RIS314689 Bijlage Participatieboek Klankbordgroep Bouwplan SoZa juli 2022 online versie

Participatieboek Klankbordgroep Bouwplan SoZa Juli 2022

Inhoud C.

Voorwoord

1

A.

Samenvatting Eerste impressies

3 6

B.

Verslag

7

Inleiding

8

1.

Procesachtergrond Doel van de participatie Spelregels Mate van inspraak

9

2.

Hoe is het participatietraject verlopen en met wie? 13 Thema’s en Tijdlijn Deelnemers: Wie is wie Scope van de opgave Organisatie: Wie is wie Communicatie

14 14 16 16 18

3.

Het vertrekpunt van de ontwikkeling Kaders en beleid Processen en Procedures

22 23

4.

Barcode Architects: Resultaten Gebouw en Programma

23

5.

DELVA Landscape Architects: Resultaten Coproductie Openbare Ruimte

33

6.

Publieke Inloopavond Resultaten

55

7.

Reflectie

59

21

Bijlagen Klankbordsessies

61

1. Kick-Off sessie 2. Klankbordgroep Coproductie Openbare Ruimte 3. Klankbordgroep Adviseren Gebouw & Programma 4. Klankbordgroep Coproductie Openbare Ruimte 5. Klankbordgroep Presentatie conceptresultaten Vraag- en antwoordlijst 10 10 11

Colofon

Achterblad

63 68 74 82 86 89

Voorwoord

Beste lezer, beste geïnteresseerde, beste belanghebbende, Voor u ligt het resultaat van de Klankbordgroep Bouwplan SoZa. In de maanden mei en juni zijn wij – de klankbordgroep, architect, land­schaps­ architect en ontwikkelaar – vijf keer samen­ gekomen om te praten, schetsen en ont­werpen aan het bouwplan van de ont­wik­ke­ling van het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dit bouwplan bevindt zich in een vroege fase. De kaders liggen vast, en nu kun­nen we daarbinnen écht gaan ontwerpen. Wat ons betreft dus een uitgelezen moment om met buurtbewoners, mogelijk toekomstige be­wo­ners en gebruikers van het gebied om de tafel te gaan zitten. Want wat vinden zij? Wat wil­len zij? Wat leeft er in de buurt? We vragen het graag vroeg in dit proces, nu veel keuzes nog gemaakt kunnen worden.

De klankbordgroep is in interactieve sessies met de architecten diep het plan in gedoken. Het was een mooi en waardevol proces waar hele waardevolle uitkomsten uit voort zijn ge­ko­men. Als projectbegeleider van deze par­ ti­ci­patie kijk ik hier met veel vreugde op terug. En daar wil ik de leden van de klank­bord­groep hartelijk voor bedanken. Voor het delen van jullie inzichten, kennis en kunde. Voor de fijne con­stru­ctieve houdingen en voor de scher­pe vra­gen. En voor de fijne sfeer tijdens de inter­ac­ tieve en intensieve sessies met de archi­tec­ten.

De architecten hebben ontzettend hard gewerkt om alle input te verwerken, en het resultaat mag er wezen. Met trots presenteren wij u dit resul­taat in het boekje wat voor u ligt.

En ik wil hier onze architecten, Dirk Peters en Maurits Verhoef van Barcode Architects, en Steven Delva en Tom van Boekel van DELVA Landscape Architects, ontzettend voor be­dan­ ken. De leuke interactieve momenten met de klank­bordgroep kwamen uit hun koker.

Met vriendelijke groeten,

We zijn na­tuurl­ijk erg benieuwd naar úw mening. Laat ons weten wat u ervan vindt door te mailen naar info@soza-denhaag.nl Vragen en opmerkingen kunnen ook aan dit adres gericht worden. Veel leesplezier!

Marjolein Bons Projectontwikkelaar & projectbegeleider participatie Bouwplan SoZa VORM Ontwikkeling B.V.

1

2

A Samenvatting 3

A. Samenvatting

Het gebouw van het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Anna van Hannoverstraat 4, te Den Haag, wordt her­ontwikkeld. VORM werkt aan een con­creet bouw­plan. In deze rapportage vindt u de re­sul­ ta­ten van participatie met een klank­bord­groep in de maanden mei en juni 2022.

Klankbordgroep Voor deze participatie is een diverse klank­bord­ groep samengesteld: van jong tot senior, van om­ wo­nen­den tot potentiële huurders/kopers en van za­ke­lij­ke stakeholders tot zakelijke huur­ders. Ook de be­woners- en wijkberaden en de Werk­groep SoZaWe zijn gevraagd om mee te doen. De klank­ bord­groep is in mei en juni 2022 vijf keer bij el­kaar gekomen en sprak over het toe­kom­stige ge­bouw en het pro­gram­ma (archi­tec­tuur, woon­pro­gram­ma en voor­zie­ningen) en over de toe­kom­sti­ge open­ bare ruim­te, zoals het stationsplein, plein aan de Schenk­zijde, ver­groe­ning en mobi­li­teit. Ande­re be­ lang­stel­lenden kon­den de voort­gang vol­gen via de verslagen op de web­site. Daar was ook een vir­tu­ele ideeënbox te vinden waar ieder­een zijn of haar inbreng kwijt kon. De parti­ci­patie is af­ge­slo­ten met een openbare in­loop­avond op 6 juli 2022 waar ieder­een die ge­ïn­te­resseerd was in de re­sul­taten van de par­ti­ci­patie vragen en sug­ges­ties kwijt kon. Uitgangspunt: PUK SoZa In december 2021 heeft de gemeenteraad van Den Haag het ‘PUK’* vastgesteld voor de her­

4

ont­wik­ke­ling van het SoZa-gebouw. Met het PUK geeft de gemeente de kaders aan waar­bin­ nen de ont­wik­ke­laar moet bouwen. Het nieuwe ge­bouw biedt straks plaats voor 1.000-1.200 wo­ningen waar­van een groot gedeelte betaal­ba­ re woningen zijn. Daar­naast komt er een nieuw pu­bliek toe­gan­ke­lijk stads­park, 24.000 m² kan­ toor en 6.000 m² voor­zieningen. *

Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (RIS309866).

Adviseren over gebouw en programma Onder leiding van Barcode Architects is ge­par­ti­ ci­peerd over ‘gebouw en programma’. De eerste avond (het participatieniveau was raad­ple­gen) heeft Barcode de ideeën, wensen en me­nin­gen van de deelnemers in kaart ge­bracht. De deel­ne­ mers zijn geraadpleegd over vier the­ma’s: Voor­ zie­ningen, Doelgroepen, Wonin­gen en Archi­tec­ tuur. Hier ontstond vrucht­bare interactie. Op de tweede avond (het participatieniveau was adviseren) heeft Barcode de uitkomsten van de kick-off sessie teruggekoppeld. De deel­ne­mers werden uitgedaagd Barcode te ad­vi­se­ren en hun wensen en suggesties ac­tief te delen. Op verzoek van de deelnemers is het woon­pro­gram­ma uit het PUK nader toe­ge­licht en heeft Barcode meer ingezoomd op de doel­ groe­pen en hun behoeften voor het bouwplan. VORM en Barcode vonden het ontzettend in­te­

res­sant en leerzaam om te horen wat ieder­een echt belangrijk vindt en waar mogelijk ne­men zij de ideeën graag mee in het ontwerp. De belangrijkste resultaten m.b.t. ‘Gebouw en programma’: – Het oorspronkelijke volume van SoZa in het Plan Uitwerkingskader is door de gemeente­raad geamendeerd van 1 toren van 125 meter, 1 toren van 100 meter en 2 torens van 75 meter, naar een ensemble van vier torens met een maxi­ mum hoogte van 75 meter. Tijdens de avon­den is gekeken hoe binnen deze nieuwe ka­ders een dynamisch en­sem­ble kan worden ont­ wor­pen met genoeg diversiteit tussen de vier torens van 75 m hoog. Er wordt extra aandacht be­steed aan goede buitenruimten. Zo ont­staan gebou­wen met een eigen verhaal en een prettig schaal­niveau die zorgen voor her­ken­baar­heid en identiteit voor de be­wo­ners en de buurt. – Na de samenwerking met de klankbordgroep zien wij het nieuwe SoZa echt als een ver­ bin­den­de factor tussen het stations­ge­bied en Bezuidenhout en Voorburg. Het nieuwe gebouw moet functioneren als een nieuw, in­clu­sief stukje stad waar bewoners, wer­ken­ den, reizigers en omwonenden el­kaar ont­ moe­ten en groeten. Dat is ook het karak­ter van Bezuidenhout en Voorburg. – De deelnemers zien zich wel wonen in het nieuwe SoZa mits er een goede mix aan be­ taal­bare appartementen met veel groen in

