RIS314689 Bijlage Participatieboek Klankbordgroep Bouwplan SoZa juli 2022 online versie

Afsluitende opmerkingen Ik ben erg positief over de intro van de land­ schaps­architect! Verdichten dus dan zien we een kans om te verduurzamen. Hoe komt de NS-grond samen met dit plan? David van der Steen (gemeente Den Haag: wij zijn met hen in gesprek daar­over. John Monden (VORM): we hopen dat de NS door dit plan verleid wordt om het aan te pakken. Erwin Zijlstra bedankt alle deelnemers harte­lijk voor al hun inbreng. De volgende ses­sie is op 2 juni. De deelnemers ont­van­gen op korte termijn het verslag en ver­zoek om toestemming te geven om naam te vermelden in verslag en voor ge­bruik van foto’s van de bijeenkomsten.

Vraag deelnemer: m aar wat als er al voldoende voorzieningen in de buurt zijn (bakker, huisarts etc)? Dan hoeven we hier toch niet over na te denken? Jacob Snijders: er zijn nu al tekorten, dus dat hebben we wel nodig. Wij (Wijkberaad) zitten hier in ieder geval al bovenop! Steven Delva (DELVA landschaps­architecten): belangrijkste is de tram die er nog door heen loopt. Ik ga informeren wat daar mee kan. Heel misschien, maar echt heel misschien, kan die weg. We moe­ten ook kijken wat we met de eco­ lo­gi­sche zone moeten doen. We hebben con­tact hierover met de eco­loog.

67

2 juni 2022

2. Klankbordgroep Coproductie Openbare Ruimte Aanwezigen

Doel en opzet van de avond

Leden klankbordgroep Tom van den Berk, Laura Bogers, Irene Bottema (vervangt Karin Krens-Jacobs), Jeannette Doll* (vervangt Joke Kop*), Ilse Duijvestein, John Dullaart, Peter van Erk, Fred de Graaf, Onno van Helsdingen, Maarten Keet, M. Loos, Jurgen Schouten, Jacob Snijders, Annemieke Tromp (landschapsarchitect aanwezig namens Bewo­ ners­beraad Bezuidenhout), Olga Wielders, Jac Wolters.

Gespreksleider Erwin Zijlstra heet de aan­we­zi­gen welkom bij deze klank­bord­groep in het kader van co-productie open­ba­re ruimte Bouw­plan SoZa (Deel 1). Hij neemt eerst kort een aantal reacties op het verslag van de eerste bij­een­komst door (zie bij verslag bijeenkomst 16 mei 2022). Erwin benadrukt dat VORM graag in een vroeg stadium zoveel mogelijk in­put verzamelt maar dat de leden van de klank­bord­groep door deelname aan de klank­bord­groep geen ‘handtekening onder het ontwerp’ zetten. Uit­ein­de­lijk blijft VORM eindverantwoordelijk voor het voorstel. Wel zal VORM moeten be­ar­gu­men­teren waarom er van de voorstellen van de Klank­bord­groep wordt afgeweken. Op een vraag of in de klank­bord­ groep ‘om­wo­nen­den of belanghebbenden’ deel­ nemen, geeft hij aan dat vrijwel alle deel­nemers in de direc­te om­geving woon­achtig zijn; vaak als om­wo­nen­de, soms als bewoner van het huidige ge­bouw en soms als potentieel toe­kom­stig be­ woner. Twee deelnemers zijn vanuit een zake­lijke achter­grond aan­we­zig (namens de zakelijke huur­der The Hague Tech en namens ICTU als buur­man en potentieel huurder). Jac Wolters geeft aan geen omwonende te zijn, maar namens de Fietsers­bond deel te nemen.

Afwezig met bericht Joke Kop, Geert van der Sluis, Karin KrensJakobs, Sanne Staal. *

De Werkgroep SoZaWe heeft verzocht ver­meld te worden als waarnemer in plaats van deel­nemer.

Sprekers en organisatie Steven Delva (DELVA), Tom van Boekel (DELVA), John Monden (VORM), Dat Bui (VORM), Marjolein Bons (VORM), Martine Schölzel (VORM). Gespreksleiding Erwin Zijlstra (Whatmatterz). Verslaglegging Ewald van Rooij (Lindblom), Danny Versmoren (Lindblom). Gemeente Den Haag David van der Steen (gemeente Den Haag).

68

Op 18 mei vond een participatie­bij­een­komst plaats over het project Van Alphen­straat. Enkele leden van de klank­bord­groep waren hierbij aan­ wezig. Uit een korte terug­koppe­ling blijkt dat

dit pro­ject minder ver in de ontwikkeling is dan het Bouwplan SoZa. Tijdens de avond waren er voor­al vragen over de hoogte van de ge­bouwen aan de Voorburgse zijde, het par­ke­ren en de Velo­strada. Af­stem­ming met NS is belangrijk om­dat de pro­ject­grens van SoZa aan­sluit op het pro­ject van NS. VORM en de ge­meen­te ge­ven aan overleg te hebben met NS, maar dat deze ont­wik­ke­ling voor NS nog vroeg komt. Tijdens de volgende bijeenkomst is er onder meer aandacht voor de voor­zie­nin­gen in het gebouw. Een ver­tegen­woor­diger van de ge­meen­te Den Haag zal dan kort het voor­zie­ ningen­onderzoek van het CID toelichten.

Tramlus David van der Steen (Gemeente Den Haag) vertelt welke delen van de tram­lus nog worden gebruikt door de HTM (’s ochtends vroeg pas­seren vier trams met een korte dienst­rege­ling. Daarnaast wordt de tramlus bij calamiteiten gebruikt). De ge­meente wil de status van de tram­lus onder­ zoeken, maar de uitkomst zal de nodige tijd op zich laten. Er wordt aan­gegeven dat als er al­leen nog twee-rich­ting­entrams rijden, een tram­lus niet meer nodig is. David van der Steen legt uit dat er bij de aanschaf van de nieuwe trams een vertraging van zeker twee jaar is op­ge­treden. De uitkomst is mede daar­door nog on­zeker.

Enkele deelnemers dringen erop aan dat de ge­meente Den Haag nadrukkelijk regie op dit traject pakt (zie Vragen en sug­ges­ties klank­ bord­groep). Ook vragen zij om bij ont­werpen de optie met en zonder tramlus op te nemen. Er wordt gevraagd wat precies de projectgrens is aan de zijde van het station. In principe loopt de kavelgrens van VORM tot net uit de gevel van het nieuwe gebouw. Het stationsplein is deels van de gemeente en deels van NS, maar de afspraak is dat VORM hiervoor een schets­ont­ werp zal maken en de gemeente Den Haag het stokje hierna overpakt. Maar NS speelt hier van­ zelf­sprekend ook een belangrijke rol in. Steven Delva (landschapsarchitect) zegt dat er in deze bijeenkomst getekend en geschetst zal worden zoals wij (de leden van de klankbordgroep) het willen. Inbreng van om­wonenden is daarom erg waardevol. Het zal het ontwerp extra status geven, zodat de gemeente dit ook in de uit­wer­ king kan meenemen.

Reacties en opmerkingen Erwin stipt aan dat voor alle contact het e-mail­ adres info@soza-denhaag.nl beschikbaar is. Marjolein vult aan dat suggesties ook van bui­ten de klankbordgroep welkom zijn via de Idee­ën­box op de website van VORM. VORM zal hier in de komende dagen meer aan­dacht voor

vra­gen op een aantal Facebook-pagina’s in de om­ge­ving. Contactgegevens van Facebook­ pagina’s gericht op de Voorburgse zijde zijn ook zeer welkom.

Coproductie over de Openbare ruimte Erwin Zijlstra licht kort toe wat we vanavond verder gaan doen. Enkele deelnemers vinden de omschrijving van coproductie op de sheet te beperkt. Ze zijn content met de toelichting van Steven Delva hierop: we gaan vanavond samen schetsen. Steven Delva introduceert de aanpak voor van­ avond. Vanavond is het tweede van vier par­ti­ ci­patie­momenten. En de eerste van twee avon­ den over de openbare ruimte. De uit­kom­sten van vanavond worden dan verder besproken op 16 juni a.s. Op de plankaart gaat het voor de inrichting van de openbare ruimte aan de ene kant om het nieuwe Schenkplein en aan de andere kant om het stationsplein. Waar er nu nog over de volle breedte één solide bebouwing is, komt er een doorsteek tussen die pleinen en ook die moet worden ingevuld.

