RIS314689 Bijlage Participatieboek Klankbordgroep Bouwplan SoZa juli 2022 online versie

Participatieavond 2: Opmerkingen en aanvullingen op de woningen

25 M2

40M2

STUDIO

COMPACTE TUINWONING

50M2

STEDELIJKE LAAG APT.

60M2

CITY VIEW APT.

KIM “WIJ VINDEN VOORAL EEN GOEDE BUITENRUIMTE BELANGRIJK.“ ROBBEN “IK WIL GRAAG WONEN IN EEN KLEIN APPARTEMENT VAN ONGEVEER 25 m2, EEN STUDIO VOOR ALS IK AFGESTUDEERD BEN.”

70 M2

85 M2

TOREN HOEKAPPARTEMENT

LAURA, JAN & TIM “WIJ DENKEN DAT EEN ONTBREKENDE CATEGORIE EEN 3-KAMER FLAT IS VAN 80-90M2 MET EEN RUIME WOONKAMER.“

THOMAS “VOOR ONS IS HET BELANGRIJK DAT DE BUITENRUIMTE GROOT EN FLEXIBEL GENOEG IS VOOR VERSCHILLENDE ACTIVITEITEN.“

TOREN SEAVIEW

MARK & CLEO “IK GEEF DE VOORKEUR AAN EEN APARTE KEUKEN BOVEN EEN KEUKEN IN DE WOONKAMER, INDIEN MOGELIJK. KOOKEILANDEN VIND IK ONZIN VOOR KLEINERE WONINGEN, OMDAT ZE DE RUIMTELIJKHEID EN DEELBAARHEID VAN DE WOONKAMERS NIET TEN GOEDE KOMEN. “

100 M2

PARK WONINGEN

ANNE-MARIE “VOOR MIJ IS HET BETER OM EEN FLEXIBELE INDELING TE HEBBEN, ZODAT HET IN DE TOEKOMST MOGELIJK IS OM DE FLAT GEMAKKELIJKER AAN TE PASSEN. VOORAL ALS EEN STEL BIJVOORBEELD EEN KIND KRIJGT EN EEN EXTRA SLAAPKAMER WIL CREËREN.“

120 M2

TERRAS APT.

EDWIN “IK HEB LIEVER EEN GOED APART TOILET IN DE FLAT DAN EEN EXTRA TOILET IN DE BADKAMER.“

Diversiteit in het woonprogramma dat past bij de diversiteit aan gebruikers.

29

Programma: Wonen Uit de eerste participatieavond kwam de wens om woningen te creëren met voldoende diversi­ teit in het aanbod en de wens dat de woningen passen bij doelgroepen met een stede­lijke leef­ stijl. In de tweede participatie­avond hebben we on­der andere zes voorbeeldappartementen ge­ toond en concreet aan de deelnemers gevraagd: Hoe en waar zou u willen wonen?

5 4

2

3

1

Groen op verschillende niveaus in het ontwerp

Wensen uit de participatieavond

Z

O W

N

Een duurzaam ontwerp

30

Wensen uit de participatieavond

De tweede participatieavond heeft de klank­ bord­groep geadviseerd over waar zij graag zou­den willen wonen binnen het plan. Heeft u lie­ver een woning aan de stationszijde met een bui­ten­ruimte op het zuiden of liever een appar­ te­ment aan de Schenk met zicht op het groen? Het be­lang­rijk­ste punt dat naar voren kwam, is dat elk appartement in ieder geval een bepaalde kwa­li­teit heeft, zoals zicht, groen of zon. Met na­me is het zicht voor de torenappartementen van belang, dat appartementen niet slecht enkel ‘zicht’ hebben op de toren ernaast. Wij ge­brui­ ken de opbouw en plaatsing van de torens om te zorgen dat de meeste apparte­menten een goed zicht en/of oriëntatie hebben. Om de diversiteit van de appartementen te ver­groten hebben we twee extra typen toe­ge­ voegd: de studio voor studenten en het type van een 3-kamerappartement van 80-90m² met een ruime living. Met deze extra typen willen we het aanbod vergroten, zodat voor bijna elke

doel­groep een geschikte woning beschikbaar is. Com­pacte appartementen zijn geschikt voor zowel voor starters als voor alleenstaanden en de grotere appartementen zijn goed voor kleine ge­zin­nen of een gepensioneerd stel dat graag gelijk­vloers wil wonen.

de functies praktischer is. Daar­naast zien veel deelnemers kookeilanden als flauwe­kul voor klei­ne­re woningen omdat het de ruim­te­lijk­heid en in­deel­baar­heid van de woon­kamers niet ten goede komt. Alleen bij grote woningen zijn kook­eilanden gewenst.

Verder is het belang van een goede buitenruimte extra benadrukt door de deelnemers. Vooral sinds de lockdown is het nut van buitenruimte be­we­zen voor de gezondheid en gesteldheid van de bewoners, met name ook voor kleine ap­par­te­men­ten. Elk woongebouw krijgt toegang tot de rijke daktuin en ook voor kleine units, die volgens het Bouwbesluit niet een buitenruimte nodig hebben, willen we nu en dan ook een bui­ten­ruimte bieden. Het is van belang dat de bui­ten­ruimten die we maken, door de bewoners ook heel verschillend gebruikt kunnen worden, zo­als zonnen, lezen, sporten, mediteren, maar ook dat er ruimte is voor het drogen van de was, plan­ten, dieren en de gft-bak.

Een andere suggestie is het toepassen van flexi­bele leidingen of een flexibele layout zodat het in de toekomst mogelijk is voor de bewoners om makkelijker aanpassingen te maken aan het appar­te­ment, of om bijvoorbeeld twee appar­te­ men­ten met elkaar samen te voegen. Voor­al als bij­voor­beeld een stel een kind krijgt en graag een extra slaapkamer wil creëren. Een flexi­bele opzet is beter bestand tegen wijzigen in de toe­ komst en draagt zo bij aan de totale duur­zaam­ heid van het gebouw.

Een leuke vondst van de sessie is dat men liever een goed apart toilet in het appartement wil dan een extra toilet in de badkamer. Een toilet in de bad­kamer past in een grotere luxe woning, maar is on­nodig in een normale en kleine woning. Een ander opvallende wens is dat men waar moge­lijk liever een aparte keuken wil dan een keuken in de woonkamer. De keuken in de woon­kamer is iets dat we tegen­woordig veel­ vul­dig toepassen terwijl een schei­ding tus­sen

Groen en duurzaamheid Groen en duurzaamheid in het ontwerp is niet als separaat thema behandeld, maar wel steeds aan de orde gekomen in de sessies met de klank­bord­groep. Die input nemen we mee. Om een kwa­li­tatief en duurzaam gebouw te maken in­tro­du­ceren we groen op verschillende niveaus in het ontwerp, een gelaagd plan van ver­groe­ ning. Het gebouw is gelegen aan de groene ader van de Schenk en die kwaliteit willen we verder door­voeren in het ontwerp van het gebouw. De land­schaps­architect realiseert een groene open­bare ruimte waarin bewoners en om­wo­nen­

den elkaar zullen treffen. Op hoogte creë­ren we groe­ne bin­nen­tuinen, waarvan één semi-pu­blie­ ke­lijk be­treedbaar is, als groene ont­moe­tings- en ont­span­nings­ruimte. Daarnaast ge­brui­ken we de daken om extra groen in het plan te rea­li­seren als ook plaats te bieden voor PV-pane­len. Als laat­ste categorie bieden we plaats voor groen op de terrassen en privé buiten­ruim­ten zodat we ook groen kunnen garanderen in de hoogtes van het ­ontwerp. Een ontwerp met een goede integratie van groen is op meerdere punten duurzaam. Groene daken zor­gen voor een grotere biodiversiteit omdat een juis­te mix van planten en bloemen extra bijen en vlin­ders aantrekt. Daarnaast kan een groendak ook CO₂ opnemen en heeft het vermogen om fijn­ stof op te nemen dat er direct voor zorgt dat de lucht­kwaliteit in de omgeving verbeterd. Groene daken werken ook als buffer voor het regenwater en tegelijkertijd kan het opgevangen regenwater her­ge­bruikt worden. Meer groen in het ontwerp zorgt ook voor minder steen en dus voor minder lokale opwarming.

Extra maatregelen om het gebouw nog duur­ za­mer te maken, zullen zijn in de vorm van het aan­bie­den deelmobiliteit, het potentiële her­ge­ bruik van materiaal uit het bestaande gebouw, het gebruik van nieuwe duurzame materialen en bij­voor­beeld het ruimte bieden aan vogels. We besteden veel aandacht in het ontwerp­pro­ ces aan het uitzoeken van de juiste materi­a­len en de juiste verwerkingswijze en sturen altijd op materialen die goed oud worden. Een goed ont­worpen geliefd gebouw is ook een duurzaam gebouw.

