RIS315197 Bijlage 1 Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022-2023

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 – 2023

maart 2023 Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................... 2 1. Onderzoeken ....................................................................................................................................... 5 1.1 Minima-effectrapportage (MER) ................................................................................................... 5 1.2 Armoedemonitor ........................................................................................................................... 7 1.3 Analyse niet gebruik ...................................................................................................................... 8 1.4 Effectmeting armoederegelingen ................................................................................................. 8 1.5 Landelijke maatregelen 2023 ........................................................................................................ 9 2.

Bestaanszekerheid bieden............................................................................................................. 11 2.1 Kansengelijkheid: doorbreken van een vicieuze cirkel................................................................ 13 2.2 Werken moet lonen..................................................................................................................... 17 2.3 Bestaanszekerheid en gezondheid .............................................................................................. 20 2.4 Bestaanszekerheid en hulp bij de energierekening .................................................................... 21 2.5 Begeleiding en ondersteuning bij geldzaken ............................................................................... 22

3

Oog voor individuele behoeften en mogelijkheden (maatwerk) .................................................. 26 3.1 Toegankelijkere dienstverlening aan Haagse inwoners ............................................................. 26 3.2 Dienstverlening aan ondernemers .............................................................................................. 28 3.3 Voortgang ondersteuning gedupeerden kinderopvangtoeslag (KOT) ........................................ 29 3.4 Beter aansluiten bij de belevingswereld van jongeren ............................................................... 30

4

Bijdragen aan perspectief van Haagse inwoners .......................................................................... 32 4.1 Schuldhulpverlening die bijdraagt aan perspectief ..................................................................... 32 4.2 Schuldenlab070: Samen staan we op voor een schuldenzorgenvrij Den Haag .......................... 35

5.

Geldzorgen en geldproblemen pak je samen aan ......................................................................... 37 5.1 Samen met de stad ...................................................................................................................... 37 5.2 Meedoen met de Ooievaarspas .................................................................................................. 42

6.

Communicatie en dienstverlening is simpel en toegankelijk ........................................................ 44

7.

Financiën ....................................................................................................................................... 48

8.

Slotwoord ...................................................................................................................................... 50

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 1

Inleiding Bestaanszekerheid en kansengelijkheid hebben een centrale plek in het coalitieakkoord ‘Voor een stad die tegen een stootje kan’. In deze aanpak van geldzorgen en geldproblemen geeft het college invulling aan de ambities uit het coalitieakkoord en blikken we terug op het afgelopen jaar 2022 en kijken we vooruit naar 2023 en verder. 1 Bestaanszekerheid, het kunnen beschikken over een voldoende en voorspelbaar inkomen om in de kosten van het bestaan te voorzien en te kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer, vormt de basis waarlangs het college geldzorgen en geldproblemen aanpakt. Bestaanszekerheid wordt voor een belangrijk deel bevorderd door betaald werk. Daarnaast biedt de landelijke overheid en de gemeente een breed palet aan voorzieningen om mensen met een lager inkomen te ondersteunen. Zowel op het gebied van inkomen, als op het gebied van werk, participatie en ontplooiing. Voor veel inwoners is deze ondersteuning voldoende. Maar dat geldt niet voor iedereen. De complexiteit van landelijke én gemeentelijke wet- en regelgeving voegt soms juist bestaansonzekerheid toe. Mensen weten de geboden hulp moeilijk te vinden en soms voldoet de standaard aanpak eenvoudigweg niet. Uit wetenschappelijke onderzoeken weten we dat geldzorgen stress veroorzaken. 2 Mensen met geldproblemen ervaren dat zij hun autonomie, de regie over het eigen leven steeds meer kwijtraken.

Dit kan leiden tot mentale en fysieke gezondheidsproblemen of opvoedproblemen. Er ontstaat een vicieuze cirkel waarbij financiële problemen de route naar participatie en werk belemmeren. Dit beïnvloedt de positie van zowel ouders als kinderen negatief. Schaamte over de eigen situatie zorgt ervoor dat mensen niet of laat aan de bel trekken om hulp te zoeken. De gemeente Den Haag wil deze cirkel doorbreken en inwoners in staat stellen om de regie op het eigen bestaan weer te herpakken. Het bevorderen van bestaanszekerheid en kansengelijkheid vraagt om een integrale aanpak waar flankerende beleidsterreinen zoals werkgelegenheid, (jeugd)zorg, onderwijs, ondernemersbeleid of duurzaamheid een bijdrage leveren. Er zijn door dit college extra middelen vrijgemaakt om gezinnen met kinderen te ondersteunen en dit college wil het bereik van de regelingen vergroten zodat zoveel mogelijk mensen de ondersteuning krijgen waar ze recht op hebben. We stellen inwoners in staat om gebruik te maken van alle ondersteunende regelingen, helpen mensen goed om te gaan met geld en bieden een vangnet bij onverwachte financiële tegenvallers. Bij de totstandkoming van deze aanpak zijn er bijeenkomsten georganiseerd met medewerkers van de gemeente en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Aan hen is gevraagd welk effect het beleid heeft en welke kansen en mogelijkheden zij zien.

Daarnaast maakt het college gebruik van onderzoeksgegevens van het CBS en Nibud. In deze brief treft u de uitkomsten en een analyse van deze onderzoeken aan. Niet alleen tijdens de start van het schrijven van een nieuw beleidsstuk wordt input opgehaald. Dit gaat het hele jaar door. Tijdens werkbezoeken, overleg met de cliëntenraad Sociaal Domein, de klankbordgroep van gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire of via een Raad van Kinderen, het college luistert goed naar de ontwikkelingen in de stad. Want deze aanpak kan de gemeente niet alleen uitvoeren. Een dergelijke grote opgave doen we samen met al die hardwerkende (vrijwillige)

1 Van geldzorgen is sprake als een inwoner moeilijk rondkomt. Bij geldproblemen kan een inwoner niet meer rondkomen en zijn er

financiële problemen die niet door de inwoner zelf opgelost kunnen worden. 2 Schaarste: hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen; Mullainathan, Shafir (2013)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 2

maatschappelijke organisaties in de stad. Met hen kan het college de ondersteuning bij geldzorgen nabij en laagdrempelig organiseren. Tenslotte heeft uw raad zich het afgelopen jaar ook zeer betrokken getoond bij de positie van de Haagse inwoners die met weinig geld moeten rondkomen. Dat blijkt uit de vele moties en schriftelijke vragen die opriepen om stadsgenoten met geldproblemen extra of beter te ondersteunen. Korte terugblik 2022 Het jaar 2022 is een bijzonder jaar gebleken. Een jaar dat voor veel mensen in het teken heeft gestaan van de oorlog in Oekraïne en de gevolgen hiervan voor de prijzen van energie en de dagelijkse boodschappen. Meer nog dan de corona-jaren heeft de hoge inflatie een forse impact gehad op de persoonlijke financiën van Haagse inwoners. In 2021 bedroeg de inflatie gemiddeld 2,7%, maar dit is gestegen naar 12,0% in augustus 2022. 3 Deze kostenstijging zorgt ervoor dat huishoudens met een laag of een middeninkomen steeds moeilijker rond kunnen komen. 4 De huidige inflatie heeft gevolgen voor inwoners van de stad. Zo kan een daling van de koopkracht leiden tot financiële problemen voor mensen met een laag inkomen, die moeite kunnen hebben om de hogere kosten van levensonderhoud te betalen. Dit kan leiden tot betaalproblemen of geldzorgen. Er is in 2022 dan ook veel gedaan om mensen te ondersteunen, vooral waar het de kosten van energie betreft.

