeft, kan dit dus zeer problematisch zijn. Daarom wil de gemeente Den Haag, in samenwerking met Zorgverzekeraar VGZ een aanpak creëren die erop gericht is de instroom in de bronheffing naar 0 te brengen. Dit willen we doen door onder andere de verzekerde op een laagdrempelige manier te herinneren aan het betalen van de verzekeringspremie, het afleggen van een huisbezoek wanneer de herinnering niet tot een betaling leidt en het inzetten van vrijwilligers om taalbarrières te slechten. Landelijk blijft het college bij de rijksoverheid pleiten voor het afschaffen van de bronheffing.

Zelfs de uitvoerder van deze regeling, het CAK, is ervan overtuigd dat het anders kan.

29 Concept evaluatie VWS-Challenge

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 25

3 Oog voor individuele behoeften en mogelijkheden (maatwerk) Maatwerk is belangrijk bij de aanpak van armoede omdat iedereen unieke omstandigheden en behoeften heeft. Daarom zijn standaard regelingen niet altijd passend. Wet- en regelgeving kan soms strijdig met elkaar zijn, waardoor inwoners vast dreigen te lopen in de bureaucratie, terwijl de bedoeling van de wet- en regelgeving juist het vooruithelpen van mensen zou moeten zijn. Om deze paradox te ontwarren is maatwerk nodig: de doorzettingsmacht van professionals om de kern van het probleem aan te pakken, afgestemd op het individu of het gezin waarom het gaat. Binnen de wet- en regelgeving, maar wel op onconventionele manieren als dat nodig is. Doen we dit goed, dan tonen we ons een betrouwbare overheid, die snelle en goede dienstverlening levert. Als hulp wordt afgestemd op de specifieke behoeften van de betrokken persoon, kan dit ervoor zorgen dat de hulp op de lange termijn effectief blijft en dat de persoon niet terugvalt in de armoede. In dit hoofdstuk wordt beschreven welke aanpassingen in beleid en uitvoering er worden gedaan om de geboden dienstverlening beter aan te sluiten bij de specifieke behoeften van inwoners. Vervolgens worden er drie specifieke doelgroepen uitgelicht die een specifieke aanpak kennen: • gedupeerden van de kinderopvangtoeslag affaire; • zelfstandig ondernemers; • jongeren

3.1 Toegankelijkere dienstverlening aan Haagse inwoners Onder de mensen die te maken hebben met geldproblemen zijn veel mensen voor wie de samenleving te ingewikkeld is geworden. In Nederland hebben ca. 370.000 mensen een licht verstandelijke beperking (IQ 50 tot 70) en hebben 2,3 miljoen mensen een IQ tussen 70 en 85. Bovendien hebben 2,5 miljoen volwassenen moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Het is daarom niet vreemd dat voor veel mensen de samenleving en de toenemende digitalisering complex en ingewikkeld is. Dienstverlening aan mensen met geldproblemen kan aanzienlijk verbeterd worden door rekening te houden met de situatie waarin inwoners verkeren. Niet alleen door beter in te spelen op veelvoorkomende oorzaken van armoede (zoals een chronische ziekte of handicap, een taalachterstand, scheiding of ontslag) maar ook door meer begrip te hebben voor de gevolgen van armoede (zoals stress, gezondheidsproblemen, sociale uitsluiting, of een verminderd probleemoplossend vermogen) en hier de dienstverlening waar mogelijk op aan te passen. Daarvoor is een aantal leidende principes geformuleerd waarlangs de hulpverlening aan minima is ingericht. Hulpverlening moet simpel, laagdrempelig, nabij en impactvol worden georganiseerd.

Naast dat dienstverlening laagdrempelig, toegankelijk en zonder veel bureaucratie moet zijn vormgegeven, gaan we ook kijken naar de effecten van de dienstverlening. Aan de ene kant hoe de inwoner de dienstverlening ervaart (klantbelevingsmanagement) op basis van data (datagedreven analyses), en aan de andere kant wat het effect is van de verstrekte voorziening, regeling of andere vormen van ondersteuning. Daarmee ontstaat een proces van continue verbetering. Klantfeedback, bijvoorbeeld via stadskamers, klantenpanels en klachtenanalyse, wordt structureel ingezet in dit proces. De komende periode leggen we de (toegankelijkheid tot) Haagse minimaregelingen langs bovenstaande meetlat. Hieronder staat een aantal eerste aanpakken beschreven om de dienstverlening duidelijker en toegankelijker te

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 26

maken. We optimaliseren zo de dienstverlening. Andere inspanningen op dit vlak zien we terug in de besteding van de POK-middelen, waarover u in een aparte brief geïnformeerd wordt.30

Doorbraakmethode Binnen het programma Maatwerk en Regie wordt er hard gewerkt aan het verspreiden van deze maatwerkgedachte door de hele organisatie. Dat gebeurt bijvoorbeeld in het Doorbraaklab, een platform en netwerk van vakspecialisten waarbinnen de Doorbraakcoaches werken. Zij bieden maatwerkoplossingen in vastgelopen casussen, maar zetten altijd het perspectief van de inwoner voorop. Die inwoner heeft zelf regie over de eigen problemen en oplossingen die ingezet worden, waarbij erop gestuurd wordt dat problemen duurzaam opgelost worden.31 Het Doorbraaklab heeft recentelijk ook het landelijke nieuws gehaald.32

Maatwerkbudget Een laagdrempelige manier waarop de uitvoeringsteams maatwerk kunnen leveren is het maatwerkbudget. Via de gedachte van de doorbraakmethode kunnen kleine bedragen regelluw ingezet worden om inwoners verder te helpen wanneer ze dreigen vast te lopen. In 2018 is het maatwerkbudget ingesteld en in de loop van de jaren wordt er steeds meer gebruik van gemaakt. In 2022 is er € 93.934, - aan het maatwerkbudget uitgegeven. Dat is een stijging van ongeveer € 30.000, - ten opzichte van 2021. Met het maatwerkbudget besparen we per saldo veel geld, namelijk zo'n € 22,- per uitgegeven euro, omdat veel hogere maatschappelijke kosten voorkomen worden. Het maatwerkbudget wordt bijvoorbeeld weleens gebruikt voor de betaling van één maand huur, waardoor een uithuisplaatsing voorkomen kan worden en een maand tijd gekocht wordt om tot een duurzame oplossing te komen. Ook worden er bijvoorbeeld vervoersmiddelen uit het maatwerkbudget verstrekt, zodat inwoners werk of een studie kunnen oppakken zonder zich hiervoor in de schulden te hoeven werken.