Naast groene daken gebruiken we de hoogste daken voor het opwekken van energie door mid­del van PV-panelen. In combinatie met een Warm­te- en KoudeOpslag, Smartgrid en/of Stads­verwarming kunnen we het gebouw voor­ zien van duurzame energie, zodat het ge­bouw vol­doet aan de laatste duurzaam­heids­eisen.

31

32

5 DELVA Landscape Architects

Resultaten Coproductie Openbare Ruimte

33

Resultaten Coproductie Openbare Ruimte

DELVA Landscape Architects

PUNTENSYSTEEM VOOR GROEN- EN NATUURINCLUSIEF BOUWEN

Wegwijzer

Den Haag Klimaatbestendig

Gemeente Den Haag

Samenvatting Schetsontwerp buitenruimte in coproductie ontwikkeld Het nieuwe SoZa zal zich ontpoppen als plek van wonen, werken en ontmoeten op een sta­tions­ locatie. De ontwikkeling van het bouw­plan SoZa vindt plaats binnen vastgestelde be­leids­kaders en -documenten. Dat geldt ook voor het ont­werp van de openbare ruim­te en het groen rond­om SoZa. De Haagse ge­meente­raad heeft boven­dien een motie aan­ge­nomen waarin de ont­wikkelaar werd op­ge­roepen dit ontwerp in co­productie te maken met omwonenden en be­lang­hebbenden. Dat heb­ben we tijdens dit parti­ci­pa­tie­traject met de klank­bord­groep met veel plezier gedaan. Twee avond­en hebben we samen gediscussieerd, ge­ schetst, getoetst en ontworpen aan het schets­ ontwerp. Met het resul­taat dat hier voor u ligt. Het participatieproces: aan de slag met de open­bare ruimte We zijn met de klankbordgroep aan de slag ge­ gaan met 4 zones binnen het landschap: – De natuurdaken / zonnedaken – De actieve daktuinen – Het groene stationsplein – Het parkachtige Schenkplein. Van deze 4 groene zones kregen het stations­ plein en het Schenkplein de meeste aandacht binnen de participatiesessies.

34

Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4

Herontwikkeling voormalig Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

26 mei 2021

26 SEPT 2018

Het stationsplein is gedeeld grondgebied met de gemeente Den Haag en de NS en ProRail, maar is in zijn volledigheid meegenomen in het ont­werp. Er was veel waardering voor het buiten de kaders denken, buiten de plotgrens. Het bui­ten de lijnen tekenen gaf ons input over hoe om te gaan met de openbare ruimte bínnen de plotgrenzen. Zaken als mobiliteit, fietsparkeren en de trambanen kwamen zo ook op tafel en wer­den gretig bediscussieerd en behandeld. Info en kennis van gebruikers, bewoners en pro­fes­sio­nals leverde interessante discussies op om te komen tot een concept; een visie die door iedereen gedragen kan worden. Kans om vergroening en verduurzaming onlos­ma­ke­lijk te verbinden met het bouwplan Nieuwe ontwikkelingen in de stad bieden de ge­ le­gen­heid om ook te gaan vergroenen en te ver­ duur­zamen. Binnen SoZa grijpen we dan ook de kans om de beleidswensen en de nadrukkelijke wen­sen vanuit de participatie m.b.t. groen en duur­zaam­heid onlosmakelijk te verbinden met de bouwplannen. Ambitieus droombeeld voor een stationsplein zonder tram en fietsen Hierna ziet u allereerst het schetsontwerp van de openbare ruimte op basis van de parti­ci­pa­ tie. Daarbij is verder gekeken dan de plot­grens.

Samen werken aan een groene, toekomstbestendige en leefbare stad

RIS308748

denhaag.nl/klimaatbestendig

Ecologie+

Klimaatbestendig

De integrale aanpak van het stations­plein is am­bi­tieus, maar heeft na­druk­ke­lijke steun van de klankbordgroep. Dit ont­werp, waarbij het fiets­parkeren voor reizi­gers is opgelost met een fietsparkeergarage on­der het stationsplein kreeg brede steun tijdens de parti­ci­patie. Een com­bi­natie maken van het plan dat uit de parti­ ci­patie is gekomen met het be­hou­den van de tram­keerlus wordt een moei­lijke opgave en is niet wenselijk. Mocht de tramkeerlus toch behouden moeten blij­ven, dan dient het ontwerp aangepast te wor­den en eventueel in fasen uitgevoerd te wor­ den. Ontwikkelaar, architecten en deel­nemers aan de participatie willen zich hard­maken voor een integrale verbetering van deze belangrijke scha­kel tussen SoZa en het station Laan van NOI en tussen Bezuidenhout en Voorburg. Het is een handreiking aan de partijen die met het plein aan de slag moeten.

Puk + amendement (16-12-2021)

Nieuwe ruimte: wandelen van het station naar de schenk Er was in de klankbordgroep veel waardering om het huidige massale bouwblok te breken, zodat vanuit het station naar de Schenkzone gewandeld kan worden. Die plek, het plein met het kunstwerk, is een geweldige plek om het DNA (een ecologisch interessant waterrijk park) door te trekken tot op het nieuwe plein. Kan het plein aansluiten bij de kwaliteiten van de Schenkzone? Dit combineren met een toffe bestem­ming, en met terrassen (groot genoeg) met horeca in de avondzon. Mocht hier ook sporten komen, denk dan ook aan moge­lijk­ heden voor alle leeftijden, inclusief senio­ren. Een brug, een verbinding over de Schenk is geen goed plan,.. laat het natuur zijn, maak er een park van d.m.v. toffe smalle paden. Dus van een hondenuitlaatplek met een trambaan erin naar een ecologisch parkje vol beleving.

35

Binnen het landschap onderscheiden we 4 zones. a. De natuurdaken / zonnedaken b. De actieve daktuinen c. Het groene stationsplein d. Het parkachtige Schenkplein. Elk heeft een eigen identiteit. Welke identiteit wordt met de klankbordgroep bepaald aan de hand van referenties, sfeerplaatjes en een eer­ste aanzet van plankaart.

Werken binnen kaders van het beleid Het nieuwe SoZa zal zich ontpoppen als plek van wonen, werken en ontmoeten op een sta­tions­locatie. De ontwikkeling vindt plaats bin­nen vastgestelde beleidskaders en -docu­ men­ten. Ze vormen, samen met het parti­ci­patie­ tra­ject, de basis van het plan. Nieuwe ontwikkelingen in de stad vormen de ge­le­gen­heid om ook te gaan vergroenen en de verduurzamen. Binnen SoZa grijpen we dan ook de kans om de beleidswensen en de nadrukke­-

36

lijke wensen vanuit de participatie m.b.t. groen en duurzaamheid onlosmakelijk te verbinden met de bouwplannen. Een aantal documenten die de kaders schet­sen en die focus leggen op vergroenen en ver­duur­ zamen. Op klimaatadaptatie en bio­diver­si­teit.

De start van het participatietraject

Ophalen van ideeën

Ophalen. Tijdens de eerste (kick off) avond met de klankbordgroep hebben we vooral veel informatie, wensen en suggesties opgehaald.

De panelen. Rode stip is wat niet wenselijk is, groene stip is wat wenselijk is. We zien een dui­de­lijke vraag om het geheel zacht te gaan ont­werpen. De ontwerpers worden aan­ge­moe­digd om groen als basis te gaan zien waarin paden liggen. Een overvloed aan ver­har­ ding is niet wenselijk en ook niet nodig.

De daken (actieve daken en de natuurdaken of zonne­daken) worden gewaardeerd en het is de wens hier niet verder op te focussen daar deze ruimtes niet (volledig) openbaar worden. Het Schenkplein en het stationsplein hebben daaren­tegen de volle focus en er wordt gretig over meegedacht.

37

Natuurdaken

Tuin

biodiversiteit

Balkon in landschap Een aantal daken wordt ingericht als natuurdaken + zonnedaken. Hier is de wens om zoveel mogelijk in te zetten op natuur, inheemse natuur die in

– biodiverse beplanting

verbinding staat met de gevels, het

– let op schaduw

– windhinder breken met bomen

avontuur

Eetbare hotspot

bosrijk

maaiveld. Dus het creëren van een ecologisch systeem, een biotoop SoZa.

4 typen groene ruimtes

Stationsplein

natuurtlijk spelen

spelende elementen

pergola

Van de 4 groene zones in het plan krijgen het stations­ plein en het Schenkplein de meeste aan­dacht binnen de participatiesessie. Er is veel waardering voor het buiten de kaders denken, buiten de plotgrens.

groots bewegen

Een groen stationsplein blijkt een breed gedragen wens.

Het plein moet een plek zijn van stromen en verblijven.

Overzichtelijk, dus geen dicht groen op ooghoogte, (sociaal)

Stromen richting stationsgebouw (te voet) en verblijven in de

– meer groen blauw en minder hittestress

veilig en fijn. Een plein zonder de trambaan erin is een

ochtendzon op de terrasjes tegen de gevels. Dit in het groen.

droom. Eentje die toch werkelijkheid zou kunnen worden

Fietsparkeren is een belangrijk punt. Binnen SoZa wordt het

– tramlus eruit !

