RIS314498 Notulen van de raad van 21 december en 22 december 2022 (1)

D66 kijkt uit naar die kadernota en zal daar waar nodig kritisch zijn. Daarnaast worden de andere aanbevelingen over bijvoorbeeld een registratiesysteem voor risicomanagement overgenomen. Kan de wethouder aangeven hoe de raad op de hoogte wordt gehouden van de uitvoering van die aanbevelingen? Ik heb heel veel namen genoemd, van Pavel tot Sophia, van Abdul tot Adam. Al deze heel verschillende mensen willen allemaal hetzelfde: vrijheid. De vrijheid om alles uit het leven te halen en kansen te pakken. Het laatste punt dat daarbij past, is dat ze kunnen meepraten over hun toekomst in de stad. Daarom vraagt de D66-fractie zich af hoe het staat met de convenanten tussen bewonersorganisaties en de stadsdelen, waar Haags Samenspel ook op ondersteunt. Wanneer zijn deze finaal? Gaan we de bewonersorganisaties op stadsdeelniveau ook samenbrengen, zodat uitwisseling over problemen kan plaatsvinden? In de commissiebehandeling ging het er ook al over; collega Martinez van Andel had het erover. De Commissie Loosduinen is een goed voorbeeld, maar bijvoorbeeld in het stadsdeel Centrum zien bewonersorganisaties van bijvoorbeeld het Oude Centrum, Zeehelden en Transvaal elkaar zelden tot niet. Zou de gemeente dat kunnen gaan ondersteunen? We kijken uit naar de uitwerking van de plannen van het college en zullen deze kritisch bekijken.

Onze fractie gaat heel scherp monitoren hoe we met Haag Samenspel tot zinnige stappen voor het verbeteren van de participatie kunnen komen. Want alleen door alle Hagenaars mee te laten praten over hun vrijheid, hun toekomst, hun kansen zorgt de overheid voor vrijheid, zoals onze stadsgenoot Spinoza al zei. De voorzitter. Door de fractie van D66 worden de volgende moties (D66.2 en D66.5) ingediend:

Motie D66.2 Basis op orde! De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de programmabegroting 2023-2026 (RIS 313463). Constaterende dat: • in de programmabegroting onderwijs en de HEA wordt geïnvesteerd in meerdere maatschappelijke thema’s in het kader van ‘het versterken van de sociale cohesie en veiligheid, het bevorderen van burgerschap en in armoedebestrijding’; • de basisvaardigheden van taal en rekenen al onder druk staan in het primair en voortgezet onderwijs.

75

Overwegende dat: • het Haagse onderwijs zich geconfronteerd ziet met een groot lerarentekort waardoor de werkdruk alleen maar stijgt op Haagse scholen; • de basisvaardigheden van taal en rekenen een solide basis moeten vormen in het onderwijs binnen het PO en VO; • de werkdruk binnen het onderwijs ook zorgt voor het minder aantrekkelijk maken van een carrière binnen het onderwijs en vroegtijdig uitval in de hand werkt. Verzoekt het college: • te voorkomen dat de adressering van maatschappelijke thema’s op het bordje komt van leraren door als gemeente actief een rol te pakken om de brede samenleving (maatschappelijke organisaties zoals cultuur- en natuurorganisaties, etc.) hier een rol in te laten spelen; • in overleg te gaan met de onderwijssector en brede samenleving om dit te organiseren en de gemeenteraad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie D66.5 Lang Label Leed De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 21 en 22 december 2022, ter bespreking van de programmabegroting 2023-2026 (RIS313463). Constaterende dat: • bij de bespreking van de programmabegroting 2020-2023 op 20 februari 2020 de motie “Routing blindegeleidelijnen en campagne vrijhouden troittoirs” (RIS304706) is aangenomen; • n.a.v. de afdoening van deze motie het college in het kader van de Agenda Vanzelfsprekend Toegankelijk op 7 december 2021 heeft aangegeven dat de fietslabels in het tweede kwartaal van 2021 beschikbaar zouden worden gesteld aan Voorall, ondernemers, bewoners en Biesieklette medewerkers (Ris310851); • bij de bespreking van de nota Vanzelfsprekend Toegankelijk op 1 september 2022 is toegezegd terug te komen op de vraag of de fietslabels ook vrij te verkrijgen zijn voor inwoners die de toegankelijkheid in hun buurt willen vergroten. Overwegende dat: • de fietslabels blijkbaar wel al zijn geproduceerd en verspreid, maar nog niet in gebruik zijn genomen; • geparkeerde (deel)scooters die de doorgang op trottoirs belemmeren kennelijk ook geen label krijgen omdat een handhaver direct op basis van het kenteken een bestuurlijke boete overlast kan opleggen. • fietslabels het bewustzijn bij (bak-)fiets- en scooterparkeerders vergroten over de eigen rol van het veroorzaken van ontoegankelijke trottoirs.

Van mening dat: • het fietstoezichtteam conform de APV bevoegd is op te treden en labels te bevestigen maar dat dit in de wijken nog steeds niet of te weinig gebeurt; • door handhavers nog te weinig wordt opgetreden bij geparkeerde (deel)scooters die de trottoirs ontoegankelijk maken. Verzoekt het college: • de labels te lokaliseren en de verschillende partijen zonodig te instrueren deze ook daadwerkelijk te gebruiken bij geparkeerde (bak-)fietsen en (deel)scooters die de doorgang van trottoirs blokkeren;

76

• • • •

de fietslabels ook beschikbaar te stellen aan inwoners die de toegankelijkheid in hun buurt willen vergroten; deze mogelijkheid aan inwoners bekend te maken; handhavers te instrueren meer op te treden bij geparkeerde (deel)scooters die de doorgang op trottoirs belemmeren en deze ook te labelen; de raad over de uitkomsten en het vervolg te informeren in Q1 van 2023.

En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de fractie van D66, daartoe gesteund door de fracties van GroenLinks en het CDA, wordt de volgende motie (D66.3) ingediend:

Motie D66.3 Stop stalking, voorkom moord De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de programmabegroting 2023-2026 (RIS 313463). Constaterende dat: • stalking en bedreiging een voorbode kunnen zijn voor vrouwenmoord; • er sprake is van onderregistratie in geval van stalking, maar in de regio Haaglanden in ieder geval honderden gevallen van stalking bekend zijn; • in 2021 maar liefst 11 vrouwen zijn vermoord door partnergeweld; • de samenwerking tussen hulpverleners en politie stroperig is en niet alle informatie terechtkomt bij de mensen die kunnen handelen; • slachtoffers van stalking daardoor hoge drempels ervaren als zij hulp zoeken en stoppen met het zoeken van hulp; • dit het risico op escalatie van geweld in de hand werkt. Van mening dat: • stalking een vorm van geweld is dat het leven van slachtoffers ernstig ontwricht; • stalking kan leiden tot escalatie van geweld met in sommige gevallen zelfs de dood tot gevolg; • het daarom ernstig is als slachtoffers stoppen met het melden van stalking en het vragen van hulp; • een goede samenwerking tussen hulpverlening en politie drempels weghaalt en de meldingsbereidheid en het vragen om hulp vergroot. Spreekt uit dat: • we in Den Haag, Stad van Vrede en Recht, alles op alles moeten zetten om geweld tegen vrouwen structureel aan te pakken.

