RIS314208 Bijlage Zwart Manifest Rapport Gemeente Den Haag definitief maart 2024 Redacted

De gemeente speelt overigens een rol als werkgever in dit domein, als het gaat om stages en de problematiek rondom stagediscriminatie. Inmiddels is Matchpunt070 binnen de gemeente geborgd als ‘Stagebureau Den Haag’ in de organisatie, waarmee ook beleidsmatig zou kunnen worden gestuurd op organisatiedoelen als diversiteit en inclusie. Deze centralere inregeling van stages binnen de gemeente is ook van belang m.b.t. de hiaat rondom de lage opkomst van bewustwordingsactiviteiten voor stagebegeleiders.

RAPPORT ZWART MANIFEST

31

Uit de gespreksverslagen blijkt tevens dat het centrale aanmeldbeleid dat de gemeente gebruikt om beleidsmatig onderwijssegregatie tegengaan en kansengelijkheid bevorderen in de overgang van po naar vo niet volledig werkt naar toebehoren wegens discriminatie rondom het systeem. Dit wijst op een uitsluitingsmechanisme in het gemeentelijk beleid dat door respondenten is geïdentificeerd. Ten slotte heeft dit beleidsonderzoek in haar proces ook al ontwikkelingen in gang gezet binnen de gemeente. Naar aanleiding van de gesprekken die hebben plaatsgevonden voor dit onderzoek zijn diensten en afdelingen die op dezelfde thema’s werkzaam zijn en elkaar nog niet zo goed wisten te vinden aan elkaar gekoppeld door de projectleider van dit beleidsonderzoek. De samenwerking tussen verschillende diensten en afdelingen wordt bevorderd door middel van focusgroepen.

RAPPORT ZWART MANIFEST

32

3.2 Zorg & Welzijn

“De schadelijke impact van racisme en discriminatie op de psychische en fysieke gezondheid van Zwarte mensen en mensen van kleur is groot. De dagelijkse stress, dreiging en geweld, zorgt volgens Amerikaans onderzoek uit februari 2021 voor een snellere veroudering van Zwarte mensen. Zij zijn onevenredig vaak ziek en lijden vaker aan mentale aandoeningen. Bovenop de aanwezige klachten krijgen zij te maken met vooroordelen, discriminatie en racisme wanneer zij medische hulp zoeken. De huidskleur is geen directe, biologische oorzaak. Maar vanwege (sociaal-economische) ongelijkheid en uitsluiting is er meer armoede onder Zwarte mensen en hebben zij minder mogelijkheden en minder perspectieven. De zorg die Zwarte mensen krijgen is in veel gevallen niet de zorg die ze nodig hebben, omdat uit wordt gegaan van de witte norm, in een dominant westers diagnostisch systeem. En terwijl werken in de zorg voor iedereen stressvol is, krijgen ook Zwarte zorgmedewerkers te maken met o.a. institutioneel racisme en discriminatie door patiënten. Om mensen beter te maken in plaats van zieker, moet racisme en discriminatie in de zorg en in de gezondheidszorg worden bestreden.” – Het Zwart Manifest, domein Zorg en welzijn

Inleiding Wat is de rol van de gemeente in het bestrijden van racisme en discriminatie in de zorg en in de gezondheidszorg? In dit hoofdstuk wordt er een inventarisatie gemaakt van het relevante gemeentelijk beleid dat betrekking heeft op de onderwerpen die in het domein Zorg & Welzijn van het Zwart Manifest worden aangekaart. Vervolgens worden het beleid, aangevuld door inzichten van gesprekken met beleidsmedewerkers, naast de actiepunten van het domein Zorg & Welzijn van het Zwart Manifest gelegd in een vergelijkende analyse. Ook zullen hiaten die naar voren komen uit de analyse, de gespreksverslagen en de beleidsstukken worden behandeld.

Inventarisatie gemeentelijk beleid In dit onderdeel wordt uiteengezet welk gemeentelijk beleid relevant is voor de beoogde doelen van het domein Zorg & Welzijn van het Zwart Manifest. RAPPORT ZWART MANIFEST

33

Preventie en zorg De gemeente heeft in samenwerking met inwoners en organisaties de Haagse Preventieaanpak (RIS316577) opgesteld en vastgesteld op 19 september 2023. De aanpak moet de grote gezondheidsverschillen in Den Haag aanpakken, die sterk samenhangen met bestaansonzekerheid, stress of te weinig beweging. Inwoners in bepaalde wijken ervaren aanzienlijk minder jaren van gezondheid vergeleken met bewoners van andere wijken. In de aanpak wordt benadrukt dat deze ongelijkheid in gezondheid te maken heeft met beperkte kansen, zoals beperkte financiële middelen, beperkte toegang tot sport, en moeilijkheden met de Nederlandse taal en sociale participatie. Het gaat hierbij om een langdurige, integrale (‘alles-in-één’) aanpak op het gebied van gezondheid, werk, inkomen en armoede, de rookvrije generatie, sport, jeugdhulp, onderwijs en taal. De doelen van de Haagse Preventieaanpak zijn dat alle Haagse inwoners dezelfde kansen krijgen op een goede gezondheid en dat minder Haagse kinderen jeugdhulp nodig hebben. De doelstellingen zijn uitgewerkt langs vier focuslijnen (1. Een goede start voor ieder kind, 2, Het verbeteren van de mentale gezondheid, 3. Het bevorderen van bestaanszekerheid en mentale gezondheid, en 4. Het bevorderen van een gezonde levensstijl met oog voor onderliggende problematiek), en aan de hand van de levensloopbenadering.