(gemeente denkt er stevig over na met het vervoersbedrijf).

fietsparkeren voor bewoners en bezoekers goed opgelost.

– verblijfskwaliteit maken

Het eruit krijgen van de trambaan lijkt dus haalbaar, dient

en niet op het plein. Dus het liefst op een goede manier

verder onderzocht te worden en levert vooral ook ruimte op

ondergronds. Gezien de grootte van het station en de vele

om echt een goed plan te gaan maken.

reizigers is dat geen onredelijke wens, volgens de buurt.

– sociale veiligheid

– patronen via google earth te herkennen – geen stenen plein

38

outdoor fitness

Maar wat met de fietsen van reizigers? Niet bovengronds

Het buiten de lijnen tekenen geeft ons input over hoe om te gaan met de openbare ruimte bin­nen de plotgrenzen. Zaken als mobiliteit, fiets­parkeren en de trambanen komen zo ook op tafel en worden gretig be­dis­ cus­sieerd en be­han­deld. Info en kennis van gebruikers, be­ wo­ners en professionals levert interessante dis­cus­sies op om te komen tot een concept, een visie die door iedereen gedragen kan worden.

Groene actieve ruimte voor de

Actieve daken

toekomstige bewoners. Sporten is fijn, maar let op geluid in zo’n binnentuin op hoogte. Dus eventueel toch eerder kiezen voor rustige activiteiten en sporten meer positioneren in de natuurlijk

schaduwrijk zitten

transparant bos

schaduwrijk

groene basis

hoge bomen

watertafel artis

waterspiegels

lange banken

groene terrassen

waterplein

schaduwspel

openbare ruimte op maaiveld.

– ook beweging voor ouderen – sporten zonder attributen – let op geluidshinder

Schenkplein

– geen honden toestaan

De klankbordgroep heeft veel waardering om het huidige

voor alle leeftijden, inclusief senioren. Er wordt veel

– oeverplanten

bouwblok te breken, zodat vanuit het station naar de

gesproken over een brug, een verbinding over de Schenk,

– aansluiting op schenk

Schenkzone gewandeld kan worden. Die plek, het plein

Maar dat vinden de meesten geen goed plan: laat het natuur

– groene muren

met het kunstwerk, is een geweldige plek om het DNA (een

zijn, maak er een park van d.m.v. toffe smalle paden. Dus

– geen dicht bos

ecologisch interessant waterrijk park) door te trekken tot

van een hondenuitlaatplek met een trambaan erin naar een

– ecologische waarden

op het plein. Kan het plein aansluiten bij de kwaliteiten van

ecologisch parkje vol beleving.

– lopend bellen verboden

de Schenkzone? Dit combineren met een toffe bestemming, terrassen (groot genoeg) met horeca in de avondzon. Mocht hier ook sporten komen, denk dan ook aan mogelijkheden

39

legenda + spoor uitbreiding Grens ontwikkelgebied Plangebied (ontwikkelgebied inclusief openbare ruimte) Bestaande bebouwing Bebouwing Station Laan van NOI Overkapping perron Spoor en perron Stationspassage (tunnel) Vernieuwing en verbreding toegang naar perrons

Schenkkade

Onderzoek mogelijke passages (toekomstige interwijkverbinding/ toegang naar perrons) Nieuwe bebouwing footprint hoogbouw (>50 m) (locatie indicatief)

L kk

en

h Sc

Wilhelmina van Pruisenweg

II

min

II

min 15m h Wil

+

elm

m

,5 19

n va

an av

eg nw

ise

Pru

n An

min

,2m

28

,6m

19

HA

NN

OV

ER

ST

RA

AT

4-

ME

I2

02

1

g erin erv st res ekom to

VA N

reservering toekomst

Anna van Hannoverstraat NA

68

PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021

K&R

Het PUK en de amendementen vormen de basis Mo voor de ontwikkeling van SoZa. Het PUK werd bil ite 44 it nog even kort gepresenteerd maar binnen de PU K AN klankbordgroep zijn we verder gegaan binnen NA VA N deze krijtlijnen. U zou de uitkomsten van de HA NN OV ER participatie als het ware over het PUK kunnen ST RA AT leggen om een duidelijk beeld te krijgen waar 4ME I2 02 we naar toe willen. Binnen beleid, binnen de 1 wensen van de omwonenden.

40

L

R

K&

reservering toekomst

Het PUK

L

t raa

t

rs ve no

L

ina

28,2m AN

Vergroening dakvlak

19,5m

n

Ha

da

Contour kelder- / garagelaag Vaste rooilijn plint Uiterste rooilijn plint

I

m

15

en

Maximale bouwhoogte in meters Hoek plint (nader te onderzoeken, ontwerpopgave)

L

68 K

H=x

I

+ L

P

leg

Zoekgebied hoogbouw max diagonaal 45 meter

min 6m

P

min 19,6m

PU

footprint middelhoogbouw (25-50 m) (locatie indicatief)

e

ad

Indicatie uitkraging stedelijke laag Accent hoogbouw Uitkraging stedelijke (indicatief)

P / L Zoekgebied in- en uitgang parkeergarage en/of logistiek

min 6m

Toegang publieke daktuin vanaf maaiveld (tenminste gedurende de dag) Visuele verbreding groene Schenk Pleinruimte / bijzondere verblijfsruimte met groenelementen Vergroening buitenruimte

Sp

St

ati

oo

er

re

ing

pp

np

so

ge

ing

ntw

bie

an

uw

ka

en

an

sta

bo

Ov

Pl

Be

Be

Gr

de

tw

bo

ati

rro

elg

on

be

St

pe

ikk

d(

on

ing

La

an

po

eb

ikk

uw

+s

ied

elg

eb

ied

er on va n Ve ro Bestaand spoortalud sp nN n as na rnie OI sa (Bestaand) groen u a ge On r pe win g Bestaand water r ( ro tun (to der ns en v z n e Openbare ruimte el) na ko oe er br ar ms k m ed Fietspad pe tig og Ni ing rro e i el eu Tramhalte ns nte ijke we toe foo ) rw p ga be Trambaan tpr as i j ng b k int ou ve sa 11 meter uitbreiding spoor reservering foo g r w h b oo ing ind es tpr H= g int ing bo Zo x m u / NB: openbare ruimte van Schenkkade, ek w toe idd ge (> Wilhelmina van Pruisenweg en Anna van ga elh Ma 50 bie Hannoverstraat zijn indicatief en geven ng oo xim m) d hoofdprincipes aan. Toekomstige inrichting is gb ale N hoo (lo Ho ou onderwerp van studie.

c g e w bo ati bo kp 50m 500m ( e u 2 u Ve lin wh 5w ind 50 t( rg ma oo ica na ro m) gte xd tie en de Co (lo iag f) ing in rt nto ca eo me on da ur Va tie a n ter kv al de ke ste i n s l 4 a l rzo dic de 5m k ro Ui ati r e o -/ ter ke ilij ete ef) ga ste np n, r Ind ra on lin ro ge ica tw t oil l a e i t jn ag ie Ac rp op pli uit ce nt ga kra nt Ui ve ho gin P/ tkr ) og gs ag L bo ted ing uw Zo eli ste ek jke ge d eli To bie laa jke di g (te ega (in nnm ng dic en ins pu ati uit Vis te blie e g f ue ) ge ke an l d g e Pl ur da pa ve en ktu rb rke me einru de in re er din de va ga Ve t gro imte gg da naf ra rg ge ro enel / bijz g r oe ) ma en Be em on en n a i eS ive sta ng /of en de ld a t r c b log en e (B nd he uit v es ist n e e sp k nr rb taa iek o u l Be i or jfs im nd tal sta r t u )g e ud im an ro Op t e en dw en ate ba Fie re r tsp ru im Tr ad Bij plaatsing van poller halverwege W. van Pruisenweg te am ha Tr parallel aan het spoor lte am ba Grens ontwikkelgebied 11 a n me NB Plangebied (ontwikkelgebied inclusief openbare ruimte) ter W : op uit Kelder- / garagelaag Ha ilhel enb br Bi eid ho nno min are shared space (autovrij) jp ing on ofdp vers a va ruim laa pa sp de rin tra n P te 50 km - zone tsi o ra rw ci or ng lle er pe at zi ruise van 50 re 30 km - zone pv s la m jn Sc s n a e w an an ind e he an van rve terrein) (privaat zone km 30 po stu .