Er wordt gesproken over het stationsplein. Steven Delva zegt dat VORM een schetsontwerp gaat maken samen met de klankbordgroep. Er wordt getwijfeld aan de waarde van zo’n ont­ werp als NS niet betrokken is. NS móet wel actie ondernemen, zegt één van de deelnemers. Er moeten 2.500 fietsparkeerplekken bij het station gerealiseerd worden. Er wordt opgemerkt dat op één van de kaarten van DELVA de grens van de nieuwe bebouwing aan de Wilhelmina van Pruisen-zijde niet hele­ maal klopt. Steven Delva geeft aan dat het hier niet om de exacte begrenzing gaat. Steven Delva zegt: we gaan het blok door­waad­ baar maken, waarbij de fietsers dan links en rechts lang het gebouw gaan en de wandelroute door de nieuwe doorsteek. Maar jullie mogen straks zeggen hoe jullie dat zien. Deelnemers ge­ven aan dat het belangrijk is dat er in het SoZa-gebouw fietsparkeerplekken komen voor be­wo­ners en gebruikers en bezoekers van de be­wo­ners en de voorzieningen, maar niet voor de NS-reizigers. Die moeten elders hun fiets par­ ke­ren. Een deelnemer vraagt zich af waar­om er ei­gen­lijk geen nietjes mogen worden ge­plaatst. Steven geeft aan dat dit door de ge­meen­te is aan­ge­ge­ven in het PUK: het fiets­par­keren voor het SoZa-gebouw wordt inpandig op­ge­lost, zodat er meer open­bare ruimte komt voor de voetganger.

69

In het gebouw komen parkeergarages, die van buiten niet zichtbaar zijn. De in- en uit­rit­ten ko­men aan de Schenkkade en aan de Wil­hel­mi­ na van Pruisenzijde. Hier komt ook de laad- en los­plek met een keerpunt voor auto’s vracht­wa­ gens aan de stationskant. De kiss & ride plek­ ken zijn conform het PUK aan de Schenk­kade voor­zien. Deelnemers geven aan dat ‘dit hier niet gaat werken’ en ‘als het ook op een andere plek dichterbij kan, zullen mensen dat doen’. Steven vraagt de aanwezigen zich de vraag te stellen of de Schenkzijde natuur is of dat het een pleingevoel moet krijgen. Er zijn ei­sen en normering voor groen. Er komen ook twee groene daken, waarvan het dak aan de linker­ zij­de eventueel semi-publiek toe­gan­ke­lijk zal zijn. Maar dit ligt wel een aantal ver­die­pingen hoog en is alleen te bereiken via de privé-­ omgeving van de bewoners. Dus het is de vraag of (de op basis van eerdere plannen be­spro­ ken) openbare toegankelijkheid hier echt rea­listisch is. Hij zegt: de toegankelijkheid van de openbare ruimte bepalen wij (de klank­bord­ groep). Willen we alle stromen via de zijkanten van het gebouw leiden en spelen we zo de pleinen en de doorsteek vrij? Dan kunnen we de buiten­ruimte vrijhouden. Of willen we dat niet? De entrees voor bewoners (te voet) komen aan alle zijden van het gebouw. Deze komen dan uit op verschillende liften.

Er komt dus geen cen­ tra­le entree met een groot bellentableau voor

70

alle woningen.

Breakout- sessies Openbare ruimte

Steven dringt erop aan om bij de twee work­ shop­groepen die nu volgen vooral met speci­ fieke input te komen. Hij vraagt ook aandacht voor het monument dat moet terugkeren.

Workshop 1: Schenkplein Groep 1: Tom van Boekel (DELVA) tekent alvast fietspaden in op de kaart, die gescheiden van de door­gaan­de weg in het groen moeten liggen. Hij wijst ook op de huidige twee vijvers op het ter­rein met in totaal 1.033 m² wateroppervlak dat mini­maal gelijk moet blijven. Opmerkingen deelnemers: – Er is een hoogteverschil langs de voorkant van het terrein. – Iemand tekent een driehoek waar door bo­ men geen doorkijk is vanaf de huizen aan de Schenkkade op het station. Bomen dem­pen zo ook het geluid. – Dit is ook de zijde van de middag- en avond­ zon, hier zouden zitplekken beschik­baar moeten zijn. – Terrasjes kunnen, maar zeker ook bankjes waar je ‘gratis’ kan zitten, met name voor de sociale huurders. – Veel water op het plein, niet een vierkante vijver, maar organische vorm en met eiland­jes. – Is er dan wel plek voor die 1.033 m² water? Nee. Hij stelt voor om waterstroken toe te voe­gen, in de lengterichting, parallel aan de Schenk. Met twee stroken aan beide zij­den van de doorgang, heb je nog steeds een plein

over en bereik je ‘the best of both worlds’. – Iemand vraagt: wie bepaalt welke bomen er dan komen. Tom: wij! – Op de plantekening staat een schaduwhoek. Enkele deelnemers stellen daar direct water voor en niet bijvoorbeeld sport of spel. – Graag gevels aan de zijkanten die een open gevoel geven, geen gladde gesloten gevels. – Het zou grappig zijn als er een Lidl zou komen aan deze kant van de stad. – Bij ‘spelen’ wordt gevraagd naar houten speeltoestellen. En: liever een grote kei om te klauteren dan een klimtoestel of een wipkip. – Zijn er eigenlijk stations die op deze situatie lijken? A’dam Zuid is bijvoorbeeld ‘compleet versteend’. – Tom vraagt de groep hoe je die open plek­ken dan onaantrekkelijk kan maken voor fiets­ par­ke­ren. Veel ronde vormen, geen rechte muren waar makkelijk tegen gestald kan worden, wordt geopperd. – Grind met een jeu-de-boules baan is niet heel serieus. – De groep wil sport & spel klein maken en het vooral groen houden. – Graag vriendelijke bestrating moet komen, klinkers, geen grote gladde tegels. Tom op­ pert halfverharding en stelt: ‘ecologische kwa­li­teit is het startpunt’ (voor ons). – Moeten bijvoorbeeld nestkasten goed zicht­ baar moeten zijn, of liever verscholen? Reac­ tie: ‘als het er maar is, hoe het eruit ziet, maakt me geen moer uit’.

Groep 2: Tom van Boekel leidt wederom in en begint te tekenen. Tom tekent de 1.033 m² water in en legt uit dat deze hoe dan ook terug moet komen. Opmerkingen deelnemers: – Water in de schaduw wordt ‘een algen­bende’. – De uitrit (voor auto’s bewoners) zit veel te kort zit op het stoplicht Schenkkade en Laan van NOI. Ook de inrit van het tankstation wordt dan een probleem. – De fiets-toegang in combinatie met de in- en uitrit parkeren is lastig. – Zet het monument in het water, zodat het meteen niet beklimbaar is. Sport & spel – Doe dit niet op maaiveldniveau: er is gewoon geen plek, dat doen ze maar boven op de twee terrassen. De pleinen worden nu al warm, die moeten groen/blauw (ingevuld). – Het nieuwe pleintje van de Stuyvesantstraat ‘is geweldig geworden’. – Je wilt wel lunchen in het zonnetje. Bij de kiss & ride kunnen zitplekken komen, de plei­nen moeten dan intiemer en groener. De door­steek wordt dan minder intiem. – De zonkant is ook de windkant (Zuid-West). – Ben onder de indruk was van banken in Cadzand-Bad (https://goo.gl/maps/ KRCEDhXeQ6y7VNo86). – Deelnemer: jullie wilden geen buitensport &

spel, maar een sportschool die ook buiten actief is? Reactie: er is gewoon geen ruimte voor op straatniveau. – Tom vraagt naar bestrating: statige hard­ steen, waterdoorlatend plaveisel, anders? – Geen mangaanklinkers, geen Haagse stan­ daard als in het centrum. Wel bijvoorbeeld circu­lai­re materialen voor de banken, die blijven mooi. – Bomen het liefst niet ingegraven op het maai­veld, maar op een soort sokkel, waarbij je dan ook op de rand kunt zitten. – Als buurman merk ik dat er veel behoefte is aan een welkome buitenruimte ook voor de mensen uit de omgeving. – Ik zie wel een koffiekarretje staan op de pleintjes.

Workshop 2: stationsplein Groep 1: Hier ligt direct de vraag voor: wat moeten we met de tram en de fietsen? Opmerkingen deelnemers: – Er zijn drie scenario’s: de gemeente en NS doen niets (tram en fietsen blijven op het plein); de tram eruit, maar er blijven wel fietsen; ondergrondse fietsenkelder. – Amsterdam Zuidas is een voorbeeld van een station met goede fietsvoorzieningen, onder­ gronds en met voldoende ruimte. – Conclusie is dat we verder moeten praten over een fietskelder om het openbare fiets­ parkeren op te lossen. Vraagt: wat gebeurt er dan aan de Voorburgse kant? Antwoord: voorlopig niets. – “Volgens de Gebiedsagenda (2017/2018) moeten er tenminste 2.500 fietsplekken aan het station komen.” – Waar is meer behoefte aan fietsparkeren? Het fietsparkeren aan de Voorburgse kant groeit. Hoeveel fietsenstallingen zijn er eigen­lijk nodig? “De huidige capaciteit x2.” – Is een fietskelder onder het voor­plein een optie? En wat zijn de mogelijk­heden in en langs het talud. “Vijftien meter vanaf het talud is NS-grond”. Wat is eigenlijk de veilig­heids­marge die NS aanhoudt voor be­ bouwing langs het spoor?