Verzoekt het college: • de samenwerking tussen hulpverleners en politie die stalking aanpakken te versterken; • extra in te zetten op aandachtsfunctionarissen die laveren tussen hulpverlening en politie en die slachtoffers van begin tot eind kunnen begeleiden zonder daarin gehinderd te worden door schotten en beperkingen; • hulpverleners in de eerstelijnszorg te informeren over de wijzigingen in aanpak; • de raad te informeren over de gemaakte afspraken hieromtrent en de voortgang regelmatig met de raad te delen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

77

Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Met deze begroting verbetert er eigenlijk weinig, terwijl we te maken hebben met meerdere crises. De klimaatcrisis, ecologische crisis en woningcrisis schreeuwen om aangepakt te worden wat de Partij voor de Dieren betreft, maar de nodige omslag vindt helaas niet plaats. Veel blijft bij het oude, waardoor echte problemen vooral vooruit worden geschoven. We moeten beter met onze aarde omgaan en met al haar inwoners. Daarom zet de Partij voor de Dieren zich in voor een groener, duurzamer en diervriendelijker Den Haag. Daarbij hebben we ook oog voor andere kwetsbare waarden en tonen hier mededogen voor. Ik ga achtereenvolgens in op groen, duurzaamheid, dierenwelzijn en sociaal. Allereerst het groen. Velen vielen van hun stoel toen werd aangekondigd dat bomen in de achtertuin vogelvrij worden. Een college dat zegt te vergroenen, gratis bomen uitdeelt en als doel heeft dat het kroonoppervlak toeneemt, schaft tegelijkertijd de kapvergunning af. Dit kan toch niet waar zijn? Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald, zou ik zeggen. Daarom zullen we hier samen met de HSP een motie over indienen. De voorzitter. Het dictum? Robert Barker (PvdD). Nee, ik zeg net dat we 'm samen met de HSP indienen. De HSP gaat de motie indienen, dus ik kondig die alvast aan. De voorzitter. Een cliffhanger. Helemaal goed. Robert Barker (PvdD).

Sowieso zien we dat het nog te makkelijk is om bomen in Den Haag te kappen, bijvoorbeeld voor bouwverkeer. Moet er een bouwkeet komen, dan mogen straatbomen worden gekapt. We moeten kappen met kappen en ons bestaande groen koesteren en verbeteren. Een manier om dit te doen is werken aan het verbeteren van groeiplaatsen. Vandaar de motie die ik samen met de HSP indien met als dictum: verzoekt het college te onderzoeken wat het werkelijk kost om ten minste straatbomen van een groeiplaatsverbetering te voorzien waar werk-met-werk kan worden gemaakt, zoals bij het vervangen van riolering. Ook wordt Den Haag minder groen als grasvelden worden vervangen door plastic. Bij deze keuze zien we vooral dat gesproken wordt over de voordelen daarvan, terwijl plasticvelden ook nadelen kennen. En ook al zijn ze in kleur groen, het is niet gelijk aan gras. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college een duidelijk overzicht te delen met de raad waarbij de verschillen tussen gras en kunstgras in kaart zijn gebracht, en hierbij in elk geval in te gaan op de gevolgen voor natuur, milieu, bodem en gezondheid op de lange termijn. Groen is dus van belang voor mens en dier. Zo draagt groen bij aan het tegengaan van wateroverlast, hittestress en droogte. Hier krijgen we steeds meer mee te maken, ook gegeven de klimaatcrisis.

Zo zien we dat waterbedrijven steeds meer moeite hebben om voldoende schoon drinkwater te leveren. We hebben te kampen met de gevolgen van landbouwgif en vermesting, maar zeker ook droogte. Zuiniger omgaan met water is daarom het devies. Eigenlijk loopt Nederland hier gigantisch in achter. België doet het wat dat betreft veel beter en verbruikt de helft minder water, dus complimenten voor België wat dat betreft. We kunnen en moeten als Nederland meer doen. Vandaar de motie die ik samen met GroenLinks indien met als dictum: verzoekt het college bij het Rijk te pleiten voor regels om te sturen op zuinig gebruik van water bij nieuwbouw en grote renovaties, waterbesparing een plek te geven in het duurzaam bouwbeleid en op te nemen bij gemeentelijke grondexploitaties, en de raad voor de zomer over deze acties te rapporteren. Op het gebied van duurzaamheid hebben we natuurlijk meer voorstellen, want de klimaatcrisis en energiecrisis wachten niet. Helaas lijkt het college dit wel te denken, want het klimaatbeleid is al tientallen jaren ongeveer hetzelfde. In 1997 deelde de gemeente al een persoonlijk spaarpakket uit ter waarde van 50 gulden. Onder wethouder Van Tongeren zijn we het anders gaan noemen: de direct bespaaracties. Maar de inhoud is hetzelfde, want er stond ook wat de inhoud was van dat persoonlijk spaarpakket uit 1997: besparende douchekoppen, lampen en tochtstrips.

Dat is nu nog steeds het geval. Ik vraag me af wanneer we verandering zien. Wanneer gaat de gemeente de klimaatcrisis als een crisis behandelen? We zien weinig actie en we hebben niet eens duidelijke doelen of plannen. De gemeente zou wat de Partij voor de Dieren betreft meer regie moeten voeren. Wijken weten bijvoorbeeld al jaren niet waar ze aan toe zijn. Wijkplannen die er in 2020 zouden komen, zijn er nog steeds niet. Hier moet 78

echt wat gebeuren. Vandaar de motie met de HSP met als dictum: verzoekt het college uiterlijk in de zomer een eerste wijkenergieplan/routekaart naar de raad te sturen. Daarnaast kunnen ook anderen een bijdrage leveren, bijvoorbeeld verhuurders. Deze investeren evident te weinig, en we hebben geen middel om ze echt hard hierop aan te sturen. Vandaar de motie die ik samen met de SP en de ChristenUnie/SGP indien met als dictum: verzoekt het college de Tweede Kamer voor de behandeling van het wetsvoorstel Goed verhuurderschap te benaderen en aan te geven dat het wenselijk zou zijn als via de verhuurdersvergunning ook expliciet wordt gestuurd op het verduurzamen van huurwoningen. Ik checkte het nog even en had moeten zeggen dat ook GroenLinks eronder staat. Ik had het nog niet in mijn spreektekst erbij gezet. Ook horen we vaak dat de wethouder aangeeft dat we fanatiek bezig zijn met de duurzaamheidskringen. Ook hier had ik teruggeblikt hoever we nou zijn, want ook dit fenomeen bestaat heel lang. Er zijn er maar vier eigenlijk matig actief, terwijl ze al tientallen jaren bestaan en er genoeg kansen liggen. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college verkennende en motiverende gesprekken met kansrijke branches en verenigingen te gaan houden met het oogmerk om een nieuwe duurzaamheidskring te starten, en hierover jaarlijks te rapporteren in de programmarekening.

Een ander aspect van duurzaamheid is natuurlijk de luchtkwaliteit. Hiermee staat het er Den Haag slecht voor. Daarom moeten we snel de milieuzone uitbreiden. Ik vraag aan de wethouder: wanneer horen we hier meer van? Specifiek zien we dat kinderen nog te vaak hele slechte lucht inademen en daardoor blijvende gezondheidsschade oplopen. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college op korte termijn beleid te ontwikkelen over het realiseren van gezonde lucht rondom bestaande scholen en kinderdagverblijven die momenteel rondom vervuilende wegen liggen. De Partij voor de Dieren komt dus op voor kwetsbare waarden, niet alleen dier en natuur, maar ook andere kwetsbare waarden zoals kunst en cultuur. Kunst en cultuur zetten aan tot reflectie, maken emoties los, ontroeren en verbinden. Ze wijzen de weg naar transformatie, verandering en innovatie die de samenleving ook nodig heeft om te overleven en bloeien. In deze tijd staan deze waarden onder druk, bijvoorbeeld door de energiecrisis. Laten we wat dat betreft staan voor de cultuursector. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college energiecoaches en energiebesparende middelen op korte termijn beschikbaar te stellen voor alle Haagse culturele instellingen en te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om deze sector op de lange termijn te laten verduurzamen, zoals een energiefonds voor isolatiemaatregelen.