Er is extra ingezet op het verduurzamen en besparen van energie en er zijn ondersteunende maatregelen getroffen om mensen direct in de portemonnee te ondersteunen bijvoorbeeld via de energietoeslag en de bijzondere bijstand. De energietoeslag was, na de TOZO voor zelfstandig ondernemers en TONK regelingen gedurende de corona-periode, wederom een volledig nieuwe regeling die in korte tijd door gemeenten moest worden voorbereid, geïmplementeerd en uitgevoerd. De energietoeslag is een zeer succesvolle regeling gebleken met een bereik van 99%. Voor doelgroepen die niet over deze toeslag kunnen beschikken, zoals studenten, is een maatwerkoplossing geboden via de bijzondere bijstand. Deze is gericht onder de aandacht gebracht.5 Het maatschappelijk middenveld heeft het afgelopen jaar op een heel bijzondere manier de krachten gebundeld. Bij het verstrekken van voedsel, het helpen isoleren van woningen of het ondersteunen bij een aanvraag voor energietoeslag en ook door het samenbrengen van allerlei organisaties om samen aan de slag te gaan om problematiek rondom bestaanszekerheid op te lossen (initiatief van stek en fonds 1818).6 Dit college waardeert deze inzet enorm en probeert door mee te denken en mee te helpen de verbinding tussen stad en stadhuis verder te verstevigen.

Opbouw en structuur In het vervolg van deze brief wordt allereerst de uitkomst van de minima-effect rapportage van het Nibud en de armoedemonitor van het CBS gepresenteerd. De resultaten van deze onderzoeken zijn betrokken bij de beleidskeuzes en besteding van middelen voor de komende periode die in de brief staan toegelicht. Daarna wordt de gemeentelijke aanpak van geldzorgen en geldproblemen langs vijf pijlers toegelicht. Vier van deze pijlers zijn ongewijzigd ten opzichte van de vorige brief armoedebestrijding en financiële hulpverlening.

3

Inflatie stijgt naar 12,0 procent in augustus (cbs.nl)

4 https://www.nibud.nl/nieuws/groeiend-aantal-huishoudens-financieel-klem/ 5 RIS313115 Breng de Haagse studenten op de hoogte van de individuele bijzondere bijstand 6 https://www.stekdenhaag.nl/nieuws/stek-en-fonds-1818-organiseren-breed-haags-armoede-overleg-0

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 3

Mede door de gesprekken met de stad en input van uw raad is besloten een vijfde pijler aan het beleid toe te voegen. Het college deelt de visie dat simpele en toegankelijke communicatie en dienstverlening van groot belang is bij het aanpakken van geldzorgen en geldproblemen. Want een goede aanpak werkt pas als deze ook goed begrepen en gebruikt wordt. Het is niet voor niets de ambitie van dit college om het bereik van de minimaregelingen te vergroten naar 85%. De vijf pijlers zijn: 1. Bestaanszekerheid bieden 2. Oog voor individuele behoeften en mogelijkheden (maatwerk) 3. Bijdragen aan perspectief van Haagse inwoners 4. Geldzorgen en geldproblemen pak je samen aan 5. Communicatie en dienstverlening is simpel en toegankelijk Elke pijler heeft een eigen hoofdstuk dat bestaat uit een toelichting op de pijler, waar mogelijk een terugblik op 2022 en een vooruitblik op 2023 en verder. Ook is er aandacht voor specifieke doelgroepen zoals werkende minima, middeninkomens, jongeren of zelfstandigen. Het laatste hoofdstuk voor het slotwoord bevat een toelichting op de beschikbare financiële middelen voor de komende periode.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 4

1. Onderzoeken Om zoveel mogelijk inwoners van onze stad van een solide basis te voorzien wat betreft financiële bestaanszekerheid is inzicht in de groep minima en hun huishoudboekje nodig. Er is een aantal onderzoeken gedaan om ook op basis van cijfers en analyses te kijken welke ontwikkelingen er zijn op het gebied van huishoudens met een laag inkomen. Deze onderzoeken vinden soms jaarlijks, soms tweejaarlijks, en soms op verzoek van het college plaats. Hieronder staat een overzicht van de recente onderzoeken.

1.1 Minima-effectrapportage (MER) Tweejaarlijks laat het college het Nibud een doorrekening maken van 10 type huishoudens. De Minima-effectrapportage (MER) kijkt in hoeverre het inkomen voldoende is om de uitgaven te kunnen betalen. Voor 10 type huishoudens wordt bij inkomens tot 100%, 110%, 130% en 150% een doorrekening gemaakt.7 Als bijlage van deze voortgangsbrief kunt u de MER 2022 vinden. Gezien de huidige inflatie, met name door de stijging van de energierekening, en de vele maatregelen die door het Rijk zijn genomen om de koopkracht te repareren, heeft het college het Nibud gevraagd een update te maken op de MER 2022. Bij deze voortgangsbrief is deze update MER 2023 ook meegestuurd. In het coalitieakkoord heeft het college aangegeven de MER te willen gebruiken om te kijken welke huishoudens (extra) ondersteuning nodig hebben. Wat valt op in de MER 2022 en de update MER 2023 Het is en blijft belangrijk dat de rijkoverheid de bestaanszekerheid garandeert van niet alleen de laagste inkomens, maar ook de middeninkomens. Wat dat betreft zien we dat de landelijke maatregelen effect sorteren. Ten opzichte van de MER 2022 zien we in de update MER 2023 een flinke vooruitgang bij alle huishoudens. Door de maatregelen die het Rijk neemt verbetert de financiële positie van alle huishoudens. In de MER 2022 lieten paren met 2 oudere kinderen nog rode cijfers zien.

In 2023 houden ook zij geld over, bij alle inkomenscategorieën. In 2023 doen zich iets minder armoedevallen voor dan in 2022. Alleenstaanden en oudere paren hadden in 2022 op 150% van het wettelijk sociaal minimum minder bestedingsruimte dan op 130% als zij naast het basispakket ook de uitgaven voor sociale participatie moeten bekostigen. In 2023 is dat niet meer zo. De alleenstaande met een zorgvraag heeft in 2023 niet meer met een armoedeval te maken op 150% van de norm, na alleen de invulling van het basispakket. Eenouder gezinnen en ouderen staan er relatief gezien goed voor. Paren met kinderen hebben het financieel zwaarder De MER laat enkele opvallende verschillen zien tussen huishoudens. Er zit een groot verschil tussen huishoudens met jonge kinderen en oudere kinderen, en tussen paren met kinderen en eenoudergezinnen met kinderen. Eenoudergezinnen met twee jonge kinderen komen er van alle huishoudens het beste vanaf (€733 bij 130% na basispakket en participatie). Paren met twee oudere kinderen het slechts (€327 bij 130% na basispakket en participatie). Het verschil is meer dan twee keer zo groot.

De verklaring hiervoor kan gevonden worden in het feit dat de doelgroep alleenstaande ouders meer specifieke landelijke regelingen kent en dat de kosten van een extra volwassene in het huishouden, bijvoorbeeld door de kosten van een extra zorgverzekering, eenvoudigweg hoger liggen dan dat dit gecompenseerd wordt vanuit het van toepassing zijnde sociaal minimum.