– De tunnel van NS moet breder en gelijk­ vloers. Een ander zegt: gelijk­vloers is niet realistisch. – Fietsen onder het stationsplein met groen erop? – “Niet realistisch. NS wil het niet en het is te duur.” – “Laan van NOI wordt opgewaardeerd tot volwaardig intercitystation. Dus hebben we ook recht op volwaardige voorzieningen.” – “NS weet heel goed dat fietsparkeren veel geld kost.” – Waarom wordt er geen fietsparkeer­plek gemaakt onder de doorsteek? Steven vat de conclusies tot dat moment samen: de huidige situatie niet! De tram eruit. Zoeken naar fietsenstalling: talud met ‘dakje’ werkt niet; ondergronds onder het plein of onder de onderdoorgang. – “We moeten ook naar de gemeente kijken en het is ook een voordeel voor NS, want daardoor kunnen andere fietsvoorzieningen vervallen.” – De meeste Haagse fietsers komen via de Jacob Mosselstraat en parkeren naast ICTU. En verder vanaf de Mariahoeve-zijde. – Maak een tweerichtingsfietspad aan de Schenkzijde. Steven vraagt wat de deelnemers willen doen met het water dat in oppervlakte gelijk moet

71

blijven. Ook vraagt hij of men een groen of stenig plein wil. – “Zo groen/blauw als mogelijk. Er kunnen bijvoorbeeld veel minder tegels langs de zijde van het spoor.” – “Kansen om de buitenruimte in te richten met bijvoorbeeld strandstoelen, zoals in Praag of Barcelona. Maar die moeten dan wel worden beheerd en ’s avonds worden op­ge­borgen etc.“ – Deelnemer wil graag nog zelf schetsen en vraagt of hij de kaart op tafel kan krijgen. Steven geeft aan dat het niet wenselijk is om deze kaart in deze fase te delen. In het PUK staat ook een kaart die gebruikt kan worden. – Tot slot merken deelnemers op dat het zeer wenselijk zou zijn dat NS bij de laat­ste bij­ een­komst aanwezig is. En er zou ten­min­ste een soort programma van eisen van NS voor deze locatie moeten zijn. Groep 2: Steven begint de tweede workshop met een korte samenvatting van de eerste groep, zodat men desgewenst verder kan op wat daar reeds is bedacht/gezegd. Hij geeft aan dat het be­ lang­rijk is om over het fietsparkeren overleg te hebben met de verkeerskundige van de ge­meen­te. Opmerkingen deelnemers:

72

– Een omwonende zegt: als je aan de water­toets voldoet, is er vanuit de buurt ook be­hoef­te aan extra waterberging. Kun je geen water­ berging realiseren in combinatie met par­ke­ ren? De buurt wil de keerlus al heel lang kwijt en heeft ook een alternatief voor­ge­steld waar­ bij de kruising Schenkkade en Laan van NOI moet worden heringericht als een oval­tonde met in het midden een keer­mo­ge­lijk­heid voor de tram. Dan kan de tram­lus weg en kan de Schenkkade richting Beatrix­laan worden afgesloten en een ‘cul de sac’ worden. – Als er aan de Schenkzijde een ingang voor het fietsparkeren komt, is er geen ruimte voor een groen/blauwe inrichting. – Let op de uitgangen van de parkeergarages over het dan erg drukke fietspad. – Laten we in ieder geval zorgen voor zoveel mogelijk bomen en voldoende, zachte, verlich­ting.

Plenaire terugkoppeling Schenkplein Tom presenteert de voorkeuren die over het Schenkplein zijn gedeeld: de ene groep wil aandacht voor het beleven van het water en het beleven van het groen, de andere wil ook sport & spel. Er is een wens voor een terras aan de kant van de avondzon en sowieso plekken om informeel te zitten.

Een groep wilde het water centraliseren op het plein, de andere vond bomen die het zicht voor beide zijden (van de Schenkkade) uit elkaar houden belangrijk. Stationsplein Steven vat de opmerkingen over het Stations­ plein samen: – Scenario ‘zo laten, niks aan doen’ is geen optie – Scenario ‘fietsen eruit, ruimte erin’, ligt vooral aan de opstelling van de NS – Scenario ‘fietsen ondergronds of in het talud’, moeilijk haalbaar, dus moet je denken aan verdiept aanleggen. Steven: “de boodschap aan NS is eigenlijk: we zijn een IC station, waarom komt er dan geen mooi station?’ Deelnemers zeg­gen dat er al schets­ses­sies zijn ge­weest met het College van Rijks­ad­vi­seurs en er wordt bevestigd dat NS eer­der heeft aangegeven het station te willen up­graden. Er loopt een MIRT-voor­studie naar de Oude Lijn en er is een amb­te­naar ‘Oude Lijn’ bij de ge­meente Den Haag die ook ingeschakeld zou moet worden. Het scenario ‘fietsen onder de doorgang’ heeft geen steun, omdat het geen logi­sche toegang lijkt en het erg druk wordt. Alle fietsen via de Wilhelmina van Pruisen­weg en/of de Laan van NOI-zijde en dan meteen daar de parking in, wordt wel als mogelijkheid gezien.

Steven gaat aan de slag: zonder tram, met fiets­ parkeren en met een kelder ingetekend in de kaarten. ‘Dan heb­ben we een praatstuk en ook om te pre­sen­teren’ (bij gemeente Den Haag en NS). Vol­gen­de keer (16 juni) komen de schet­sen op tafel, dan gaan we kiezen. Dan is er waar­ schijnlijk contact met NS geweest en zou het plan van eisen van NS op tafel moeten liggen. Erwin Zijlstra bedankt en nodigt iedereen uit ook volgende week te komen.

Vragen en suggesties klankbordgroep Tijdens de bijeenkomst zijn de volgende vragen gesteld die een nader antwoord vragen.

73

9 juni 2022

3. Klankbordgroep Adviseren Gebouw & Programma Aanwezigen:

Doel en opzet van de avond

Leden klankbordgroep Tom van den Berk, Ilse Duijvestein, Peter van Erk, Fred de Graaf, Fee de Groot (ter ver­vanging van Olga Wielders), Onno van Helsdingen, Maarten Keet, Joke Kop*, Karin Krens-Jakobs, M. Loos, Jurgen Schouten, Geert van der Sluis, Jacob Snijders, Annemieke Tromp (land­schaps­ architect aanwezig namens Be­wo­ners­beraad Bezuidenhout).

Deze derde klankbordgroep staat in het teken van adviseren over gebouw en pro­gram­ma. Ge­ spreks­leider Erwin Zijlstra heet de aan­we­zi­gen welkom en vertelt dat Job Koop van Mooi Lost Op helaas op het laatste moment ver­hin­derd is. Zijn deel van de presentatie wordt over­ge­no­ men door Dirk Peters (Barcode) en zijn werk­ groep wordt nu geleid door Dat Bui (VORM). Het ver­slag is door de Pinkster­dagen helaas pas zeer kort tevoren toe­ge­stuurd. Op­mer­kingen zijn daarom wel­kom tot en met het weekend.

Afwezig: Laura Bogers, John Dullaart, Sanne Staal, Olga Wielders, Jac Wolters. *

De Werkgroep SoZaWe heeft verzocht vermeld te worden als waarnemer in plaats van deelnemer.

Sprekers en organisatie Dirk Peters (Barcode), Maurits Verhoeff (Barcode), John Monden (VORM), Dat Bui (VORM), Marjolein Bons (VORM), Martine Schölzel (VORM). Gespreksleiding: Erwin Zijlstra (Whatmatterz). Verslaglegging Ewald van Rooij (Lindblom), Stéphanie de Groot (Lindblom). Gemeente Den Haag Flavia Curvelo Magdaniel, Paul Kersten, David van der Steen.

74

De afsluitende bijeenkomst zou plaats­vinden tijdens een grotere gemeentelijke bijeen­komst, maar deze is tot nader orde uit­ge­steld. VORM zal daarom een in­loop­avond organiseren voor iedereen die ge­ïn­te­resseerd is in het resultaat van de klankbordgroepsessies. De sug­ges­ties en reacties op de resultaten zullen verzameld worden. De leden van de klank­bordgroep geven aan dat een door­de­weekse avond (liefst maan­ dag of woens­dag) de voorkeur heeft voor een der­ge­lijke bijeenkomst. VORM zegt desgevraagd toe om vóór de in­ loop­avond nog een keer met de klankbord­ groep bijeen te komen om eerst gezamenlijk de con­cept­resul­ta­ten te zien. Een voorstel om ook na de in­loop­avond nog een keer bij el­kaar te ko­men, krijgt geen steun van de klank­bord­groep.