T ica g e nk rin he lle g route voor laden en lossen (venstertijden en G die oek tief n A kad ts re rh om en nn e, . beperking aslast en lengte po ns alv 50 sti ge a v o stationsdomein en/of interwijkverbinding Pl o 0m r ge ve an n an er tw g we inr n i kk eb keermogelijkheid auto Ke ich e ge i e lge lde d( tin W b gi r o onderzoek mogelijke -/ ied ntw sh .v s ga inpassing Mobi hub ar an ikk ra ed e ge Pr lge 50 sp onderzoek inpassing K&R & taxistandplaats l uis a a bie km ag ce en P d en/of parkeergarage uitgang in- en (a -z 30 inc we u o indicatief) (locatie logistiek k t L ne ov lus m g r i i 3 ef j) N zo fietsparkeren (inpandig) 0 k o n pe m ro e u n ba be te v zo in- en uitrit benzinepomp re pe oo ne sta ru r ( r tramlijn im tio king lad priv te) n a en aa Bebouwing kStation ee Laansdvan omNOIslas en t ter rm t e lo re e s i reservering ne nl 11 meter se in) onuitbreidingogspoor e e n n lijk /of ngt (v inp derz he en int e as oe id ste P er sin k m au on wi rtij gM o to jkv de de L rzo er ob gelij ne bin ini h ke ek n din u e inp log n b g u a ist itg ss i e a i ng k ( ng fie tsp loc p K &R ati ark ar ke e i ee in& re nd rg tax en n( ic ar is

inc

lus

ief

openbaar prive

prive P

semi-openbaar (daktuin)

P

P

Hoofdroute voetganger

P

P

kadastrale plotgrens

tram? besluit van vrom / gemeente

Mobiliteit

P

Eigendom openbare ruimte

fietsparkeren 2.500st

Wensen:

Niet aan alle zijden van de gebouwen entrees maken naar fietsparkeren.

Wensen:

SoZa-terrein en omgeving niet als twee trajecten zien maar integraal benaderen.

Tram eruit halen is zeer wenselijk en lijkt haalbaar te zijn op termijn.

Ecologische zone de schenk water ecologie

Ecologische zone

Kiss & ride 500m2 water

50mm watrberging op maaiveld

bestaand monument

schenkplein privé groendaken collectieve groendaken

500m2 water

verblijven privé groendaken collectieve groendaken

50mm watrberging op daken collectieve functies

Laden en lossen

Laden en lossen

ontmoeting

collectieve functies

P expeditie

Sport en spel biodiversiteit op daken

expeditie

verblijven

P stromen

De vier thema’s binnen klankbordgroep twee

nestkasten in gevels

verblijven

verblijven

Tijdens de coproductiesessies met de klank­ bord­groep worden 4 belangrijke onder­werpen benoemd: Mobiliteit, verschillen­de eigenaren van de openbare ruimte, groen en programma. Deze tekeningen vormden de basis om verder verbeterd te worden tijdens de sessie.

OV verbinding

Groen

Programma

Wensen:

Wensen:

Klimaatadaptief, hittestress verlagen, biodiversiteit, ecosysteem creëren.

Actieve openbare ruimte. Zorg dat er mensen zijn zodat er veiligheid gecreëerd wordt.

41

Het schenkplein – uitkomsten participatie Een plek van verblijven. Het groenblauwe plein ontleent zijn DNA vanuit de Schenkzone. Ecologie, groen en water vor­ men de basiselementen waar tof pro­gram­ma, zoals een fijne horecaplek ruim­te dient te krij­ gen. Het monument voor het bom­bar­de­ment en de eis om een grote hoe­veel­heid water terug te brengen, wordt door de klankbordgroep gezien

42

als een kans i.p.v. obstakel. Kwaliteit creëren met gestelde uitgangspunten. Zitten bij het water, wat niet kan aan de Schenk, zou een zeer mooie toevoeging op het plein kun­nen zijn. En... let op entree garage i.c.m. wan­de­len­de mensen.

De brug over de Schenk komt vaak ter sprake, maar uiteindelijk brengt deze je naar woningen, een gevelwand aan de andere kant. Dus van veel meerwaarde is geen sprake met het toevoegen van de brug.

Het stationsplein – uitkomsten participatie Een plek van stromen en verblijven. In de sessies met de klankbordgroep is veel tijd besteed aan het vinden van een duurzame op­los­sing voor het fietsparkeren bij het station. Om een groen stationsplein te creëren moet fiets­parkeren op een waardevolle manier op­ge­ lost te worden. Voor de toekomstige bewoners, be­zoekers en gebruikers van SoZa wordt het

fiets­parkeren in het gebouw opgelost. Voor de reizigers en hun fietsen worden vele opties ge­noemd tijdens de sessie. Iedereen is het over eens dat het fietsparkeren geen beslag mag leg­ gen op de openbare ruimte en dat het par­ke­ren onder­gronds moet. Station Laan van NOI is een volwaardig regio­ naal station op een stationslocatie die verdicht wordt. Dus dient er ruimte gecreëerd te worden om een fietsenstalling ondergronds te gaan

positio­neren. Dit met het groene stationsplein er­bovenop. Entree van het fietsparkeren is wen­ se­lijk waar de meeste fietsers vandaan komen. Wat betreft de tramsporen wordt er, hoe verder in het proces van participeren, vanuit gegaan dat deze weg kunnen. Ook wordt de suggestie gedaan om groen niet in bakken te creëren, maar op niveau van het maai­veld. Dit zodat het groen ook het water

van het plein kan bergen op een eenvoudige manier. Maak een plein waar het fijn is om te komen en waar voldoende gebruik van gemaakt wordt. Enkel zo ontstaat veiligheid en controle over de openbare ruimte. Dit in combinatie met goede verlichting.

43

Stromen en verblijven Concept Op basis van de coproductiesessies is een con­cept van stromen en verblijven gepresen­ teerd. Het stationsplein moet ten allen tijde een plein worden waar stromen eenvoudig ge­fa­cili­ teerd wordt. Stromen van wandelaars. Naar het station toe lopend dient de nieuw te vor­men stationshal zich te manifesteren op de lan­ge zichtlijnen. Zichtlijnen waarop gewandeld

44

wordt richting het station of vanaf het station naar de verschillende woon- en werklocaties in de buurt. Op het stationsplein vormt zich ook ruimte voor verblijven. Dit tegen de gevels aan, in de ochtend­ zon, omarmd door groen. Dus het stro­men en het verblijven distantieert zich in de ruim­te terwijl het wel degelijk visuele relaties heeft.

Het Schenkplein is groen en focust zich op ver­blijven. Een huiskamer voor de buurt in het vele groen. Dit op de avondzon, aan de rand van een groots spectaculair waterelement. Een water­spiegel waarin het monument zijn volle aan­dacht krijgt die het verdient.

Opties 1 Fiets en fietsparkeren In de participatiesessies waren we het er met zijn allen over eens dat de wens groot is om het fietsparkeren voor reizigers onder de grond te brengen. Dit komt het plein, het groene stations­plein ten goede. Dit samen met het weg­halen van de tramlus.

optie 1

Een samenwerking tussen Gemeente, HTM, NS en ProRail is hierbij cruciaal om tot een inte­ graal en succesvol plan te komen. De klank­ bord­groep geeft bij deze een breed gedragen voorstel als input voor de verdere planvorming.

Opties 2

Op deze pagina verbeelden we de 3 posities van entrees richting het fietsparkeren. Drie op­ ties die bediscussieerd zijn tijdens de partici­ patie.

optie 2

optie 2

P

P

P

P fietsparkeer kelder ±1750 pp

- Geen voorkeursvariant

Opties 1 – deze entree ligt in de oksel van het plein. De entree zal zeker veel fietsers bedienen maar niet alle. De entree ligt dus niet aan de meest gebruikte fietsroute richting het station. Het zal ook zorgen dat er veel fietsend verkeer over het groene stationsplein zal komen en dat is niet wenselijk.

Opties 3 – De entree van de fietsparkeerkelder wordt hier gepositioneerd aan het drukste fietspad. De entree adresseert zich aan het fietspad zonder grootse inbreuk te doen aan het toekomstig groene plein. De kelder loopt evenwijdig met het spoor en kan een voetgangersuitgang faciliteren, geïntegreerd met het nieuwe stationsgebouw of in de openbare ruimte, vlak voor het stationsgebouw.

- Geen voorkeurs variant

- Voorkeursvariant

hoofdroute

Opties 3

Opties 2 – de entree van de fietsenkelder leggen tussen de gebouwen, dit aan de zijde van de Schenk. Voordeel zou kunnen zijn dat deze interventie dan onderdeel wordt van de ontwikkeling van SoZa. Maar niet fijn dat we hiermee het relatief kleine Schenkplein elimineren of minimaliseren. Ook op deze plek hebben we de grote wateropgave te beslechten. Deze entree sluit ook niet aan op de meest gebruikte fietsverbinding. Het zal ook vragen om een dubbel fietspad aan deze zijde van de Schenk. En dit is i.v.m. het groene karakter van deze zijde, niet wenselijk.

45

Drie bouwstenen van de visie Hier presenteren we de belangrijkste bouw­stenen voor het schetsontwerp, zoals deze uit de sessies met de klankbordgroep naar voren kwamen.