7

Alleenstaande, alleenstaande oudere, eenoudergezin met 2 jonge kinderen, eenoudergezin met 2 oudere kinderen, paar zonder kinderen, ouder paar, paar met 2 jonge kinderen, paar met 2 oudere kinderen, alleenstaande met een zorgvraag en een alleenstaande oudere met een zorgvraag

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 5

Ook oudere paren en alleenstaande ouderen hebben het relatief goed ten opzichte van andere huishoudens. Dat komt omdat de AOW ca. 150 euro per maand hoger is dan een bijstandsuitkering. Een hoge zorgvraag heeft (als men gebruik maakt van de collectieve zorgverzekering, Wmo en tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten) gemiddeld genomen geen negatieve invloed op dit beeld. Bij ouderen speelt natuurlijk wel mee dat zij over het algemeen niet meer in staat zijn hun inkomen te verruimen. Als indexatie van de AOW en pensioenen achterblijven bij de inflatie dan kunnen zij dit nauwelijks compenseren. Drie essentiële voorwaarden Inkomensplaatjes van het Nibud kloppen alleen als huishoudens voldoen aan drie essentiële voorwaarden: 1. goed met geld kunnen omgaan; 2. geen onverwachte tegenvallers hebben; 3. gebruik maken van alle regelingen (landelijk en gemeentelijk)

Vergelijking G4 Net als Den Haag laten ook de andere G4 steden een MER opstellen. Alle 4 de gemeenten hebben in 2022 een MER laten opstellen. Rotterdam, Utrecht en Den Haag hebben gezien de grote impact van de Rijksmaatregelen besloten aanvullend een update te laten uitvoeren. De Haagse situatie valt goed te vergelijken met Rotterdam en Utrecht. Dit omdat op dezelfde manier de inkomensgrenzen worden vastgesteld, en het Nibud op dezelfde manier een doorrekening doet. Amsterdam hanteert een andere norm. Waar Den Haag kijkt naar het Wettelijk Sociaal Minimum (lees: bijstand of AOW), kijkt Amsterdam naar de IOAW. Ook gaat Den Haag uit van het netto inkomen, omdat dat het bedrag is dat besteed kan worden aan het basispakket en participatie. Amsterdam gaat uit van het brutoinkomen waardoor een vergelijking een vertekend beeld geeft. In onderstaande tabel is inzichtelijk gemaakt hoe Haagse huishoudens met een inkomen van 130% ervoor staan ten opzichte van soortgelijke huishoudens in Rotterdam en Utrecht na bekostiging van het basispakket en participatie. In Den Haag houden werkenden met een inkomen van 130% van het sociaal minimum onder aan de streep meer over dan werkenden in Rotterdam en Utrecht. Dat betekent dat ten opzichte van een uitkering (meer) werken loont.

Het college blijft inzetten om het bereik te vergroten en te zorgen dat huishoudens van alle (minima)regelingen gebruik maken. Huishouden Eenoudergezin met 2 jonge kinderen Ouder paar Alleenstaande oudere Alleenstaande oudere met zorgvraag Eenoudergezin met 2 oudere kinderen Alleenstaande met zorgvraag Paar met 2 jonge kinderen Alleenstaande Paar zonder kinderen Paar met 2 oudere kinderen

Den Haag €733 €651 €650 €615 €585 €517 €484 €440 €355 €327

Rotterdam* €600 €501 €471 €432 €252 €261 €206 €93

Utrecht €571 €524 €491 €339 €425 €198 €311 €292 €246 €79

* Rotterdam heeft niet de huishoudens met een zorgvraag laten doorrekenen N.B. Rotterdam en Utrecht hebben een inkomensgrens voor de armoederegelingen dat lager is dan 130% van het wettelijk sociaal minimum. Het gaat hierbij om de vergelijking van Haagse huishoudens t.o.v. huishoudens in Rotterdam en Utrecht.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 6

Het feit dat verschillende landelijke en gemeentelijke regelingen nodig zijn om de bestaanszekerheid te waarborgen zorgt voor inefficiëntie en het risico op niet-gebruik. De lobby richting het Rijk, bijvoorbeeld bij de commissie sociaal minimum, dat het inkomensbeleid van het kabinet ontoereikend is blijft het college voortzetten.8 Ondersteuning door de Voedselbank moet nimmer gezien worden als een voorziening, maar als noodoplossing. Daar waar kan repareren we met het armoedebeleid de gaten in het bestaansminimum, maar de echte aanpak zit bij het Rijk. Artikel 20 van de Grondwet brengt het recht op een toereikende levensstandaard tot uitdrukking. De rijksoverheid is hier primair voor verantwoordelijk.

1.2 Armoedemonitor De jaarlijkse Armoedemonitor is ook als bijlage van deze voortgangsbrief meegestuurd. In samenwerking met het CBS is in kaart gebracht hoe groot de minimadoelgroep is in Den Haag, en wat het bereik is van de verschillende armoederegelingen. Gezien het feit dat CBS-gegevens over inkomen ontvangt van de Belastingdienst, en deze na twee jaar de definitieve inkomensgegevens vaststelt, staan in de meest recente armoedemonitor de gegevens over het jaar 2020. Het jaar 2020 was het begin van de COVID-periode. Grote zorgen waren er destijds over een toename aan aanvragen voor minimaregelingen, schuldhulpverlening en uitbreiding van de minimadoelgroep. Dit is zoals nu blijkt uitgebleven. Dit kwam mede dankzij de Rijksmaatregelen zoals de TONK, de TOZO en andere maatregelen die uiteraard wel (deels) door de gemeente zijn uitgevoerd. In de voorgaande armoedemonitoren was een daling van de minimadoelgroep te zien. In 2020 is deze afname gestagneerd. De totale groep huishoudens met een inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum en een vermogen binnen de grenzen van de Participatiewet bedroeg 44.100 huishoudens. Dat betekent nog steeds dat één op de vijf Haagse huishoudens met een laag inkomen en vermogen te maken heeft. Hetzelfde geldt voor kinderen die opgroeien in armoede, dat ook één op de vijf is.

Cijfers die grotendeels overeenkomen met landelijke cijfers, en cijfers uit andere G4 steden. De meeste huishoudens zijn terug te vinden in de stadsdelen Centrum en Escamp, gevolgd door Laak. De top vijf van wijken met het hoogste percentage minimahuishoudens zijn de Schilderswijk, Moerwijk, Transvaalkwartier, Bouwlust en Vrederust en Morgenstond. In deze wijken behoren drie tot vier van elke tien huishoudens tot de minima. Dit beeld was hetzelfde in de voorgaande jaren.

Tabel: omvang minimapopulatie per stadsdeel (aantallen (x 1000)) en verzamelbereik van minimaregelingen per stadsdeel in 2020 (110% en 130% sociaal minimum, percentages) (Bron: Armoedemonitor)

Bereik In 2020 gebruikte 79 procent van alle minimahuishoudens een of meer gemeentelijke minimaregelingen. Ten opzichte van 2019 is het verzamelbereik stabiel. Het bereik van de Ooievaarspas (70% in 2020 t.o.v. 72% in 2019) en van Leergeld Den Haag (78% in 2020 t.o.v. 80% in 2019) daalde licht ten 8 https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/07/08/kabinet-stelt-commissie-in-die-sociaal-minimum-gaat-onderzoeken

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 7

opzichte van voorgaande jaren. Een mogelijke verklaring kan worden gevonden in het feit dat door COVID maatregelen veel locaties tijdens de lockdowns gesloten waren, waardoor het gebruik van de Ooievaarspas niet mogelijk was. Hierdoor was de noodzaak om een Ooievaarspas aan te vragen laag. Het bereik van de Haagse zorgverzekering (54%) en van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen (56%) is vergelijkbaar met 2019. Ten opzichte van eerdere jaren daalde het bereik van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen wel. Het bereik van de individuele inkomenstoeslag stijgt juist door de jaren heen. Iets meer huishoudens maakten tot slot gebruik van bijzondere bijstand in 2020. Dit is exclusief de TONK en TOZO die formeel onder de bijzondere bijstand zijn verstrekt. Het college zet deze collegeperiode in om het bereik onder de doelgroep inwoners met een laag inkomen te vergroten van 80% naar 85%. Hierbij zal de inzet voornamelijk zitten op de groep inwoners jonger dan 24 jaar, en inwoners die inkomen genieten uit werk of een eigen onderneming. Zie het hoofdstuk communicatie voor meer informatie hoe het college dat wil bereiken.