het gebouw komt. – Het woonprogramma is na de participatie ge­ dif­fe­ren­tieerd met een rijke mix aan ap­par­te­ menten voor verschillende doel­groepen. Op advies van de klankbord­groep zijn twee ex­tra woningtypen toegevoegd: de studio voor stu­ denten en het type van een 3-kamer­ap­par­te­ ment van 80-90 m² met een ruime living. – SoZa krijgt een gevarieerd woonprogramma met goede voorzieningen die een aanvulling zijn op de wijk en qua schaal en karakter pas­sen bij de omgeving en bij het station. In samen­ werking met plintenstrateeg Mooi­los­top is het concept ontstaan voor het plint­pro­gramma: de ‘Stadsoase’. Een plek waar de drukte van de stad (stationszijde) en ruimte voor ontspanning en rust (Schenk­zijde) samenkomen. – Het plaatsen van 400 m² eerstelijns zorg is een belangrijk thema voor de klank­bord­groep. – Veel deelnemers zijn voorstander van horeca op de (zonnige) hoeken van het plan aan de binnenstraat. De deelnemers zien graag een supermarkt, in combinatie met lokale win­ kels die passen bij het karakter van de wijk. – Fietsparkeren voor bewoners en gebruikers van het gebouw wordt opgelost in het ge­bouw. Deze fietsenstalling komt op een goed be­reik­bare locatie op de begane grond in het ge­bouw. – De klankbordgroep vindt een goede buiten­ ruim­te belangrijk, zeker na de ervaringen van de lockdown.

– Een goed ontworpen geliefd gebouw is ook een duur­zaam gebouw. Daarom wordt o.a.

veel aandacht besteed aan groen op ver­schil­ len­de niveaus, het opwekken van ener­gie op de hoogste daken en extra duur­zaam­heids­ maat­regelen, zoals deel­mobi­li­teit, maar ook po­ten­tieel hergebruik van mate­ri­aal uit het be­staan­de gebouw, duur­zaam mate­ri­aal­gebruik en het bieden van ruimte voor vogels en andere dieren. Schetsontwerp buitenruimte in coproductie ontwikkeld Het nieuwe SoZa wordt een plek van wonen, wer­ken en ontmoeten op een stationslocatie. De ontwikkeling van het bouwplan SoZa vindt plaats binnen vastgestelde beleidskaders en -docu­menten. Dat geldt ook voor het ont­werp van de openbare ruimte en het groen rond­ om SoZa. De Haagse gemeenteraad heeft boven­dien een motie aangenomen waarin de ont­wik­ke­laar werd opgeroepen dit ontwerp in co­pro­ductie te maken met omwonenden en belang­hebbenden. Landschapsarchitect DELVA heeft twee avonden samen met de klank­bord­ groep gediscussieerd, geschetst, getoetst en ontworpen aan het schetsontwerp. Het participatieproces: aan de slag met de openbare ruimte DELVA is met de klankbordgroep aan de slag gegaan met 4 zones binnen het landschap: – De natuurdaken / zonnedaken – De actieve daktuinen

– Het groene stationsplein – Het parkachtige Schenkplein. Van deze 4 groene zones kregen het stations­plein en het Schenkplein de meeste aandacht bin­nen de participatiesessies. Er was veel waar­de­ring voor het ‘buiten de kaders denken’, bui­ten de plot­grens. Het buiten de lijnen teke­nen, gaf input over hoe om te gaan met de open­bare ruimte bin­nen de plotgrenzen. Zaken als mobiliteit, fiets­ par­ke­ren en de trambanen, kwa­men zo ook op tafel. Info en kennis van ge­brui­kers, bewoners en pro­fes­sionals leverde in­te­ressante discussies op om te komen tot een concept; een visie die door ieder­een gedragen kan worden.

Ambitieus droombeeld voor een stationsplein zonder tram en fietsen­stallingen In de terugkoppeling van DELVA ziet u allereerst het schetsontwerp van de openbare ruimte op basis van de participatie. Daarbij is verder ge­ke­ken dan de plotgrens. De integrale aanpak van het stationsplein is ambitieus, maar heeft na­druk­ke­lijke steun van de klankbordgroep. Dit ontwerp, waarbij het fietsparkeren voor reizi­ gers is opgelost met een fietsparkeergarage on­ der het stationsplein, kreeg brede steun tijdens de participatie. Een combinatie maken van het plan dat uit de participatie is gekomen met het be­hou­den van de tramlus wordt een moeilijke opgave en is niet wenselijk.

Mocht de tramlus toch behouden moeten blij­ven, dan dient het ontwerp aangepast te wor­den en eventueel in fasen uitgevoerd te wor­ den. Ont­wikkelaar, architecten en deel­ne­mers aan de participatie willen zich hard­maken voor een in­te­grale verbetering van deze be­lang­rijke scha­kel tussen SoZa en het station Laan van NOI en tussen Bezuidenhout en Voor­burg. Het is een handreiking aan de par­tij­en die met het plein aan de slag moeten.

Nieuwe ruimte: wandelen van het station naar de schenk De klankbordgroep waardeert het om het hui­ di­ge massale bouwblok te breken, zodat vanuit het station naar de Schenkzone kan gewandeld wor­den. Het plein met het kunstwerk is een ge­wel­dige plek om het DNA (een ecologisch inte­ res­sant waterrijk park) door te trekken tot op het nieuwe plein. Verdere suggesties: “Kan het plein aan­sluiten bij de kwaliteiten van de Schenk­ zone?” “Dit combineren met een tof­fe be­stem­ ming, terrassen (groot genoeg) met ho­re­ca in de avond­zon.” “Een brug, een ver­bin­ding over de Schenk is geen goed plan, laat het natuur zijn, maak er een park van d.m.v. toffe smal­le paden.”

Vervolg VORM is blij met de actieve en constructieve in­ breng van de klankbordgroep. De leden brach­ten na­drukkelijk veel uiteenlopende in­vals­hoe­ken

vanuit de omgeving naar voren en gingen daar­ over ook de discussie aan met de archi­tecten, de ontwikkelaar en de gemeente Den Haag die als toehoorden bij de sessies aan­wezig was. De resultaten van de participatie worden ook gedeeld met de gemeente en met de leden van de Haagse gemeenteraad. De resul­taten wor­ den meegenomen in het ont­werp­bestem­mings­ plan en worden ook actief gedeeld met andere pro­jecten in de directe omgeving. Het schets­ ont­werp voor de buitenruimte wordt door de ont­wik­kelaar en de landschapsarchitect als ge­ za­men­lijke ambitie van de ontwikkelaar en de deelnemers aan de participatie voorgelegd aan de gemeente, HTM (en MRDH), NS en Pro­Rail. Het samenwerken met de architecten en de ont­ wik­ke­laar is door de leden van de klank­bord­ groep erg gewaardeerd. Zowel de deelnemers als de architecten en VORM zijn positief over de resultaten van de participatie. Bij de start is door twee partijen (Wijkberaad Bezuidenhout en Werkgroep SoZaWe) een expliciet voor­be­ houd gemaakt. Dit vindt u terug in de reflectie op het participatieproces. Met de resultaten van de participatie stopt het intensieve samenwerkingsproces met de klankbordgroep. VORM wil de omgeving graag blijven betrekken. VORM zal leden van de klankbordgroep zeker periodiek en ad hoc betrekken om de plannen te bespreken.

5

Eerste impressies

6

B Verslag 7

Inleiding

Het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Anna van Hannover­ straat 4, te Den Haag, wordt her­ont­wik­keld. Het bestaande gebouw ligt als een gesloten burcht in de stad. De plint is voor een deel afgesloten door muren en het programma is eenzijdig. VORM Ontwikkeling is de eigenaar van het SoZa-gebouw en wil graag deze plek ontwikkelen. Daarvoor heeft de ontwikkelaar de afgelopen jaren onderzocht wat bewoners en bedrijven op deze plek nodig hebben. Het doel van VORM is hier een nieuw stukje stad te realiseren waar wonen, werken en ver­blijven samenkomen. Op de plaats van het voor­malige ministeriegebouw wordt er met de komst van 1.000 tot 1.200 woningen een belangrijke bijdrage geleverd aan de woning­ bouwopgave van Den Haag. In aanvulling hierop wordt een groen stadsparkje, 24.000 m² aan kantoorruimtes en 6.000 m² aan voor­zieningen gerealiseerd. Het plan gaat uit van 2 gebouwen van maximaal 35 meter hoog en 4 torens van elk maximaal 75 meter hoog. De woningen variëren van klein tot groot. De helft bestaat uit betaalbare woningen. Dit zijn 30% sociale huurwoningen en 20% woningen in het midden­ huursegment. Een groot element van dit plan is de doorsteek van de stationsentree naar een nieuw stadspark, een groene verblijfs­plek aan de Schenk.