VORM zal op korte termijn bekend maken op welke data de extra klank­bord­groep­bij­een­ komst en de inloopavond plaats­vinden. Dit zal in ieder geval nog voor het zomerreces zijn. VORM zal hier zoveel mogelijk aandacht voor vragen en roept ook de leden van de klank­bord­ groep op om iedereen die ze kennen uit te nodi­ gen om ook naar de inloopavond te komen. Presentatie over voorzieningen in Den Haag door Paul Kersten (gemeente Den Haag) Paul Kersten vertelt dat hij werkt bij OCW van de ge­meente Den Haag (Onderwijs, Cultuur, Wel­zijn) maar hier ook is namens Sport. Er is een nieuw kernteam opgericht dat kijkt naar de maat­schap­pelijke voor­zie­ningen. Dit kernteam in­ven­ta­ri­seert wel­ke voorzieningen nodig zijn op basis van de verwachte groei aan in­wo­ners door uit­breiding van de stad. Er zijn refe­ren­tie­normen op­ge­steld die aan­geven hoe­veel voor­zie­ningen er moe­ten zijn op ba­sis van in­wo­ner­tal. Dit kern­ team heeft dus de opgave om te in­ventariseren hoe­veel er (bij) moeten komen. Het team kijkt niet naar al bestaande te­korten. Dit doet een andere partij. Eind dit jaar zal de voor­zie­nin­gen­ nota voor het CID af zijn. Er zal gekeken worden waar plekken ge­rea­li­seerd kunnen worden voor sport en cul­tuur met behulp van een voor­zie­nin­ gen­pro­gram­ma. Daarbij wordt ge­ke­ken naar de groei van de stad en de prog­no­se van het aantal in­wo­ners.

We kijken tegelijkertijd wel wat de stad nu nodig heeft, maar dit gaat via een ander

fi­nan­cieel plan. Dit houdt bijvoorbeeld ook in wel­ke buurthuizen/sportcentra etc. we moeten ver­duur­zamen. Dingen waar het team rekening mee houdt: – Referentienormen. – Beleidsdoelstellingen: bijvoor­beeld toegan­ ke­lijk­heid voor rolstoel­gebrui­kers etc. – Vergrijzing – Tekorten en overschotten van al be­staan­de sportvelden. Er is bijvoorbeeld een korf­b al­ veld te veel. Het team doet onderzoek, maar bepaalt niet het voorzieningenprogramma. Dat gaat via het integrale huisvestingsplan (IHP). Jacob Snijders geeft aan dat door een reken­ fout in het aantal inwoners de bereke­ning voor cul­tuur niet klopt. Paul Kersten: alle plannen zijn voor 10 jaar als het gaat om cultuur. Voor de scholen: we moeten de huidige grootte van de school terugbrengen. Een bibliotheek willen we rea­liseren in Mariahoeve. Een cul­tuur­anker ont­breekt echt. Er is wel sub­si­die, maar nog geen pand. Qua sport wordt gedacht aan een zwem­bad op de Binck­horst. Jacob Snijders zegt dat er plannen waren voor een sporthal bij Holland Spoor/Laan van Noi. Deze was beloofd aan de be­wo­ners van Be­ zui­den­hout. Maar die zie ik nu nergens meer

terug? Paul Kersten: vol­gens de normen hoeft dat niet meer. Paul Kersten: We werken hiervoor niet met refe­ren­tie­normen, maar met de prog­no­se voor de groei van het aan­tal in­wo­ners, want die is ac­cu­ra­ter. Boven­dien kijken we nu [i.e. tijdens deze bij­een­komst] al­leen naar SoZa en bij SoZa hoeft geen sporthal. Er wordt gevraagd of er een sporthal in de Binck­horst komt. Dat is misschien hemelsbreed ‘dicht­bij’ maar vanuit Be­zui­den­hout praktisch on­be­reik­baar. Paul Kersten geeft aan dat er een nieuw zwem­bad in de Binckhorst komt. Voor een sport­hal wordt gekeken in een kleine­re cir­ kel dan dat, maar wel in een grotere cir­kel dan enkel in Centrum of Haagse Hout. Binck­horst valt daar niet onder. Op de vraag of er ook aan een manege wordt ge­ dacht, zegt Paul Kersten dat er referentie­nor­men voor sportvelden zijn. Er wordt ge­keken wat de behoefte is qua sport. Dus bij­voor­beeld het korf­ bal­veld dat te veel is, kan wor­den om­ge­bouwd naar een multifunctioneel sport­veld. Er zijn geen signalen dat er behoefte is aan een mane­ge. Er wordt opgemerkt dat er geen speel­vel­den tus­sen staan. Zit dat bij Zorg en Wel­zijn? Paul Kersten: dat zit officieel ook bij ons. Er zou ei­ gen­lijk een extra bolletje ‘groen’ in de pre­sen­ ta­tie moeten komen. Maar er is ook geen IHP

voor groen (nog niet). Jacob Snijders merkt op dat er nu 9 speel­plaatsen zijn en volgens de ge­meen­te­lijke plannen hebben we er 60 nodig. Paul Kersten: We zijn hier mee be­zig. Alleen in hoog stedelijk gebied komt de vraag op of je dit wel echt nodig hebt op die manier. Hier wonen minder kin­de­ren. We denken meer aan groen ver­bre­den dan speelplaatsen realiseren. Er wordt vanuit de deelnemers gevraagd om te concentreren op SoZa en concreet aan te geven wat er in het gebouw aan voorzieningen moet komen om de bewonersgroei bij te houden. Paul Kersten: Er wordt ruimte geboden voor: – 400 m² aan eerstelijnszorg – Daken of op maaiveld: sport en speelvoorzieningen Andere dingen zijn op stads- of stadsdeel­ niveau. Er wordt gediscussieerd over de vraag wie gaat regelen dat er echt een huisarts in het gebouw komt. Als de huur te hoog is, zullen huisartsen wegblijven. Paul Kersten geeft aan dat er echt ruim­te moet zijn voor eerstelijnszorg. De mo­ge­ lijke bestemmingen worden aan­ge­ge­ven in het t bestemmingsplan. Dat­zelf­de geldt voor groen. Met aangegeven be­stem­mingen kan geregeld worden welke voorzieningen er in de plinten kunnen komen.

75

Er wordt gerefereerd aan een amende­ment op de Structuurvisie CID waarin staat dan dat de gemeente mitigerende maat­regelen moet treffen als in be­staan­de wijk waar gebouwd gaat worden tekorten zijn. Er wordt gevraagd of de gemeente Den Haag over de voorzieningen ook in gesprek gaat met andere gemeenten (Rijs­wijk, Leid­schen­damVoorburg)? Paul Kersten: zeker die gesprekken zijn er. Voor sport, biblio­theek etc. kijken we specifiek voor de ge­meente Den Haag. Erwin Zijlstra sluit dit onderwerp af en richt zich tot Dirk Peters (Barcode). Hij vraagt of Dirk in zijn presentatie ook aandacht besteed aan intergenerationeel wonen. Dirk zegt: ja we willen gemeenschappen bouwen waarin gene­ ra­ties met el­kaar wonen. Dus geen enclaves van mono­tone mensen, maar van iedereen. Een deel­nemer geeft aan: ja, dat is goed. Op die manier heb je betekenis voor elkaar. Dat heb je niet als je geen diverse groep hebt. Erwin Zijlstra: wat zie als ik over 10 jaar hier (aan de Haagse of aan de Voorburgse kant) sta? Dirk Peters: de boodschap was helder de vorige keer: het moet hier geen tweede WTC worden. We kijken ook goed naar het beeld. Zoals de op­ bouw van de volumes: aan de Voorburgse kant en aan de Schenkzijde.

76

Presentatie Dirk Peters: gebouw en programma Dirk vertelt dat hij het leuk vond dat er de vorige keer zoveel input kwam. Hij heeft verschillende geluiden gehoord en is ge­ïn­spireerd door alle emoties en felheid. Leuk dat er ook tassen vol inspiratie aan­kwamen. Hier heeft Barcode vijf dingen van meegenomen: 1. Ontwerpen is wenselijk. Dus als ont­wik­ke­ laar moet je de architect vrij­laten. Tussen architect en ontwikkelaar zit ook co-creatie: wij kunnen ook zeggen: doen we niet. 2. Een favoriete kunstenaar kwam naar boven met kleipoppetjes. We willen dus een di­ver­ se groep in het gebouw. Het zijn alle­maal in­ di­vi­duen en hebben verschillende per­soon­ lijk­heden. 3. Haagse Harry. Dirk zegt toe zich als Haag­se Harry te verkleden als de eer­ste paal ge­sla­ gen wordt. 4. Elke ontmoeting is een happening. Dit willen we ook gaan uitstralen. De ont­moe­tingen maken de sfeer. 5. De Bijbel. Hier staat boven: wie komt er in de toekomst te wonen? De klas­genoten van mijn kinderen. Hier hou­den we ook rekening mee. Het gaat niet (alleen) om nu, maar ook om de gene­ra­ties van de toekomst waar we voor bouwen. Dirk geeft een korte terugkoppeling van 18 mei (startbijeenkomst):