1.3 Analyse niet gebruik Op basis van de armoedemonitor weten we wat het gebruik is onder de totale doelgroep van inwoners met een laag inkomen. Een nadere analyse is gedaan om te kijken welke kenmerken de groep niet gebruikers heeft. Informatie is beschikbaar over leeftijd, samenstelling van het huishouden, bron van inkomen en stadsdeel. Den Haag telde in 2020 33.800 tot 44.100 huishoudens met een inkomen van 110% of 130% van het sociaal minimum en een vermogen onder de vermogensgrens in de Participatiewet. Van deze huishoudens maken er 5.600 tot 9.400 geen gebruik van gemeentelijke minimaregelingen. Vergeleken met 2019 is het niet-gebruik stabiel. Het niet-gebruik is hoog onder minimahuishoudens met inkomen uit loon of een eigen bedrijf, minimahuishoudens met inkomsten uit een uitkering anders dan bijstand en onder minima met een jongere hoofdkostwinner (< 24 jaar). Ruim de helft van alle niet-gebruikers woont in de stadsdelen Centrum en Escamp. Dit zijn ook de stadsdelen waar de meeste minima wonen. Waar we in de totale groep en bij de groep gebruikers veel langdurig arme minima zien, zijn bij de niet gebruikers de kortdurende minima in de meerderheid. In de groep niet gebruikers zijn de minima met inkomsten uit werk duidelijk oververtegenwoordigd. Bijna 6 van elke 10 minimahuishoudens zonder minimaregeling heeft inkomsten uit werk.

1.4 Effectmeting armoederegelingen Het Urban Data Centre is in samenwerking met het CBS eind 2022 een onderzoek gestart naar de effecten van de verschillende armoederegelingen van de gemeente. De onderzoeksvragen die in dit onderzoek worden beantwoord zijn: In hoeverre is het mogelijk om gebruikers van armoederegelingen van de gemeente Den Haag te vergelijken met een controlegroep, om zo een inschatting te kunnen maken van de effectiviteit van deze regelingen? En: Als deze vergelijking gemaakt kan worden, wat zijn dan de verschillen tussen gebruikers en de controlegroep van niet-gebruikers op relevante variabelen? Aan de hand van gemeentelijke gegevens over welke inwoners gebruik maken van een regelingen, en de beschikbare data van het CBS, wordt gekeken welke effectmetingen gedaan kunnen worden. Mogelijke effecten die worden onderzocht zijn: participatie, kansen op de arbeidsmarkt, schoolverlaat, geluk en financiële weerbaarheid. Begin 2023 zal worden vastgesteld voor welke regelingen voldoende data beschikbaar is om effectmetingen uit te voeren. De verwachting is dat rond de zomer de eerste resultaten worden opgeleverd. Deze uitkomsten dienen als input voor de volgende voortgangsbrief.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 8

1.5 Landelijke maatregelen 2023 Het algemene beeld dat naar voren komt is dat in 2022 veel Nederlandse huishoudens gebukt gingen onder de hoge vaste lasten en stijgende uitgaven. Niet alleen mensen met een uitkering of laag inkomen hebben moeite met rondkomen, ook hogere inkomens moeten beter op hun uitgaven letten om rond te kunnen komen. In 2023 zijn diverse landelijke regelingen ingegaan die van invloed zijn op het besteedbaar inkomen.9 Gemeentelijke beleidskeuzes voor 2023 en verder worden afgestemd op wat er landelijk al aan maatregelen is genomen.

9 https://www.nibud.nl/nieuws/koopkracht-2022-2023-de-belangrijkste-veranderingen/

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 9

Landelijke maatregelen 2023 Voor wat betreft de financiële bestaanszekerheid is de rijksoverheid primair verantwoordelijk. Er zijn voor 2023 dan ook een flink aantal maatregelen genomen door het Rijk die een gunstig effect hebben op het besteedbaar inkomen, vooral bij de lagere inkomens. Hieronder staan de belangrijkste maatregelen voor 2023 opgesomd. Inkomstenbelasting • Het tarief voor de inkomstenbelasting in de eerste schijf daalt van 37,07% naar 36,93%. Huishoudens gaan dus minder belasting betalen. • De algemene heffingskorting stijgt met € 182 naar € 3.070 euro. Het percentage waarmee deze wordt afgebouwd blijft nagenoeg gelijk. • De maximale arbeidskorting stijgt met € 792 naar € 5.052. Ook hier blijft het percentage waarmee deze wordt afgebouwd nagenoeg gelijk. • De inkomensafhankelijke combinatiekorting stijgt met € 160 naar € 2.694. • De ouderenkorting voor stellen stijgt met € 109 naar € 1.835 en de alleenstaande ouderenkorting stijgt met € 29 naar € 478. • De bijdrage voor de Zorgverzekeringswet (bijdrage Zvw) voor gepensioneerden en zelfstandigen blijft nagenoeg gelijk. Deze maatregelen zijn direct merkbaar op de loonstrook of de betaalspecificatie van de uitkering of het aanvullend pensioen. Toeslagen • Kindgebonden budget voor het eerste en het tweede kind stijgt met € 36 per maand. Vanaf het derde kind gaat het omhoog met € 44 per kind per maand.

Het extra bedrag voor alleenstaande ouders (de alleenstaande ouderkop) stijgt met € 47 per maand. Ook de inkomensgrens voor het kindgebonden budget gaat omhoog. • De kinderbijslag gaat per kwartaal met € 21 tot € 30 omhoog afhankelijk van de leeftijd van het kind. De huurtoeslag stijgt, omdat het deel van de huur wat huishoudens zelf moeten betalen, lager wordt. Ook gaat de maximale huurgrens met € 76 omhoog naar € 839. • De zorgtoeslag gaat € 40 tot € 60 per maand omhoog, afhankelijk van het inkomen. Ook voor de zorgtoeslag geldt dat de inkomensgrens omhooggaat. Hierdoor krijgen meer mensen recht op zorgtoeslag. • De hoogte van de kinderopvangtoeslag is niet meer afhankelijk van het aantal gewerkte uren. Recht op kinderopvangtoeslag ontstaat wanneer een ouder minimaal één uur per maand heeft gewerkt. Aanspraak kan worden gemaakt op maximaal 230 opvanguren per maand. Minimumloon en uitkeringen stijgen • Het minimumloon gaat op 1 januari 2023 met 10 procent omhoog. Deze stijging komt boven op de reguliere indexatie. • De uitkeringen die aan het minimumloon zijn gekoppeld, zoals de bijstand, de Wajong en de AOW, stijgen daardoor ook met 10 procent. Voor de netto bijstandsuitkering betekent dat een stijging van € 148 per maand voor gehuwden/samenwonenden en € 104 per maand voor alleenstaanden. • De aanvullende pensioenen worden gemiddeld genomen geïndexeerd met 2,5%.

Naast bovenstaande maatregelen is in 2023 een prijsplafond op energie ingesteld. Dit heeft voor veel huishoudens ten opzichte van 2022 een direct effect op het besteedbaar inkomen na aftrek van de vaste lasten voor energie.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 10

2.

Bestaanszekerheid bieden “Anyone who has ever struggled with poverty knows how extremely expensive it is to be poor/ Iedereen die ooit heeft geworsteld met armoede weet hoe ontzettend duur het is om arm te zijn”. James Baldwin

Onderzoek toont aan dat Nederlanders met een lage sociaaleconomische positie op ieder gebied minder goed af zijn dan hun landgenoten met een hoge sociaaleconomische positie.10 Er is een grote groep die structureel tekortkomt. Niet door een hoog uitgavenpatroon, maar door toenemende vaste lasten. Het gemiddelde Nederlandse huishouden met een laag inkomen, besteedt de helft of meer van het inkomen aan woonlasten. En door stijgende huren en hogere energierekeningen neemt deze groep in omvang toe en verdiept de problematiek zich. In totaal heeft 42 procent van de huishoudens in de afgelopen twaalf maanden naar eigen zeggen te maken gehad met één of meer betalingsproblemen. Gemiddeld gaat het om meer dan drie problemen, zoals een weigering van een automatische incasso, niet meer kunnen pinnen of het krijgen van een betalingsherinnering. Uit het rapport van het SCP blijkt dat mensen hun best doen om alle rekeningen te betalen, maar dat dit niet zomaar lukt. 11 Zo valt op dat een groeiend aantal huishoudens probeert om achterstanden op te lossen door spaargeld te gebruiken, geld te lenen bij familie en vrienden of een betalingsregeling te treffen. Ook heeft 10 procent van de huishoudens een voorschot op het salaris gevraagd. Dit was in 2018 nog 4 procent.12 De daaruit voortvloeiende geldproblemen zorgen niet alleen voor stress en problemen bij het individu.