Bij de levensloopbenadering is aandacht voor verschillende leeftijdsperioden en belangrijke gebeurtenissen in het leven. Er wordt ‘ongelijk geïnvesteerd voor gelijke kansen’: de gemeente gaat aan de slag gaan in de wijken en bij de gezinnen waar de behoefte het grootst is, onder andere door een wijkgerichte preventieaanpak. Ook wordt er door de ontwikkelbenadering van de aanpak voortdurend feedback verzamelt en bijgestuurd met hulp van bewoners en professionals in de stad.

Discriminatie aankaarten in de zorg In de nota ‘Op weg naar een inclusieve samenleving’ uit 2021 (RIS307542) stelt de gemeente dat zij op het gebied van zorg werkt met een toegankelijkheidsagenda, waarin de gelijkwaardige behandeling van mensen met een beperking centraal staat. Ook wordt er gezegd dat de gemeente signalen heeft ontvangen van discriminatie in de zorg en van het zorgpersoneel. Er werd in de nota toegezegd dat er wordt verkend wat de mogelijkheid is om hier onderzoek naar te doen. Uit het antwoord van het college op schriftelijke vragen op 31 oktober 2023 over inclusie in Haagse verpleeghuizen (RIS316376) kan worden opgemaakt dat de gemeente geen onderzoek doet naar discriminatie in zorginstellingen die buiten de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen. Daarom is in deze schriftelijke beantwoording ook besloten om geen onderzoek vanuit de gemeente te doen naar de ervaringen van ouderen met een migratieachtergrond in verpleeghuizen.

RAPPORT ZWART MANIFEST

34

Gemeenten zijn door de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wél verantwoordelijk voor de ondersteuning van maatwerkarrangementen voor huishoudelijke hulp, begeleiding en dagbesteding. De gemeente heeft als eis dat Wmo-aanbieders bij de invulling van de ondersteuning rekening te houden met de behoefte van de cliënten op het gebied van godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of culturele achtergrond. De Wmo-aanbieder heeft een acceptatieplicht en levert ondersteuning aan alle cliënten die daarvoor in aanmerking komen, ongeacht persoonlijke situatie, achtergrond, afkomst, leeftijd en/of gezinssamenstelling van de cliënt, tenzij hij hiervoor zwaarwegende redenen heeft. Tevens zijn er op 26 september 2023 schriftelijke vragen beantwoord door het college over discriminatie en veilige werkomgevingen in de Wmo (RIS315753). Hierin wordt gesteld dat uit onderzoek (in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) blijkt dat medewerkers in de zorg regelmatig te maken met discriminatie, op basis van kleur of afkomst, maar bijvoorbeeld ook op basis van gender of seksuele geaardheid. De vragen gaan specifiek in op de risico’s die zorgmedewerkers in de huishoudelijke hulp lopen.

In de schriftelijke beantwoording wordt uitgelegd hoe de gemeente gecontracteerde Wmo-aanbieders aan hun verantwoordelijkheid houdt om hun medewerkers in een discriminatievrije omgeving te laten werken: “De gemeente eist, als opdrachtgever van het contract met de Wmo-aanbieder, dat wettelijke normen zoals artikel 1 uit de Grondwet en de Algemene Wet Gelijke Behandeling worden toegepast en een rol spelen bij de borging van de kwaliteit van de dienstverlening. Verantwoorde arbeidsomstandigheden door goed werkgeverschap en het stimuleren en borgen van gezond, veilig en eerlijk werk zijn daar belangrijke aspecten van. De Wmo-aanbieder is verplicht te zorgen voor een klachtenprocedure en (anti)discriminatieprotocol. We blijven tijdens de periodieke contractgesprekken met de Wmo-aanbieders het belang benadrukken om medewerkers gelegenheid te bieden discriminatie en een onveilige werkomgeving op laagdrempelige wijze te melden. En de werkgever behoort vervolgens passende acties te ondernemen” (pag. 2). De gemeente legt de volgende consequenties op wanneer Wmo-aanbieders niet voldoen aan hun zorgplicht richting hun werknemers voor een discriminatievrije werkomgeving: “Het college investeert in de contacten met de Wmo-aanbieders en houdt kwartaalgesprekken, waarin naast kritieke prestatie-indicatoren ook afgehandelde klachten aan de orde komen.