Dan het Museumkwartier. Laten we hier ook een plek reserveren voor moderne kunst. Juist die kunst helpt ons bij die innovatie. Vandaar de motie met Hart voor Den Haag, de SP en de HSP met als dictum: verzoekt het college te onderzoeken wat er mogelijk is om hedendaagse kunst een plaats te geven in het Museumkwartier, en de raad hierover te informeren. Dan een andere groep die kwetsbaar is, namelijk de sekswerkers. Het college maakt er een gewoonte van om deze groep in onzekerheid te laten. Er is daardoor weinig vooruitzicht op verbetering. Wat gaat de wethouder doen om dit te veranderen? Als we het over kwetsbare groepen hebben, dan geldt dat zeker ook voor de daklozen. Wat ons betreft zou de opvang permanent moeten zijn en moeten we zorgen voor voldoende woningen om in door te stromen. Het rijksgeld dat daarvoor beschikbaar is, zou ook daarvoor gebruikt moeten worden. Vandaar ook dat we onder het amendement van de ChristenUnie/SGP daarover staan, dat nog wordt ingediend. Tot slot hebben we natuurlijk ook voorstellen op dierenwelzijn. Dieren hebben het namelijk zwaar in Nederland: in de bio-industrie, in versnipperde natuurgebieden of soms bij mensen thuis. Er moet meer gebeuren om deze problemen aan te pakken. Zo staat de natuur natuurlijk al een tijd onder druk, maar blijven we gif produceren en stikstof uitstoten.

Dit zijn ook nog eens redenen om vuurwerk aan banden te leggen, naast het feit dat het gewoon supergevaarlijk is. Vandaar de motie die ik samen met de SP indien om de helft van Den Haag vuurwerkvrij te verklaren met als dictum: verzoekt het college indien er geen landelijk vuurwerkverbod is, voor de volgende jaarwisseling juridisch vast te leggen dat minimaal de helft van Den Haag verspreid over de stad een vuurwerkvrije zone is, hiervoor alle voorbereidingen te treffen en de raad uiterlijk in Q2 te rapporteren over hoe dit vorm wordt gegeven. Verder raken dieren vaak gewond door toedoen van de mens. Om deze dieren te helpen hebben we de wildopvang. Dit belangrijke werk staat zwaar onder druk; er is er één failliet gegaan. 79

Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college in samenspraak met de wildopvang een financiële tegemoetkoming af te stemmen en die jaarlijks toe te voegen aan het budget dierenwelzijn, en de raad hierover te informeren bij de programmarekening. Sowieso is de Partij voor de Dieren natuurlijk voor het afschaffen van de hondenbelasting - dat staat nu ook op de agenda - want dat geld wordt niet eens besteed aan honden of aan andere dieren, maar het belandt op een grote hoop. Daarom zullen we tegen de verordening hierover stemmen. We zien verder dat mensen met dieren het ook zwaar hebben in de crisis. Door de energiecrisis is het moeilijk om rond te komen, ook gegeven de hoge inflatie. Daardoor dreigt een keuze tussen zelf eten, het warm hebben of eten voor huisdieren regelen. In deze tijd doen voedselbanken belangrijk werk, maar ook dierenvoedselbanken. Alleen worden deze laatste niet ondersteund, terwijl ze hard nodig zijn. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college om in gesprek te gaan met de Haagse dierenvoedselbanken om gezamenlijk te kijken waar de gemeente de dierenvoedselbanken kan helpen. Afsluitend. Met deze vele voorstellen willen we een bijdrage leveren aan een betere wereld, een wereld die socialer, duurzamer, groener en zeker ook diervriendelijker is. De voorzitter.

Door de fractie van de PvdD worden de volgende moties (PvdD.1, PvdD.2, PvdD.3, PvdD.4, PvdD.7, PvdD.9, PvdD.10 en PvdD.12) ingediend:

Motie PvdD.1 Luchtkwaliteit bij scholen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake vaststelling wijzigingen integraal huisvestingsplan onderwijs Den Haag 2020-2030. Constaterende, dat: • er veel budget wordt gereserveerd om het binnenklimaat van scholen en kinderdagverblijven te verbeteren; • het binnenklimaat van scholen en kinderdagverblijven verbeteren slechts symptoombestrijding is als we niet de oorzaak van ongezonde lucht rondom scholen en kinderdagverblijven aanpakken. Overwegende, dat: • kinderen extra gevoelig zijn voor luchtvervuiling; • veel scholen en kinderdagverblijven in Den Haag zich rondom drukke verkeersaders bevinden; • de lucht rondom deze verkeersaders ongezond is om in te ademen; • Kinderen astma op kunnen lopen door luchtvervuiling • blootstelling aan fijnstof (PM2.5) en stikstofdioxide (NO2) een negatieve invloed kan hebben op de hersenen en cognitieve ontwikkeling van kinderen; • de gevoelige bestemmingen luchtkwaliteit in kaart zijn gebracht. Verzoekt het college: • op korte termijn beleid te ontwikkelen over het realiseren van gezonde lucht rondom bestaande scholen en kinderdagverblijven die momenteel rondom vervuilde wegen liggen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PvdD.2 Actief aan de slag met duurzaamheidskringen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de Programmabegroting 2023-2026. 80

Constaterende, dat: • duurzaamheidskringen bijdragen aan het verduurzamen van belangrijke Haagse branches; • er nu vier kringen zijn (zorg, hotels, strandpaviljoens en festivals); • het al weer meer dan drie jaar geleden is dat er een nieuwe duurzaamheidskring bij is gekomen. Overwegende, dat: • er vele branches zijn waar een nieuwe duurzaamheidskring zou kunnen worden gestart (zoals detailhandel, horeca, boulevard, cultuursector etc); • potentiële nieuwe branches alleen op aanvraag worden ondersteund. Verzoekt het college: • verkennende en motiverende gesprekken met kansrijke branches en verenigingen te gaan houden met het oogmerk om een nieuwe duurzaamheidskring te starten; • hierover jaarlijks te rapporteren in de Programmarekening. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PvdD.3 Bouw waterbesparend! De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • bij de in de beantwoording van de technische vragen het volgende staat: ‘Dunea is verantwoordelijk voor het leveren van drinkwater aan nieuwe woningen. De gemeente heeft van Dunea geen signalen ontvangen dat dit een probleem is’; • Dunea stelt ‘Alle seinen staan op rood’ aangezien er in haar gebied 81.000 nieuwe woningen komen, terwijl de grenzen van de productiecapaciteit al in zicht zijn en de de kwaliteit van drinkwaterbronnen steeds meer onder druk staat • op dit moment het niet mogelijk is publiekrechtelijke regels te stellen om waterbesparing te realiseren bij nieuwbouw.

Overwegende, dat: • het essentieel is dat ingezet wordt op waterbesparing, bijvoorbeeld door wc’s er niet meer mee door te spoelen en door regenwater te gebruiken; • bij nieuwbouw hierop kan worden ingezet, bijvoorbeeld bij gemeentegrond; • Vitens in Silvolde een waterbewuste nieuwbouwwijk heeft gebouwd waarop ingezet wordt om per huurder 50 procent aan drinkwater te besparen; • ook Dunea hier met de gemeente Katwijk in Valkenhorst op inzet; • België wat dit betreft voorop loopt waardoor een Belg gemiddeld 45 liter minder drinkwater per dag gebruikt dan een Nederlander; • de Belgische wetgeving hierop al een tijd stuurt, bijvoorbeeld door vanaf 2023 te verplichten een regenput te installeren bij grote verbouwingen. Verzoekt het college: • bij het Rijk te pleiten voor regels om te sturen op zuinig gebruik van water bij nieuwbouw en grote renovaties; • waterbesparing een plek te geven in het duurzaam bouwbeleid en op te nemen (in overeenkomsten) bij gemeentelijke grondexploitaties; • de raad voor de zomer over deze acties te rapporteren.