Beleidsregels minimabeleid en Bijzondere Bijstand Het aanvragen van armoederegelingen moet zo gemakkelijk mogelijk worden voor onze inwoners. We halen drempels weg en nodigen inwoners uit tot het aanvragen en ontvangen van regelingen. Het liefst regelen we dat inwoners met één druk op de knop alle regelingen ontvangen waar zij recht op hebben. Het is daarbij belangrijk dat de toetsing van het recht op regelingen gelijkgetrokken wordt. Het toekennen van één regeling, kan dan bijna direct leiden tot het vaststellen van een andere regeling. Om dit te realiseren passen we onze beleidsregels minimabeleid aan. We willen het makkelijker maken om regelingen aan te vragen, maar ook willen we individuele bijzondere bijstand ook echt op individueel niveau verstrekken. Dat wil zeggen, met maatwerk. De beleidsregels individuele bijzondere bijstand gaan herschreven worden vanuit dit leidende uitgangspunt. Beide herschreven beleidsregels worden in de loop van het jaar in afzonderlijke raadsvoorstellen voorgelegd aan uw raad.

30 POK staat voor ‘Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag’. Naar aanleiding van het rapport van deze commissie

heeft de rijksoverheid de 'POK-middelen' in het leven geroepen. Dit is een bedrag van in totaal € 150 miljoen euro per jaar, verdeeld over alle Nederlandse gemeenten. Met dit geld moet de dienstverlening aan inwoners verbeterd worden. 31 Zie voor meer informatie over het Doorbraaklab: Budget en mandaat Doorbraaklab Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl) 32 Zie: Van de gesloten jeugdzorg naar een huisje in moeders tuin. ‘Wow, mijn eigen mancave’ (trouw.nl)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 27

Duurzame Bijzondere Bijstand Bijzondere Bijstand kan versterkt worden voor duurzame gebruiksgoederen, zoals een bank, koelkast of kookplaat. Voorheen werd altijd geld verstrekt voor de goedkoopst mogelijke optie, maar sinds dit jaar wordt de goedkoopst mogelijke duurzame oplossing gekozen. Soms kan de aanschaf daarvan meer kosten dan de meest goedkope optie, maar dit werkt wel kostenbesparend voor de inwoner op de langere termijn.

3.2 Dienstverlening aan ondernemers Uit de Armoedemonitor komt wederom naar voren dat inwoners met een laag inkomen uit een eigen onderneming bijna geen gebruik maken van de verschillende armoederegelingen. De afgelopen periode is onder andere naar aanleiding van de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO) met veel van deze ondernemers gesproken. De stap naar het aanvragen van de armoederegelingen is niet gemaakt. 2022 Om inwoners te informeren en activeren is de communicatie voor deze groep verbeterd. De insteek is steeds meer dat het ondernemersportaal van de gemeente de plek is waar men met vragen terecht kan. De website is ook doorontwikkeld, met betere verwijzingen naar ondersteuning op het gebied van armoede en schulden.33 Bij het ondernemersportaal zijn ook medewerkers van de Helpdesk Geldzaken betrokken zodat zo snel en direct mogelijk ondersteuning kan worden geboden. Naar aanleiding van de motie “laat meer ondernemers en ZZP-ers kennisnemen van hun mogelijkheden in armoedebeleid” is onder andere op de website en andere communicatiemiddelen vermeld dat het zakelijk vermogen niet wordt meegenomen in de toetsing van het recht op een bepaalde armoederegeling 34 . Ook wordt een aparte animatievideo gemaakt gericht op de groep ondernemers. Zie hiervoor het hoofdstuk over de vijfde pijler communicatie.

Bij de communicatie rondom de energiecrisis is er informatie gegeven over verduurzamingsmogelijkheden om de energierekening, en daarmee de kosten voor ondernemers, te drukken. Dit alles landt op de pagina van het ondernemersportaal. De dienstverlening aan ondernemers wordt zo steeds verder verbeterd, en integraal benaderd. Naast de samenwerking met het ondernemersportaal, het continueren van schuldhulpverleningstrajecten aan ondernemers is ook een klantreis ondernemers gemaakt. Hierbij is niet over, maar met de doelgroep gesproken over waar de gemeente de dienstverlening kan verbeteren op het gebied van armoede, schulden, inkomen en werk en participatie. Door ondernemers is bijvoorbeeld aangegeven dat het belangrijk is op welke toon zij worden aangesproken, eerlijk zijn dat sommige regelingen best complex zijn en stap voor stap uitleggen hoe het proces eruitziet. Hier is bijvoorbeeld rekening mee gehouden met het ontwikkelen van de animatievideo en de andere communicatie. 2023 Dienstverlening aan ondernemers is breder dan alleen het vraagstuk vanuit armoede en schulden. Gemeentebreed wordt in 2023 een programma Ondernemersdienstverlening opgezet, waar armoede en schulden een onderdeel van zal uitmaken. Over dit gemeentebrede programma wordt uw raad

33 Home - Ondernemersportaal Den Haag | Ondernemersportaal Den Haag 34 Zie ook de afdoening motie: Laat meer ondernemers en ZZP-ers kennisnemen van hun mogelijkheden in armoedebeleid (motie T.2 GL)

Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 28

nader geïnformeerd. De inzet om de groep ondernemers te informeren en activeren rondom de armoederegelingen en schuldhulpverlening blijven we onverminderd doorzetten.