A – Routes. In het schema presenteren we de gestelde uit­gangs­punten op het gebied van mobiliteit en routes. Heel duidelijk is hier te zien dat SoZa niet een groot blok is maar zich in twee splitst met een doorgang in het midden. Ook de plek van entree fietsparkeren station wordt helder in dit schema.

46

B – Klimaatadaptief groen. De openbare ruimte (op terrein van SoZa en op terrein van de gemeente) dient klimaat-adap­tief te zijn. Veel inheems groen, bomen en een slim­me manier van water afvoeren en infil­tre­ ren. Het levert een aangenaam verblijfs­kli­maat en redu­ceert hittestress.

C – Verblijfsplekken. Deze zijn divers en geënt op de oriëntatie ten op­zichte van de zon. Aan de stationszijde ge­focust op de reiziger en gelegen in de ochtend­zon in het groen. Aan de Schenkzijde gefocust op de middag en avondzon met passende hore­ca­voorzieningen voor SoZa-bewoners en de buurt.

Van concept naar visie Van concept naar een concrete visie waar de vele wensen vanzelf in opgenomen kunnen worden.

A - Het groene waterrijke Schenkplein als onder­deel van de grotere structuur. Maar met stede­lijk programma als een horecaterras.

B – Een levendig en veilig groen stationsplein dat stromen en verblijven faciliteert. Een nieuw DNA voor dit regionale station.

47

Stationsplein Van een versteende plek zonder identiteit naar een plek van stromen en verblijven in het groen, dat is de gewenste transformatie van de ruimte tussen SoZa en het spoor. Integraliteit als basis van deze genereuze trans­ formatie. Gronden van NS, Gemeente en Vorm (SoZa) worden gedoneerd aan dit concept en levert generositeit op i.p.v. een versnipperde open­bare ruimte.

48

Hiernaast enkele referentiebeelden van de belang­rijkste elementen van dit plein. Groen, bomen, water, een fijne verharding, ont­span­ nen terrassen in het groen, een door­dachte fietsentree naar de parkeergarage.

Schenkplein De klankbordgroep wil de ruimte tussen de gebouwen onderdeel laten zijn van de Schenk. Het groenblauwe plein wordt aangevuld met een spectaculair mooi rond waterelement waar het fijn in en rond te vertoeven is. Het maakt van een nood een deugd. Van een op het eerste gezicht moeilijke opgave van veel waterbergen naar een sprekend element.

Hiernaast enkele referentiebeelden van de be­langrijkste onderdelen van dit groenblauwe plein. Het ronde waterelement, het vele trans­ pa­rante groen, het verblijven aan het groen.

49

Coproductie Na het presenteren van de eerste visie-kaart hebben we met de klankbordgroep tijdens de twee­de coproductiesessie weer de pen vast­ge­ pakt om de puntjes op de i te gaan zetten. Hieronder de uitkomsten die meegenomen zijn richting de finale visiekaart binnen dit traject van participeren.

50

– Schenkzone: van hondenuitlaatplek naar volwaardig parkje met wandelpaden. – Schenkzone is niet het recreatieve park maar dat is te vinden ten oosten van SoZa en dient goed verbonden te worden met deze ont­wik­ ke­ling. – Terras aan Schenkzone mag groter. Maak er iets van voor SoZa en buurt.

– Gevelgroen blijft een aandachtpunt. Zorg dat het er ook komt. – Let op veilige inrit van auto’s t.b.v. wande­ laars. – Aandacht in de verdere uitwerking voor de sociale veiligheid.

Fijne uitgangspunten voor verdere uitwerking Twee fijne punten kwamen op de laatste participatie sterk naar voeren. Het waterbergend vermogen van het plein en de openbare ruimte + de sociale veiligheid.

Waterbergend vermogen. De klankbordgroep ziet liever dat er niet ge­ werkt wordt met opgetilde plantvakken maar met plantvakken die gelijkvloers liggen. Zo ont­staat er logische en vanzelfsprekende ruim­te om water op een natuurlijke manier te laten infiltreren. De zitbanken zijn opgetild en be­lem­me­ren geen relatie tussen verhanging en plant­vak.

Sociale veiligheid. Veel groen is super fijn. Let erop dat we kunnen spreken van laag groen (vaste planten) en hoog groen (heesters en bomen). Tussen deze twee lagen is het fijn om leegte te hebben zodat er te allen tijde zichtrelaties zijn door de beplan­ tings­zones.

51

plankaart participatie 4

plankaart met trambaan

Schetsontwerp Met of zonder tramlus Hiernaast ziet u de plankaart vanuit de laatste co­productiesessie met tevens de plankaart met de tramkeerlus eroverheen. Een combinatie maken van het plan dat uit de participatie is ge­ko­men met het behouden van de tramkeerlus wordt een moeilijke opgave en is niet wenselijk.

52

Mocht de tramkeerlus toch behouden moeten blijven, dan dient het ontwerp aangepast te wor­den en eventueel in fasen uitgevoerd te wor­den.

Het resultaat: Schetsontwerp openbare ruimte Van idee tot schetsontwerp

53

54

6 Publieke

Inloopavond Resultaten 55

Publieke inloopavond resultaten

Op 6 juli vond een openbare inloopavond. Tijdens de inloopavond bij The Hague Tech in het voormali-ge ministerie van SZW kon iedereen die dat wilde geïnformeerd worden over de resultaten van de participatie met de klankbordgroep voor het Bouwplan SoZa. Gedurende de avond maakten 83 belangstellenden gebruik van de mogelijkheid om presentaties van de architecten bij te wonen of om in gesprek te gaan met de ontwikkelaar, de architect, de landschapsarchitect en de gemeente Den Haag. Ook leden van de klankbordgroep waren aanwezig.

Opzet van de avond De inloopavond bestond uit een informatiemarkt en een presentatiecarrousel. Gedurende drie uur konden geïnteresseerden binnenlopen op een moment wat hen schikte. Zij konden terecht op de informatiemarkt waar architect, landschapsarchitect, ontwikkelaar en de gemeente Den Haag klaar stonden bij hun stand om toelichting te geven en vragen te beantwoorden. Door de presentatiecarrousel werd aan de lopende band presentaties gegeven door architect en landschapsarchitect waarin de resultaten van de klankbordgroep werden teruggekoppeld. Door deze opzet was men niet aan een tijd gebonden en was inloop effectief mogelijk.

56

Presentatiecarrousel In de presentatiecarrousel werden de resultaten van de klankbordgroep gepresenteerd en toegelicht. Eerst werd een korte introductie gegeven hoe het participatieproces verlopen is (5 participatiebijeen-komsten) en hoe dit past in de ontwikkeling van de plannen voor SoZa en de andere parallelle trajec-ten die lopen met de ontwikkeling van het stationsgebied. Vervolgens waren er presentaties door de architecten. Dirk Peters van Barcode architects presenteerde de resultaten op het gebied van gebouw en programma (inclusief voorzieningen). Hij startte met het verschil tussen de oorspronkelijke plannen en het huidige plan met vier gelede torens van maximaal 75 meter. Hij vertelde over het van mobiliteit op de plek, de bereikbaarheid en het fietsparkeren. In het ontwerp is veel aandacht voor duurzaam-heid, wat betreft het groen, maar ook de waterberging en bv. de hittestress. Hij vertelde hoe de input van de klankbordgroep zorgde voor een ander plan dan de architecten eerst voor ogen stond. Zo liet hij zien hoe het dringende advies vanuit de klankbordgroep om geen ‘tweede WTC’ te bouwen, er toe heeft geleid dat de vier hogere torens nu veel nadrukkelijker een eigen identiteit krijgen. Daardoor ontstaat een dynamischer ensemble. De volledige toelichting van Barcode is te vinden in het participatieboek.

Steven Delva, landschapsarchitect van DELVA, presenteerde de plannen voor de openbare ruimte. Hij vertelde dat er natuurlijk is gewerkt op basis van de kaders van de gemeente (o.a. het geamendeerde PUK), maar dat hij met de klankbordgroep op zoek gegaan is naar hoe een zo goed mogelijk ontwerp gemaakt kan worden. ‘Dit is een kans om te vergroenen en verduurzamen, met de verdichting die op deze plek plaatsvindt’. Daarbij is voor de openbare ruimte ook buiten de strikte kavelgrens gekeken. Dan wordt bijvoorbeeld duidelijk dat een goede oplossing voor het fietsparkeren bij het station (liefst in een ondergrondse fietsgarage) alleen mogelijk is wanneer de weinige gebruikte tramlus verdwijnt. Aan het nieuwe groene Schenkplein komt centraal een grote, ronde waterpartij met

daarin ruimte voor het monument voor het bombardement op Bezuidenhout op 3 maart 1945. Met name bij het stationsplein zijn meerdere eigenaren betrokken (VORM, NS/ProRail, HTM en ge-meente Den Haag). Er ligt nu een ontwerp dat de nadrukkelijke voorkeur heeft van de omwonenden, ontwikkelaar en architecten. Inmiddels zijn mede door de steun van de klankbordgroep de eerste ver-kennende gesprekken tussen de belangrijkste partijen gevoerd. NS heeft aangegeven het schetsont-werp mee te nemen in de voorbereiding op de MIRT-verkenning. Het schetsontwerp van DELVA inclusief een uitgebreide toelichting op de totstandkoming daarvan is terug te vinden in het participatieboek.