81

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PvdD.4 Dierenvoedselbanken onderdeel armoedebestrijding De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • het college eerder heeft aangegeven dat, zodra dierenvoedselbanken financiële ondersteuning nodig zouden hebben zij dat aan konden geven; • stijging is waar te nemen van mensen die aankloppen bij de dierenvoedselbanken in Den Haag. Overwegende, dat: • door de energiecrisis meer mensen in de financiële problemen komen of niet meer rond kunnen komen met basisvoorzieningen; • de dierenvoedselbanken nu alles op eigen kosten voorzien en uitgiftepunten onzeker zijn voor de toekomst; • bij de reguliere voedselbank geen dierenvoer aanwezig is. Verzoekt het college: • om in gesprek te gaan met de Haagse dierenvoedselbanken om gezamenlijk te kijken waar de gemeente de dierenvoedselbanken kan helpen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PvdD.7 Geef wijken energie! De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat:

•

• • • •

er in het coalitieakkoord van 2018 is vastgelegd: ‘In 2021 heeft Den Haag voor elke wijk en elke buurt een concreet plan waarin staat hoe de overstap wordt gemaakt naar duurzame energie en warmte’; er ook in het coalitieakkoord 2019 bepaald is dat er wijkenergieplannen zouden komen; in de programmabrief van 2020 is aangeven: ‘In 2020 willen wij in drie van deze wijken de energieplannen afronden.’ er nooit een wijkplan is afgerond en naar de raad is gestuurd; de huidige wethouder in de commissiebehandeling niet kon aangeven wanneer de eerste wijkenergieplannen/routekaarten gereed zijn.

Overwegende, dat:

• • • • •

bewoners al lang wachten op duidelijkheid over hoe in wijken de transitie wordt vormgegeven; deze duidelijkheid niet gegeven wordt in de transitievisie; dit zorgt dat energie in de wijken wegvloeit; het ook van belang is voor de raad om duidelijkheid te krijgen over hoe een wijkenergieplan/routekaart wordt vormgegeven om dit zo nodig bij te sturen; het daarom wenselijk is dat er in elk geval al een aantal wijkplannen worden vormgegeven; 82

•

zo ook wordt voorkomen dat de raad een collegeperiode in het duister wordt gehouden over de invulling per wijk.

Verzoekt het college: • uiterlijk in de zomer een eerste wijkenergieplan/routekaart naar de raad te sturen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PvdD.9 Hoe gezond is kunstgras? De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • het college nieuwe kunstgrasvelden blijft aanleggen; • het college vooral de voordelen van kunstgrasvelden voor de gebruiksintensiteit van velden ten opzichte van grasvelden onderbouwd; • er geen duidelijk overzicht is van wat de gevolgen zijn op de natuur, milieu en gezondheid van mensen al dan niet op de lange termijn van kunstgrasvelden. Overwegende, dat: • kunstgrasvelden minder bijdragen aan wateropvang en het tegengaan van hittestress dan grasvelden; • kunstgrasvelden ook invloed kunnen hebben op het bodemleven; • klimaatveranderingen invloed kunnen hebben op de bespeelbaarheid van kunstgrasvelden; • kunstgrasvelden plastics bevatten; • er door het ministerie onderzoek wordt gedaan naar het verband tussen PFAS en kunstgrasvelden; • kunstgrasvelden derhalve, ondanks dat ze geen rubbergranulaat bevatten, nog een gezondheidseffect kunnen hebben. Verzoekt het college: • een duidelijk overzicht te delen met de raad waarbij de verschillen tussen gras en kunstgras in kaart is gebracht; • hierbij in elk geval in te gaan op de gevolgen voor natuur, milieu, bodem en gezondheid op de lange termijn zijn. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PvdD.10 Laat de culturele sector niet in de kou staan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • voor bewoners en een aantal maatschappelijke instanties in de stad al energiebesparende maatregelen en energiecoaches beschikbaar zijn; • dit (nog) niet het geval is voor alle Haagse kunst- en cultuurinstellingen.

83

Overwegende, dat: • veel kunst- en cultuurinstellingen niet de middelen hebben om de panden waar zij gebruik van maken te verduurzamen; • de stijgende energierekening vaak een groot probleem is voor deze sector die toch al een flinke (financiële) klap heeft gekregen van de COVID-crisis; • er zowel korte- als lange termijn maatregelen nodig zijn om deze sector tegemoet te komen. Verzoekt het college: • energiecoaches en energiebesparende middelen (LED-lampen, tochtstrips etc) op korte termijn beschikbaar te stellen voor alle Haagse culturele instellingen; • te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om deze sector op de lange termijn te laten verduurzamen, zoals een energiefonds voor isolatiemaatregelen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PvdD.12 Steun de wildopvang De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • op technische vragen het college aangeeft dat de gemeente invulling geeft aan de algemene zorgplicht door jaarlijks maximaal 50.000 euro bij te dragen aan het vervoer en de verzorging van gewonde in het wild levende dieren; • door de sluiting van de Wildopvang Zuid-Holland meer gewonde in het wild levende dieren (van Haags grondgebied) terecht zullen komen bij de Haagse opvangcentra; • de Dierenambulance Den Haag en omstreken jaarlijks ruim 8.000 gewonde in het wilde levende dieren ophaalt van straat; • vogelopvang De Wulp jaarlijks 15.ooo gewonde in het wild levende dieren verzorgt en uitzet; • het Knagertje jaarlijks tientallen gewonde in het wild levende hazen, ratten en muizen verzorgt en uitzet; • de Egelopvang jaarlijks honderden gewonde egels verzorgt en uitzet. Overwegende, dat: • in de praktijk er geen bijdrage wordt betaald aan organisaties voor de verzorging van gewonde in het wild levende dieren. Verzoekt het college: • in samenspraak met de wildopvang een financiële tegemoetkoming af te stemmen en die jaarlijks toe te voegen aan het budget dierenwelzijn; • de raad hierover bij de programmarekening 2022 te informeren.

En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de fractie van de PvdD, daartoe gesteund door de fracties van de SP, de ChristenUnie/SGP en GroenLinks, wordt de volgende motie (PvdD.5) ingediend:

Motie PvdD.5 Duurzame verhuurdersvergunning De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026.