Ze beïnvloeden ook de directe omgeving en de gehele maatschappij. Als mensen zo erg in de problemen zitten kunnen ze vaak vanwege de stress niet meer goed functioneren en lukt het ze doorgaans niet meer om er zelf uit te komen. Geldproblemen sluipen erin. Langzaam verlies je de regie op de eigen financiën. Mensen hebben lang niet altijd in de gaten hoe ernstig de problemen zijn en vragen daardoor niet of niet op tijd om hulp. Geldzorgen en geldproblemen kunnen iedereen overkomen. De coronacrisis en de recente energiecrisis hebben duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar het financiële evenwicht kan zijn voor veel huishoudens. Desondanks zoeken veel mensen niet of pas heel laat hulp bij geldproblemen. Door schaamte, het gevoel gefaald te hebben blijft de problematiek voor de buitenwereld verborgen. Om dit taboe te doorbreken is er meer begrip en minder stigmatisering nodig ten opzichte van mensen die moeite hebben met rondkomen. Verder is er een grote groep Hagenaars die door hun persoonlijke situatie niet hun positie kan verbeteren of voor wie dit heel moeilijk is. Bijvoorbeeld mensen met ernstige psychiatrische problemen, een chronische ziekte of handicap of een verstandelijke beperking. Bij deze mensen is het belangrijk dat de kwaliteit van leven niet bepaald wordt door hun beperkte inkomen. Zij moeten op onze steun kunnen rekenen, zonder onnodige bureaucratie.

Want als overheid hebben we de hulpverlening bij geldproblemen helaas vaak complex georganiseerd. Om rond te kunnen komen moet je telkens verantwoording afleggen want de overheid heeft vaak met de beste bedoelingen heel veel regelingen gemaakt met bijbehorende regels. Uit diverse analyses die het Nibud maakt over de inkomsten en uitgaven van huishoudens blijkt dat een gezin met een bijstandsuitkering met twee kinderen op de middelbare school gebruik kan maken van meer dan tien verschillende landelijke en lokale regelingen. Het inkomen van dit gezin bestaat daardoor voor meer 10 https://www.seo.nl/publicaties/gezondheidsproblemen-personen-met-een-lage-sociaal-economische-status/ 11 https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2022/09/20/kennisnotitie-armoede-ramingen-september-2022 12 https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-rondkomen-en-betalingsproblemen-2022/

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 11

dan de helft uit onzekere, jaarlijks verschillende elementen die aangevraagd, geregeld en uitgekeerd moeten worden. En vervolgens worden deze nog eens achteraf gecontroleerd. Een zekere standaardisatie is onvermijdelijk bij regelingen waar tienduizenden inwoners gebruik van kunnen maken. Veel inwoners kunnen, al dan niet met een beetje ondersteuning, gelukkig hun weg tot onze regelingen vinden, maar een aanzienlijk aantal mensen ook niet. Die verdwalen in de communicatie, durven geen aanvraag te doen of hebben negatieve ervaringen met de overheid. Als overheid dienen we bestaanszekerheid te ondersteunen en geen onzekerheid en regieverlies toe te voegen. Een voldoende en voorspelbaar inkomen vormt hierbij de basis. Daarnaast is een nabije overheid nodig die meedenkt en ondersteunend is. Dat er geluisterd wordt, maatwerk wordt geboden, en dat wordt erkend dat mensen fouten kunnen maken. Bestaanszekerheid gaat dus niet alleen om geld, maar ook of een inwoner ervaart dat de overheid er voor hem of haar is. Begeleiding naar werk, kansengelijkheid in het onderwijs, betaalbare woningen en toegang tot zorg zijn van groot belang om mensen daadwerkelijk bestaanszekerheid te bieden. Landelijk zien we een ontwikkeling die deze visie ondersteunt.

Op dit moment wordt er gewerkt aan wetgeving die toewerkt naar een Participatiewet die eenvoudiger is en een toereikend bestaansminimum biedt, die mensen passende ondersteuning biedt om mee te doen in de samenleving. In de eerste plaats via werk of, als dat nog niet haalbaar is, door een andere vorm van participatie, met rechten en plichten die zinvol en begrijpelijk zijn en nageleefd kunnen worden door iedere uitkeringsgerechtigde. Waarbij, wanneer de situatie daar om vraagt, proportioneel gesanctioneerd kan worden. Binnen de schuldhulpverlening zien we eenzelfde soort ontwikkeling. De toegankelijkheid wordt vergroot, de aflostermijnen op een schuldregeling worden verkort en er is meer aandacht voor preventie en nazorg. In het vervolg van dit hoofdstuk staat beschreven hoe het college de bestaanszekerheid en kansengelijkheid wil bevorderen op het gebied van gezondheid, financiën en betaalbare vaste lasten (in het bijzonder energie). Hierbij is er speciale aandacht voor gezinnen met kinderen en werkenden met een laag inkomen.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 12

2.1 Kansengelijkheid: doorbreken van een vicieuze cirkel We zien helaas te vaak dat schulden en geldzorgen de horizon versmallen en mensen beperken in hun ontwikkeling. En niet alleen de ontwikkeling van henzelf. Ook hun kinderen hebben minder kansen. Daarmee lopen we het risico dat armoede zichzelf in stand houdt binnen gezinnen. Een vicieuze cirkel waarbij kinderen die opgroeien in armoede een grotere kans hebben om zelf ook in armoede te belanden als volwassenen. Het is belangrijk om te onthouden dat het voorkomen van intergenerationele armoede een aanpak op lange termijn vereist en dat het belangrijk is om op maat gemaakte oplossingen te bieden die aansluiten bij de specifieke behoeften van individuele gezinnen. Een van de belangrijkste redenen waarom meritocratie (het stelsel waarbij mensen worden beoordeeld en beloond op basis van hun verdiensten en vaardigheden, in plaats van op hun sociale klasse of achtergrond) niet altijd effectief is om armoede op te lossen, is dat mensen vaak niet op een gelijke manier toegang hebben tot de middelen en kansen die nodig zijn om hun verdiensten te tonen. Bijvoorbeeld, iemand die opgroeit in een arm gezin kan minder toegang hebben tot goede opleidingen en begeleiding, wat kan leiden tot beperkte carrièrekansen en lagere inkomens.

Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel waarbij armoede wordt overgedragen van generatie op generatie, ondanks individuele verdiensten. Uit recent onderzoek van het CBS blijkt dat het grootste deel van de kinderen die in 1995 in een gezin met een laag inkomen woonden, 25 jaar later een betere inkomenspositie hebben verworven dan hun ouders. Desondanks zien we dat kinderen uit gezinnen met de laagste inkomens later twee keer zo vaak zelf ook een dergelijk laag inkomen hebben. Dit speelt des te meer bij kinderen met een migratieachtergrond.13

Bron: CBS (2023)

13 https://www.cbs.nl/item?sc_itemid=108e028a-da41-4822-9b66-2035d5336f49&sc_lang=nl-nl

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 13

Kansengelijkheid is een opgave die breed binnen de gemeente doorleefd moet worden. Dat betekent concreet dat zorg, onderwijs, inkomensondersteuning maar ook mobiliteit en leefbaarheid kunnen bijdragen aan een gelijker speelveld.