Informatiemarkt Op de informatiemarkt waren stands aanwezig over de thema’s Gebouw & Programma (Barcode); Openbare ruimte (DELVA), Proces & Participatie (VORM) en Ontwikkeling gebied en aanpassing huidig fietsparkeren (gemeente Den Haag). Ook was er op de informatiemarkt een ideeënbox aanwezig waar bezoekers hun vragen en suggesties over de plannen kwijt konden en waar zij hun gegevens konden achterlaten om op de hoogte te blijven van toekomstige ontwikkelingen. Veel bezoekers gingen in gesprek met de aanwezige experts. Dat leverde positieve en negatieve op-merkingen op en er werden veel vragen gesteld en beantwoord. Een korte selectie van de diverse opmerkingen van bezoekers: – ‘Er is nog geen beeldkwaliteitsdocument, dus weten we nog niet hoe het er uit gaat zien’ – Een bezoeker maakte een opmerking over de keuze om deze participatie te doen met een klankbordgroep. – ‘Dit gebouw had herontwikkeld moeten worden’ – Iemand had twijfels bij de nieuwe doorgang tussen gebouwen die zal ontstaan en vroeg zich af of wandelaars deze nieuwe route wel zouden gebruiken. – Er werd gewaarschuwd dat de Schenkzijde niet per se de rustige kant van het gebouw is, om-dat de Schenkkade een drukke doorgaande weg is en een ‘afslag van de A12’.

– ‘Om hier geen last van windval te krijgen, moet het wel echt minder kaal zijn dan op de Beatrix-laan’. – ‘Ik keek eerst op tegen de hoogte, maar het is nu beter en met meer groen dan ik dacht.’ – ‘Worden die daktuinen niet te zwaar voor de constructie?’ – ‘Heeft de ontwikkelaar wel echt geld voor al dat mooie groen?’ – ‘Mooi zo open en door het groen heen.’ – ‘Mooi boek al zo.’ – ‘Het is echt veel beter dan de eerste plannen.’ – ‘Het is met lef ontworpen, het blijft (anders) altijd zo gewoon in Den Haag.’ – ‘Je komt hierlangs met de trein naar Den Haag, het is echt deel van de entree de stad in’ – ‘Ik ben echt blij dat het er zo komt.’ – Een deelnemer geeft de tip om de mozaïeken (buiten in de muur plint, stationskant) te laten terugkomen in het nieuwe gebouw, bijvoorbeeld in de fietsengarage.

Afsluiting De publieke inloopavond voor de terugkoppeling van de resultaten van de klankbordgroep voor het Bouwplan SoZa markeerde een belangrijke punt in het proces. Gedurende de avond kwamen bezoe-kers gespreid langs, wat resulteerde in ruimte voor goede gesprekken. De reacties op de uitkomsten en op de plannen waren positief. Het was een leuke avond waarbij er goede interactie plaats vond.

57

58

7 Reflectie 59

Reflectie op het participatieproces

In vier intensieve avonden hebben VORM, de architecten en de leden van de klankbordgroep concrete resultaten geboekt die terug te vin­ den zijn in de hoofdstukken van Barcode en DELVA. Op verzoek van de klankbordgroep is op woensdag 29 juni nog een extra avond in­ge­last waar de architecten de synthese van hun onderdelen hebben gepresenteerd aan de klank­bord­groep. De aanwezige leden van de groep hebben hier nog aanvullingen en aan­ scher­pingen op gedaan. Dit vormde de basis voor de presentatie van de resultaten tij­dens de publieke inloopavond op 6 juli 2022.

Opmerkingen over het participatieproces Het samenwerken met de architecten en de ontwikkelaar is door de leden van de klank­bord­ groep erg gewaardeerd. Zowel de deelnemers als de architecten en VORM zijn positief over de resultaten van de participatie. Bij de start is door twee partijen een expliciet voorbehoud gemaakt. Het Wijkberaad Bezuidenhout vond de gekozen volgorde niet correct, omdat VORM deze participatie is gestart voordat er een Beeldkwaliteitsplan voor het CID of een vastgesteld Beeldkwaliteits­document voor de locatie is. Het Wijkberaad wil niet dat bij de gemeente het beeld ontstaat dat zij heeft ingestemd met een plan dat mogelijk afwijkt van het Beeldkwaliteitsplan. De gemeente Den Haag heeft hierop geantwoord. Dit antwoord

60

is terug te vinden in de Vraag- en antwoordlijst aan het einde van dit document. Voor VORM geldt dat nú participeren er juist voor zorgt dat de kennis en suggesties uit de omgeving nu al in de planvorming kan worden betrokken. Door aan de start van het ontwerpproces te participeren is veel sturing mogelijk geweest. Hierdoor heeft de inbreng van de klank­bord­ groep extra veel invloed en waarde gehad. Het tweede voorbehoud kwam van de Werk­ groep SoZaWe. Deze groep is niet gelukkig met de keuze van VORM voor het werken met een geselecteerde klankbordgroep. VORM heeft daarop aangegeven dat juist deze vorm, met een echte diverse groep uit de directe om­ge­ving, waarvoor iedereen zijn belang­stell­ing bekend kon maken, de kans op echte inhou­delijke participatie vergroot. Met een grote groep was het niet mogelijk geweest diep in gesprek te gaan, en samen rond de tafel te ontwerpen. Om toch iedereen te betrek­ken is een openbare inloopbijeenkomst ge­organiseerd. In reactie hierop is door enkele leden van de klankbordgroep uitgesproken dat men teleur­ gesteld is over deze opstelling van het Wijk­ beraad en van de Werkgroep SoZaWe, omdat het bij voorbaat voorbij gaat aan het waar­de­volle proces met belangrijke resultaten dat door de klankbordgroep in open discussies is bereikt. Meerdere leden hebben hun waar­de­ring voor het proces en de uitkomsten uitgesproken.

Vervolg VORM is blij met de actieve en constructieve inbreng van de klankbordgroep. De leden brachten nadrukkelijk veel uiteenlopende invals­hoeken vanuit de omgeving naar voren en gingen daarover ook de discussie aan met de archi­tecten, de ontwikkelaar en de gemeente Den Haag die als toehoorden bij de sessies aan­wezig was. De resultaten van de participatie worden ook gedeeld met de gemeente en met de leden van de Haagse gemeenteraad. De resultaten worden meegenomen in het ontwerp­bestem­ mingsplan en worden ook actief gedeeld met andere projecten in de directe omgeving. Het schetsontwerp voor de buitenruimte wordt door de ontwikkelaar en de landschapsarchitect als gezamenlijke ambitie van de ontwikkelaar en de deelnemers aan de participatie voorgelegd aan de gemeente, HTM (en MRDH), NS en ProRail. Met de resultaten van de participatie stopt het intensieve samenwerkingsproces met de klankbordgroep. VORM wil de omgeving graag blijven betrekken. VORM zal leden van de klankbordgroep zeker periodiek en ad hoc betrekken om de plannen te bespreken.

C Bijlagen

Klankbordsessies 61

16 mei 2022

1. Kick-Off sessie

Aanwezigen:

Doel en opzet van de avond

Leden klankbordgroep Tom van den Berk, Laura Bogers, John Dullaart, Ilse Duijvestein, Peter van Erk, Onno van Helsdingen, Joke Kop, Karin Krens-Jacobs, Mira Loos, Geert van der Sluis, Jacob Snijders, Sanne Staal, Jac Wolters. Afwezig: Fred de Graaf, Maarten Keet, Jurgen Schouten, Olga Wielders.

Gespreksleider Erwin Zijlstra geeft aan dat deze eerste bijeenkomst vooral bedoeld is voor informatieoverdracht. VORM en de architecten delen de kaders en de stand van zaken en verzamelen vooral vragen en suggesties van de leden van de klankbordgroep voor de andere drie bijeen­komsten. Er zullen dus nog geen ant­ woorden worden geformuleerd.

Sprekers en organisatie Steven Delva (DELVA), Tom van Boekel (DELVA), Dirk Peters (Barcode Archi­tecten), Maurits Verhoeff (Barcode Archi­tecten), John Monden (VORM), Dat Bui (VORM), Marjolein Bons (VORM), Martine Schölzel (VORM). Gespreksleiding: Erwin Zijlstra (What­mat­terz). Verslaglegging Ewald van Rooij (Lindblom), Stéphanie de Groot (Lindblom). Gemeente Den Haag David van der Steen (gemeente Den Haag), Hanneke Heijdt (stadsdeel Haagse Hout).