84

Constaterende, dat: • bij de beantwoording van de technische vragen het volgende staat: ‘Het college is positief over een aanstaande verhuurverbod van woningen met E, F en F labels per 2030 omdat dit verhuurders stimuleert om te verduurzamen. Daarentegen vindt het college het een gemiste kans dat verduurzaming niet expliciet onderdeel is van de verhuurdersvergunning.’; • de plenaire Kamerbehandeling van het wetsvoorstel Goed verhuurderschap ingepland staat voor 23 januari 2023. Overwegende, dat: • er weinig instrumenten zijn om te sturen op het verduurzamen van huurwoningen; • het inderdaad een gemiste kans is dat duurzaamheid niet is meegenomen in de wet Goed verhuurderschap. Verzoekt het college: • de Tweede Kamer voor de behandeling van het wetsvoorstel Goed verhuurderschap te benadereren en aan te geven dat het wenselijk zou zijn als via de verhuurdersvergunning ook expliciet kan worden gestuurd op de verduurzaming van huurwoningen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de fractie van de PvdD, daartoe gesteund door de fracties van Hart voor Den Haag, de HSP en de SP, wordt de volgende motie (PvdD.6) ingediend:

Motie PvdD.6 Geef hedendaagse kunst een plek in Museumkwartier De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • er plannen worden gemaakt voor de verhuizing van het Escher Museum naar de voormalig Amerikaanse Ambassade, die momenteel gebruikt wordt door museum West; • er nog geen verkenningen zijn geweest naar het behouden van hedendaagse kunst in het Museumkwartier. Overwegende, dat: • het Museumkwartier een bijzondere plek is waar bewoners en bezoekers van Den Haag makkelijk verschillende museumbezoeken met elkaar kunnen combineren; • het Museumkwartier momenteel een divers en afwisselend aanbod van verschillende type musea bezit, wat een divers publiek naar de locatie trekt; • hedendaagse kunst past bij de doelstelling van het college om de culturele sector ook een aantrekkelijke plek te laten zijn voor jongere doelgroepen en (jonge) makers. Verzoekt het college: • te onderzoeken wat er mogelijk is om hedendaagse kunst een plaats te geven in het Museumkwartier; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de fractie van de PvdD, daartoe gesteund door de fractie van de SP, wordt de volgende motie (PvdD.8) ingediend:

85

Motie PvdD.8 Helft Den Haag vuurwerkvrij De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • consumentenvuurwerk ernstige schade toebrengt aan dier, mens, natuur en milieu; • voor bijna een half miljoen aan schade is aangericht door vuurwerk; • door handhavers illegaal vuurwerk moeilijk van legaal vuurwerk te onderscheiden is; • gemeenten, zoals Amsterdam en Rotterdam, een algeheel afsteekverbod hebben aangekondigd. Overwegende, dat: • vele partijen in de Haagse raad voor een lokaal vuurwerkverbod zijn; • een aantal andere partijen aanvullend voor een variant met afsteekzones zijn naast voor de rest een vuurwerkvrij Den Haag; • er derhalve een duidelijke meerderheid is die wil dat er op aanzienlijk minder plekken vuurwerk moet worden afgestoken. Verzoekt het college: • indien er geen landelijk vuurwerkverbod is, voor de volgende jaarwisseling (2023-2024) juridisch vast te leggen dat minimaal de helft van Den Haag verspreid over de stad een vuurwerkvrije zone is, hiervoor alle voorbereidingen te treffen en de raad uiterlijk in Q2 te rapporteren over hoe dit vorm wordt gegeven. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter.

Door de fractie van de PvdD, daartoe gesteund door de fractie van de HSP, wordt de volgende motie (PvdD.13) ingediend:

Motie PvdD.13 Verbeter alle groeiplaatsen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de Programmabegroting 2023-2026. Constaterende, dat: • in de Programmabegroting 2023-2026 als doel staat opgenomen om meer kroonoppervlak te verkrijgen door bestaande groeiplaatsen te verbeteren met name door werk met werk te maken; • dit in praktijk niet altijd gebeurt door een tekort aan middelen. Overwegende, dat: • een boom met een gezonde groeiplaats (ergo met een gezonde bodem en begroeiing waardoor de boomwortels voldoende zuurstof, water en voeding krijgen) veel gezonder is en langer meegaat; • het zonde is als werk-met-werk kansen niet altijd benut worden. Verzoekt het college: • te onderzoeken wat het werkelijk kost om ten minste straatbomen van een groeiplaatsverbetering te voorzien waar werk-met-werk kan worden gemaakt, zoals bij het vervangen van riolering. 86

En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Voordat ik het woord geef aan de VVD, heeft mevrouw Van Doorn nog een nabrander. Ze was een dingetje vergeten, maar dat vergeven we haar onmiddellijk, want het was wel heel erg spannend. Marieke van Doorn (D66). Voor de administratie en de notulen. Ik dacht dat ik al klaar was met het indienen van de motie Ondermijning samen te boven, die ik indien samen met de collega's Mostert, Van Basten Batenburg - dank voor het wachten - en De Groot. De motie gaat over criminele organisaties die in zeer korte tijd hun drugslabs kunnen verplaatsen en dan elders de vrijheid van mensen aantasten. Het dictum luidt: verzoekt het college op regionaal niveau in daartoe relevante overleggen het waterbedeffect voortkomend uit de ondermijningsaanpak te agenderen, daarbij met de Haagse regiogemeenten te bespreken waar onderlinge samenwerking in de bestrijding van deze effecten beter kan en hierbij de wettelijke kaders van het delen van informatie tussen gemeenten en ketenpartners in ogenschouw te nemen, op landelijk niveau te agenderen dat in het kader van de aanpak van ondermijning en het daaruit voortkomende waterbedeffect het delen van informatie tussen gemeenten beter mogelijk moet worden, en de raad hierover te informeren in het tweede kwartaal van 2023. De voorzitter.

Door de fractie van D66, daartoe gesteund door de fracties van het CDA en de VVD, wordt de volgende motie (D66.1) ingediend:

Motie D66.1 Ondermijning samen te boven De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van de programmabegroting 2023-2026 Constaterende dat: • criminele organisaties in zeer korte tijd hun drugslabs kunnen ontmantelen en verplaatsen; • bij invallen in Den Haag met regelmaat een leeg drugslab of wietplantage aangetroffen wordt; • de communicatie over invallen waar lege labs zijn aangetroffen aan gemeenten in de regio niet geformaliseerd is. Overwegende dat: • drugscriminaliteit onze samenleving ondermijnt, onze inwoners in gevaar brengt en we daarom alles op alles moeten zetten om dit fenomeen aan te pakken; • ondermijning niet ophoudt bij de grenzen van de stad of gemeente; • gemeenten door de huidige (privacy)wetgeving zijn beperkt in het uitwisselen van informatie. Van mening dat: • criminele organisaties niet de ruimte moeten krijgen om zich vrij door de regio te bewegen en hun criminele activiteiten te verplaatsen, als de grond te heet onder de voeten wordt; • een sluitende ketenaanpak waarin informatie wordt gedeeld tussen gemeenten in onze regio cruciaal is om drugscriminelen aan banden te leggen en een waterbedeffect te voorkomen. Verzoekt het college: • op regionaal niveau in daartoe relevante overleggen het waterbedeffect voortkomend uit de ondermijningsaanpak te agenderen.

Daarbij met de Haagse regiogemeenten te bespreken waar onderlinge samenwerking in de bestrijding van deze effecten beter kan en hierbij de wettelijke

87

• •

kaders van het delen van informatie tussen gemeenten en ketenpartners in ogenschouw te nemen; op landelijk niveau te agenderen dat in het kader van de aanpak van ondermijning en het daaruit voortkomende waterbedeffect het delen van informatie tussen gemeenten beter mogelijk moet worden; de raad hierover te informeren in Q2 2023.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Er is veel om trots op te zijn in Den Haag. Om te beginnen zijn wij trots op alle Hagenaars die iedere dag hard werken, voor een baas of als eigen baas, betaald of vrijwillig. Wij zijn trots op alle kinderen die hun best doen op school en trots op alle mensen die er dag in, dag uit het beste van maken, zonder iets van de overheid te verwachten, behalve dat het veilig is op straat, dat kinderen veilig naar school kunnen fietsen en dat de tegels en het groen er goed bij liggen. Wij zijn ook trots op de mensen die iedere dag aan het werk zijn om de straten veilig en leefbaar te houden. Mensen van de politie, de brandweer, de handhavers en de afvalverwerkers. Dit zijn met recht Haagse helden. Het is onacceptabel als zij op straat worden uitgescholden, bespuugd of zelfs met vuurwerk bekogeld, dat terwijl ze gewoon hun werk aan het doen zijn. Hiervoor is geen plek in Den Haag. Dat moeten we uitdragen en daar moeten we ook naar handelen. Alles moet uit de kast om de hufters die dat doen te bestraffen. We kunnen er ook nog trots op zijn dat Den Haag de mooiste stad van ons land is, met onze prachtige wijken en 11 kilometer kust. Dat moeten we beschermen en koesteren. Want deze stad, waar we zo van houden, kan nog mooier worden.