De doorsteek zal zorgen voor een verbeterde zichtbaarheid en bereik­baarheid van het station vanaf de Schenkkade. Het project

8

komt te staan in de ‘IT Security Campus’. Dit is een gebied voor bedrijven die werken aan internetveiligheid en technologie. Kortom, op de plek van het oude ministeriegebouw wordt gewerkt aan een mooi stukje leefbaar, duurzaam en betaalbaar Den Haag. Op 16 december 2021 heeft de gemeenteraad van Den Haag het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (RIS309866), hier­na te noemen PUK SoZa, vastgesteld. Het PUK SoZa omvat de kaders waarbinnen de her­ ontwikkeling van het voormalig ministerie plaats kan vinden. Letterlijk omvat het PUK dus de kaders waarbinnen het bouwplan voor de herontwikkeling uitgewerkt zal worden. Voor de uitwerking van het bouwplan binnen deze kaders heeft een participatie plaats­ gevonden in de vorm van een klankbordgroep. De klank­bordgroep bestond uit 17 belang­heb­ ben­den die vanuit verschillende belangen en perspectieven aan tafel zaten. Zo is getracht de volledige bandbreedte aan verscheidene meningen te vangen, en hierbij goed de diepte in te kunnen gaan. In de maanden mei en juni is de klankbord­ groep vijf keer samengekomen met de archi­ tect, landschapsarchitect en ontwikkelaar om te praten, schetsen en ontwerpen aan het bouwplan. Hierbij zijn er verschillende thema’s behandeld, op meerdere niveaus van

parti­ci­peren. Dit boekje bevat de uitleg van doorlopen proces, de verslaglegging en de resultaten van de participatie. Eerst wordt het proces van de klankbordgroep uiteengezet in hoofdstuk één. Hoofdstuk twee licht toe hoe het participatietraject is verlopen en met wie. Het vertrekpunt van de ontwikkeling, en daarmee van de participatie is uitgelegd in hoofdstuk drie. Vervolgens worden de uitkomsten van de klank­bordgroep toegelicht. Hoofdstuk vier presenteert de resultaten van architect Barcode over het thema Gebouw en Programma, en de resultaten van de coproductie met DELVA Land­scape architects worden gedeeld in hoofd­ stuk vijf. Het boekje sluit af met een reflectie van de klankbordgroep. Alle verslagen van de bijeenkomsten en een Q&A kunt u terug­vinden in de bijlagen.

1 Procesachtergrond 9

1. Procesachtergrond

Doel van de participatie

Spelregels

Zoals vermeld, betreft de participatie bouwplan SoZa de uitwerking van de vastgestelde kaders (PUK SoZa) tot een bouwplan. Deze kaders waren het vertrekpunt in het proces. Het doel van dit participatietraject was de verscheidene visies over het bouwplan van SoZa van de brede groep aan belanghebbenden te verzamelen en mee te nemen bij de uitwerking hiervan. NB: De kaders zijn vastgesteld, en maakten geen onderdeel uit van deze participatie.

Het uitgangspunt voor de participatie was de grote diversiteit aan belangen en wensen te vangen in dit proces. Een tweede uitgangspunt was de wens inhoudelijk de diepte in te kunnen en het gesprek te kunnen voeren. Daarom is ervoor gekozen te werken met een klankbordgroep met een werkbaar aantal aan diverse deelnemers, via wie alle groepen en belangen uit de omgeving tot hun recht konden komen. Het werkbare aantal deelnemers maakte het mogelijk inhoudelijk de diepte in te kunnen, gezien eerdere ervaringen aantoonde dat dit niet mogelijk was bij grote groepen. Via een uitgebreide huis-aan-huis mailing konden geïnteresseerden zich aanmelden. Daarop is een diverse groep deelnemers gevraagd; oud en jong, van omwonenden tot potentiële huurders/kopers en van zakelijke stakeholders tot zakelijke huurders. Ook zijn de bewoners- en wijkberaden gevraagd om mee te doen. Op basis van deze criteria is er tot een werkbare groep met een grote verscheidenheid aan belanghebbenden gekomen. De klankbordgroep was in de kern een denktank met een raadplegende rol. Deelnemers brachten hier hun visies, ideeën, meningen, knelpunten en wensen in. Elke klankbordgroep bijeenkomst had een vooraf bepaald thema. Tezamen werden zo de, in de

10

ogen van de belanghebbenden, belangrijke thema’s behandeld. In de klankbordgroep bijeenkomsten werden verschillende ontwerpoplossingen of keuzemogelijkheden voor een bepaald thema voorgelegd. Natuurlijk konden de belanghebbenden hiernaast ook zelf suggesties aandragen om het plan te verbeteren. NB: De klankbordgroep heeft zwaarwegende adviezen gegeven, maar de inbreng is niet bindend bij de besluitvorming. De divers samengestelde klankbordgroep vormt een afspiegeling van de verschillende groepen en belangen in de omgeving van het SoZa-gebouw. De leden zijn geen vertegenwoordigers van de omgeving in de letterlijke zin. Zij kunnen in de klankbordgroep inbrengen wat er leeft. Het is hierbij noodzakelijk dat de klankbordgroepleden (incl. de gemeente) open, eerlijk en transparant zijn. De klankbordgroep is dus een wel een afspiegeling van de omgeving, maar heeft geen mandaat van de omgeving. VORM vindt het daarom belangrijk om de resultaten van de klankbordgroep bijeenkomsten ook te delen met alle omwonenden en belanghebbenden die daarin geïnteresseerd zijn. Hiervoor vindt een inloopbijeenkomst plaats waar de architecten de resultaten op een interactieve manier toelichten.

Betrokken partijen Het participatietraject van de uitwerking van de kaders tot een bouwplan is wettelijk gesteld een verantwoordelijkheid van de ontwikkelaar. Tijdens verscheidene commissie- en raadsvergaderingen van de gemeente Den Haag is deze rolverdeling in twijfel getrokken. De roep om de gemeente een grotere rol te laten spelen was groot. Daarom was de gemeente Den Haag nauw betrokken bij het opstellen van het participatietraject en waren zij bij de bijeenkomsten aanwezig. Om te waarborgen dat deelnemers zich gehoord voelen in een eerlijk proces is daarnaast een neutrale derde partij ingeschakeld.

Formeel beschikken we over een aantal participatieniveaus. Bij die niveaus horen thema’s, middelen en doelgroepen. Schematisch ziet dit er als volgt uit:

Bewonersinitiatief, eigen planvorming, Bewonersinitiatief, eigen planvorming, zelfbeheer zelfbeheer

De mate van inspraak verschilt per thema en is conform het participatiemodel CID zoals vastgesteld in het Participatie en Communicatieplan CID (RIS303004). Dit model biedt richting en houvast voor het bepalen van het gewenste participatieniveau en bijhorende instrumenten. Dit model wijkt af van het model in de ‘Inspraak- en participatieverordening Den Haag 2012’ waar de gemeente een nieuwe versie van aan het maken is. De klankbordgroep kon gedurende het gehele traject input leveren op het niveau raadplegen. Alle input wordt door de ontwikkelaar meegewogen in het planproces. Voor de sessie over het gebouw en het programma was het participatieniveau voor de klankbordgroep Adviseren, ofwel Meedenken. Deelnemers werd gevraagd om een gezamenlijk antwoord binnen duidelijke kaders. Deelnemers adviseerden en deelden hun meningen. De ontwikkelaar en gemeente zullen de zwaarwegende adviezen meenemen in de besluitvorming. De inspraak hierbij is echter niet bindend: gemeente en ontwikkelaar dienen hun professionele expertise en kunde in te zetten en mee te laten wegen bij de besluitvorming.