– Een gemixte wijk (inclusief). Niet afzon­der­ lijk, maar met elkaar – Veel aandacht voor groen en duur­zaam­heid. Ook dat dit zit op ver­schil­len­de lagen. Van de eco­lo­gi­sche zone tot aan dakterrassen). – Zorgen voor aantrekkelijke plinten en lo­ka­le winkels die aansluiten bij Bezuiden-Voor­ burg’. – De sfeer van het gebouw. Het moet geen men­gel­moes zijn van stijlen. Maar ook niet alle­maal hetzelfde, het moet wel kloppen. Less is more. – Over het PUK en het geamendeerde PUK: er is meer ruimte voor sociale huur en mid­ den­huur gekomen. De volu­mes geven een rit­misch geheel. De Schenk­kade krijgt wat luxe­re woningen met een fraaie Haagse uit­ stra­ling. – Er werd ook vaak gezegd: geef aan­dacht aan buiten­ruimte. Voor het woonprogramma houden we rekening met de verschillende doel­groe­pen die hier gaan komen. Dus jonge ge­zin­nen, senioren. Niet alleen be­wo­ners, maar ook buurtbewoners uit Bezuiden­hout en Voorburg. En treinreizigers. Het moet dus inclusief. Alle doelgroepen moe­ ten hier kunnen landen, niet alleen ‘per­fec­te men­sen’. We willen een community waar de voor­zie­nin­ gen op aansluiten. Ook is de wens uit­ge­spro­ken om lokale ondernemers te sti­mu­leren zich hier

te vestigen. We moeten kijken naar ge­za­men­ lij­ke behoeften; het is niet enkel een plek waar je woont maar ook een stedelijk knoop­punt. Daarom hebben we de stads­oase be­dacht. Dit geeft naar aan­leiding van vori­ge keer een ex­tra gelaagdheid. Er zijn drie zones die van hec­tisch (Stations­plein, zone 1) naar ont­haas­ten gaan (Schenk­kade, zone 3). Zone 2 is de midden­zone. Zone 1: station. Denk aan een koffieplaats voor de treinreizigers (Starbucks). Je bent hier omdat je beweegt (je gaat van plek A naar B). Zone 2: de middenzone. Ons sprak het idee van een ‘huiskamer’ erg aan. Je kan deze huren of bijvoorbeeld als stemlokaal gebruiken. En koppelen aan een koffietentje. Zone 3: geen grote winkelketens. Je komt tot rust. Horeca is wel aanwezig en veel ruimte voor groen. In het rechter volume aan de Schenkzijde zou een fietsenmaker ideaal zijn. We zien een super­markt voor ons in het rechter volu­me (ach­ter het benzinestation) aan de stations­zijde van­wege de logistiek. Het lin­ker volume aan de Schenk­zijde ligt het meest in de zon, dus hier zou­den terras­sen en horeca goed passen. In het linker volu­me aan de stationszijde zouden koffie­tent­jes geschikt zijn.

Dirk Peters: *laat de fietsenstallingen zien*. Er zijn veel fietsenstallingen voor de be­woners op maai­veld­niveau in beide volu­mes. Fietsen voor trein­reizigers gaat bui­ten ons. We willen de fiet­ sen­stallingen in het gebouw uitnodigend, mooi en gelijk­vloers maken. Er komen hele diverse woningen. We gaan tij­ dens de workshops, een stap ver­der om alle in­ put te verzamelen. We wil­len u de vraag stel­len: hoe ziet uw ideale woning eruit? Erwin Zijlstra: we hebben twee tafels. Eén voor de voorzieningen en één voor de woningen.

Breakout-sessies voorzieningen Groep 1: Dat Bui (VORM): we hebben dus drie zones, van hectisch naar meer rust. Op 18 mei had­den jul­lie een lijstje gemaakt met wat voor voor­zie­ nin­gen er moeten komen: – Apotheek – Huisarts – Kinderopvang – Horeca tot 22.00 uur – Supermarkt – Boekwinkel – Liever lokale ondernemers – Inpandige laden en lossen voorzieningen – Ruimte voor zang: cultuur activiteiten – Terrassen

– Waar moeten deze functies in het plan landen? En wat missen jullie? Eerstelijnszorg: de huisarts, waar moet die komen? – Zon maakt voor een huisarts niet uit. Op een hoek vind ik mooi. – Ik wil niet dat de huisarts in de hectiek zit. – Dus in zone drie en dan links boven in het linker volume. – Er is ruimte voor 400 m² eerstelijnszorg ,? Dat Bui: Dit proberen we te realiseren op de begane grond. Die plek is goed en bereikbaar. Is lekker dichtbij, ook voor de mensen die niet in het gebouw wonen. – Is er nagedacht over gehandicapten­parkeer­ plaatsen bij de huisarts? – Als er ook seniorenwoningen komen, dan ook inpandige thuiszorg. Dan hoef je niet elke keer heen en weer te ren­nen. Restaurants/cafés? – In de zon! Dus aan de looproute in het rech­ter volume aan de linker kant (uitzicht op het plein). En aan de stations­kant in het linker volume. – Ik wil enkel horeca klasse 1 (open tot 22.00 uur). Klasse vier willen we niet (nacht­hore­ ca). PUK zegt klasse licht en midden­zwaar. – Flavia: ja. Er is enkel horeca tot 23.00 uur.

77

– Tot iets later open is prima, maar abso­luut geen nachtvergunningen. – Was mis je als bewoner (van het ge­bouw)? – Een supermarkt dichtbij! De dichtst­bij­zijnde is in de Theresiastraat. – Is er concurrentie als je een super­markt maakt enkel voor de bewoners? Lijkt mij niet. – Kun je een supermarkt in de kelder maken? – Dat Bui: niet wenselijk qua bereik­baar­heid want dan moet je een trap af met de bood­ schap­pen. Dus de supermarkt in de rechter­ volu­me met de ingang aan de stations­kant en laden/lossen bij het tank­station. Daar komt ook in­pan­dig afval. – De provincie heeft gezegd dat zij geen nieu­ we supermarkt wil in dit gebied. Dus waarom gaan we bedenken waar die mag? Als de provincie zegt dat het niet kan? – Flavia: In ons beleid staat dat er wel degelijk een supermarkt mag komen. Daar gaat de provincie nu niet over. Waar moeten de kantoren komen? – Zakelijke huurder: kantoren niet in de zon. Nu is het al superheet, dus ik wil ook goede airconditioning in de kan­toren. We willen ook ruimte voor eve­ne­menten. – Dat Bui: misschien een evenementen­hal in de linker volume aan de rechter­kant? Zo zit je altijd in de schaduw en heb je uitzicht over het pleintje. – Kan, maar ik wil wel dat de kantoren en de

78

evenementenruimtes bij elkaar in de buurt zijn. Markt – Is er nagedacht over een wekelijkse markt? Als er toch een pleintje komt? – Ik wil geen markt! – Er wordt gekeken of er een markt kan komen op de Theresiastraat. Sport? – Niet op de begane grond. Is zonde van de ruim­te. Je kan best naar boven om te spor­ten. – Op het dak! Dan heb je mooi uitzicht als je op je fietsje zit. Fietsenwinkel? – Bij het station. Zo kun je als treinreiziger ook gelijk zien dat er een fietsenmaker is. Dus in het linker volume aan de stationskant. – Ik wil geen fietsenwinkel, maar enkel een fietsreparateur. Flavia: * wijst naar de hoeken op het linker­volu­ me en het rechtervolume * Wat willen jullie hier? – Geen makelaardij/hypotheken winkel! Of een opticien. En helemaal geen winkel die ramen afplakt (darkstores)! – Ik wil restaurants.

– Maar er is natuurlijk gewoon een vrije markt. Dus kan je die mensen weren? Ik zie liever ook geen technologiewinkels, zoals T-Mobile ofzo. – Geen fastfoodketens! – Het wordt een duurzaam gebouw, dus ook duurzaam eten.

– Winkels gaan het hier niet redden. – Maar er zijn wel treinreizigers die nog dingen moeten kopen. – Kijk naar Babylon, dat ligt naast Centraal Station en is ook geflopt. Kledingwinkels gaan het hier niet redden. Huur is ook te duur.

Groep 2

Waar willen jullie de huisarts?

We gaan het nu hebben over de voorzieningen. Wat missen jullie?

– Maakt mij niet uit! – Op een rustige plek. Gezondheidszorg moet rustig en privé zijn. Dus in het linker volume aan de linker kant. – Maar dat is zonde van de zon. Doe hem dan in het rechtervolume op de hoek met de Schenkkade en het tankstation. – Kun je trouwens de huurprijs per segment aanpassen? Dat dus de huisarts minder huur betaalt?