3.3 Voortgang ondersteuning gedupeerden kinderopvangtoeslag (KOT) Gedupeerden van de kinderopvangtoeslag hebben als geen ander ervaren wat het betekent als de regie op het eigen bestaan door toedoen van de overheid wordt weggenomen. De gemeente Den Haag heeft flink geïnvesteerd in passende hulpverlening voor deze gedupeerden. Dat is geen eenvoudige opgave geweest. Voor veel zaken is de gemeente afhankelijk van de landelijke overheid en de belastingdienst. Waar mogelijk en nodig heeft Den Haag zo goed mogelijk geanticipeerd op landelijke ontwikkelingen zodat zo snel als mogelijk stappen gemaakt kunnen worden in het herstel van vertrouwen en een nieuw perspectief. Zo was Den Haag een van de eerste gemeenten die de gemeentelijke schulden kwijtschold en worden publieke schulden afgelost via de gemeentelijke kredietbank Den Haag. Ook is de Haagse intensieve klantbegeleiding en inspraak via de klankbordgroep regelmatig als goed voorbeeld genoemd door de VNG en de rijksoverheid. De Belastingdienst en gemeenten werken samen om ouders te helpen die door de problemen met kinderopvangtoeslagaffaire getroffen zijn. Deze samenwerking zorgt ervoor dat ouders naast financiële compensatie vanuit de Belastingdienst indien nodig ook andere hulp ontvangen om hun leven weer op orde te krijgen.

Er kunnen bijvoorbeeld problemen ontstaan zijn rondom huisvesting, schulden, inkomen, zorg en de opvoeding van kinderen.

2022 Er hebben zich ruim 3.700 Hagenaars gemeld bij de belastingdienst als gedupeerde. Ca. 1.700 van hen zijn ook feitelijk erkend als gedupeerde. Ruim 1.000 van deze gedupeerden hebben begeleiding gekregen vanuit de gemeente of worden begeleid. De begeleidingsbehoefte ligt het meest op het leefgebied schulden en financiën. Vaak in wisselende combinaties met gezondheid en welzijn van het gezin en wonen. 42 gedupeerden zijn middels lokaal maatwerk, urgentie of regulier met aanvullend advies aan een huis geholpen. 28 gedupeerden zijn nog in behandeling. Gedupeerde ouders die hun compensatiebedrag hebben gebruikt om private en publieke schulden te betalen die, als zij deze niet betaald hadden, binnen de schuldenregeling van de hersteloperatie zouden vallen, kunnen deze betaling terugkrijgen. Inmiddels hebben 808 gedupeerde ouders zich aangemeld en zij hebben in totaal 3.496 schulden ingediend. 1.148 schulden zijn inmiddels ook afgehandeld en beschikt. Veel gedupeerden wachten op dit moment bij de belastingdienst op de afhandeling van hun casus: de integrale beoordeling. Dit kan erg lang duren en vanuit de gemeente hebben we hier geen invloed op. Bij zeer schrijnende gevallen kan de gemeente een versnelde beoordeling aanvragen. Daarin zijn we heel terughoudend aangezien er dan altijd een andere gedupeerde weer langer moet wachten.

De gemeente ondersteunt gedupeerden die in afwachting zijn van hun integrale beoordeling. Hiervoor blijft financiering vanuit de rijksoverheid beschikbaar. Niet elke gedupeerde hoeft of wil gebruik maken van het gemeentelijke aanbod. De mate waarin mensen effecten van de KOT-affaire hebben ervaren varieert enorm. De verwachting is dat als er een stabiele situatie is bereikt bij zwaar getroffen gezinnen dat er dan meer ruimte is voor het verwerken van de jarenlange stress en invloed daarvan op de kinderen en de gezinssituatie. Mogelijk vraagt dit om langdurige maatschappelijke begeleiding.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 29

Kindregeling Met de inwerkingtreding van de Wet herstel toeslagen per 1 november 2022 is ook de kindregeling geformaliseerd en de uitvoering daarvan gestart. Dit houdt in dat kinderen van gedupeerde ouders de komende maanden een financiële tegemoetkoming gaan krijgen. Daarnaast hebben ze recht op brede ondersteuning door de gemeente. De doelgroep kinderen van gedupeerde ouders in Den Haag bestaat uit ca 2800 minderjarige kinderen en ca. 1400 meerderjarige kinderen. Kinderen van gedupeerde ouders komen landelijk niet in aanmerking voor kwijtschelding en aflossing van publieke en private schulden. Maar uit gesprekken met kinderen blijkt vaak dat ook zij door de toeslagenaffaire schulden hebben opgebouwd. Bijvoorbeeld omdat ze maximaal geleend hebben voor de studie om ook het gezin te onderhouden, of omdat ze noodgedwongen gestopt zijn met hun studie. Den Haag wil ook deze jongeren perspectief geven. Daarom kunnen gedupeerde jongeren van 18 jaar en ouder die te maken hebben met problematische schulden ondersteuning via het Jongeren Perspectieffonds krijgen. 2023

Ex-partner regeling In 2023 zal de ex-partner regeling inwerkingtreden. Ook zij ontvangen een financiële tegemoetkoming, recht op brede begeleiding en er is een brede schuldenaanpak met kwijtscheldingen van publieke schulden en aflossing van private schulden.

3.4 Beter aansluiten bij de belevingswereld van jongeren Een substantiële groep mensen heeft volgens het Nibud het afgelopen jaar te maken gehad met één of meer betalingsproblemen. Het Nibud maakt zich in het bijzonder zorgen om de groeiende groep jongvolwassenen tot 35 jaar die problemen ondervindt. Zij lijken het hardst getroffen te worden door de stijging van de vaste lasten. Een groot deel van de mensen met betalingsproblemen ontvangt ook hulp. Met name jongvolwassenen lijken vaker hulp te zoeken. Niet iedereen weet echter de weg naar de hulpverlening te vinden.35 Vooral kwetsbare jongeren zonder vangnet kunnen al snel in de financiële problemen komen. Jongeren tot 21 jaar in de bijstand lopen een hoog risico om langdurig financieel in de knel te komen. Vooral als hun ouders hen niet financieel kunnen ondersteunen of begeleiden. Dat schrijft de Nationale ombudsman in zijn rapport Watertrappelen in de bijstand.36 Hij onderzocht de (financiële) knelpunten van deze jongeren. Een van de conclusies van de nationale ombudsman is dat de manier van informeren en de begeleiding vanuit gemeenten niet altijd aansluit op de behoeften van jongeren. De gemeente erkent dat jongeren een aparte aanpak nodig hebben en verdienen. Daarom zoeken we de samenwerking met o.a. Jong Doet Mee en het JIT. En we stemmen onze dienstverlening af op de jongeren.