De Haagse VVD strijdt voor een stad waar Hagenaars veilig en fijn kunnen wonen. Waar je ruimte hebt om jezelf te ontwikkelen en ruimte om te ondernemen. Waar we verwachten dat je meedoet en je je gedraagt. Maar waar je ook jezelf kan zijn, ongeacht waar je vandaan komt, hoe je eruitziet of wie je liefhebt. Ik wil hier kort stilstaan bij de afschuwelijke en laffe aanval dit weekend op een jongeman vanwege zijn geaardheid, net buiten Den Haag Centraal. Een van de vorige sprekers zei er ook al iets over. Dat de daders heel snel gepakt en heel zwaar bestraft mogen worden! Terwijl wij hier in Den Haag, de internationale stad van vrede en recht, in vrijheid onze begroting bespreken, gaan mijn gedachten ook uit naar onze collega's in de gemeenteraad van Kiev. Door de weerzinwekkende agressie van Rusland tegen Oekraïne is hun mooie stad gebombardeerd, hun land kapotgeschoten. Den Haag vangt veel Oekraïense vluchtelingen op. Niet alleen de gemeente doet dat, ook heel veel gewone Hagenaars. Ook dat is iets waar we trots op kunnen zijn. Net als op het initiatief dat hierbuiten werd georganiseerd om Oekraïense vluchtelingen hier goed welkom te heten en te helpen hun weg te vinden in de stad.

Wij zijn onder de indruk van de manier waarop deze mensen, die zijn gevlucht voor de Russische agressie, hier het leven weer oppakken, hoe ze aan het werk gaan, proberen om mee te doen in een nieuwe omgeving. Daarvoor verdienen zij respect en waardering van ons. Laten we er alles aan doen om te zorgen dat zij zich hier welkom voelen. Als internationale stad van vrede en recht kunnen we nog meer betekenen voor de slachtoffers van deze oorlog. De Haagse VVD vindt dat de rode loper uit moet voor een Oekraïnetribunaal. Hierover dien ik aan het eind van mijn bijdrage met de andere moties een motie in, samen met de ChristenUnie/SGP en D66. Met de begroting die vandaag voorligt zet het college grote stappen naar een meer stabiel financieel beleid, met structurele dekking voor structurele uitgaven. Ook zet het college stappen om de algemene reserve op orde te brengen. Er komt een investeringsbegroting en er is meer geld voor cofinanciering. De voorstellen in de uitvoeringsnota zien wij als vervolgstappen in deze richting. Dat vinden wij verstandig. Immers, hoe sneller ons weerstandsvermogen weer op orde is, hoe beter. Want we moeten zorgen dat we weer in staat zijn om een grote crisis of tegenvaller zoals corona de afgelopen jaren op te vangen. We hebben daar haast bij, omdat we geconfronteerd worden met zeer onzekere inkomsten vanuit het Rijk vanaf 2026.

In de commissie bevestigde de wethouder dat het accres van € 118 mln. in de begroting voor 2022 nog niet eens nattevingerwerk is. Het is een-op-een 88

gekopieerd van 2025. Ik vraag het hele college om hier in 2023 bij de regering en de landelijke politiek werk van te maken. Bovendien loopt de gemeente grote financiële risico's. Ik noem de jeugdzorg en de bijstand. Al jaren lopen we hierop leeg, omdat we te weinig vergoeding krijgen van het Rijk. Ook de komende jaren blijven deze risico's boven ons hoofd hangen. Dit vraagt om waakzaamheid en om financieel degelijk beleid. Dat brengt deze begroting. Tegen deze achtergrond hebben we wel al pijnlijke keuzes moeten maken in de begroting. De lasten voor inwoners stijgen in tijden dat alles toch al duurder wordt. Mijn fractie ziet dat dat nodig is vanwege het financiële herstelwerk dat moet gebeuren en om de stad weer bestand te maken tegen het zware weer dat we op ons af zien komen. Wij hebben ons daarbij ingezet om de lasten zo laag mogelijk te houden, en dat heeft effect. Den Haag blijft lage woonlasten houden, vergeleken met andere grote gemeenten. Mijn fractie is blij dat het college dit onverminderd als doelstelling houdt. Het is daarvoor ook belangrijk dat de grote risico's in de jeugdzorg en de bijstand zich niet manifesteren en dat de bezuinigingen die zijn afgesproken daadwerkelijk worden gerealiseerd. Mijn fractie heeft hier de afgelopen weken in de commissiebehandelingen aandacht voor gevraagd.

We hebben toezeggingen gekregen dat hiervoor in 2023 uitvoeringsplannen komen. Wij vragen het hele college om nauwlettend te sturen op de financiële en inhoudelijke doelstellingen en we vragen de wethouder Financiën in het bijzonder om haar collega's hierbij te helpen en om hen hierop scherp te houden. Graag een reactie van het college. Naast de stappen die worden gezet op weg naar een stabieler financieel beleid zetten we in deze begroting ook andere mooie stappen de goede kant op voor de stad. Zo wordt veiligheid eindelijk structureel goed gefinancierd. Er komt een veiligheidsregisseur op elk politiebureau en er is extra geld voor de aanpak van ondermijning en van jeugdcriminaliteit. Dat is nodig, aangezien onze stad een van de meest onderwereldvriendelijke steden van Nederland is. Wij als fractie - ik zei het ook al in de commissie - willen wel graag de meest mkb-vriendelijke gemeente worden, maar van deze lijst willen we graag zo snel mogelijk af. Graag een reactie van het college hoe hier de komende jaren aan gewerkt gaat worden. De Haagse VVD vraagt bijzondere aandacht voor de ondermijning in winkelgebieden. De aanpak in de Weimarstraat lijkt een succes, bevestigde ook de burgemeester in de commissie. Deze aanpak is ook voor Laak Centraal nodig.

In de gelekte plannen voor Laak was tot mijn verbazing amper aandacht voor veiligheid, en ondermijning kwam er überhaupt niet in voor. Kan het college mijn fractie geruststellen dat veiligheid en de aanpak van ondermijning juist een belangrijk onderdeel zullen worden van de gebiedsaanpak? In dit kader vragen we ook aandacht voor de aanpak van ondermijning op bedrijventerreinen zoals het ZKD. Heeft het college zicht op de ondermijning op bedrijventerreinen? En is het college bereid om een scan te doen om ondermijningsrisico's in beeld te brengen? De Haagse VVD is meer dan blij dat dit college - ik zei het net ook al even - eindelijk weer grootschalig zal investeren in de doorstroming van de auto. De wethouder zegde toe dat hij begin volgend jaar met zijn eerste plannen zal komen. Wij kijken uit naar de eerste schop in de grond bij de Zevensprong en de Telderstunnel. Op kortere termijn zien we mogelijkheden om de doorstroming naar de Binckhorst te verbeteren met de waterbus. Hierover dien ik straks een motie in. Mijn fractie vindt het goed dat er ook extra wordt geïnvesteerd in verkeersveiligheid en dat de gemeente overigens ook voor deelvervoer die hubs gaat ontwikkelen waar we volgens mij allemaal in deze raad zo naar verlangen, zodat die irritante deelfietsen en -scooters niet meer rondslingeren op de voet- en fietspaden, maar gewoon netjes geparkeerd staan.