62

Vragen en suggesties klankbordgroep Tijdens de kennismaking geven de deelnemers aan welke specifieke zaken zij graag aan de orde willen stellen of wat hun speciale aandacht heeft. Hieronder is aangegeven of deze zaken aan de orde komen in een volgende bijeenkomst of dat het antwoord te vinden is in de aparte vraag-antwoordlijst.

Vraag of opmerking

Waar is antwoord te vinden?

Hoe verhoudt dit participatietraject zich tot andere projecten rondom SoZa?

Vraag- en antwoordlijst

Dit participatietraject wordt uitgevoerd terwijl er nog geen Beeldkwaliteitsplan voor het CID of een vastgesteld Beeldkwaliteits­document Vraag- en antwoordlijst voor de locatie is. Hoe zorgen we er voor dat er niet een beeld ontstaat bij de gemeente dat de bewoners hebben ingestemd met een plan mogelijk afwijkt van het Beeldkwaliteitsplan. Dit participatietraject vindt plaats in vier weken. Waarom gaat het zo snel?

Vraag- en antwoordlijst

Hoe zijn de leden van de klankbordgroep gekozen?

Vraag- en antwoordlijst

Hoe worden andere bewoners geïnformeerd die niet aan de klankbordgroep deelnemen?

Vraag- en antwoordlijst

Wat is de door de ontwikkelaar gewenste planning?

Vraag- en antwoordlijst

Aandacht voor koppeling van de ontwikkelingen in Bezuidenhout en Voorburg

Vraag- en antwoordlijst

Wil graag een integraal beeld/plan om de samenhang te zien/begrijpen van alle ontwikkelingen die spelen en hoe het leefbaar blijft

Vraag- en antwoordlijst

Alle ontwikkelingen rondom NOI gaan grote impact hebben op aantal bezoekers/gebruikers en de voorzieningen. Hoe zit het met de voorzieningen in het gebouw en in de omgeving?

Vraag- en antwoordlijst

Wat is de verwachte toename van het aantal verkeersbewegingen als straks het nieuwe pand er staat? Denk daarbij aan mogelijk meer autoverkeer, parkeren en CO2-uitstoot. Waar en hoe wordt dat geregeld?

Vraag- en antwoordlijst

Aandacht voor klimaat en duurzaamheid in de plannen

Aan de orde in de volgende bijeenkomsten

Worden belangen van senioren meegenomen (intergenerationeel wonen)

Aan de orde in bijeenkomst 3 (gebouw en programma)

Worden er ook koopwoningen voor het middensegment gebouwd?

Vraag- en antwoordlijst

Kan VORM uitleggen hoeveel woningen er komen in welke (prijs)klasse en van welke omvang? (metrages en percentages)

Vraag- en antwoordlijst

Welke woningen krijgen buitenruimte

Aan de orde in bijeenkomst 3 (gebouw en programma)

Hoe wordt het fietsparkeren opgelost (binnen en buiten gebouw)?

Vraag- en antwoordlijst

Wat gebeurt er met de begane grond? Is deze openbaar?

Aan de orde in bijeenkomst 3 (gebouw en programma)

Wat wordt het uitzicht vanaf de Schenkkade?

Aan de orde in bijeenkomst 3 (gebouw en programma)

Hoe gaat het eruit zien vanaf de Voorburgse kant?

Aan de orde in bijeenkomst 3 (gebouw en programma)

Eerlijk zijn tegenover elkaar (en als de ontwikkelaar het antwoord niet weet, dit ook gewoon zeggen) Raadplegen (deze bijeenkomst) betekent dat de ontwikkelaar vragen/plannen moet ophalen bij de klankbordgroep VORM is verantwoordelijk voor de besluiten, niet de klankbordgroep

63

De opdracht Erwin Zijlstra: vanavond wil VORM de klank­ bord­groep raadplegen en dus zo­veel mogelijk vragen en suggesties op­halen. In de komende bij­een­komsten vraagt VORM de klankbordgroep om te ad­vi­se­ren over gebouw en programma. Daar­over zal de ontwikkelaar specifieke vra­gen stel­len om advies te krijgen van de klank­bord­ groep. Als VORM dit advies niet over­neemt, moet zij motiveren waar­om niet. Tijdens de avon­den over de open­bare ruimte gaan we co­pro­du­ceren. Daar­bij geldt dat het eind­pro­duct dat samen met de klankbordgroep bedacht is, in prin­cipe wordt over­genomen door VORM / ge­meente. Natuurlijk wordt dit af­ge­stemd op het Beeld­kwaliteits­plan voor het CID dat in ont­wik­ke­ling is. Alle vragen, suggesties en ideeën worden ge­no­ teerd en waar mogelijk beantwoord en verwerkt in de verslagen. Daarbij wordt aangegeven of een concreet idee wordt meegenomen of niet. Als vragen be­trek­king hebben op zaken die buiten de scope van dit participatietraject lig­gen, geven we dat aan en proberen we deze zaken mee te geven aan de andere pro­jec­ten die lopen. Zo is voor ieder­een te volgen wat er met zijn of haar idee ge­beurt. Voor vragen en sug­gesties van andere omwonenden en be­lang­heb­ben­den die geen deel uit­maken van de klank­bord­groep is er een ideeënbox in­ge­ richt op de website: https://vorm.nl/soza/ par­ti­ci­patie-bouw­plan-soza.

De idee­ën die hier bin­nen­komen worden mee­ge­no­men tijdens de par­ti­ci­patie en in het ver­slag. In een korte presentatie wordt toege­licht wat de planning is en hoe dit partici­pa­tie­traject zich

64

ver­houdt tot de andere lopen­de trajecten (zie ook vraag- en ant­woord­lijst).

Presentatie architect Barcode (Dirk Peters) Dirk Peters geeft ter introductie van de break­ out-sessies een korte presentatie over het ge­bouw. Hij benadrukt dat alles nog niet af is. Beelden die worden ge­toond zijn slechts im­pres­sies die laten zien hoe de kaders uit het PUK vorm krij­gen in volumes. Het gebouw moet een geheel worden, cohesie uitstralen. Het wordt ruim opgezet om het luchtig te houden. Boven­op de gebouwen aan de Schenk­kade die wat hoger zijn dan de be­staan­de bebouwing komen vier hoge­re elementen (75 meter in­clu­ sief be­kro­ning). De elementen zijn ver­schil­ lend, maar passen wel bij elkaar: dit maakt het speels. Doel is om lichtheid en vrolijk­heid te creëren. Bijvoorbeeld dat de bal­kons/buiten­ ruim­te verspringen. En er veel ap­par­te­menten met buiten­ruimte zijn. De buiten­ruimte gaat ook samen­werken met stations­plein. Het gebouw krijgt twee volumes en een grote buitenruimte. Tegenover de uit­gang van het station komt een door­steek van 15 meter breed die direct een doorkijk geeft op het groen van de Schenk­zijde. Op de hoeken van de ge­bouwen zien we (koffie)barretjes wat een sfeer geeft van prettig thuiskomen. De fietsen­ stal­lingen zijn niet ondergronds, maar in het gebouw op maaiveldniveau. We pro­be­ren echt mee te denken met een toe­kom­sti­ge bewoner: hoe kom ik aan? Hoe beleef ik de ruimte? Dus

Posters Barcode

nu is het mo­ment om aan te geven wat jullie be­lang­rijk vinden. Ideeën nemen we graag mee. En we vinden het belangrijk om te be­na­druk­ken dat groen ook echt groen wordt! Daarop wordt gevraagd of de doorgang in het station die door de bewoners erg gewenst wordt al een feit is. Dirk Peters: nee (nog) niet. Wij zijn verantwoordelijk voor het plein, maar het is wel belangrijk hoe dit verweven wordt.