Bijvoorbeeld via het Jongerenpunt07037 voor jongeren tussen 16 en 27 jaar die op zoek zijn naar een baan of opleiding. Of via het Jongeren Perspectief Fonds (JPF).

35 https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-rondkomen-en-betalingsproblemen-2022/ 36https://www.nationaleombudsman.nl/system/files/bijlage/20220183%20Watertrappelen%20in%20de%20bijstand.pdf 37 https://www.denhaag.nl/nl/werk-bijstand-en-uitkering/werk/jongerenpunt070.htm

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 30

Jongerenperspectief Fonds Het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) is een succesvol initiatief dat een innovatieve aanpak biedt aan jongeren van 18 tot en met 27 jaar, die door schulden belemmerd worden in hun maatschappelijke ontwikkeling. De gemeente Den Haag en de Stichting JPF zijn in 2019 een samenwerkingsovereenkomst aangegaan. Gezamenlijk wordt gewerkt aan de ambitie om jongeren snel schulden(zorg)vrij te maken. Aan de hand van een begeleidingstraject, een op maat samengesteld perspectiefplan en een integrale aanpak op verschillende leefgebieden worden jongeren begeleid en gecoacht naar een schulden(zorg)vrije toekomst. Met name de integrale aanpak en het bouwen van een netwerk om de jongeren heen, zorgt ervoor dat de jongeren centraal staan en zich kunnen ontplooien. Deze aanpak is inmiddels de standaardaanpak voor jongeren met schulden in Den Haag en in steeds meer andere gemeenten die het Haagse voorbeeld hebben gevolgd. De jongeren staan krachtiger in het leven en met de juiste begeleiding hebben veel jongeren naast het oplossen van hun schulden stappen kunnen maken naar een stabiel bestaan. Whatsapp gesprek tussen een JPF begeleider en een jongere

SchuldZero Wat betreft regelingenaanbod is het de vraag of we jongeren en jongvolwassenen voldoende bereiken en aansluiten bij hun behoeften. Dit vraagt om verdieping en onderzoek. Inzichten rondom deze doelgroep kunnen we alleen krijgen door met hen in gesprek te gaan. Bijvoorbeeld met de jongeren van SchuldZero. SchuldZero is een samenwerking tussen Centrum16•22, 125Procent en JIP Haaglanden. Zij hebben hun krachten gebundeld om zich in te zetten voor met name preventie onder jongeren. SchuldZero werkt intensief samen met andere professionals en wil uitwisselings- en kwaliteits-verbetertrajecten ontwikkelen met alle partijen die zich met jongeren en schulden bezighouden. Door de focus op preventie onder jongeren te leggen, willen zij jongeren op preventief vlak gaan begeleiden en helpen d.m.v. het toepassen van een peer-to-peer benadering. Daarnaast wil SchuldZero ook balans in de financiële huishouding creëren door het delen van kennis en informatie met jongeren. SchuldZero voorziet in een belangrijke behoefte in de stad door bij te dragen aan de kennis en kunde van jongeren, de vindbaarheid van het gemeentelijke, maatschappelijke en private hulpverleningsaanbod en het creëert een netwerk waarin jongeren elkaar kunnen vinden en helpen.

2023 Afgelopen najaar heeft SchuldZero een adviesnota aan wethouders Vavier en Bredemeijer gepresenteerd om de aanpak van geldproblemen van jongeren te verbeteren. Kort samengevat roept het advies op om meer in samenhang en zo breed mogelijk financiële educatie aan te bieden. Niet alleen jongeren zelf, maar ook de ouders dienen hierbij betrokken te worden. Ook moet er aandacht zijn voor taal en communicatie. Door aan te sluiten bij de leefwereld van jongeren, wordt de impact van de aanpak vergroot. SchuldZero gaat hiervoor met een ‘jongerenproof’ keurmerk werken. Voor het komende jaar zullen we een aantal gemeentelijke onderdelen en aanpakken langs deze meetlat leggen.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 31

4 Bijdragen aan perspectief van Haagse inwoners Het college wil mensen met een uitkering of een laag inkomen niet alleen een vangnet bieden, maar ook perspectief. Zodat mensen niet aan de zijlijn staan maar betrokken worden, gehoord worden en mee kunnen doen. Dat zal misschien niet altijd via betaald werk zijn, maar mensen kunnen hun talenten en capaciteiten ook inzetten voor een ander of binnen het eigen gezin. De aanpak van geldzorgen en geldproblemen kan alleen echt effectief zijn als aanpalende beleidsterreinen zoals participatie en onderwijs oog hebben voor de positie van minima en de specifieke vraagstukken die dit met zich meebrengt. Daarbij is het bieden van bestaanszekerheid, het voorkomen of oplossen van schulden en het wegnemen van financiële obstakels voorwaardelijk voor verder perspectief. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de bijdrage die wij leveren aan het perspectief van de Haagse inwoners. Als gemeente willen wij graag een stap extra zetten voor inwoners. Daarom kijken wij niet alleen naar het ‘hier en nu’, maar ook naar het ‘daar en straks’.

4.1 Schuldhulpverlening die bijdraagt aan perspectief Het is niet eenvoudig om hulp te vragen bij schulden. We zien nog te vaak dat mensen lang wachten alvorens ze hulp vragen. En zodra men de drempel over is bij de schuldhulpverlening duurt het vaak nog enige tijd voordat er daadwerkelijk sprake is van een schone lei en hernieuwd perspectief. Met het Haagse beleid op het gebied van schuldhulpverlening willen wij waar mogelijk dit proces versnellen en inwoners met schulden zo snel mogelijk financiële stabiliteit bieden. Dat doen we door samen met de inwoner een trajectplan op maat te maken waarbij er ook oog is voor flankerende zorggebieden zoals gezondheid, huisvesting of participatie. Haagse innovaties zoals het collectief schuldregelen hebben ook landelijk een belangrijke bijdrage geleverd aan deze versnelling. Tientallen schuldeisers hebben zich de laatste jaren achter dit initiatief geschaard zodat we van hen vooraf al een akkoord hebben op het schuldaanbod. Dat scheelt een hoop onzekerheid en wachttijd. Saneringskredieten kunnen mensen helpen om hun schulden te herstructureren en op een haalbare manier af te betalen. Bij een saneringskrediet worden de schulden van een persoon samengevoegd in één lening, waardoor de persoon maandelijks minder hoeft af te betalen.