2022 Kindpakket Kinderen mogen niet de dupe worden van de inkomenspositie van hun ouders. Daarom zet het college fors in op het bevorderen van kansengelijkheid bij kinderen. We hebben in Den Haag gekozen voor een ruimhartig Kindpakket. Zo heeft de Ooievaarspas een speciaal Kinderen Doen Mee programma zodat kinderen met een Ooievaarspas gratis lid kunnen worden bij een sport- en/of cultuurvereniging. Daarnaast werkt de gemeente samen met Stichting Leergeld. Zij bieden voorzieningen die ervoor zorgen dat kinderen de middelen hebben om mee kunnen doen op het gebied van onderwijs, sport en cultuur. Hiervoor ontvangt de Stichting Leergeld een jaarlijkse subsidie van de gemeente.

Haags Lichtpuntje De koopkracht van kwetsbare Haagse inwoners kwam in 2022 steeds verder onder druk te staan. Uit de Minima-Effectrapportage 2022 bleek dat gezinnen met (oudere) kinderen een negatief saldo lieten zien van de uitgaven ten opzichte van het inkomen. We zagen dat ouders vooral bezig waren om het hoofd boven water te houden, juist in een maand waar ouders iets extra’s willen doen voor hun kinderen. Eind 2022 is daarom besloten om Leergeld een subsidie te verstrekken om alle huishoudens met een laag inkomen en met kinderen een cadeaukaart te geven van €75 per kind. Met deze cadeaukaart kon iets extra’s worden gekocht voor het gezin bij een van de aangesloten winkels of een eenmalige activiteit als de bioscoop. Via Stichting Leergeld is naar alle kinderen een cadeaukaart gestuurd.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 14

Kinderboek met Haagse verhalen Armoede kan een lastig onderwerp zijn om over te praten. Om hierbij te helpen is, op initiatief van Schuldenlab070, het kinderboek 'De schoen van 10 miljoen' geschreven. Elke basisschool in Den Haag krijgt 10 boeken. Met behulp van de verhalen in het boek wordt dit onderwerp op school, in de familie en in de samenleving bespreekbaar gemaakt. De verhalen in dit boek zijn geïnspireerd op gesprekken met Haagse gezinnen. Tijdens Wereldarmoededag op 17 oktober 2022 werd onder andere door minister Carola Schouten uit het boek voorgelezen aan basisschoolleerlingen in Den Haag. Er rust nog steeds een taboe op armoede. Het voeden van het maatschappelijk debat is daarom essentieel. Er zijn in Nederland nog teveel kinderen die in armoede opgroeien. In de klas, op het schoolplein en ook in vele andere situaties ervaren zij hierdoor nog regelmatig een gevoel van achterstand. Armoede gaat nog steeds samen met taboe en schaamte en armoede zorgt voor kansenongelijkheid. Het belemmert kinderen in hun ontwikkeling. Op school en bij spelen en sporten. Met dit boek wil de gemeente Den Haag het gesprek op gang helpen.

Raad van kinderen De Raad van Kinderen heeft in Den Haag een belangrijke functie om van kinderen te horen wat speelt, en waar beleid schuurt. De afgelopen jaren is veelvuldig met de raad gesproken, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Eind 2022 vierde de Raad van Kinderen hun vijfjarig jubileum. Met een mooie dag, zijn workshops gegeven om ruim 300 kinderen hun talent te laten ontdekken: The Hague got Talent.

2023 Symposium kinderarmoede Op 21 maart is een symposium kinderarmoede georganiseerd door de Raad van Kinderen. Met organisaties en inwoners in de stad is het gesprek aangegaan over de impact op kinderen van het leven in armoede. Voor het komende jaar willen we het gesprek aangaan met de Raad van Kinderen welke regelingen we kunnen treffen voor de kinderen die op de middelbare school zitten. Wat hebben ze nodig, wat missen ze nu en hoe kunnen we kinderen daadwerkelijk gelijke kansen bieden. Op basis van de berekeningen van het Nibud zien we dat vooral gezinnen met kinderen in de middelbare schoolleeftijd het financieel zwaar hebben. Dit betreft ook werkende gezinnen met een (lager) middeninkomen tot 150% van het sociaal minimum. Behalve ondersteuning op lokaal niveau willen we ook dat de rijksoverheid oog heeft

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 15

voor de positie van deze huishoudens en gerichte maatregelen treft. Bijvoorbeeld door het kindgebonden budget voor oudere kinderen aanzienlijk te verhogen.

Ontbijt Om goed te kunnen presteren is onder andere een voedzame maaltijd nodig. Het belang van ontbijten wordt niet door iedereen gezien. Genoeg mensen ontbijten niet, of nemen een snelle (ongezonde) hap omdat er in de ochtend weinig tijd is. Of er is sprake van stress door (multi)problematiek binnen het gezin. Voor anderen heeft de keuze om wel of niet te ontbijten te maken met een andere reden. Door geldgebrek kan er geen geld zijn om ontbijt te kopen Het verzorgen van ontbijt is een primaire taak van de ouders. Deze ouders, en ook de scholen, kunnen niet verplicht worden deze taak uit te voeren. Het overslaan van het ontbijt is vaker een symptoom van andere problemen. Voorzien in een ontbijt lost deze problemen niet op. Wel kan via initiatieven als in Moerwijk de ouder(s) van deze kinderen worden bijgebracht wat het belang is van een voedzaam ontbijt. Waar dan vanuit de gemeente vooral weer een belangrijke verbinding te maken is vanuit dit soort aanpakken, is dat wij deze mensen duidelijk in beeld krijgen en het gesprek aan kunnen gaan over wat wij nog meer voor hen kunnen betekenen.

Wellicht dat mensen de Ooievaarsregelingen nog niet zo scherp in beeld hadden, of geholpen kunnen worden via de Helpdesk Geldzaken.14 2022 Afgelopen jaar is zowel met initiatieven als TommyTomato gesproken om te kijken hoe ontbijt/lunch op scholen mogelijk gemaakt kan worden, als ook met de scholen zelf om te inventariseren wat mogelijk is op scholen.15 Scholen hebben aangegeven het gebrek aan ontbijt te herkennen onder de scholieren, maar zien het niet altijd een taak van scholen om op te lossen. Leerkrachten die al enorme werkdruk ervaren kunnen niet voorafgaand aan de reguliere lessen ontbijt verzorgen. Via het Jeugdeducatiefonds doen toch een aantal scholen in Den Haag mee. 2023 Schoolontbijt heeft ook landelijk in het nieuws gestaan. Minister Schouten (SZW) en minister Wiersma (OCW) onderkennen het belang van ontbijt voor schoolgaande kinderen en hebben €5 miljoen beschikbaar gesteld. Het Jeugdeducatiefonds heeft de opdracht gekregen om ontbijt op scholen mogelijk te maken.16 Scholen waar veel kwetsbare kinderen les krijgen komen in aanmerking voor dit schoolontbijt. De middelen waren beschikbaar gesteld tot en met februari van dit jaar.

Naast de middelen voor schoolontbijt is naar aanleiding van de motie Dassen en Paternotte in de Tweede Kamer €100 miljoen beschikbaar gesteld om maaltijden op scholen aan te bieden.17 Het Rode Kruis heeft in samenwerking met het Jeugdeducatiefonds een projectvoorstel hiervoor ingediend.18 Die middelen zijn beschikbaar voor heel 2023. Het college blijft ook in 2023 in gesprek met de scholen en andere initiatieven om daar waar de gemeente kan te ondersteunen als dat nodig is. Een voorbeeld is via het programma Zuid West waar een initiatief in Moerwijk vanuit het programma ondersteund kan worden op het gebied van ontbijt.