Zeker rond winkelgebieden vindt mijn fractie het belangrijk dat dat zo snel mogelijk gebeurt. We zijn ook blij met de investeringen in het onderhoud van onze buitenruimte. De straten en het groen op orde houden is een kerntaak van de gemeente. Er is ook structureel geld uitgetrokken voor het onderhoud en de vervanging van onze kunstwerken. Daar zijn wij als VVD net zo trots op als op de Victory Boogiewoogie. Het college wil met deze begroting de stad bovendien verder vergroenen en klimaatbestendig maken. Wij moedigen het college graag aan om daar voortvarend mee aan de slag te gaan en vragen hoe zij creatief naar cofinanciering zullen zoeken. Een mooie kans in dit kader vinden wij het initiatiefvoorstel Haagse Lanen. Het zal u misschien niet verrassen dat wij het een mooi plan vinden. De komende jaren gaan het Spuiplein en ook de Hofplaats op de schop. Wij willen van het college

89

graag de bevestiging dat het plan Haagse Lanen daarbij gebruikt gaat worden als inspiratiebron. Ik zal daarover zo dadelijk ook een motie indienen. Maar wat we ook doen, uiteindelijk is de stad zo mooi als de gevels waar je tegen aankijkt. Er zijn in onze stad veel ontwikkelingen en dat is ook nodig, want we hebben grote nood aan woningen, grote nood aan bedrijfsruimte en grote nood aan voorzieningen in heel veel wijken. De gemeente moet ervoor zorgen dat er bij ontwikkelingen voldoende voorzieningen komen en dat nieuwe ontwikkelingen de stad steeds een beetje beter maken. Wij vragen het college of het onze mening deelt dat beeldbepalende plekken moeten worden gekoesterd in Den Haag en dat dit beter moet worden vastgelegd in beleid. De Haagse economie moet tegen een stootje kunnen. Dat is nog onvoldoende het geval. Veel ondernemers werken zich dag in, dag uit een slag in de rondte, maar in tijden van stevige inflatie en een hoge energierekening staan ze voor grote uitdagingen. Het is belangrijk dat de gemeente er voor deze ondernemers is en hun de ruimte geeft met zo min mogelijk ingewikkelde regels. Ik dank het college voor de toezeggingen met betrekking tot het revolverend fonds voor Kijkduin en de hackaton voor het mkb. Veel van deze bedrijven kampen nog altijd met een personeelstekort en tegelijkertijd zien we een grote opgave om mensen aan het werk te krijgen.

We moedigen de nieuwe wethouder aan om afspraken met scholen en ondernemers te maken voor een betere aansluiting tussen arbeidsmarkt en onderwijs en andersom natuurlijk. Ook moedigen we haar aan om onorthodoxe plannen te maken om te zorgen dat bij alle mensen in de bijstand wordt gekeken naar wat ze wél kunnen, ook door bijvoorbeeld ondernemers en uitzendbureaus te betrekken bij het maken van beleid. Graag een reactie hoe ze deze handschoen wil oppakken. Over handen gesproken: die zullen uit de mouwen moeten om de verduurzamingsopgave voor deze stad te bereiken. We moeten isoleren, isoleren, isoleren. Ook daarom vragen we het college om het mbo een stevigere plek in onze stad te geven. Zij leiden de vakmensen op die we hard nodig hebben. Het mbo en mbo-studenten verdienen een plek in Den Haag. Daarom willen wij dat het college laat merken dat het mbo net zo welkom is als het hbo en het wo. Graag een reactie van het college. Hoewel we pas aan het begin van deze nieuwe periode staan en aan het begin van het doorvoeren van de afgesproken hervormingen, denkt de Haagse VVD al na over de hervormingen van morgen. Daarom wil mijn fractie het college vragen om het onderzoek van Van der Vlist van eerder dit jaar van een opvolger te voorzien. Hierover dien ik zo dadelijk ook een motie in. Afsluitend. Dit is de eerste begroting van het college-Van Asten I.

Het is duidelijk dat veel plannen nog moeten worden uitgewerkt. Wij kijken daarnaar uit. De Haagse VVD zal scherp oordelen of die plannen de stad in de goede richting brengen en of de gestelde doelen ook echt worden bereikt met het geld dat eraan wordt uitgegeven. Dat doen wij voor al die Hagenaars waar wij zo trots op zijn. Dan zal ik de dicta van mijn moties voorlezen. Ten eerste de motie over het Oekraïnetribunaal met als dictum: verzoekt het college zich tot het uiterste in te spannen om ruimte te bieden voor een toekomstig Oekraïnetribunaal in Den Haag en hiervoor een plan te maken, en de raad hierover in het eerste kwartaal van 2023 te informeren. De motie is medeondertekend door mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en mevrouw Van Doorn van D66. Ten tweede de motie Brede heroverwegingen met als dictum: verzoekt het college in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn voor intensiveringen, besparingen, inkomstenverhogende maatregelen en het stopzetten van beleid en de financiële en maatschappelijke effecten daarvan, daarbij ook in te gaan op de beïnvloedbare ruimte en aan te geven op welke termijn deze maatregelen kunnen worden doorgevoerd, de raad eind 2023 een voorstel te doen toekomen voor de opzet en apolitieke uitvoering van deze heroverwegingen, en het uiteindelijke onderzoek in juli 2025 aan de raad te sturen.

De motie wordt mede ingediend door mevrouw De Groot van het CDA Den Haag en mevrouw Holman van de PvdA Den Haag. Ten derde de motie Betere doorstroming door introductie van de Waterbus met als dictum: verzoekt het college dit voorjaar met een voorstel te komen voor een pilot om tijdens piekmomenten waterbussen in te zetten als alternatief voor het bestaande openbaar vervoer voor de route tussen Den Haag HS en de Binckhorst, en in dit voorstel de mogelijkheden voor medefinanciering vanuit de MRDH, de provincie Zuid-Holland en waar mogelijk Europa uit te werken.

90

Tot slot de motie over Haagse Lanen met als dictum: verzoekt het college uit te werken hoe de ambities van het initiatiefvoorstel Haagse Lanen als inspiratiebronnen zullen worden gehanteerd bij ontwikkelingen in de binnenstad, te beginnen met de renovatie van het Binnenhof, en de raad hierover in de eerste helft van 2023 te informeren. Robert Barker (PvdD). Ik heb een vraag over de motie over de waterbus. Er staat dat het een alternatief is voor het bestaande openbaar vervoer. Betekent dat dat het al echt een alternatief is? Of betekent het dat het aanvullend is aan het bestaande openbaar vervoer? Gaat het zorgen voor minder busfrequentie, zeg maar? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Op dit moment staan heel veel van de bussen richting de Binckhorst vast in de spits. Het idee is dat deze waterbus een betrouwbare verbinding kan vormen met de Binckhorst. Daarbij zal moeten worden bekeken wat dat betekent voor de normale dienstregeling. Robert Barker (PvdD). Dus de VVD zegt dat deze motie ook zou kunnen leiden tot minder busvervoer, dus dat er bijvoorbeeld minder bussen in de spits rijden? Het is niet in aanvulling op de bestaande bussen? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Het lijkt mij heel verstandig om het in aanvulling te doen, want de bus volgt natuurlijk een andere route dan de waterbus.