Dit kan mensen in staat stellen om hun schulden op een haalbare manier af te lossen en om uiteindelijk schuldenvrij te worden. Dit is overzichtelijk, biedt stabiliteit en biedt de schuldenaar de gelegenheid om weer aan zijn of haar perspectief te werken. Al dan niet met gemeentelijke ondersteuning.

2022 Schuldregelingen met het perspectief van de inwoner centraal Het afgelopen jaar is er een aantal innovatieve aanpakken doorgevoerd binnen het regelen van schulden waarbij we telkens het perspectief van de inwoner centraal hebben gesteld. Zo verwijderen we vanaf januari 2023 de registratie van de saneringskredieten na een half jaar, is de preferente positie van de gemeente bij bijstandsschulden opgegeven en houden we rekening met de vaste lasten als inwoners aflossen op een gemeentelijk krediet. BKR registratie verwijderen We ontvangen regelmatig signalen dat mensen die weer schuldenvrij zijn door registraties bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) die langdurig blijven staan worden belemmerd om hun leven weer op te pakken en bv. een investering te doen in hun bedrijf of een huis te kopen. Er is dan ondanks de

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 32

afloop van een schuldenregeling nog geen sprake van een schone lei. Een registratie blijft namelijk nog vijf jaar staan. Uit de meest recente Schulden Monitor van het BKR blijkt dat het overgrote deel van de mensen (87%) structureel uit betalingsproblemen blijft. Zij hebben nog wel lange tijd last van de registratie van hun saneringskrediet. Dat is niet proportioneel. Daarom gaat Den Haag, samen met de overige G4 gemeenten, de registraties van saneringskredieten sneller verwijderen. Het ligt voor de hand om de registratieduur gelijk te stellen aan de die van wettelijke schuldenregelingen (WSNP). In het insolventieregister worden registraties 6 maanden na afloop van een schuldenregeling verwijderd. Harmonisatie met die norm zorgt voor eenduidigheid in het stelsel en een in onze ogen redelijke overbruggingstermijn. Vanaf januari is de Gemeentelijke Kredietbank (GKB) gestart met het verwijderen van de registraties zodat Haagse inwoners die een schuldentraject hebben doorlopen ook daadwerkelijk een schone lei krijgen.

Den Haag heft preferente positie schuldregelen op Het college heeft het afgelopen jaar de preferente positie van de gemeente als schuldeiser bij bijstandsschulden opgegeven. Preferente schulden zijn vorderingen die op basis van de wet voorrang hebben op andere schulden. In een schuldregeling hebben schuldeisers met een preferente positie (vaak overheidsinstanties) wettelijk recht op een hoger bedrag dan andere schuldeisers bij de inning van schulden. Hierdoor blijft minder geld over voor andere schuldeisers zoals kleine ondernemers. Kleinere bedrijven vallen buiten de boot bij de geldverdeling in een schuldregeling waardoor ze vaker niet meewerken. Daarom heeft de gemeente Den Haag, in navolging van de afdoening motie besloten haar preferente positie t.a.v. bijstandsschulden op te heffen. Het beschikbare bedrag van de schuldenaar kan hierdoor gelijk verdeeld worden over alle schuldeisers. Dit zal volgens onderzoek uiteindelijk leiden tot wel 15% meer geslaagde regelingen. Het opgeven van de preferente positie heeft dus een positief effect op het slagen van een schuldregeling.

Rekening houden met de vaste lasten bij schuldaflossing Het college herkent dat een hoge energierekening kan leiden tot problemen voor mensen in een schuldhulpregeling en handelt hier ook al naar. Het efficiënt regelen van schulden gebeurt in de Haagse schuldhulpverlening door zoveel als mogelijk in te zetten op saneringskredieten: direct bij aanvang van de regeling wordt schuldeisers één bedrag geboden op basis waarvan kwijting verleend wordt. Dit zorgt ervoor dat de schuldenaar snel te maken heeft met één schuldeiser (namelijk de gemeentelijke kredietbank). Als inwoners die op een saneringskrediet aflossen aangeven dat zij, vanwege de stijgende energiekosten, niet in staat zijn af te lossen, dan wordt de aflossing gepauzeerd. Vervolgens kan, mocht dit nog niet gebeurd zijn, een combinatie van energiebesparing (advies en materialen), energietoeslag en indien dit niet toereikend is bijzondere bijstand worden ingezet. Het college beseft zich terdege dat de koopkracht van veel huishoudens onder druk staat en niet alleen door de energiekosten. Daarom is besloten om gedurende de wintermaanden (tot april) de termijnaflossing op saneringskredieten met maximaal € 100,- te verlagen zodat er meer ruimte in het inkomen is om de stijgende kosten op te vangen. Dit betekent in 80% van de saneringskredieten dat de termijnaflossing de komende maanden € 0,- bedraagt.