Enquete, panel, bewoners-avond, Enquete, panel, bewoners-avond, Webinar, klankbordgroep, workshop, Webinar, klankbordgroep, workshop, inspreken, wijkraad, debat inspreken, wijkraad, debat chat,chat, vlog,vlog, promoteam, inloopsessie promoteam, inloopsessie Nieuwsbrief, huis-aan-huisblad, website, Nieuwsbrief, huis-aan-huisblad, website, Enquete, panel, bewoners-avond, Enquete, panel, bewoners-avond, muurkrant, maquette, flyer, filmpje, infograph muurkrant, maquette, flyer, filmpje, infograph inspreken, wijkraad, debat inspreken, wijkraad, debat

-M -M -M ate - M a ate va attee va vann p vann p paartic paartic rti ip rti ip cip ati cip ati ati e + ati e + e+ e+

Mate van inspraak

Webinar, klankbordgroep, workshop, Wijkateliers, wijktafels, videoconferentie, Webinar, klankbordgroep, workshop, Wijkateliers, wijktafels, videoconferentie, chat, vlog,vlog, promoteam, inloopsessie community building, LER5 chat, promoteam, inloopsessie community building, LER5

Nieuwsbrief, huis-aan-huisblad, website, Nieuwsbrief, huis-aan-huisblad, website, muurkrant, maquette, flyer, filmpje, infograph muurkrant, maquette, flyer, filmpje, infograph

Coproduceren

n ++ n ++ een een kenn kenn okkke okkke etrro etrro lbbet lbbet ntaal ntaal aaant aaant - -a - -a

Bewonersinitiatief, eigen planvorming, Wijkateliers, wijktafels, videoconferentie, Wijkateliers, wijktafels, videoconferentie, Bewonersinitiatief, eigen planvorming, zelfbeheer building, LER5 community community building, LER5 zelfbeheer

MeeMeebeslissen beslissen Coproduceren Samen plan ontwikkelen SamenMeeplan ontwikkelen binnen randvoorwaarden Meebinnen randvoorwaarden enbeslissen (event.) kaders enbeslissen (event.) kaders

Adviseren Coproduceren Adviseren

Coproduceren Samen plan ontwikkelen Vragen om een gezamenlijk Vragen een gezamenlijk Samenom plan ontwikkelen binnenbinnen randvoorwaarden antwoord duidelijke kaders binnenbinnen randvoorwaarden antwoord duidelijke kaders en (event.) kaders en (event.) kaders

Raadplegen Raadplegen Adviseren

Adviseren Verzamelen van ideeën, wensen enenmeningen Verzamelen van ideeën, wensen meningen Vragen om een gezamenlijk om een gezamenlijk waaraan deVragen gemeente niet per sese gebonden waaraan de gemeente niet per gebondenisis antwoord binnen duidelijke kaders antwoord binnen duidelijke kaders

Raadplegen Raadplegen Informeren Informeren

Verzamelen van ideeën, wensen enenmeningen Verzamelen van ideeën, wensen meningen transparant, volledig enen actueel transparant, volledig actueel waaraan dede gemeente niet per sese gebonden waaraan gemeente niet per gebondenisis

Informeren Informeren

transparant, volledig enen actueel transparant, volledig actueel

Afbeelding 1: Participatiemodel CID Dit model biedt richting en houvast voor het bepalen van het gewenste participatieniveau en bijhorende instrumenten. Definitieve inzet wordt echter altijd per gebied, project of procedure bepaald op basis van de daar geldende omstandigheden. Afbeelding 1: Participatiemodel CID Dit model biedt richting en houvast voor het bepalen van het gewenste participatieniveau en bijhorende instrumenten. Definitieve inzet wordt echter altijd per gebied, project of procedure bepaald op basis van de daar geldende omstandigheden.

Agenda Agenda C Agenda Agenda CI Ruimte vo Ruimte vo de Stad Stad de Agenda Agenda Ruimte vo Ruimte vo de Stad Stad Gebiedsagen de Gebiedsagen Nota Eyeline Eyeline SS Nota Structuurvisi Structuurvisie Gebiedsagen Gebiedsagen Nota Eyeline Eyeline SS Nota Structuurvisi Structuurvisie

Mobiliteitsp Mobiliteitsp PUK, NvU NvU PUK, Inrichtingsp Inrichtingsp Mobiliteitsp Mobiliteitsp Afbeelding afkomstig uit PUK, NvU NvU Participatie en Communicatieplan PUK, CID (RIS303004) Inrichtingsp Inrichtingsp

5. Bij het opstellen van een omgevingsvisie stellen we een leefbaarhe ring van de Omgevingswet experimenteren we samen met bewoners het CID - met het gebruik van de LER. Behalve een participatie-instrument is de LER ook een communicatie site. Hier krijgt iedereen een beeld van de leefbaarheid in een bepaald deBij vorm dashboards gepresenteerd. 5. hetvan opstellen van een omgevingsvisie stellen we een leefbaarhe De informatiebronnen van de LER zijn open we databestanden, zoals van ring van de Omgevingswet experimenteren samen met bewoners (inter)nationale en beleidskaders. Zodo het CID - met hetnormstellingen, gebruik van de feitelijkheden LER.

Behalve een participatie-instrument is de LER ook een communicatie site. Hier krijgt iedereen een beeld van de leefbaarheid in een bepaald de vorm van dashboards gepresenteerd. De informatiebronnen van de LER zijn open databestanden, zoals van (inter)nationale normstellingen, feitelijkheden en beleidskaders. Zodo

Extra aandacht was er voor het thema Openbare Ruimte. Bij het ontwerp van de openbare ruimte heeft, conform de wens van de Raad zoals uitgesproken in motie R.5 GL “Groen voor en met de Buurt”(RIS311034), coproductie plaatsgevonden. Deelnemers ontwierpen mee en hebben substantieel bijgedragen aan het ontwerp. Deze coproductie vond plaats onder begeleiding van landschapsarchitect DELVA. Om het coproductie proces goed te laten plaatsvinden, besloeg dit thema meerdere sessies.

11

12

2 Hoe is het

participatie­ traject verlopen en met wie? 13

2. Hoe is het participatietraject verlopen en met wie?

Thema’s & Tijdlijn

Deelnemers: wie is wie?

De klankbordgroep bijeenkomsten zijn, zoals vermeld, thematisch georganiseerd. Zo werd gewaarborgd dat de belangrijke onderwerpen voldoende aan bod kwamen. In vijf bijeen­kom­sten in mei en juni zijn de thema’s Gebouw & Programma, en Openbare Ruimte be­han­deld. Barcode Architects had de leiding in de bijeenkomsten over het thema Gebouw en Programma. DELVA Landscape architects ver­zorgde de coproductie van de openbare ruim­te. De onderverdeling van thema’s en het corres­pon­derende niveau van participeren per bijeenkomst kunt u in het onderstaande overzicht vinden.

Er is overwogen wie er deelneemt aan het participatietraject en in welke constellatie. Op basis van aanmeldingen en eerdere parti­ ci­patie­momenten heeft VORM een diver­se klank­bordgroep samengesteld die het gehele spec­trum van omwonenden en belang­heb­ben­ den vertegenwoordigt. Van huidige tot poten­ tieel toekomstige bewoners, van om­wonen­den tot zakelijke buren, van jong tot senior, en van starter tot aan mensen die al verder in hun woon­carrière zijn. Zij allemaal zaten aan tafel. Zo is het hele spectrum aan be­langen, visies en meningen op tafel gekomen in inter­actie­ve samenkomsten met de klank­bord­groep en de architecten. Deze wie-is-wie geeft een over­zicht van de deelnemers en hun rol in de klank­bord­ groep.

Bijeenkomst 1: Onder leiding van: Niveau van participeren:

Kick-off Barcode Architects + DELVA Landscape Architects Informeren en raadplegen

Bijeenkomst 2 + 4: Inrichting Openbare Ruimte Onder leiding van: DELVA Landscape Architects Status van participeren: Co-productie Te bespreken onderwerpen: Ontwerp Openbare Ruimte, Daktuinen. Groen, ecologie en natuurinclusiviteit. Klimaat­adap­tatie (i.e. waterberging en bestrijding hitte­stress). Bijeenkomst 3: Gebouw & Programma Onder leiding van: Barcode Architects Niveau van participeren: Adviseren Te bespreken onderwerpen: Soort woningen, voorzieningen, architectonische uitgangspunten Niveau van participeren: Raadplegen

14

Bijeenkomst 5: Onder leiding van: Niveau van participeren:

Terugkoppeling resultaten aan de klankbordgroep Barcode Architects + DELVA Landscape Architects Raadplegen

Inloopavond: Onder leiding van: Niveau van participeren:

Resultaten delen met omwonenden en belanghebbenden Barcode Architects + DELVA Landscape Architects Informeren

Wie is wie (Klankbordgroep)

Geert van der Sluis (24)

Olga Wielders (24)

Sanne Staal (33)

Karin Krens-Jakobs (82)

Fred de Graaf

Huidige bewoner SoZa

Huidige zakelijke huurder SoZa Founder The

Potentiele toekomstige bewoner (starter)

Potentiele toekomstige bewoner

Zakelijke Buur ICTU

Hague Tech

(seniorenwoning, intergenerationeel wonen)

Jurgen Schouten (53) Omwonende Bezuidenhout Focus op een leefbare en aan­trekke­lijke buurt, zonder naar binnen gekeerd te zijn

Tom van den Berk (37)

Ilse Duijvestein (51)

Peter van Erk (27)

Maarten Keet (25)

John Dullaart (60)

Joke Kop

Omwonende Bezuidenhout

Omwonende Bezuidenhout

Omwonende Bezuidenhout

Buur, bewoner Schenkkade

Buur, bewoner Schenkkade

Buur, bewoner Schenkkade

Focus op de leefomgeving

Focus op milieu, dieren, plant en klimaat

Vertegenwoordiger jonge woning­zoekende -

Hopelijk toekomstige bewoner.