Ik denk wel dat bij de uitwerking van het plan zal moeten worden betrokken of je misschien een bus minder kan laten rijden. Als je bijvoorbeeld drie verbindingen per uur hebt, zou je naar twee kunnen omdat de waterbus er twee kan overnemen. Maar de bedoeling is dat het aanbod van vervoer richting de Binckhorst wordt verrijkt en natuurlijk niet wordt verarmd. De voorzitter. Laatste keer, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Tot slot dan. Wij vinden het een sympathiek idee, maar niet als het ten koste gaat van de bestaande busverbinding. Want we vinden al dat de Binckhorst niet goed bediend is qua openbaar vervoer. Volgens mij is dat ook de reden dat het college zich inzet voor beter openbaar vervoer. Als de VVD nu zegt dat het ook kan leiden tot minder busverbindingen, dan zouden wij ertegen stemmen. Daarom zat ik ook zo door te vragen. Volgens mij zegt de VVD dat het ook kan leiden tot minder busverbindingen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). U hoort de VVD vooral zeggen dat het openbaar vervoer naar de Binckhorst verbeterd moet worden en wel snel. We zijn trots op de HOV-lijn en ik wil nog complimenten geven aan het college dat dat geld van het Rijk is binnengehaald. Daar zijn we heel blij mee, maar het duurt nog wel een jaar of acht en misschien nog langer om die te realiseren.

Op de korte termijn willen we dit gebruiken om het openbaar vervoer naar de Binckhorst te verbeteren. Ik ga nu niet op voorhand zeggen hoe dat precies ingeregeld wordt, want er is nog geen plan. Ik vind dat je dat moet beoordelen als er een plan is. Maar het doel is meer ov en zeker niet minder. Ik wil tot slot nog aangeven dat wij hiernaast een aantal moties indienen met verschillende collega's. In het bijzonder wil ik de motie van collega De Vuyst, de voorzitter van de Rekeningencommissie, noemen over de gemeentelijke accountantsdienst. Als allerlaatste heb ik een hele bijzondere groet van Frans de Graaf vanaf Sumatra. Hij wenst u allemaal hele fijne feestdagen. De voorzitter. Door de fractie van de VVD, daartoe gesteund door de fracties van het CDA en de PvdA, wordt de volgende motie (VVD.1) ingediend:

Motie VVD.1 Brede heroverwegingen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van gewijzigd voorstel van het college inzake programmabegroting 2023-2026 (RIS313463). 91

Constaterende, dat: • als afdoening van motie De Graaf (RIS306159) op 18 januari 2022 een overzicht is gepubliceerd van opties die de gemeentefinanciën verbeteren (RIS306738); • dit overzicht zich conform de opdracht beperkt tot mogelijke besparingen en inkomstenverhogende maatregelen; • dit overzicht hierdoor minder inzichten biedt dan de brede heroverwegingsonderzoeken van het Rijk; • er grote onzekerheid bestaat over de gemeentefinanciën op langere termijn door onduidelijkheid over inkomsten van het Rijk en door grote financiële risico’s ten aanzien van onder andere jeugdzorg en de bijstand; overwegende, dat: • het nuttig is om een goed onderbouwd overzicht achter de hand te hebben van mogelijke maatregelen die de gemeentefinanciën op lange termijn verder verbeteren; • een feitelijk inzicht in de staat van de gemeentelijke financiën en in de financiële en maatschappelijke effecten van mogelijke beleids- en uitvoeringskeuzes voor onze stad op de langere termijn politieke partijen bovendien in staat stelt om duidelijke en onderbouwde financiële keuzes te maken bij het opstellen van hun verkiezingsprogramma’s; • Hagenaars hierdoor beter inzicht krijgen in mogelijke financiële keuzes en wijze waarmee politieke partijen daarmee omgaan; van mening dat: • het van belang is dat deze informatie beschikbaar is voordat politieke partijen hun verkiezingsprogramma’s voor de

gemeenteraadsverkiezingen van 2026 schrijven; verzoekt het college: • in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn voor intensiveringen, besparingen, inkomstenverhogende maatregelen en het stopzetten van beleid en de financiële en maatschappelijke effecten daarvan; • daarbij ook in te gaan op de beïnvloedbare ruimte en aan te geven op welke termijn deze maatregelen kunnen worden doorgevoerd; • de raad eind 2023 een voorstel te doen toekomen voor de opzet en apolitieke uitvoering van deze heroverwegingen; • het uiteindelijke onderzoek in juli 2025 aan de raad te sturen, en gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de fractie van de VVD, daartoe gesteund door de fracties van de ChristenUnie/SGP en D66, wordt de volgende motie (VVD.2) ingediend:

Motie VVD.2 Haal Oekraïne tribunaal naar Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van gewijzigd voorstel van het college inzake programmabegroting 2023-2026 (RIS313463). Constaterende, dat: • tijdens de oorlog van Rusland tegen Oekraïne al duizenden oorlogsmisdaden zijn gerapporteerd en nog iedere dag nieuwe meldingen worden gedaan; • de Europese Commissie het initiatief neemt om samen met de VN een tribunaal op te richten om oorlogsmisdaden te onderzoeken en bestraffen en dat het Nederlandse kabinet Den Haag al als logische locatie heeft genoemd;

92

overwegende, dat: • Den Haag zich sinds het einde van de negentiende eeuw manifesteert als stad van vrede en recht en zich sinds de jaren negentig van de vorige eeuw heeft ontwikkeld tot het centrum van internationaal strafrecht; • het college voor de aanleg van de Telderstunnel een integrale aanpak van dit deel van de Internationale Zone voorbereidt; van mening, dat: • iedere oorlogsmisdadiger die wordt veroordeeld onze wereld iets rechtvaardiger maakt en dat onze stad zich daarvoor moet blijven inspannen; • Den Haag als internationale stad van vrede en recht de meest passende plek is om een dergelijk tribunaal te huisvesten; verzoekt het college om: • zich tot het uiterste in te spannen om ruimte te bieden voor een toekomstig Oekraïne tribunaal in Den Haag en hiervoor een plan te maken; • de raad hierover in het eerste kwartaal van 2023 te informeren, en gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de fractie van de VVD wordt de volgende motie (VVD.3) ingediend:

Motie VVD.3 Betere doorstroming door introductie van de Waterbus De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2022, ter bespreking van gewijzigd voorstel van het college inzake programmabegroting 2023-2026 (RIS313463). Constaterende, dat: • de stad groeit; • de doorstroom van het verkeer in de stad grote aandacht behoeft; • de gemeente Den Haag onder meer door middel van de pilot startup Residence Binckhorst slimme en duurzame vormen van reisgedrag wil faciliteren; • de doorstroom van het verkeer over de weg op het traject Den Haag HS van en naar de Binckhorst nu al moeizaam is en gezien de geplande toename van woningen aldaar een grote zorg; • vanaf de zomer van 2023 twee elektrische 50 persoons Waterbussen als openbaar vervoer zullen gaan opereren vanaf Station Delft naar haltes langs de Schie; • de Waterbussen in Delft mede-gefinancierd worden met financiële ondersteuning van de provincie Zuid-Holland en MRDH; overwegende, dat: • vervoer over het water een innovatief en duurzaam alternatief is om het aantal reisbewegingen over de weg en het spoor te verminderen; • een Waterbus een goede vorm van personenvervoer kan zijn om de ontsluiting van de Binckhorst tijdens de spits of op piekmomenten te verbeteren; verzoekt het college: • dit voorjaar met een voorstel te komen voor een pilot om tijdens piekmomenten Waterbussen in te zetten als alternatief

voor het bestaande openbaar vervoer voor de route tussen Den Haag HS en de Binckhorst; • in dit voorstel de mogelijkheden voor medefinanciering vanuit de MRDH, de provincie ZuidHolland en waar mogelijk Europa uit te werken;