Voor de overige 20% geldt dat als de resterende termijnaflossing voor financiële problemen zorgt deze ook naar beneden kan worden bijgesteld. De aanpassing leidt niet tot een langere looptijd van het krediet. Ook een 0 aflossing wordt als volwaardige aflossing gezien.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 33

2023 Nazorg Nazorg hoort bij het fundament van de schuldhulpverlening. Dit is ook in het Kwaliteitskader van de NVVK een voorwaarde: de professional wordt ingezet 'zo kort als mogelijk en zo lang als nodig'. 38 De professional neemt tijdig maatregelen om het resultaat te bestendigen. Dit betekent voor de hulpvrager dat deze: • de ondersteuning en nazorg krijgt die nodig is; • ook geholpen wordt met het veranderen van het gedrag en zelfredzaam zijn, zodat er geen terugval is De regie voor nazorg ligt bij de gemeente. Maar voor de uitvoering zijn ketenpartners, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen onmisbaar. Daarbij vertegenwoordigen de cliëntenraden de ervaringsdeskundigen in de gesprekken met de gemeente. Schuldeisers geven regelmatig aan: wij vinden nazorg erg belangrijk en nemen dit mee in onze overweging akkoord te gaan met een voorstel of deelname aan een convenant. De belofte dat leden zich inspannen om van een wanbetaler een goed betalende klant te maken weegt zwaarder dan de hoogte van de aflossing via een saneringskrediet. Ook in 2023 besteden we (extra) aandacht aan de nazorg uit de schuldhulpverlening want schuldhulpverlening stopt niet bij het afronden van een minnelijke schuldenregeling. Schulden dienen vervolgens voorkomen te worden in de toekomst. Dit is mogelijk door de juiste nazorg te bieden.

Daarom willen we met elke klant die de curatieve klantreis doorlopen heeft, nog een aantal contactmomenten hebben. Onder andere om te volgen of ze het nog redden zonder onze hulp. Hiervoor hebben we in ons proces ingebouwd dat we op 3 momenten contact proberen te leggen. Dat doen we op een zo laagdrempelig mogelijke manier en op de manier zoals de klant het graag wil. Het eerste moment is meteen bij de afsluiting van het 36 maanden traject. Vervolgens 3 maanden na het traject en tot slot nog eens 9 maanden na het traject. Tevens willen we dit jaar onderzoeken of we nazorg kunnen doen in samenwerking met vrijwilligersorganisaties. Daarbij is het voor ons belangrijk om te evalueren hoe de klant dit ervaart opdat wij vervolgens de aanpak verder kunnen ontwikkelen. De gemeente Den Haag streeft naar een duurzame oplossing want het oplossen van de financiële problemen van de klant, dat is waar het om gaat.

Gemeentelijke kredietbank Bij de Gemeentelijke Kredietbank (GKB) kunnen inwoners die op de reguliere kapitaalmarkt geen krediet meer kunnen krijgen, een aanvraag indienen. Redenen dat inwoners geen krediet kunnen krijgen is omdat ze een beschadigd kredietverleden hebben, op basis van de leeftijd geen krediet kunnen krijgen met een lange aflostermijn of omdat er onzekerheid is over het inkomen in de toekomst. Verschillende kredieten worden verstrekt: persoonlijke leningen, doorlopende kredieten, sociale leningen en hypothecaire kredieten. Kredieten die gebruikt kunnen worden voor persoonlijk gebruik, of om beginnende schulden af te lossen. Voor het verstrekken van deze kredieten wordt door de gemeente geld aangetrokken. Dit kan als gemeente tegen gunstige rentepercentages maar de kapitaalmarkt is in beweging. De afgelopen jaren kon tegen een zeer lage rente, of een periode zelfs tegen een negatieve rente, geld worden aangetrokken. Dit maakte dat de GKB kredieten kon verstrekken tegen een laag rentepercentage. Een 38

De NVVK is de branchevereniging voor schuldhulpverlening, beschermingsbewind en sociaal bankieren.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 34

bepaald risicopercentage en uitvoeringskosten werden als rente meegerekend. De totale rente was al geruime tijd 2,1%. Voor hypothecaire leningen geldt een apart rentepercentage dat maandelijks wordt geïndexeerd. Doordat de rentes op de kapitaalmarkt, zowel voor het aantrekken van geld op de korte en lange termijn, is gestegen is het niet langer mogelijk om tegen 2,1% geld te verstrekken. Er wordt nu gerekend met een rentepercentage van de rente die de gemeente moet betalen + 2%. In het verleden is het rentepercentage 11% geweest, en zo ver is het nog lang niet. De rente is nog steeds sociaal verantwoord te noemen, en lager dan de rente op de reguliere kapitaalmarkt. Als GKB mengen wij ons niet in de reguliere kapitaalmarkt omdat aanvragers altijd eerst bij reguliere kapitaalverstrekkers een aanvraag moeten indienen. Pas als het niet mogelijk is om op de reguliere markt een krediet te krijgen kan de GKB als vangnet een oplossing bieden. Bij hypothecaire leningen wordt over het algemeen een rentevaste periode afgesproken van vijf jaar. De komende jaren moeten leningen worden overgesloten tegen een hoger rentetarief. Dit kan betekenen dat de maandelijkse kosten stijgen, wat in sommige gevallen problematisch kan worden als daardoor andere kosten niet meer betaald kunnen worden. Op maat wordt altijd gezocht naar een oplossing.

Als het wenselijk is om eerder dan die vijf jaar een rentevaste periode af te sluiten wordt dat aan inwoners aangeboden.

4.2 Schuldenlab070: Samen staan we op voor een schuldenzorgenvrij Den Haag Met 29 publieke én private partners werkt de gemeente Den Haag in het Schuldenlab070 aan innovaties tegen schulden. Samen met hen staan we op voor een schuldenzorgenvrij Den Haag. Daarbij zijn ook het afgelopen jaar een aantal goede ideeën en aanpakken uitgewerkt die ook in 2023 worden doorontwikkeld. Van compenseren naar investeren Er is meer dan voldoende aandacht voor betalingsproblemen en schulden onder huishoudens en het oplossen daarvan. Ook (intergenerationele) armoede en het verwerven van (meer) inkomen uit arbeid voor kwetsbare huishoudens staan volop in de politieke, bestuurlijke en maatschappelijke schijnwerpers. Kwetsbare huishoudens hebben te weinig geld om duurzaam uit de armoede te komen of uit de schulden te blijven. We blijven als overheid compenseren. Ook ontbreekt het vaak aan buffers om financiële tegenvallers op te vangen, laat staan mogelijkheden om vermogen op te bouwen. Vanuit de noodzaak om hierin patronen te doorbreken en het accent te leggen op duurzaam perspectief voor kwetsbare huishoudens is het opbouwen van vermogen voor huishoudens de sleutel voor financiële emancipatie van kwetsbare huishoudens. Komend jaar gaan we vanuit het Schuldenlab070 onderzoeken hoe het opbouwen van vermogen bij kan dragen aan het verminderen van financiële problematiek.