Focus op mobiliteit

Werkgroep SoZaWe

Eindelijk actie rondom Laan van NOI!

Focus op Duurzaamheid

Waarnemer

Laura Bogers (33)

Jac Wolters (74)

Onno van Helsdingen (40)

M. Loos

Jacob Snijders

Annemieke Tromp

Omwonende Voorburg

Omwonende Voorburg

Omwonende Voorburg

Bewonersplatform Voorburg Noord

Omwonende Bezuidenhout

Omwonende Bezuidenhout

Focus op een duurzame omgeving en klimaat

Fietsersbond Haagse Regio, oud- coördinator

Bewonersplatform Voorburg Noord

Wijkberaad Bezuidenhout

Wijkberaad Bezuidenhout

verkeersveiligheid gemeente Amsterdam

Landschapsarchitecte

15

Scope van de opgave

Organisatie: wie is wie?

Het gebied waarover de participatie plaats heeft gevonden is het kavel van SoZa en valt binnen de kadastrale plotgrens. Binnen deze kavel zijn zoals vermeld het Gebouw en Programma en de Openbare ruimte behandeld. Aangezien er geen goed ontwerp gemaakt kan worden als slechts de helft van de openbare ruimte wordt meegenomen, is er bij dit onderwerp een extensie van het gebied meegenomen. Er is hier, in overleg met de gemeente, buiten de kadas­trale plotgrens getreden. Hierdoor kon een vol­waar­ dig ontwerp voor de openbare ruimte - en met name het stationsplein – ontworpen worden. Onder­staande plattegrond geeft de grenzen van de participatie weer.

Meerdere partijen hebben zich ingezet om de klankbordgroep bijeenkomsten een succes te maken. De participatie is een initiatief van ontwikkelaar VORM. De architecten van Barcode architects hebben zich ingezet voor het thema Gebouw & Programma. Landschapsarchitect DELVA heeft de coproductie bijeenkomsten voor de openbare ruimte verzorgd. Lindblom is bij dit participatieproces betrokken als communicatieadviseur en voor de verslaglegging. Om transparantie en onpartijdigheid te waarborgen en voldoende ruimte te bieden voor alle invalshoeken, was WhatMatterZ als neutrale facilitator betrokken bij de klankbordgroep bijeenkomsten. WhatMatterZ was ook beschikbaar voor deelnemers die vragen hebben over het participatieproces. Tenslotte was de gemeente Den Haag aanwezig bij alle bijeenkomsten van de klankbordgroep als toehoorder en voor het beantwoorden of toelichten van vragen.

16

Wie is wie (organisatie)

Dirk Peters

Maurits Verhoeff

Steven Delva

Tom van Boekel

Catherine Howell

Roy Straathof

Barcode Architects

Barcode Architects

DELVA Landscape

DELVA Landscape

DELVA Landscape

DELVA Landscape

Erwin Zijlstra WhatMatterz

Hoofdarchitect

Architect

Hoofd -Landschapsarchitect

Landschapsarchitect

Landschapsarchitect

Landschapsarchitect

Facilitator & Gespreksleider

Ewald van Rooij

Danny Versmoren

Stéphanie de Groot

Marjolein Bons

John Monden

Dat Bui

Martine Schölzel

Lindblom

Lindblom

Lindblom

VORM, Projectontwikkelaar &

VORM, Projectontwikkelaar

VORM, Projectontwikkelaar

VORM, Projectondersteuning

Participatie advies & verslaglegging

Verslaglegging

Verslaglegging

projectbegeleider participatie ‘Bouwplan SoZa’.

David van der Steen

Kai Liang

Flavia Curvelo Magdaniel

Hanneke van der Heijdt

Paul Kersten

Gemeente Den Haag

Gemeente Den Haag

Gemeente Den Haag

Gebiedsregisseur DSO

Gemeente Den Haag

Projectleider

Projectleider

Senior beleidsadviseur eco­no­mische

voor Haagse Hout

Strategisch adviseur maatschappelijk

gebieds­ontwikkeling

vastgoed

17

Communicatie

Start proces: Huis-aan-huis flyer

Gedurende het proces: verslag via de website

Uitnodiging publieke inloopavond

In de voorbereiding op de participatie is een huis-aan-huis flyer bezorgd in een zeer ruim gebied in Bezuidenhout en Voorburg. Er zijn 6000 flyers verspreid. In deze flyer werd het participatietraject beschreven en werden belangstellende uitgenodigd om zich aan te melden voor de klankbordgroep. Ook werd aangegeven hoe men op de hoogte kon blijven van het participatietraject.Gedurende het proces: verslag via de website.

We vinden het belangrijk om transparant te communiceren met alle belanghebbenden over de klankbordgroep bijeenkomsten en over de resultaten. Daarom is gedurende het proces informatie gedeeld via een speciaal ingerichte webpagina op de website van VORM, en zijn van de bijeenkomsten uitgebreide verslagen gemaakt.

Middels een publieke inloopavond op 6 juli zijn de resultaten van de klankbordgroep gedeeld met het grote publiek. Via allerlei kanalen is de inloopavond aangekondigd. Aan beide zijden van het SoZa-gebouw werden grote banners met een uitnodiging bevestigd. De uitnodiging is geplaatst op een aantal website van lokale media, zoals MidvlietFM, Voorburgdagblad en Rijswijksdagblad. Ook is het bericht gedeeld op Facebook, de website van SoZa en de website van de gemeente Den Haag. Het bericht is door leden van de klankbordgroep ook gepost op de buurtapp Nextdoor (ruim 3500 leden). Twee weken voor de inloopavond zijn nog 1.000 uitnodigingen verspreid in de omgeving, bijvoorbeeld door deze neer te leggen bij buurthuizen, snackbars, supermarkten en andere openbare gelegenheden in Bezuidenhout en Voorburg. Verder is de uitnodiging gemaild naar een mailinglijst met belangstellenden. Ook zijn de gemeente Leidschendam-Voorburg en belangrijke stakeholders zoals de spoorse partijen uitgenodigd. Tenslotte is de Haagse gemeenteraad uitgenodigd. De inloopavond werd bezocht door 83 belangstellenden uit de omgeving.

PARTICIPATIE BOUWPLAN SOZA Beste Belanghebbende, Zoals u wellicht weet wordt het voormalig ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Anna Van Hannoverstraat 4, te Den Haag, (SoZa) herontwikkeld. Plankaders Op de plaats van het huidig ministeriegebouw komen 1.000 – 1.200 woningen, een nieuw publiek toegankelijk klein stadspark, 24.000 m2 kantoorruimte en 6.000 m2 aan voorzieningen. Op 16 december 2021 hee� de gemeenteraad van Den Haag het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (RIS309866), hierna te noemen PUK SoZa, vastgesteld. Het PUK SoZa omvat de kaders waarbinnen de herontwikkeling van het voormalig ministerie plaats kan vinden, en waarbinnen het bouwplan zal worden uitgewerkt. Voor dit bouwplan zal een bestemmingsplanwijziging en een omgevingsvergunning aangevraagd worden. Par�cipa�e voor het Bouwplan Het uitwerken van ideeën en visies voor de herontwikkeling tot een concreet bouwplan binnen de vastgestelde kaders (PUK SoZa) gebeurt de komende maanden. Hier vindt een par�cipa�etraject voor plaats. Deze par�cipa�e wordt uitgevoerd door de ontwikkelaar, in samenspraak met de gemeente. Middels deze brief willen we u op de hoogte stellen van de start van het par�cipa�etraject van het bouwplan SoZa.

Verdere informa�e over de andere ontwikkelingen rondom Sta�on Laan van NOI, en de bijbehorende (par�cipa�e)trajecten vanuit de Gemeente Den Haag kunt u vinden op h�ps://www.denhaag.nl/ nl/in-de-stad/wonen-en-bouwen/ontwikkelingen-in-de-stad/ontwikkelingen-rond-sta�on-laan-van-noi. htm Klankbordgroepen De par�cipa�e van het bouwplan SoZa zal plaatsvinden middels klankbordgroepen. Elke klankbordgroep hee� een vooraf bepaald thema. Er zal gesproken worden over de openbare ruimte, het gebouw en het programma. De openbare ruimte wordt onder leiding van DELVA landschape architecture behandeld. Hierbij zal de klankbordgroep in coproduc�e meedenken over het ontwerp ervan. Barcode Architects zal leiding hebben over de thema’s gebouw en programma. Op deze thema’s zal de klankbordgroep worden meegenomen in de stand van de uitwerking van het bouwplan en op genoemde thema’s adviseren. Nota Bene: De kaders zijn vastgesteld en zullen geen onderdeel uitmaken van deze par�cipa�e. Deelnemers Het doel van dit par�cipa�etraject is de verscheidene visies over het bouwplan van SoZa van de brede groep aan belanghebbenden in kaart te brengen en mee te nemen bij uitwerking hiervan. Om dit te realiseren bestaat de klankbordgroep uit een selecte groep belanghebbenden die de bredere groep aan verscheidene belanghebbenden vertegenwoordigd.