– Ik wil een kleine supermarkt, geen AH XL. – De supermarkt is nu ver weg. – Is er over de bevoorrading nagedacht? Een vrachtwagen kan echt niet keren bij het tankstation. En dan zul je zien dat ze midden op straat gaan staan. – De vrachtwagens gaan echt niet insteken bij het tankstation. Daar is te weinig ruimte. Dus dan gaan ze op de Schenkkade staan en dat is een drukke weg en dan loopt de A12 vast. Hij kan niet langs de gebouwen rijden want dat is voetgangersgebied (stationsplein). Kan je niet bij de tramlus laden/lossen? En daar dus ook de supermarkt maken? – De groep: nee dit is een no-go. – In het rechter volume is aannemelijker. Wat nog meer? – Is er ruimte voor een duurzaamheidshub, bij de Schenkkade bijvoorbeeld?

Fietsenmaker? – Iedereen: aan het stationsplein! Horeca? – Aan het plein. Horeca heeft echt een buurtfunctie. – Ja precies. En dan heb je ook lekker de avondzon. – Sportvoorzieningen moeten in het linker volume aan het stationsplein komen. – Het stationsplein is een meet&greet-plek.

Als ondernemers verwelkom je hier je klan­ ten. Dit moet uitnodigend zijn. Je moet met een zakelijke klant gewoon koffie kunnen drinken in een fatsoenlijke tent. Het is een soort co-workingspace. – Komt er een drogisterij/schoenveter­winkel? Of komt dat bijvoorbeeld in de supermarkt? – Dus een Etos in de supermarkt? – Als er een AH komt, dan willen ze ook wel een Gall & Gall en een Kruidvat. Het zijn ook winkels van Ahold. – Heel veel mensen missen ook de Lidl in de omgeving! – Dat Bui: we gaan het hier niet hebben over merken of franchises. Iemand wijst op de schaduwplekken op het plein. Wat komt hier? – Horeca? – Absoluut geen nachtclubs! – Oppassen dat er niet te veel horeca komt. Dat Bui: oké, als het geen horeca is, wat dan? – Kinderopvang? – Bibliotheek? – Een ophaalpunt voor pakketjes? – Misschien een conceptstore op het plein. Kun je winkels uitproberen en als het niet loopt, is het weg. Of een showroom, dan kun­nen ondernemers uit het hele land hun pro­duc­ten voor een aantal weken laten zien.

Of bijvoorbeeld voor een tentoonstelling. Dit kan in het rechter volume en dan met uit­ zicht op het plein (zone 2). – Ik vind een vintagestore erg leuk. In het gebied waar mensen wandelen. – Andere bewoner: Dat gaat hier niet over­ leven. – Kan dus wel in de conceptstore. – Misschien nog een toiletgelegenheid voor trambestuurders? – Een bloemenstalletje. Op de hoek van het linker volume en het stationsplein (links onder). – Ik wil meer terras op het stationsplein. Kan je niet het linker volume meer naar achter zetten? Dan heb je meer ruimte. – Er zou een zachte hoek moeten komen op de hoek van het linker volume en de doorsteek voor voetgangers. Dus bijvoorbeeld een pui die helemaal open kan en je zo een soort binnen/buiten terras creëert. Horeca? – Ik wil echt veel horeca. Een biertje drinken na werk is fijn. Liever horeca dan een bloemen­stal. – Ja, of een speciaalbiercafé tot 00.00 ofzo? – Flavia: de horeca mag open tot 23u. – Er zijn cafés in de buurt en Theresiastraat. – Met een zakelijke klant of als vrijmibo ga ik niet helemaal naar de Theresiastraat. – Ik kom ook liever niet bij de kroegen die er nu al zijn…

79

– Maar je moet niet gaan concurreren met de Theresiastraat. Dat gaat de winkeliers­vereni­ ging niet leuk vinden. – Ik wil hier een biertje kunnen drinken. Nu ga ik al niet naar de Theresiastraat dus ze ver­ liezen mij niet. – Flavia: het beleid geldt enkel voor winkels in de Theresiastraat. Niet voor horeca. Wie heeft een hond? – Ik. Ik laat hem nu gewoon op straat uit. Het mag absoluut niet in de ecologische zone, maar men gaat dat misschien stiekem doen. Dus moet wel over nagedacht worden.

Breakout-sessies gebouw Groep 1 Er wordt aan de hand van een kaart met typen woningen gesproken over waar woningtypes aan moeten voldoen. – Niet iedereen zoekt een grote woning. Je moet ook kunnen beginnen. – De middag- en avondzon valt vooral op de Schenkkade-kant. Maar de zon draait over een groot deel van het com­plex. Er zijn veel zijden die zon krijgen. – Er ontbreekt een woningtype: 80-90 m², met twee slaapkamers. – Komen er wel goede bergruimtes? – Kunnen de kleinere woningen niet juist aan

80

de zonkant? – Middagzon is het ‘meest chique’. Als de ont­ wikkelaar zegt: zon aan de rijke kant, dan is dat kapitalistisch. – Wat is de lay out van de tuinwoningen en waar liggen deze? En hoeveel licht krijgen deze woningen? – Dirk: de tuinwoningen komen aan de binnen­ tuinen. – Als het oude plan was gehandhaafd waren er meer hoogteverschillen geweest en was de bezon­ning op veel plekken beter geweest. – Als het hoger wordt en de buurt dat echt een beter idee vindt, kan het dan niet aan­ge­ past? – Dat wil men in Voorburg absoluut niet. – Dirk: we maken verschillende woningen; soms breder, soms dieper. – Krijgen alle woningen buitenruimte? De stu­ den­ten­woningen ook? – Dirk: de studentenwoningen krijgen een gezamenlijke ruimte en hebben toe­gang tot een gezamenlijke tuin. – Plaats nooit een wc direct naast een bad. Liever altijd een gescheiden toilet. – Wat gebeurt er aan de kopse kant bij het benzinestation? – Dirk: die blijft dicht en gaan we ver­groe­nen. Misschien kunnen we dat ooit ‘af­maken’ als het benzinestation ooit vertrekt. – Klopt het dat de ‘koopstarter’ uit de plannen is verdwenen nu het per­cen­tage sociaal en be­taal­bare huur door de politiek is opge­

voerd? – Als zakelijke huurder gaan we inmid­dels ergens anders kijken, want dit pro­ject duurt zo lang en er is nog geen zeker­heid wanneer de nieuwbouw er staat. Groep 2: Dirk laat de groep zien hoe de zon over het gehele complex draait. – Schrikbeeld is dat je bij mensen in de volgende toren in de (slaap)kamer kijkt. – Nadenken over slim verspringen van de woningen. – Hoe groot zijn de studentenwoningen? We gaan uit van studio’s van 24 m². – Hoe ga je om met geluidsoverlast (van stu­ den­ten)? – Dirk: studentenwoningen komen aan de stations­kant en hebben eigen gezamelijke buiten­ruimte. – Zijn die kleine woningen niet juist heel ge­ schikt voor meer groepen? – Studenten en senioren mixen is geen goed idee. – Waarom hebben alle appartementen een open keuken. Ik zou juist een gesloten keuken willen. – En waarom altijd een kookeiland? Vreet ruimte in een kleine woning. – Een grote badkamer is misschien niet zo duur­zaam.

– Hoe groter de woning, hoe groter de bad­ kamer. En liefst altijd een apart toilet. – Hoe worden de woningen verwarmd? Ant­ woord: er komt vloerverwarming en koeling als er WKO komt. – Zijn er wel echte gezinswoningen? Antwoord: in de stad wonen vaak kleinere gezinnen. – Zou je ook mogelijkheden kunnen bieden om woningen te schakelen? Of is dit veel te duur? – Goed nadenken over vloerplannen waarbij functies nooit tegenover elkaar staan (geen slaapkamers tegenover elkaar). Buitenruimte en zonlicht – Als je veel zon krijgt dan graag ook een groot terras. – Hou daglicht/zonlicht in de gaten bij donker­ der hoeken. – Er zijn ook gezinnen die juist dagzon waar­de­ ren. – De sociale veiligheid in de manier waarop je je woning bereikt is belangrijk (niet recht­ streeks vanuit garage met lift naar apparte­ ment). – Huidige (zakelijke) huurders vinden het heel fijn dat er nu beveiliging rondloopt. Plenaire terugkoppeling Erwin Zijlstra: we zijn allemaal weer terug. Nu vraag ik Dat naar voren, daarna Dirk.