Beter uit de vrouwenopvang In deze pilot stellen we voor vrouwen uit de vrouwenopvang van Stichting Perspektief een Perspectiefplan op m.b.v. de doorbraakmethode van Instituut Publieke Waarden (IPW). Dit plan is gericht op een schuldenzorgenvrije toekomst wanneer vrouwen kunnen uitstromen naar een woning. Daar waar nodig én gewenst wordt de (ex)partner betrokken. Met de zogenaamde “regeldag” vrouwenopvang willen we vrouwen die in de vrouwenopvang komen sneller en effectiever ondersteunen bij administratieve en financiële processen/knelpunten op een duurzame manier (ontwikkelen van routines) die beter aansluit bij wat vrouwen nodig hebben. Zodat vrouwen zich sneller kunnen richten op hun mogelijkheden en een nieuw toekomstperspectief.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 35

Er zijn 25 vrouwen aangemeld, voor 15 vrouwen is- of wordt een perspectiefplan gemaakt. Knelpunten die naar voren komen zijn het realiseren van perspectief op het gebied van werk/opleiding en de hoeveelheid administratieve/financiële processen (zie innovatie). Voor vrouwen die deelnemen aan de pilot is geregeld dat de bijzondere bijstand die zij aanvragen bij gemeente Den Haag voor woninginrichting standaard verstrekt wordt als gift, daarmee voorkomen we dat vrouwen anders met een ‘nieuwe schuld’ zouden vertrekken uit de opvang.

Schuldenzorgenvrij terug in de maatschappij De doelstelling van de pilot is om te toetsen of betere samenwerking met betrokken ketenpartners leidt tot een beter perspectief op een toekomst zonder schulden van Haagse reclasseringscliënten. De evaluatie en het eindrapport van de pilot is begin december opgeleverd door Society Impact. 39 In het eerste kwartaal van 2023 wordt bij Reclassering NL een bijeenkomst georganiseerd om de geleerde lessen uit de pilot toe te lichten en met betrokkenen in gesprek te gaan over hoe zij een vervolg kunnen geven aan een intensievere samenwerking op schuldhulpverlening tijdens reclassering.

Schuldenzorgenvrij uit detentie De doelstelling van de pilot Schuldenzorgenvrij uit detentie is starten met schuldhulpverlening, als iemand nog in detentie zit. Dit voorkomt een oplopende schuldenlast en kan hopelijk een bijdrage leveren aan een beter perspectief voor gedetineerden bij terugkeer in de maatschappij. De pilot kent drie pijlers: inzicht in schulden, regelen van de schulden en financiële kennis. De leerpunten van de pilot ‘Schuldenzorgenvrij terug in de maatschappij’ zijn meegenomen in het ontwerp van deze pilot. Er is uitgezocht dat een saneringskrediet verstrekt kan worden (indien nodig) tijdens detentie. Om te waarborgen dat het risico op niet terugbetalen zo laag mogelijk is, wordt de komende periode de monitoring hiervan binnen de pilot verder uitgewerkt.

39 https://societyimpact.nl/wp-content/uploads/2022/12/STIM_final_spread.pdf

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 36

5. Geldzorgen en geldproblemen pak je samen aan De afgelopen jaren is door de gemeente Den Haag flink geïnvesteerd in samenwerking met een groot aantal partijen. Ondersteuning aan inwoners met een kleine beurs of schulden kan immers alleen op een effectieve manier plaatsvinden als de partners in de stad hierin meegenomen worden. Zij staan dicht bij onze doelgroep en specialiseren zich in de praktijk in de bestrijding van armoede. Voor het komende jaar willen we de samenwerking met het maatschappelijk middenveld nog verder uitdiepen. Samen kijken we naar wat er nodig is om iedereen in Den Haag de juiste ondersteuning en perspectief te bieden. In dit hoofdstuk kijken we terug op hoe er het afgelopen jaar is samengewerkt met een krachtig en betrokken maatschappelijk middenveld. De energiecrisis heeft deze samenwerking een impuls gegeven. Het college wil de komende jaren nog hechter en nabijer bij deze organisaties, vrijwilligers en sleutelfiguren staan voor deze gezamenlijke opgave. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een paragraaf over de Ooievaarspas. Met deze pas kunnen huishoudens met een laag inkomen, en in het bijzonder kinderen, al meer dan 25 jaar meedoen met sport, cultuur en ontspanning. Dat kan niet zonder de ruim 500 aanbieders in de stad waarmee de gemeente samenwerkt. Samen maken we meedoen mogelijk.

5.1 Samen met de stad 2022 Nieuwe subsidieregelingen Voor het aanpakken van geldzorgen en geldproblemen kennen we twee nieuwe subsidieregelingen. De partijen in de stad kunnen hier gebruik van maken. Bij de totstandkoming van de regelingen is intensief geparticipeerd met de bestaande en potentiële nieuwe partners in de stad. Hun input is terecht gekomen in de regelingen en heeft het proces en de samenwerkingsband versterkt. De eerste tenderronde voor subsidies 2023 is eind 2022 afgerond. Alle subsidieaanvragers zijn geïnformeerd over een (gedeeltelijke) toekenning of afwijzing. In 2023 wordt onder meer subsidie verstrekt aan Stichting Leergeld voor de bestrijding van kinderarmoede, aan STEK voor budgetmaatjes en nazorg na schuldhulpverleningstrajecten, aan Stichting Jess voor financiële hulp aan jongeren, aan Sociale Fondsen Den Haag (SFDH) voor acute noodhulp en aan de Voedselbank.40 Het subsidieplafond zoals in de subsidieregeling is opgenomen is nog niet bereikt. Om die reden heeft het college besloten een tweede tenderronde uit te schrijven. Met de aanvragers die in de eerste ronde zijn afgewezen is contact geweest om hen te informeren over de tweede ronde. Het staat eenieder vrij om een (nieuwe of aangepaste) subsidieaanvraag in te dienen.