Hier is voor gekozen om goed in gesprek te kunnen gaan, en hierbij ook de diepte in te kunnen. Iets wat slechts mogelijk is met een selecte groep. De klankbordgroepleden vormen de schakel tussen de belanghebbenden en de ontwikkelaar & de gemeente. De leden zijn een aanspreekpunt voor de grotere groep van belanghebbenden; hun achterban. Omgekeerd zijn de leden een spreekbuis voor deze belanghebbenden, en zullen zij in de klankbordgroep inbrengen wat er lee�. Om dit goed te laten func�oneren zullen de leden vermeld staan op de website van de par�cipa�e en zijn zij bereikbaar voor de inbreng van de achterban. Om een representa�eve groep te vormen zijn verschillende individuen persoonlijk benaderd met de

18

De klankbordgroep is in de periode tussen mei en eind juni 5 keer bij elkaar geweest. Op de website stond een agenda met data van de sessies. De genoemde verslagen werden op de website gepubliceerd, inclusief de namen van de deelnemers. Ook was hier een vraag- en antwoordlijst te vinden met de belangrijkste vragen die tijdens de bijeenkomsten werden gesteld met de antwoorden daarop van de ontwikkelaar en soms van de gemeente Den Haag. Deze lijst werd enkele keren geactualiseerd. Op de website was ook een virtuele ideeënbox te vinden. Belanghebbenden die niet deelnamen aan de klankbordgroep konden gedurende het traject ideeën, meningen en gedachten delen via deze ideeënbox. Hier werd minder gebruik van gemaakt dan voorzien. Wel werd via het mailadres van het Team SoZa aanvullende input toegezonden. Deze is gedeeld met de architecten en verwerkt in de resultaten.

Van de inloopavond verscheen een verslag in AD Haagsche Courant (7 juli 2022).

Wijk- en buurtcentrum Bezuidenhout

Afsluiting proces Dit eindrapport, het Participatieboek Klankbordgroep Bouwplan SoZa, is gedeeld met de klankbordgroepleden, stakeholders, en een ieder die bij dit proces betrokken is geweest. De raadsleden van de Gemeente Den Haag en de betrokken ambtenaren ontvangen fysieke exemplaren. Het participatieboek wordt ook digitaal beschikbaar op de participatiewebsite van VORM. Het vervangt hiermee al het eerder gedeelde materiaal op de website.

Snackbar Fleuren

KwikFit Juliana van Stolberglaan

Albert Heijn Theresiastraat

Wijkcentrum Mariahoeve

UITNODIGING INLOOPAVOND Resultaten Klankbordgroep Bouwplan SoZa

Inloopavond Woensdagavond 6 juli 2022 (18.30 – 21.30 uur) | The Hague Tech (SoZa) De afgelopen tijd is een klankbordgroep van omwonenden en belanghebbenden samen met ontwikkelaar VORM, de architect en de landschapsarchitect aan de slag gegaan met de toekomstige bouwplannen voor SoZa, het voormalige gebouw van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tegenover het NS Station Laan van NOI. De klankbordgroep adviseerde o.a. over het gebouw en het programma (woonprogramma en voorzieningen zoals winkels en horeca) en dacht mee over de invulling van de openbare ruimte (zoals het stationsplein, plein aan de Schenkzijde en vergroening). We nodigen iedereen van harte uit om langs te komen tijdens een informele inloopavond om de resultaten te bekijken. Er is dan ook volop gelegenheid om vragen te stellen. Ook kunt u uw ideeën, visies, en meningen opschrijven voor de klankbordgroep, architecten en ontwikkelaar en inbrengen via een ideeënbus. De gemeente Den Haag zal ook aanwezig zijn. Om uitleg te geven en vragen te beantwoorden over de toekomstige ontwikkelvisie voor het gebied rondom station Laan van NOI, en over een aanpassing in de actuele situatie van het fietsparkeren aan de Haagse zijde. De inloopavond vindt plaats op woensdagavond 6 juli 2022 (18.30 – 21.30 uur) bij The Hague Tech in SoZa (ingang Wilhelmina van Pruisenweg 35).

U kunt dan binnenlopen op een tijdstip dat u het beste uitkomt.

Bibliotheek aan de Vliet

Jumbo Voorburg

Kom deze avond vooral langs en nodig ook uw buurtgenoten uit. Iedereen is welkom. Met vriendelijke groet, Team SoZa Meer informatie kunt u vinden op vorm.nl/soza/participatietraject

Albert Heijn Voorburg

19

3 Het vertrekpunt van de ontwikkeling

21

3. Het vertrekpunt van de ontwikkeling

– Structuurvisie Central Innovation District – Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI – Nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline – Woonagenda 2020-2023 Haags samen wonen – Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 – Nota van Uitgangspunten Station Laan van NOI en omgeving – Handboek Openbare Ruimte (HOR) – Nota parkeernormen CID en Binckhorst Den Haag 2020 – Beleidsregels Fietsparkeernormen – Gebiedsgericht milieubeleid – Duurzaamheid. Schone energie in een groene stad – Puntensysteem Groenen natuurinclusief bouwen – Windhinder en bezonning rond nieuwbouw – Kantorenstrategie Den Haag 2018-2025 –

22

(RIS 307135) (RIS 301328 B3) (RIS 298448) (RIS 311824) (RIS 309866) (RIS 282920) (hor.denhaag.nl) (RIS 306160) (RIS 294386) (RIS 127626) (RIS 301829) (RIS 301953) (RIS 170509) (RIS 300807)

Processen en procedures Voor deze ontwikkeling zullen verscheidene processen en procedures doorlopen worden. Zo is er voor deze ontwikkeling een MER pro­ce­dure doorlopen, en zal er voor dit bouw­

plan een bestemmingsplanwijziging en een omgevingsvergunning aangevraagd worden. Onderstaand vindt u een overzicht van de verscheidene te doorlopen processen en proce­ dures, uitgezet in een indicatieve planning.

Planning Bouwplan SoZa in hoofdlijnen dec-2021

Planuitwerkingskader Gemeentelijk traject

Op 16 december 2021 heeft de gemeenteraad van Den Haag het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (RIS309866), hierna te noemen PUK SoZa, vastgesteld. Het PUK SoZa omvat de kaders waarbinnen de herontwikkeling van het voormalig ministerie plaats kan vinden. Letterlijk omvat het PUK dus de kaders waarbinnen het

bouwplan voor de herontwikkeling uitgewerkt zal worden. Het PUK vormt daarmee het vertrekpunt voor de uitwerking van het bouwplan en voor deze participatie. Uiteraard moet het bouwplan ook voldoen aan het beleid. Het meest relevante beleid vindt u [HIER]. U kunt de documenten online terugvinden op de website van de gemeente a.h.v. de RIS nummers.

mei-2022

aug-2022

Bestemmingsplanprocedure

Vastgesteld door de Raad

Procedure Hogere Grenswaarden

Beeldkwaliteitsdocument

jan-2023

Publicatie en terinzage

Q3 -2023

Volumestudies

Vaststelling door de Raad

Gaan mee met het Bestemmingsplan

Publicatie en terinzage

Vaststelling door de Raad Verleend door Afdeling Vergunningen

Komst nieuwe bewoners!

Klankbordgroep

Ontwerp Bouwplan

2027

Q4 -2023

Aanvraag Omgevingsvergunning

Ontwerp & Realisatie

Kaders en beleid

Uitwerking Technisch Ontwerp

Vroegst mogelijke start Realisatie Bouwplan SoZa

4 Barcode Architects Resultaten Gebouw en Programma

23

Resultaten Gebouw en Programma

Barcode architects

Samenvatting In twee avonden zijn we met de klankbordgroep aan de slag gegaan met ‘gebouw en program­ ma’ (thema’s: voorzieningen, doelgroepen, wo­ nin­gen en architectuur). Dat heeft waar­de­vol­le in­zichten en concrete adviezen op­ge­le­verd, die we, waar mogelijk, graag een plek geven in het ont­werp. – Het oorspronkelijke volume van SoZa in het Plan Uitwerkingskader is door de ge­meente­ raad ge­amendeerd van 1 toren van 125 meter, 1 to­ren van 100 meter en 2 torens van 75 meter, naar een ensemble van vier torens met een maxi­mum hoogte van 75 meter. Tij­dens de avon­den hebben we ge­ke­ken hoe we bin­nen de­ze kaders een dyna­misch en­sem­ble kunnen ont­wer­pen met genoeg diver­si­teit tus­sen de vier ge­bouwen. We wil­len extra aan­dacht be­ ste­den aan goede buiten­ruimten. Zo ont­staan ge­bouwen met een eigen verhaal en een pret­tig schaal­niveau die zorgen voor her­ken­baar­heid en identiteit voor de bewo­ners en de buurt. – Na de samenwerking met de klankbordgroep zien wij het nieuwe SoZa-gebouw echt als een verbindende factor tussen het stations­ gebied en Bezuidenhout en Voorburg. Het nieuwe gebouw moet functioneren als een nieuw, inclusief stukje stad waar bewoners, wer­kenden, reizigers en omwonenden elkaar ont­moeten en groeten. Dat is het karakter ook van Bezuidenhout en Voorburg.