Dat Bui (Voorzieningen) – Positionering supermarkt: in het rechter­ volume met de ingang aan het stationsplein en be­voorrading achter. Misschien een Gall & Gall en/of Etos. We kunnen ook nadenken over een slager. – Eerstelijnszorg: op een rustige plek. In het linker volume aan de linkerkant. Of in de rechtervolume aan de Schenkkade kant (op de hoek, rechtsboven). Goed om rekening te houden met invalide parkeerplekken. – Fietsen: de fietsenmaker dichtbij station. Dus aan het stationsplein (linker volume). – Horeca: verschil tussen de generaties. De jongere generaties gaat niet naar de bar­re­ tjes in de buurt. De horeca moet in de loop­ route liggen met terrasjes aan het plein. Ook is er een idee geopperd voor concept stores en showrooms.

het daglicht voor in de slaapkamer. – Buitenruimte: denk ook aan hoe de balkons ingericht kunnen worden. Wat kan je er mee doen? – Huisdieren: bijvoorbeeld konijnen, vogels, kat kan dat? – Nadenken over sporten/lezen/wassen en drogen. – Er moeten geen waslijnen aan de gevels komen! – En absoluut diversiteit bevorderen. Erwin Zijlstra: Bedankt! Tot volgende week!

Dirk Peters (gebouw): Veel reacties gehad. Komt veel los, dat vind ik mooi om te zien. Aantal punten: – Kleine woningen ook een buitenruimte – Aandacht voor bergruimtes in de woningen – Altijd een aparte wc en badkamer. – Opvallend: woning met een gesloten keuken heeft de voorkeur. Kookeiland ook zeker niet gewenst, kost alleen maar ruimte. – Bij de kleine woning: goed nadenken over

81

16 juni 2022

4. Klankbordgroep Coproductie Openbare Ruimte Aanwezigen:

Doel en opzet van de avond

Leden klankbordgroep Tom van den Berk, Laura Bogers, Taco Deenstra (vervangt John Dullaart), Ilse Duijvestein, Peter van Erk, Joke Kop*, Karin Krens-Jacobs, M. Loos, Jurgen Schouten, Geert van der Sluis, Sanne Staal, Annemieke Tromp (landschapsarchitect aanwezig namens Bewonersberaad Bezuiden­ hout), Olga Wielders, Hanneke Visser (vervangt Onno van Helsdingen), Jac Wolters.

Deze avond staat in het teken van het tweede deel van de coproductie over de openbare ruim­ te. Eerst komt een aantal andere onder­werpen aan de orde.

Afwezig: Fred de Graaf, Onno van Helsdingen, Maarten Keet, Jacob Snijders, * De Werkgroep SoZaWe heeft verzocht vermeld te worden als waarnemer in plaats van deelnemer.

Sprekers en organisatie Steven Delva (DELVA), Tom van Boekel (DELVA), John Monden (VORM), Dat Bui (VORM), Marjolein Bons (VORM). Gespreksleiding: Erwin Zijlstra (Whatmatterz). Verslaglegging Ewald van Rooij (Lindblom), Danny Versmoren (Lindblom). Gemeente Den Haag Kai Liang (gemeente Den Haag).

82

Er wordt gevraagd waarom NS niet aanwezig is. John Monden (VORM): NS heeft aangegeven nog niet zo ver te zijn en daarom niet aanwezig te kunnen zijn. Vervolgens wordt gevraagd naar het standpunt van de gemeente m.b.t. de tramlus. Kai Liang antwoordt dat de tramlus op dit moment nog nodig is en dat er naar de haltes en de lus wordt gekeken. De gemeente wil met de spoor- en openbaar vervoer partijen kijken naar de langere termijn, maar voorlopig ligt de tramlus er nog. Kai Liang vertelt dat sinds deze week een con­ cept-ontwerpbestemmingsplan online staat. Hierover starten nu gesprekken in het kader van het zogenaamde BRO-overleg (over­leg tussen bestuurlijke instanties over con­cept-ontwerp­ bestemmings­plan). Na de zomer­vakantie zal het concept-ontwerp­be­stem­mings­plan gereed zijn. Naar ver­wach­ting wordt het dan in september/okto­ber ter inzage gelegd. Dan vindt ook een informatie­avond plaats. Vervolgens worden reac­ties verwerkt. Begin 2023 gaat het concept-ontwerp­bestemmings­plan dan naar de gemeenteraad om vastgesteld te worden.

Daarop wordt aangegeven vanuit de klankbord­ groep dat het niet chique is hoe dit gaat. Omdat dit nu deels in de vakantie speelt en belangrijke stukken nog ontbreken. Kai Liang geeft aan dat het hier om een vooroverleg gaat. De genoemde stukken worden later toegevoegd. Er zijn vragen over de grens van het bestem­ mings­plan (kavelgrens VORM) en welke gevol­ gen dit heeft voor de invulling van de stations­ zijde en of dat betekent dat er geen ruimtelijke claim gelegd zou kunnen worden. De vraag is of de gewenste volledige herinrichting van het stationsplein wel kan, als de bestemming niet wordt gewijzigd. Kai Liang geeft aan dat de beoogde wijzigingen in de openbare ruimte mo­ge­lijk zijn zonder dat hiervoor de bestem­ ming aangepast moet worden. De tramlus valt niet binnen het bestemmingsplan, maar is wel mee­ge­nomen in het PUK. Hierop wordt aangevuld dat het schetsontwerp dat nu in coproductie wordt gemaakt een aan­ bod van VORM aan NS en de gemeente is, om te laten zien hoe het zou kunnen worden en hoe de ontwikkelaar én de omgeving het graag willen zien. Dat betekent ook dat de ont­wikke­laar en de omgeving willen dat de tramlus verdwijnt. Erwin Zijlstra beschrijft de twee bijeenkomsten die hierna nog volgen: allereerst de bijeen­komst op 29 juni. Dan presenteren de archi­tec­ten de resultaten van de participatie aan de klank­

bord­groep. Vanuit de groep wordt aan­ge­ge­ven dat het belangrijk is om deze bijeen­komst te gebruiken als voorbereiding op de in­loop­avond van 6 juli, omdat de intentie ook vanuit de klankbordgroep echt is om wat hier ge­za­men­lijk is bereikt verder te brengen. Het is zo’n mooi traject en het zou jammer zijn als dit op 6 juli niet goed uit de verf zou komen. VORM zal op korte termijn een publiciteits­cam­ pagne starten om de inloopavond bij zoveel moge­lijk mensen in de buurt bekend te maken. Daar­voor worden onder andere banners ge­ maakt, uitnodigingen verzonden, geflyerd en be­rich­ten aan lokale (buurt)media en facebook­ pa­gina’s gezonden. Tips zijn welkom. Twee deel­nemers geven aan de inloopavond al ge­ meld te hebben op Nextdoor. Er wordt gevraagd naar de reacties die zijn bin­ nen­gekomen via de virtuele ideeënbox. VORM geeft aan dat het aantal reacties be­perkt was en min­der dan gehoopt. Op de web­site van VORM worden niet alleen de ver­sla­gen ge­plaatst, maar ook een vraag- en ant­woord­lijst. Hierin zijn alle vragen die niet aan bod zijn ge­komen bij de klankbord­groep­bijeen­kom­sten op­ge­nomen. De lijst wordt zo nodig ge­ac­tua­li­seerd als er nieuwe vragen en/of ant­woor­den bij zijn gekomen.

Presentatie DELVA (Tom van Boekel): Coproductie openbare ruim­te Tom presenteert de nieuwe tekening van de buiten­ruimte op basis van de eerste co­pro­duc­ tie. Het gaat hierbij om het droombeeld van de ge­wenste nieuwe situatie. Fietsparkeren bij het station komt ondergronds, met een ingang aan de NWO-zijde van het stationsplein. Aan de Schenk­zijde komt er groen bij en aan deze zon­zijde komen terrassen en er komt een grote water­partij waar het monument een plek in krijgt. Groen is de basis. Het stationsplein wordt veel stedelijker, maar wel groen. Steven Delva haakt aan en verduidelijkt dat het groen op maaiveld komt, mede als op­vang en buffer voor regenwater. Er komen dus geen bo­men in bakken, maar liefst in de volle grond (waar mogelijk). Steven laat de fiets­verkeers­ stromen zien (vooral via Schenk­kade en aan de NWO/Mariahoeve zijde). Dat is ook de zijde waar de fietsers binnenkomen op het stations­ plein. De terrassen worden ingekaderd in het groen. Dat ziet hij ook als ‘een geste’ aan hen die na ons komen (NS en gemeente Den Haag). Er wordt opnieuw gevraagd of een dergelijke schets, inclusief stationsplein, binnen de gren­zen van het bestemmingsplan valt. Ook wordt gevraagd wie dan het onderhoud gaat ver­zorgen. Steven antwoordt dat het be­heer

af­gestemd wordt met de vier partijen (ont­wik­ ke­laar, gemeente, NS en de bewoners). Zijn ont­werp wordt overdraagbaar gemaakt voor de ge­meen­te (om de openbare ruimte verder in te vul­len en zo af te maken). Hij is benieuwd naar de suggesties hierbij vanuit de klankbordgroep en wat nog gemist wordt uit de afgelopen weken. Een deelnemer roept de gemeente op om dit plan te borgen, om zo te voorkomen dat er straks weinig van overblijft als de andere par­ tijen met de verdere invulling aan de slag gaan. Er wordt opgemerkt dat er geen verbinding is bedacht naar het naastgelegen natuurgebied (richting NWO). Steven maakt duidelijk dat voor de reikwijdte van zijn ontwerp de Laan van NOI een harde grens is. Maar hij constateert ook dat dit voor de buurt een relevante verbinding is. Tom presenteert nu een aantal sferen in het ge­ bied. Hij laat zien dat ingezet wordt op ro­buust groen en veel diversiteit aan bomen. Als voor­ beeld van een stationsplein met fietsen onder de grond, laat hij station Zwolle zien, waar de helling­baan echt onderdeel van het landschap is geworden.