Ook nieuwe partijen wordt de mogelijkheid geboden om een aanvraag in te dienen, bijvoorbeeld de Dierenvoedselbank Haaglanden en de Dierenvoedselbank de Gevulde Buikjes. Zij zullen waarschijnlijk een aanvraag gaan indienen.41 In de regelingen is de inwoner vooropgesteld, is uitgegaan van vertrouwen in en partnerschap met de organisaties in de stad en is de juridische kwaliteit versterkt.42

40 Subsidies verstrekt in 1e ronde 2023 uit de subsidieregeling minimabeleid gemeente Den Haag: Stichting Leergeld, Jeugdeducatiefonds,

Stichting Leren Doen, Voedselbank Haaglanden, Stichting Harlin, Stichting Vers & Vrij, Sociale Fondsen Den Haag en de Weggeefwinkel. 41 Zie ook de afdoening moties ‘Steun minima met huisdieren’ (RIS314253) en ‘Dierenvoedselbank onderdeel armoedebestrijding’ (RIS314189), en de voortgangsbrief nota dierenwelzijn die later dit jaar met uw raad wordt gedeeld. 42 Subsidieregelingen Minimabeleid en Financiële Hulpverlening Den Haag 2023 Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 37

Noodhulp en voedselsteun Daar waar de bestaanszekerheid het meest onder druk komt te staan ontstaan de grootste problemen. Situaties ontstaan waarbij inwoners niet voldoende middelen hebben om de dagelijkse boodschappen te doen. Het college zet daarom in om organisaties of andere initiatieven te ondersteunen die de zorg weg kunnen nemen. Dat gebeurt jaarlijks als aanvulling op de gemeentelijke dienstverlening, maar het afgelopen jaar intensiever dan ooit. Zo heeft STEK de afgelopen periode subsidies ontvangen om noodhulp en financiële begeleiding te bieden aan de meest kwetsbare inwoners van de stad. Sociale Fondsen Den Haag hebben onlangs een zeer succesvolle campagne afgerond. Als mensen de energiecompensatie van €190 of €380 in het najaar zelf niet nodig hadden, kon dit gedoneerd worden aan Sociale Fondsen Den Haag. Veel mensen vonden de campagne belangrijk en hebben gedoneerd, want er is een groot bedrag opgehaald. Met dit opgehaalde bedrag kunnen er veel mensen en (eenouder)gezinnen geholpen worden, waardoor er voorkomen kan worden dat er nog meer financiële problemen en/of schulden bij Haagse burgers ontstaan. Er is in totaal maar liefst € 167.204,64 opgehaald. Fonds 1818 heeft met een gift van € 50.000 bijgedragen.

Huisdierkosten voor minima Net als in 2021 ging de klankbordgroep dierenwelzijn ook in 2022 aan de slag met het onderwerp ‘huisdierbezitters met een laag inkomen’. De gemeente Den Haag heeft samen met dierenwelzijnsorganisaties een lijst opgesteld met adressen waar huisdierbezitters met een laag inkomen terecht kunnen voor hulp. Op het Huisdier Informatie Punt en de website van de gemeente met informatie over de Ooievaarsregelingen staat een overzicht van deze fondsen.43 Voor 2021 en 2022 zijn eenmalig extra middelen vrijgemaakt om de verwachte toename van gevonden huisdieren als gevolg van corona in de opvang te bekostigen en om minima met hoge medische kosten voor huisdieren te ondersteunen. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de gemeente in 2021 en 2022 samen met de Dierenbescherming en dierenartsen een gratis chipactie voor katten organiseerde. Met het organiseren van een chipactie voor katten ondersteunde de gemeente inwoners voor wie de

43 Hulp voor huisdierbezitters met minimum inkomen | Huisdier Informatie Punt

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 38

medische kosten voor huisdieren een reden zijn om geen chip te laten plaatsen. Per chipactie zijn rond de 1.000 chips geplaatst.

De Voedselbank De Voedselbank Haaglanden heeft een intensief jaar achter de rug. De inflatie, en met name de stijgende energierekening, raakt iedereen. Aan de ene kant had de Voedselbank te maken met een stijging van het aantal inwoners dat voedselsteun nodig had, en aan de andere kant werd minder voedsel gedoneerd door leveranciers als bakkers, tuinders en supermarkten. De Voedselbank kijkt naar het besteedbaar inkomen dat gebruikt kan worden voor levensonderhoud. Door stijgende energierekeningen kwam dat besteedbaar inkomen onder druk te staan waardoor meer inwoners aanspraak maakten op de Voedselbank. Tegelijkertijd hebben leveranciers van voedsel ook te maken met stijgende kosten waardoor bakkerijen minder extra brood bakten voor de Voedselbank en supermarkten met extra korting de laatste producten nog probeerden te verkopen in plaats van te doneren. Vanaf de zomer van 2022 is er uitgebreid en intensief contact geweest met de Voedselbank. Wethouder Vavier is met wethouder Velzen van Zoetermeer en wethouder Van Malsen van Rijswijk op bezoek geweest. Er is gekeken op welke manier het college kon ondersteunen. De drie wethouders hebben een gezamenlijke oproep gedaan om zoveel mogelijk geld en/of voedsel te doneren44. Mede door deze oproep hebben veel inwoners en bedrijven hier gehoor aan gegeven.

Naast de inzet van eigen middelen is het de Voedselbank gelukt om wekelijks honderden huishoudens van een aanvulling op de boodschappen te voorzien. Ook voor de komende maanden is de verwachting dat de Voedselbank door de vele donaties en steun van bedrijven, haar goede werk kan voortzetten. Inmiddels bedient de Voedselbank 1.600 huishoudens per week. Een aantal dat begin 2023 lijkt te zijn gestabiliseerd. Door de grote maatregelen die het Rijk heeft genomen is de verwachting dat het besteedbaar inkomen niet meer zo onder druk komt te staan als in 2022. Hierdoor zal het aantal huishoudens dat van de Voedselbank ondersteuning krijgt in de loop van 2023 teruglopen. Tegelijkertijd is de verwachting dat leveranciers van voedsel weer op reguliere wijze voedsel doneren.