24

– Uit de participatie komt duidelijk naar voren dat men zich wel ziet wonen in het nieuwe SoZa mits er een goede mix aan betaalbare ap­par­te­ menten met veel groen in het ge­bouw komt. – Het woonprogramma is na de participatie gedifferentieerd met een rijke mix aan appar­ te­menten voor verschillende doelgroepen. Om de sociale cohesie te bevorderen, kun­ nen mensen elkaar ontmoeten in de voor­zie­ ningen en in de openbare ruimte. – SoZa krijgt een gevarieerd woonprogramma met goede voorzieningen die een aanvulling zijn op de wijk en qua schaal en karakter pas­ sen bij de omgeving en bij het station. Uit de feedback van de participatieavond en onze analyse naar de voorzieningen is in samen­ werking met plintenstrateeg Mooi­lost­op het concept ontstaan voor het plint­pro­gram­ma: de ‘Stadsoase’. Een plek waar de druk­te van de stad en ruimte voor ont­span­ning samen­ko­ men. Aan de zijde van het station past hec­tiek en aan de Schenk kan rust gevonden wor­den. – Het plaatsen van 400 m² eerstelijns zorg is een belangrijk thema voor de klank­bord­groep. Daarvoor zijn twee locaties besproken op de begane grond. Maar we willen wel voor­komen dat er een lange, gesloten pui ont­staat. – Veel deelnemers zijn voorstander van het plaatsen van horeca op de (zonnige) hoeken van het plan aan de binnenstraat. De deel­ne­ mers zien graag een supermarkt, in combi­-

Géén herhaling van het WTC-gebouw

BEZUIDENHOUT

Identiteit en diversiteit van de torens

ENHOU

BEZUID VOORB

VOORBURG

URG

T

na­tie met lokale winkels die passen bij het karak­ter van de wijk. – Fietsparkeren voor bewoners en gebruikers van het gebouw wordt opgelost in het ge­ bouw. Deze fietsenstalling plaatsen we op een goed bereikbare locatie op de begane grond in het gebouw. – Om de diversiteit van de appartementen te vergroten hebben we op advies van de klank­ bord­groep twee extra typen toe­ge­voegd: de studio voor studenten en het type van een 3-kamer­appartement van 80-90 m² met een ruime living. – De klankbordgroep legde veel nadruk op het belang van een goede buitenruimte, zeker na de ervaringen van de lockdown. – Een goed ontworpen geliefd gebouw is ook een duurzaam gebouw. Daarom beste­den we o.a. veel aandacht aan groen op ver­schil­ len­de niveaus, het opwekken van energie op de hoog­ste daken en extra duur­zaam­heids­ maat­regelen, zoals deel­mobi­li­teit, maar ook poten­tieel hergebruik van materiaal uit het be­staan­de gebouw, duurzaam materiaal­ge­ bruik en het bieden van ruimte voor vogels en andere dieren.

Geen ‘stand-alone’ gebouw maar een verbinding tussen de wijken

Participatieavond: Veel mensen die zich wel in het toekomstige gebouw zien wonen.

De Matlas, typisch Haags? (©Matlas)

Antony Gormley, over collectivitieit en

Inclusieve wijk, ook voor niet perfecte mensen.

het individu

25

KANTOOR

VRIJE SECTOR (50%)

VRIJE SECTOR (50%)

HUUR EN KOOP

SOCIALE HUUR (30%) SOCIALE HUUR (30%)

KANTOOR

BETAALBAAR (50%)

SOCIALE HUUR (15%)

BETAALBAAR (50%)

VRIJE SECTOR (50%) BETAALBAAR (50%)

HUUR EN KOOP

RIJKE MIX VAN APPARTEMENTEN

DIFFERENTIATIE + LIVING ROOM SOCIALE HUUR (30%)

ZORG + FIETSPARKEREN XL

KANTOOR

L M

VOORZIENINGEN

VOORZIENINGEN

VOORZIENINGEN

1e PUK

GEAMENDEERDE PUK

NA KLANKBORDGROEP

BOUTIQUE

Programma van SoZa is diverser geworden en heeft een rijke mix aan voorzieningen gekregen. (studie naar verhoudingen, geen doorsnede van het gebouw)

Onthaasten

Stedelijke hectiek

Concept: de Stadsoase

SoZa: een plek waar de drukte van de stad en ruimte voor ontspanning samenkomen.

26

Wat hebben we gedaan?

De Stadsoase

De eerste avond (het participatieniveau was raad­plegen) hebben we elkaar eerst leren ken­ nen en aan de hand van posters en de maquet­ te, de ideeën, wensen en meningen van de deel­nemers verzameld.

Uit de feedback van de participatieavond en onze analyse naar de voorzieningen is in sa­men­ wer­king met Mooilostop het concept ont­staan voor het plint­programma: ‘De Stadsoase’: een plek waar de drukte van de stad en ruimte voor ont­span­ning samenkomen. Dit concept is toe­ge­ licht tijdens de presentatie om vervolgens ver­der te kunnen aanvullen tijdens de poster­ses­sies met de deelnemers.

In het begin van de avond is het plan kort toe­ge­ licht met een presentatie over de huidige stand van zaken en ons vertrekpunt voor deze ses­sies. Ver­deeld in twee intiemere groepen heb­ben we de deel­nemers geraadpleegd over vier thema’s rond­ om de picknick tafels: Voor­zie­nin­gen, Doel­groe­ pen, Woningen en Archi­tec­tuur. Met behulp van ge­kleurde stickers en pennen ont­stond vrucht­bare interactie en von­den de ver­schil­len­de me­nin­gen en idee­ën hun weg op de posters. Wij von­den het ont­zet­tend inte­res­sant en leerzaam om te horen wat ieder­een echt belang­rijk vindt en waar mo­ge­ lijk ne­men we de ideeën graag mee in het ont­werp. Op de tweede avond (participatieniveau was ad­vi­seren) hebben we de uitkomst van de kick-­ off sessie teruggekoppeld aan de deel­ne­mers met onze belangrijkste bevindingen. We heb­ ben de deelnemers uitgedaagd ons te advi­se­ ren en hun wensen en suggesties actief met ons te delen. Op verzoek van de deelnemers is het woon­programma uit het PUK nader toe­ge­licht en hebben we meer ingezoomd op de doel­groe­ pen en hun behoeften voor het bouw­plan.

Na een plenaire presentatie hebben we op­ nieuw intiemere sessies rond de posters ge­hou­ den. Voor deze tweede participatieavond had­ den we twee posters voorbereid met con­cretere vra­gen voor de thema’s: Voorzieningen in de plint en Woningtypen. Hieronder bespreken we per thema onze be­vin­ dingen en uitgangspunten voor het ont­werp na onze inspiratievolle participatie­avonden met de deelnemers.

Volume en identiteit We beginnen met het volume van SoZa. Het oor­spron­kelijke volume van het Plan­uit­werkings­ kader is ge­a­men­deerd van 1 toren van 125 meter, 1 toren van 100 meter en 2 torens van 75 meter, naar een en­semble van vier torens met een maxi­ mum hoog­te van 75 meter. Uit de eerste par­ti­ci­pa­ tie­avond met de referentie plaatjes en de stickers

kwam dui­de­lijk naar voren dat men ab­so­luut geen her­ha­ling van het WTC-gebouw wil zien. SoZa moet geen ver­za­meling van vier iden­tie­ke ge­bou­ wen wor­den binnen een uni­form ge­heel. We zijn juist op zoek naar een dyna­misch ensemble met genoeg di­ver­si­teit tussen de vier gebouwen. De gebouwen krij­gen ieder een duidelijke identi­teit en schaal die past bij de buurt. De identi­teiten krijgen elk een ar­chi­tec­to­ni­sche ex­pres­sie die gevormd wordt door het materiaal en de tactiliteit van de gevel (de sa­men­hang tussen struc­tuur, materiaal en ruim­te­lij­ke beleving) maar ook door het toe­pas­sen van ver­schil­lende buiten­ruimten. Zo zien wij een toren met een horizon­tale gevel en buiten­ruimten, een toren met rui­me terrassen, een gestapelde blok­ken­toren met ver­schil­len­de buiten­ruimten en een kan­toor­toren met dyna­mi­ sche uitstekende doos­jes. We willen extra aandacht schenken aan goede bui­ten­ruimten en het introduceren van groen op ho­gere niveaus. Op deze manier ontstaan er ge­bou­wen met een eigen verhaal en een prettig schaal­niveau die ook zorgen voor een stukje her­ken­baar­heid en identiteit voor de bewoners en de buurt. Na de participatieavond zien wij het nieuwe SoZa gebouw echt als een verbindende factor tus­sen het stationsgebied en Bezuidenhout en Voorburg, en niet als een gebouw dat op zich­zelf staat.