14

Zie verder de beantwoording schriftelijke vragen ‘Nationaal Schoolontbijt’ (RIS313682): Nationaal Schoolontbijt Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl) en ‘In Den Haag geen kind met honger naar school’ (RIS313306): Geen kind in Den Haag met honger naar school Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl). 15 TommyTomato - Tommy Tomato 16 Gratis schoolontbijt op 500 basisscholen met veel kwetsbare leerlingen | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl 17 Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën | Tweede Kamer der Staten-Generaal 18 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2023 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 16

2.2 Werken moet lonen Werken moet lonen. Doordat Den Haag ook werkenden met een laag inkomen tot 130% van het sociaal minimum nog voor minimaregelingen in aanmerking laat komen, loont uitstromen vanuit de bijstand naar betaald werk altijd, zoals blijkt uit de minima-effectrapportage van het Nibud. Mensen met een betaalde baan zijn financieel beter af dan mensen met een bijstandsuitkering. Het is daarom belangrijk dat de gemeente uitkeringsgerechtigden zoveel mogelijk aan een betaalde baan helpt met een eerlijk loon. Toch zien we vaak dat mensen zich zorgen maken. Blijven alle toeslagen wel onveranderd en hoe zit het met bijkomende kosten? Zorgen om geld moeten niet belemmerend werken op uitstroom vanuit de bijstand of uitbreiding van gewerkte uren. Het komende jaar gaan we werken aan een uitstroompakket voor bijstandsgerechtigden die aan het werk gaan. Er wordt op basis van het nieuwe inkomen bekeken op welke regelingen er nog recht is, en eventuele aanpassingen van lopende regelingen worden in gang gezet. Daarmee voorkomen we problemen met terugvorderingen en zorgen we voor een start op de arbeidsmarkt zonder geldzorgen.

2023 Voor werkende ouders is er een goede ontwikkeling op het gebied van de kinderopvangtoeslag. Naar aanleiding van het kinderopvangtoeslagenschandaal is het rijk voornemens om in 2025 werkende ouders een inkomensonafhankelijke bijdrage te laten betalen van 4% van het wettelijke uurtarief. We trekken samen met de G4 op in een lobby voor een toegankelijke voorschoolse voorziening voor alle kinderen. We pleiten hierbij voor het instellen van een prijsplafond om te voorkomen dat kinderopvang voor mensen met lagere inkomens niet toegankelijk is. Dat betekent dat de hoogte van de kinderopvangtoeslag in 2023 niet meer afhankelijk is van het aantal gewerkte uren. Recht op kinderopvangtoeslag ontstaat wanneer een ouder één uur per maand heeft gewerkt, en waardoor van 230 opvanguren per maand gebruik kan worden gemaakt. Dit biedt meer flexibiliteit en voorkomt dat bijvoorbeeld bij wisselende uren (zoals bij een 0 uren contract) er telkens achteraf moet worden teruggevorderd. 19 Toegankelijkheid voorschoolse voorziening Kinderopvang is voor ouders een belangrijk instrument om hun weg naar werk te vinden. Daarnaast draagt kinderopvang bij aan kansengelijkheid voor kinderen. Momenteel doet zich de onwenselijke situatie voor dat bijstandsgerechtigden en andere kwetsbare groepen de hoge kinderopvangkosten niet kunnen opbrengen.

Zo kunnen we bijstandsgerechtigden met kinderen niet begeleiden naar een werktraject vanwege de hoge eigen bijdrage voor kinderopvang. De verantwoordelijk wethouder kinderopvang, Hilbert Bredemeijer, wil voor de kwetsbare groepen een toegankelijke voorschoolse voorziening en het college zal de gemeenteraad binnenkort informeren over de aanpak. Aanvullend hierop verkennen we hoe wij de mensen die zijn uitgestroomd kunnen ondersteunen in de doorlopende kosten voor kinderopvang, zodat zij niet in een armoedeval terecht komen. Kinderopvang is immers een belangrijke randvoorwaarde voor de arbeidsparticipatie van ouders, met én zonder een bijstandsuitkering.

19 Bronvermelding tekstkader Nationale Coalitie Financiële Gezondheid:https://www2.deloitte.com/nl/nl/pages/financial-

services/articles/financiele-gezondheid-werknemers.html. De volgende werkgevers zijn al aangesloten bij de coalitie: APG, Achmea, ASML, CZ, Friesland Campina, Gemeente Eindhoven, KLM, NXP, OLVG, PostNL, SVB, UWV, VGZ, Vitam, de Rijksoverheid (alle ministeries), COA, Douane, Dienst Justitiële Inrichting, Vattenfall, de Nationale Politie, ABN AMRO, ADG, Brainport, CSU, Deloitte, Eneco, Flanderijn, gemeente Den Haag, ING, ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Nationale Nederlanden, Rabobank, SchuldenlabNL, VDL Groep, Vebego, VNO-NCW en De Volksbank

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 17

Bereik vergroten bij werkenden met een lager inkomen We zien al jaren dat werkenden met een laag inkomen minder gebruik maken van de ook voor hen bestemde minimaregelingen. Zij zien zichzelf vaak ook helemaal niet als minima. Dit geldt nog meer voor ZZP’ers en andere ondernemers. Schaamte om toe te geven dat je het niet redt, maar ook de complexiteit van aanvragen en eenvoudigweg niet op de hoogte zijn van het aanbod zijn allen factoren die belemmerend zijn voor het zoeken van ondersteuning. Door het hoge bereik van de energietoeslag hebben we nu meer in beeld dan voorheen. We gaan het komende jaar dit bestand gebruiken om een gericht aanbod te doen aan de huishoudens die vóór de energietoeslag nog nooit iets hebben aangevraagd. Ook willen we met hen in gesprek gaan over de regelingen en of deze aansluiten bij hun wensen en behoeften. Zodat we kunnen bijstellen indien nodig. Bij de Helpdesk Geldzaken wordt onderzocht in hoeverre een avondopenstelling en videobellen kan bijdragen aan meer hulpvragen vanuit werkenden. 20 Ook zijn we in gesprek met werkgevers om werknemers die te maken hebben met loonbeslag van passende ondersteuning te voorzien. De gemeente als werkgever wordt daar expliciet bij betrokken.

Nationale Coalitie Financiële Gezondheid (NCFG) Onderzoek van Deloitte, in samenwerking met SchuldenlabNL en VNO-NCW, laat zien dat vier op de vijf werkgevers (80%) te maken heeft met medewerkers die financiële problemen hebben, waarvan 12 procent vaak. Tegelijkertijd zijn werkgevers in staat om financiële problemen bij hun medewerkers vroegtijdig te signaleren. Hoger ziekteverzuim, stress, lagere arbeidsproductiviteit en een slechtere mentale en fysieke gezondheid zijn voorbeelden van signalen voor werkgevers die kunnen duiden op financiële zorgen bij hun medewerkers. Werkgevers spelen zodoende een belangrijke rol in het vroegtijdig signaleren en zijn in staat om in een keer een grote groep medewerkers en daarmee huishoudens te bereiken. De gemeente Den Haag heeft zich daarom aangesloten bij de Nationale Coalitie Financiële Gezondheid (NCFG), een samenwerkingsverband van bedrijven en organisaties die zich actief in gaan zetten voor de financiële gezondheid van hun medewerkers. Ook in onze gemeentelijke organisatie komen loonbeslagen voor en kampen medewerkers met geldproblemen. Deze medewerkers gunnen we net als onze inwoners een schuldenzorgenvrij bestaan. De NCFG heeft een gezamenlijke definitie van financiële gezondheid en landelijke doelen opgesteld.

Naast het hoofddoel, 50% minder financieel ongezonde of kwetsbare medewerkers in 2030, zijn er onderliggende doelen voor werkgevers gedefinieerd: 1. het bewustzijn ten aanzien van financiële gezondheid in hun organisaties in 2025 te vergroten; 2. 50% minder loonbeslagen in 2030 en; 3. 50% minder medewerkers zonder (pensioen)voorzieningen in 2030.