Posters DELVA

Breakout- sessies Openbare ruimte (DELVA landschapsarchitecten) Steven Delva: wij zien de opdracht tot ver­dich­ ting als een kans om te ver­duur­zamen. We gaan het nu niet over bal­kon­ne­tjes hebben, maar over hoe de buiten­ruim­te wordt ingericht. Aan de sta­tions­zijde is er een natuurlijke poten­tie om veel groen te hebben. Dit kan echt iets leuks wor­den. We moeten nadenken over water­adap­ ta­tie en we kunnen kijken hoe we het water bij de Schenk­kade terug kunnen laten komen aan de sta­tions­zijde (fontein?). We gaan dus door de gebouwen heen. Dit is enkel voor de wan­de­laar; de routes voor fietsen en auto­rijden blij­ven zoals het nu ook is. Er komen groene blok­ken voor de bewoners voor klimaat­adap­ tatie en tegen hitte­stress. Op de hoogste torens zijn er zon­ne­panelen op de daken. De begane grond is openbaar en daarboven wonen de be­ wo­ners en zijn de kantoren. Er wordt gevraagd naar de haalbaarheid en be­taal­baar­heid van de plannen voor de buiten­ ruim­te. Steven Delva geeft aan dat dit altijd in

over­leg met de gemeente moet. Daarop wordt aan­ge­geven dat de ambitie dan wel hoger moet zijn dan die van de gemeente. De ambitie van de ge­meen­te is laag. “We moeten ook zorgen dat we de posters invullen alsof we wij er willen wonen. Want: hoe fijner wonen, hoe meer be­ trok­ken­heid.” Aan de hand van een aantal posters met beel­ den worden reactie en suggesties op­ge­haald. Stationsplein en Schenkzijde – Hoe zie je de verbinding met de Schenk­kade als de weg daar nog loopt? – Een van de deelnemers wil de be­staan­de weg aan de Schenkzijde weg of ondergronds. Iemand anders wil de weg juist behouden om te voor­komen dat het groen tussen weg en Schenk een verblijfsplek wordt. De Schenk­ kade is een ecologische zone. ‘Dit is dus geen chillplek. Je kan hier geen brug­ge­tjes bouwen.’ – Ik wil niet verstenen maar juist ver­groe­nen. Groen en blauw (water). – Ik wil een levendig stationsplein. – Als ik bijvoorbeeld over vijf jaar weer hier wil wonen, dan wil ik dat het veili­ger is voor vrouwen om uit het station te lopen. – Als je de fietsenstallingen weghaalt, komt er ongetwijfeld overlast van fout geparkeerde fiet­sen. Je wilt geen stations­plein vol met fiet­sen. Misschien een ondergrondse fiet­ sen­stal­ling? Of de fietsenstalling in de ge­ bouwen open­baar maken.

– Als je nou een fietsenflat aan de zijde van Voorburg doet? – De deelnemers vinden het belangrijk dat de tramlus verdwijnt, omdat anders geen goed plein mogelijk lijkt. Steven Delva geeft aan

65

dat de lus momenteel vier keer per dag wordt gebruikt. Verwijderen/verplaatsen is dus niet zomaar geregeld. – De meningen over (lange) zitbanken zijn ver­ deeld. Sommigen zien liever schaduw­rijke zit­jes – Dit is een station. “Mensen worden opge­ haald en gebracht met de auto en hier moet wel plek voor blijven, anders gaan er echt on­vei­lige si­tu­aties ontstaan. Als door sta­ tions­plein daar te ont­wik­kelen er geen auto meer kan rijden, dan ga je echt on­vei­li­ge situa­ties krijgen met kiss­+r­ ide. Nu zie ik dat ner­gens in de plannen terug.” Stadsbos – Bij het groen alles in natuurlijke materialen, geen kunststof. – Geen honden toestaan. – Hoe houdt je fietsers hierbuiten? – Ecologische waarde moet sturend zijn. – Dit gaat over openbaar groen. – Er komen bomen, geen bos. – “Een slaapplaats voor Ricardo, mijn oudklasgenoot die dakloos is en in station Laan van NOI woont”. – Aansluiting op bestaande weg langs Schenk moet blijven, niet naar de ande­re kant ver­ leg­gen – Oeverplanten, Jacqueline Henrot (Naturalis) www.mijnoverplanten.nl (zie in­ven­tarisatie Schenk).

66

Sportdaken en sportvoorzieningen – Sporten hier ontlast sportvelden elders. – Sporten zonder dat je attributen nodig hebt. – Geen sporten die hangjeugd of graffiti aan­ trekken. – Geen speeltuin – Houd rekening met mogelijkheden voor alle leeftijden. – Ik heb het idee dat er niet veel gezin­nen gaan wonen, dus trampo­lines niet nodig. – Natuurdaken. – Er is veel steun voor ‘balkons in het land­ schap’. – Er wordt gewaarschuwd voor wind (wat breekt de wind?) en voldoende schaduw – Er moet zowel openbaar als privé groen zijn. – Komt er naast de zonnepanelen op het dak ook verkoeling? Steven Delva: Ja! We doen bovendien al het groen dicht­bij elkaar om het betaalbaar te hou­den. Ook willen we dat mensen el­kaar beneden kunnen ontmoeten en niet naar boven moeten. Breakout-sessies Gebouw en programma (Barcode architecten) Dirk Peters: we willen droombeelden op­ha­len. Wat we ontwikkelen wordt straks on­der­deel van het totale Beeld­kwaliteits­plan inclusief Voorburg. Hoe ziet uw woning van de toekomst eruit

en wat mist u in uw huidige woonsituatie? (voorzieningen en programma) – Maak me zorgen over de omvang van de wo­ ningen. Er moet ook ruimte zijn voor ge­zin­ nen. Ook bij de sociale sector­woningen. – Er moet een goede mix van maten zijn – Woningen zouden 90-100 m² moeten zijn met een goede berging – Misschien logeerwoningen aanbieden (hospi­tality-concept) – Gedeelde waskamer i.p.v. individuele was­ machines en drogers – Geen galerij-woningen, maar com­pac­te units waarbij je elkaar wel ont­moet, zodat je weet wie je buren zijn – Iedereen een vorm van buitenruimte. Kleine units een balkon, grotere units een (in­pan­ dige) serre/balkon. Corona heeft laten zien dat je gek wordt zonder buitenruimte – Energiezuinig. Van het gas af is een must. Aansluiting op SKO of stads­ver­war­ming? – Bike sharing liever in combinatie met fietsen­stalling station – Circulair bouwen – mogelijk herge­bruik elementen van het huidige ge­bouw – Ook ruimte voor vogels e.d. – Sporten op een duidelijke plek Hoe maken we een uitnodigende entree naar de wijk en wat voor voorzieningen passen daarbij? – Zorg in het gebouw: buurtzorg, ook kraam­

zorg en alle voorkomende zorg op een her­ken­baar punt met zorg­ver­le­ners die de be­wo­ners kennen – Apotheek – Huisarts – Kinderopvang – Bieb/boekwinkel – Restaurant – “Grote supermarkt (XXL) komt hier waar­ schijn­lijk niet” (i.v.m. beperkte par­keer­mo­ ge­lijk­heden) – Liever lokale ondernemers: passie/klein­ schalig – Wel terrassen, geen shopping street – Horeca tot 22.00 uur – Geen nachthoreca of -clubs – Inpandige oplaadvoorzieningen voor fiet­sen en auto’s van bewoners, be­drij­ven – ‘Ruimte voor koorzang’, auto­werk­plaats voor hobbyisten – Elke woning 6 m² groen? – Hooikoorts bestendig Hoe maken we ruimte voor een inclusieve en uitnodigende wijk en wie komt daar te wonen? – Ik hoop dat ik mensen hier leer kennen (géén anonimiteit) – Het karakter van Bezuidenhout moet behouden blijven: wijk waar mensen een praatje maken, elkaar kennen. In de stad, maar het voelt niet als stad – Geen ‘passanten’ maar verbonden­heid

– Als er doorstroming moet zijn vanuit Bezuidenhout, dan moeten woningen mini­ maal 60 m² zijn, anders is het kleiner dan wat men heeft en trek je al­leen starters van elders aan (veel door­loop) – Een woning voor een alleenstaande moet minimaal 60 m² zijn – Senioren willen wel verhuizen, maar hebben dan minimaal 130 m² nodig – Juist ook ruimte voor gezins­apparte­menten – Ik zou hier nooit willen wonen. Heb nu een herenhuis en wil niet in beton wonen – George Perec – flat-boek: Het leven een gebruiksaanwijzing Hoe maken we hier een nieuw visite­kaart­je voor Den Haag en Voorburg aan het station en de Schenk? Door tijdgebrek maar beperkt besproken. – Wel diversiteit in de vier hoge ele­men­ten, maar ook eenheid. Niet te rom­me­lig – Veel goede buitenruimte – Elementen uit het huidige gebouw ge­brui­ken

Plenaire terugkoppeling Dirk Peters (Barcode): algemeen gevoel is dat er positieve energie heerst. Aan de hand van de vier posters neem ik mee:

1. Het moet een gemixte wijk blijven. Stu­den­ ten en starters kunnen hier landen. Niet af­zon­der­lijk maar met el­kaar. In deze wijk groe­ten mensen el­kaar en dat moet zo blijven. 2. Wat opviel: veel aandacht voor groen en kwaliteit bij de buitenruimtes. 3. De functies van de winkels moeten aan­slui­ ten bij het ‘Bezuidenhoutse’. Loka­le win­kels moeten een plekje krij­gen. Zorg dat je niet te lang moet rei­zen voor zorg. Buiten moe­ ten ont­moe­tin­gen plaatsvinden. Leuk idee: living­room concepten of logieskamers. Voor de horeca willen we ook ver­schil­len­de con­ cep­ten realiseren. 4. De gebouwen en materialen kunnen wel ver­ schillen, maar belangrijk dat het geen kermis wordt.