Het nieuwe gebouw moet juist func­tio­neren als een nieuw stukje stad, ook voor de om­wo­nen­den,

zodat het een aangename toe­voeging is voor de buurt. Een inclusief stukje stad met plek voor iedereen, niet afzonderlijk maar met elkaar. Uit de interactie met de leden van de klank­bord­ groep, die veelal ook be­wo­ners uit de buurt zijn, is ook duidelijk naar voren gekomen dat men zich wel ziet wonen in het nieuwe SoZa mits er een goede mix aan be­taal­bare appartementen met veel groen in het ge­bouw komt.

Participatieavond 1: Veel aandacht naar zorg in de

Participatieavond 2: Het plaatsen van de zorg in de plint

voorzieningen. ZONE III LIVING LIVING ROOM ROOM

ZORG ZONE II

We zien SoZa niet als monotone, exclusieve wijk maar als een open sociale gemeenschap met een prettige mix aan mensen, waar ook ruimte is voor ‘niet-perfecte mensen’ (quote van een deel­ nemer). Wat is typisch Haags? Het is juist die inte­res­sante dynamische mix van mensen met ver­schil­lende achtergronden!

SUPERMARKT

ZONE I

BOH

SUPERMARKT

FASE 2

BOH

FASE 1

FASE 2

FASE 1

Vóór de input van de participatieavonden:

Verbetering na de input van de participatieavonden:

IN FASE 2 zorg. Supermarkt in faseSUPERMARKT 2 en nog geen ruimte voor

FASE 1 verbinding, Supermarkt in faseSUPERMARKT 1 met een goedeINlogistieke

differentiatie in schaal en potentiële locatie voor de zorg.

Voor ons is het belangrijk dat de bewoners en om­wo­nenden elkaar zullen ontmoeten, dat men­ sen elkaar leren kennen en dat er ook een ruim­te is die dat faciliteert. Ontmoeten in én om het ge­bouw. Tijdens de Participatieavond werd ook ge­dacht aan een collectieve ‘living-room’ voor de be­wo­ners en omwonenden in de plint van het ge­bouw die flexibel van karakter is en even­tueel ge­com­bi­neerd kan worden met een horeca­ge­le­ gen­heid. Elkaar ontmoeten en groeten, dat is het karak­ter ook van Bezuiden­hout en Voorburg! Ruimte voor zonnige terrassen

Tijdelijke expositie waar bewoners en

Lokale winkels die passen bij de

mensen uit de buurt samenkomen in

Schaal

de flexibele ‘living-room’

27

Programma: Voorzieningen Het programma is een belangrijk aspect van de werking van het nieuwe SoZa gebouw. Het pro­gram­ma van SoZa bestaat voornamelijk uit woningen (50% vrije sector en 50% ‘betaalbaar’ i.e. sociaal- en middenhuur en koop onder de NHG-grens), commercieel programma (kan­to­ ren) en voorzieningen in de plint. In het ge­a­ men­deer­de PUK is het aandeel van sociale huur in het totale woonprogramma verhoogd van 15% naar 30%. Kwalitatieve fietsenstalling op de Begane Grond

PUBLIEK

BEWONERS BEWONERS

KANTOOR

PUBLIEK PUBLIEK

FASE 2

FASE 1

Fietsenstalling op Begane Grond voor bewoners en bezoekers

FIETSPARKEREN OP DE BEGANE GROND

28

Met de inbreng van de deelnemers tijdens de parti­cipatieavonden zijn de wensen en ideeën voor het programma in kaart gebracht. Het woon­programma is meer gedifferentieerd met be­hulp van een rijke mix aan verschillende typen apparte­menten voor verschillende doel­ groe­pen. Op de afbeelding links is dit verbeeld in een studie naar de verhoudingen (dit is geen doorsnede). Leden van de klankbordgroep sug­ ge­reer­den om aanvullend op de apparte­men­ten een collectieve ‘living room’ te creëren voor de bewoners en omwonenden om de sociale cohe­sie te bevorderen. Daarnaast is het aanbod van de voorzieningen in de plint specifieker ge­wor­den met een zorgfunctie en het invoeren van schaal­groottes. SoZa krijgt een gevarieerd woon­pro­gramma met goede voorzieningen die een aan­vulling zouden moeten zijn op de wijk.

In samenwerking met Mooilostop, een bureau ge­spe­cialiseerd in goed functionerende plinten (helaas verhinderd tijdens de partici­patie­ avond), en de feedback uit de eerste partici­pa­ tie avond, zijn we tot het concept gekomen van de ‘Stads­oase’: een plek waar de drukte van de stad en ruimte voor ontspanning samenkomen. Het con­cept creëert drie zones voor het plint­ pro­gram­ma met elk een eigen sfeer, van hec­tiek naar ont­haasten, die passen bij de ver­schil­len­ de zijden van het project. Belang­rijk is vooral dat het karakter en de schaal van de voorzieningen past bij de om­ge­ving en de buurt. Een grote schaal van voor­zie­nin­gen past goed aan de zijde van het station waar meer hectiek is en een kleine schaal van voor­zie­nin­ gen aan de Schenk waar de rust ge­von­den kan worden. Vervolgens kun­nen we per cate­gorie kijken waar we welke voor­zieningen graag zien. In de tweede participatieavond hebben we ant­ woord gekregen op de vraag welke voor­zie­nin­ gen men graag in het plan ziet terug­komen en waar ze in het plan moeten worden ge­plaatst. Het plaatsen van 400 m² zorg was een be­lang­ rijk thema in de sessie, omdat er mo­men­teel een gebrek aan is in de wijk. Met name de be­reik­ baar­heid voor senioren en minder­validen is een be­lang­rijk aspect voor de plaatsing van de zorg.

Daar­bij zijn er bij de sessies twee moge­lijke posi­ties naar voren gekomen in het plan: aan

de rustigere Wilhel­mina van Pruisen­-weg of op de hoek bij het ben­zine­station. Beide posi­ties bie­den goede mogelijk­heden voor een tijde­lij­ke par­keer­plaats. Een nadelig effect van het plaat­ sen van de zorg op de Begane Grond is dat we zien dat bij vergelijkbare projecten de puien zul­ len worden dichtgezet vanwege de privacy. Een op­los­sing hiervoor is potentieel het plaat­sen van de zorg op de 1e verdieping mits er een goede ver­binding is met het maaiveld. Een veel voorkomende wens van de deelnemers is het plaatsen van horeca op de hoeken van het plan aan de binnenstraat. Met name de hoeken met zonnige terrassen zijn uitermate ge­ schikt voor een gezellig café of restaurant, dat zorgt voor de gezelligheid en levendigheid aan het stationsplein en de binnenstraat. Daarnaast is de supermarkt een goede aan­vul­ ling aan de plint mits de expeditie en het laden en lossen van goederen goed wordt opgelost en geen hinder vormt voor het verkeer. Daarbij lijkt het voor iedereen de juiste oplossing om de super­markt te plaatsen in het rechtergebouw met de expeditie aan de zijde van het benzine­ station. De participanten zien graag een super­ markt in combinatie met wat lokale winkels die passen bij het karakter van de wijk, minder grote ketens. Maar er was ook het besef dat klei­ne, specialistische, lokale winkels vaak (te) duur zijn. Betaalbaarheid telt ook mee.

We willen verrommeling van de openbare ruim­ te vermijden en dus dient het fietsparkeren goed te worden opgelost binnen het gebouw. De fietsenstalling plaatsen we in het gebouw op de begane grond zodat het goed bereikbaar en bruikbaar is voor de bewoners en de bezoekers. De fietsenstalling wordt aantrekkelijk vorm­ge­ ge­ven. Zo is de drempel zo laag mogelijk, om je fiets in het gebouw te zetten en niet ernaast. Ook is er vanuit de klankbordgroep animo voor het plaatsen van programma gerelateerd aan het fietsparkeren rond de entrees van de fiet­sen­stalling. Zo kan een fietswinkel of fiets­ repara­tie ervoor zorgen dat de fiets­voor­ziening van de bewoners versterkt wordt in zijn functie en zichtbaarder is voor de gebruikers. Als dit kan worden gecombineerd met het uitgiftepunt voor elektrische deelfietsen dan ontstaat ruim­ te voor een levensvatbare onderneming.