83

Breakout- sessies Openbare ruimte Groep 1: Opmerkingen deelnemers en discussie: – Groene gevels? Tom zegt dit graag te willen, maar weet op dit moment nog weinig over het gebouw dat nog ontworpen wordt. – Diameter van de ingetekende, ronde vijver. Tom berekent: 15-20 m er komt een rand omheen en hij is min. 80 cm diep. – Er wordt opgemerkt dat als er een entree is voor de fietsenkelder waar ook de tram overheen moet, het te zwaar wordt voor het dak. Maar dat is in de situatie dat de tram blijft. Dan is een fietsenkelder op deze plek geen optie. – Er komen zo min mogelijk putjes voor af­ watering, er wordt afgewaterd op het groen. – Suggestie: kies voor afwatering schelpen­ zand net als bij de Lange Vijverberg. Kan niet op worden geskate, is half verhard, loopt lekker en kan water afvoeren naar de grond. – Suggestie: laat het water stromen over de sok­kel van het monument in de vijver, an­ ders nestelen zich daar vogels. In- en uitgangen van het gebouw. Er komen veel in- en uitgangen. De verbinding tussen ge­bouwontwerp en openbare ruimte moet nog gemaakt worden, maar heeft de aandacht. Iemand begint over het lopen met de hond

84

daar en ziet dit o.a. als een vorm van sociale controle. Een ander roept: geen honden in het natuurgebied. – Vraag: wordt de waterpartij aan de Schenk­ zijde ook een speelplek? Tom geeft aan dat het water in de vijver 80 cm diep wordt (mag max. 20 cm voor spel). Er kunnen wel bij­voor­beeld keien geplaatst worden, die op­gaan in het natuurlijke gebied, om op te klaute­ren. Deze gaan dan op in het groen. – Opmerking: het gebied is echt niet zó groot en er komen daktuinen om in te spelen. – Let op groen door de seizoenen heen. Beuken­hagen blijven ‘s-winters wel groen b.v. – In- en uitritten parkeergarage. Tom geeft aan dat dit berekend gaat worden. Het lijkt wel een idee om bij de inrit van het gebouw al groen tegen de gevel te plaatsen, zodat de voetgangers daar een auto uit zien rijden (en vice versa). Het voetpad komt iets van de gevel. – Er wordt geopperd om het talud te verbreden en dat te gebruiken als ingang van de fietsen­stalling. – Iemand ziet een Biesieklette voor zich in de plint. – Tom maakt duidelijk dat het schetsontwerp een praatstuk is voor de NS en gemeente Den Haag om de ideeën mee te nemen in het totale plaatje. – Iemand uit zorg over de hoogte van ‘de over­

kant’, aan de Van Alphenstraat in Voorburg. Het apparte­mentencomplex hier blijkt 55 meter te worden. Dat geeft behalve bij lage zon in de herfst geen slagschaduw op de ter­ras­sen. – Moet de vijver wel perfect rond zijn. Een wat organische vorm (nier) kan rekening houden met de terrassen daar. – Tom merkt op dat de parkings verhoogd zijn t.o.v. de rooilijn en niet met elkaar ver­bon­ den zijn tussen de twee blokken. De Kiss&­ Ride komt als twee plekken aan de Schenk­ kant. Aan de Wilhel­mina van Pruisen­kant kan dan het gezond­heids­cen­trum komen met gehandi­capten­parkeer­plaatsen. – Kiss&Ride kan niet aan Laan v. NOI door de te hoge max. snelheid daar. – Over groene gevels vult Tom nog aan dat als niet alle open plekken op maaiveldniveau groen kunnen zijn, dat een groenere gevel dan wel helpt voor de sfeer. Verticaal groen telt niet mee met de footprint van het groene opper­vlak. – Vraag: hoe moeten we dit allemaal doen als er bij de gemeente al geen geld is een boom te herplanten als de oude om moet wegens bijvoorbeeld gevaar (populieren). Er wordt opgemerkt dat David van der Steen eerder heeft verteld dat de gemeente een potje heeft voor dit project. – Tom merkt nog op dat de ingetekende water­ partij aan de stationskant optioneel is en niet definitief. Hemelwater wordt ook vast­ge­

houden in kratten op het dak die langzaam leeg­lopen. – Tom vat samen dat regenwater zoveel moge­ lijk wordt verwerkt in de groene vlakken. – Suggestie: neem alvast zoveel mogelijk groen tegen de gevel op, als stimulans voor de rest (NS, gemeente Den Haag) om te volgen met de uitstraling. Groep 2: Steven Delva licht het plan tot dit moment toe. Hij laat zien dat op het stationsplein lan­ge lijnen richting het station zijn gemaakt. De door­loper (naar de Schenk) is groen ge­maakt. Het water is centraal gesteld met een grote ron­ de vijver. Er is gekeken naar de kiss & ride en de uitgangen van de garages. Er is vol­doen­de afstand. Er wordt vervolgens ge­vraagd of één ingang van de fietsenkelder vol­doen­de is. Dat heeft ook te maken met de hoe­veel­heid fietsen. Steven constateert dat de tram in het gebied laten eigenlijk geen optie voor de klank­ bord­groep is. Het betekent namelijk ook dat onder­gronds fietsparkeren dan onmogelijk is. Dat vraagt dan wel om een fasering, want de tram­lus is niet zomaar verdwenen. Opmerkingen en vragen deelnemers: – Hoe los je de logistieke functies goed op? Vraagt nog afstemming tussen ontwerpen voor gebouw en openbare ruimte.

– Kun je vanaf de Jacob Mosselstraat naar Voor­burg fietsen (over het stationsplein)? Las­tig om fietsers echt te weren, maar het is niet de bedoeling. – Vraagt om voldoende breed fietspad aan de Schenk­zijde. – Brug over de Schenk? Waarom is dat eigen­ lijk niet mogelijk? De groep reageert: slecht idee; ecologische zone; brug eindigt dan bij een lange huizenrij en is dus niet logisch. – Is de doorloper de beoogde looproute rich­ting WTC of blijft dat de Wilhelmina van Pruisen­weg? Antwoord: De doorloper is de be­oog­de looproute. – Suggestie: kader de terrassen straks duide­ lijk in. Daarmee voorkom je dat mensen over/door terrassen heen moeten lopen om naar station te gaan of vice versa. Antwoord: er moet een gemakkelijke en efficiënte route naar het station zijn. – Suggestie: gebruik de waterpartijen aan de Schenk ook om de doorgaande route te stu­ren. – Suggestie: kies voor klaterend water, fon­tei­ nen e.d. als buffer tegen het geluid. – De taxi’s staan nu ver van het station. Die moe­ten dichterbij. – Kiss & rides: maak er één aan de Schenk­ kade en één aan de Wilhelmina van Pruisen­ weg. – Maak de gesloten gevel aan de NWO-zijde groen. Dat dempt ook het geluid. – Steven: dit gebied heeft eigenlijk geen eigen

identi­teit. Zijn er aanknopingspunten? – Het Tolhuis is in de jaren tachtig gesloopt om plaats te maken voor het benzinestation. – Kunnen we daar niet iets mee doen? – Er moet een logische plek gevonden worden voor elektrische deelscooters. Bijvoorbeeld bij het benzinestation. De fossiele brand­stof­ fen zijn daar toch eindig. – Stem de capaciteit van de terrassen af op het aantal bewoners en verblijvers. Maak ze dus groot genoeg. Dat verhoogt de sfeer en de levens­vatbaarheid van de horeca. En leg ze aan in de zon. – De Schenkzone is nu een hondenuitlaatplek. Dat kan veel beter als de tramrails daar weg zijn. – De stationskant is nu ’s avonds en ’s nachts onprettig en onveilig. Dat vraagt aandacht in het plan. – We hebben tot nu toe nog te weinig aan­ dacht besteed aan groene daken en groene gevels. – Er moet ook aandacht zijn voor de uitgaan­de route richting NWO. Die krijgt nu on­vol­doen­ de aandacht. – Groen op maailveldniveau is goed voor water­opvang. Er moeten wel elementen zijn waar je op kunt zitten. – Het is een succes als de nieuwe apparte­men­ten­ gebouwen ook onderdeel worden van de wijk. – Let op met fonteinen. Dat is al vaak mis­ge­ gaan. Laat op 6 juli ook zien dat er al twee keer fonteinen zijn mislukt in Den Haag (o.a.