20 Zie ook: Avondbezoek helpdesk geldzaken (motie R.1 SP) Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 18

Extra ondersteuning voor huishoudens met een middeninkomen Op dit moment bestaat de potentiële doelgroep van het Haagse minimabeleid al uit 20% van alle Haagse huishoudens. Daarmee treffen we ook regelingen voor de laagste middeninkomens tot 130% van het sociaal minimum. In de MER zien we dat door de afbouw van landelijke en lokale regelingen er bij de paren met kinderen en in mindere mate het eenouder gezin met oudere kinderen een armoedeval 21is tussen de 130% en 150%. Een (gedeeltelijke) uitbreiding van het minimabeleid naar deze doelgroep kan deze armoedeval verkleinen of wegnemen. In het coalitieakkoord staat dat er extra ondersteuning voor gezinnen met kinderen met een middeninkomen tot 150% mogelijk is in 2023: “We willen dat kinderen die opgroeien in armoede mee kunnen blijven doen aan activiteiten die voor andere kinderen heel normaal zijn. Het aantal gezinnen met kinderen dat in armoede leeft, neemt toe. De verwachting is dat de problemen de komende tijd groter worden en dat kinderen het daardoor nog moeilijker krijgen. We trekken daarom extra geld uit voor armoederegelingen voor gezinnen met kinderen met een inkomen tussen 130 en 150 procent van het wettelijk bestaansminimum. We trekken hier eenmalig € 2 miljoen voor uit in 2023”. Zoals eerder is geschreven is 2022 een financieel zwaar jaar geweest. Juist ook voor middeninkomens tussen de 130-150%.

Veel toeslagen worden afgebouwd of zijn niet meer bestemd voor deze doelgroep. We willen niet dat kinderen uit deze gezinnen hier nadelige gevolgen van ondervinden. Een generieke aanpak acht het college niet opportuun voor deze groep. Bij deze wat hogere inkomens zijn vooral de vaste lasten een bepalende factor of en hoeveel geld er resteert voor sociale participatie en talentontwikkeling van de kinderen. Het gaat kortom om besteedbaar inkomen. In totaal hebben ca. 5.000 huishoudens met kinderen in Den Haag een inkomen tussen de 130-150% van het sociaal minimum. Het college wil de incidentele ondersteuning voor deze groep op 2 manieren invullen: 1) Een financiële tegemoetkoming Voor werkenden met een lager inkomen dat iets boven de grens zit van rijks- en gemeentelijke ondersteuning is 2022 een financieel zwaar jaar geweest. De prijzen stijgen en de mogelijkheden tot compensatie waren beperkt. Daarom is een extra financiële tegemoetkoming voor veel van deze huishoudens welkom. Het college heeft gezocht naar een regeling die eenvoudig aan te vragen is, niet stigmatiserend is en eenvoudig uitvoerbaar. Dat is de energietoeslag. De energietoeslag is een regeling met een hoog bereik (>99% van de huishoudens met een inkomen tot 130%). Door de toeslag in 2023 beschikbaar te maken voor de doelgroep tot 150% is de verwachting dat dit het hoogste bereik onder deze doelgroep oplevert.

De hoogte van deze eenmalige toeslag voor deze nieuwe doelgroep wordt afgestemd op de beschikbare middelen. 2) Investeren in talentontwikkeling Dit college wil dat kinderen hun talent kunnen ontdekken en ontplooien. Of het nu om school gaat, sport of cultuur. Het plezier van samen spelen en jezelf kunnen ontwikkelen gun je elk kind. Geldproblemen in het gezin belemmeren deze ontwikkeling. Soms is er een extra investering nodig die niet tot het standaard voorzieningenpakket behoort om kinderen in staat te stellen zich te ontplooien Daarom gaat het college een extra impuls geven aan het ontdekken en ontwikkelen van de talenten 21 Er is sprake van een armoedeval als meer inkomsten uit werk minder oplevert door het wegvallen van landelijke en lokale

inkomensafhankelijke regelingen.

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 19

van kinderen. De feestelijke “The Hague got Talent” bijeenkomst, georganiseerd door Leergeld en de Haagse raad van kinderen is hierbij een mooie inspiratiebron geweest. Het college gaat in afstemming met maatschappelijke organisaties het komend jaar verkennen in welke vorm deze ondersteuning het beste kan worden aangeboden. In 2023 en 2024 zijn hier tijdelijke middelen voor beschikbaar (zie het hoofdstuk financiën op pagina 47).

2.3 Bestaanszekerheid en gezondheid Wie in armoede leeft heeft vaak gezondheidsproblemen en gezondheidsproblemen vergroten de kans op armoede. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zijn mensen in armoede vaker ziek en hebben ze een korter levensverwachting dan mensen met een hoger inkomen22. Dit kan mogelijk worden verklaard door een lagere toegang tot gezondheidszorg, slechter voedsel en onderdak en een grotere blootstelling aan slechte leefomstandigheden. Maar naast die fysieke problemen komen er ook veel psychische problemen kijken bij armoede: Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) kan armoede leiden tot een hoger risico op psychische problemen, zoals angst en depressie.23 Dit komt mogelijk doordat mensen in armoede vaak geconfronteerd worden met een grotere hoeveelheid stressfactoren, zoals financiële zorgen, sociale uitsluiting en een lagere kwaliteit van leven. Om al deze redenen is het belangrijk dat armoedebeleid gekoppeld wordt aan gezondheidsbeleid. In het coalitieakkoord is hier dan ook uitgebreid aandacht voor. Er wordt gewerkt aan een Uitvoeringsplan Preventie, waarin gezondheidsbeleid gekoppeld wordt aan armoede, maar ook aan beleid op het gebied van sport, werk en inkomen, jeugdhulp, onderwijs, cultuur en taal.24 In 2023 wordt het uitvoeringsakkoord opgesteld in samenwerking met de relevante ketenpartners.

Haagse Zorgverzekering Goed verzekerd zijn voor ziektekosten is een essentiële basis, zeker voor mensen die in armoede leven. Daarom blijft Den Haag de Haagse Zorgverzekering voor minima aanbieden. Die is beschikbaar voor inwoners die tot 150% van het sociaal minimum als inkomen hebben. Zij krijgen een premiebijdrage van de gemeente, afhankelijk van het inkomen. Ook worden eigen risico en eigen bijdrage meeverzekerd, waardoor gebruikers niet met een plotselinge hoge rekening voor zorgkosten te maken krijgen. Daarnaast is er ook een lichtere aanvullende verzekering beschikbaar voor inwoners die een lagere zorgvraag hebben: het compact pakket. De uitdaging voor de komende jaren is de betaalbaarheid van de Haagse Zorgverzekering. De zorgpremies stijgen bij elke verzekeraar, daarop is VGZ geen uitzondering. In 2023 zijn er veel 22 https://www.rivm.nl/onderwerpen/armoede-en-gezondheid 23 https://www.scp.nl/onderwerpen/inkomen/inkomen_en_armoede/wat_is_inkomen 24 Zie ook: Coalitieakkoord Den Haag 2022-2026 Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 | 20

koopkrachtmaatregelen van kracht, waaronder een forse verhoging van de zorgtoeslag. Hierdoor is de Haagse Zorgverzekering per saldo een stuk goedkoper uit dan in 2022. Op de lange termijn kan de stijgende trend van de zorgpremie echter wel een probleem gaan vormen. In 2023 worden hierover gesprekken gevoerd met VGZ en in G4 verband.25 Hiermee hangt samen dat er door de jaren heen een dalende trend zichtbaar is qua aantallen verzekerden. In de communicatie (zie pijler 5) wordt ingezet op het vergroten van het bereik van de Haagse minimaregelingen. Ook het bereik van de Haagse Zorgverzekering krijgt hierin de nodige aandacht, aangezien dit een cruciale voorziening is voor minima.