Wanneer onverhoopt op basis van signalen en rapportages over de dienstverlening van de aanbieder de indruk ontstaat dat de gecontracteerde aanbieder niet voldoet aan de zorgplicht naar cliënten of goed werkgeverschap voor werknemers, dan volgt een (escalatie)gesprek op management- of directieniveau. De gemeente toetst of de toelichting van de aanbieder een voldoende verklaring en rechtvaardiging biedt voor het afwijkende beeld. Als dat niet het geval is, dan kan een waarschuwing worden gegeven met een aanwijzing of ingebrekestelling. Ook kan een verbetertraject worden ingezet. De gebreken moeten binnen een redelijke termijn zijn verholpen. Wanneer blijkt dat RAPPORT ZWART MANIFEST

35

de aanwijzing onvoldoende is opgevolgd, dan treedt verzuim in en kan een sanctie worden opgelegd (cliëntenstop, overdracht van cliënten of ontbinding van het contract). Zulke aanwijzingen of verbetertrajecten zijn op dit moment niet opgelegd” (pag. 3). Ook wordt er geantwoord dat Wmo-zorgregelaars en -casemanagers van de gemeente twee specifieke trainingen volgen op het gebied van cultuursensitief communiceren en indiceren: 1) cultuursensitief werken: over de achtergronden, normen en waarden van verschillende culturen zodat zij gedragingen van cliënten (en van zichzelf) beter begrijpen; en 2) e-learning culturele diversiteit: hier wordt inzicht in andere perspectieven en culturen geleerd, zodat verbindingen beter mogelijk zijn. Verder wordt er gesteld dat deze thema’s besproken worden tijdens periodieke werkoverleggen, casusbesprekingen en bij personeelsgesprekken.

Faciliterende rol gemeente Respondenten geven ook aan dat de gemeente op het gebied van diversiteit en inclusie in de zorg ook een indirecte, faciliterende rol kan bieden. Respondenten geven aan dat de gemeente meer invloed uit kan oefenen op de informele zorg dan op de formele zorg. Dit doet de gemeente bijvoorbeeld via PEP Den Haag. PEP Den Haag is een stichting en vrijwilligerscentrale die wordt gesubsidieerd door de gemeente. PEP ondersteunt kosteloos Haagse organisaties die met vrijwilligers werken. Onder de werkzaamheden van PEP vallen o.a. het geven van trainingen aan professionals en vrijwilligers op het gebied van onder meer organisatieontwikkeling en werken met vrijwilligers. De trainingen zijn toegespitst op verschillende onderwerpen, waaronder sociale veiligheid en diversiteit in de organisatie (zie Jaarverslag PEP 2022). Emancipatie en Diversiteit is een van de projectprogramma’s binnen PEP. Haags Coalitieakkoord In het Haags Akkoord 2023-2026 (RIS313189) (pag. 27) komen de volgende punten terug m.b.t. D&I in de zorg: • •

“Cultuursensitieve zorg, waarbij rekening wordt gehouden met de culturele achtergrond en waarden van onze inwoners, is uitgangspunt. Denk hierbij aan religieuze of culturele voedingsgewoonten;” “Samen met verschillende hulpverlenende instanties en belangenorganisaties werken we aan meer queersensitiviteit binnen de hulpverlening. We stimuleren zorg- en welzijns instellingen om aandacht te hebben voor de inclusie van queer-ouderen. Dit kan onder andere via het Roze Loperkeurmerk;”

RAPPORT ZWART MANIFEST

36

Vergelijkende analyse Zwart Manifest In hoeverre sluit het gemeentelijk beleid aan bij de doelen en uitgewerkte actiepunten van het domein Zorg & Welzijn uit het Zwart Manifest?

Zwart Manifest: Zorg & Welzijn

Gemeentelijk beleid

Bijbehorende beleidsnota’s, documenten en overige bronnen

Onderzoek positie Zwarte mensen in de zorg A.1: Onderzocht moet worden wat de positie is van Zwarte mensen in de zorg: - invloed van racisme en discriminatie op wachtlijsten en personeelstekorten in de jeugdzorg; - invloed van racisme en discriminatie op diagnoses en/of behandelingen; - gevolgen van racisme en discriminatie op de algehele gezondheid van Zwarte mensen.

De gemeente heeft geen onderzoek uitgevoerd naar de specifieke positie van Zwarte mensen in de zorg.

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376)

Uit het antwoord van het college op schriftelijke vragen op 31 oktober 2023 over inclusie in Haagse verpleeghuizen kan worden opgemaakt dat de gemeente geen onderzoek doet naar discriminatie in zorginstellingen die buiten de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen.

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de Wmo’, 26 september 2023 (RIS315753) De Haagse Preventieaanpak (RIS316577)

Zorg binnen de Jeugdwet (jeugdhulp) en de Wmo (huishoudelijke hulp) vallen wel onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. De gemeente heeft binnen deze zorgterreinen geen specifiek onderzoek gedaan naar de invloed van racisme en discriminatie op bijvoorbeeld wachtlijsten en personeelstekorten in de jeugdzorg; de invloed van racisme en discriminatie op diagnoses en/of behandelingen; of de gevolgen van racisme en discriminatie op de algehele gezondheid van Zwarte mensen. In de Haagse Preventieaanpak worden de grote gezondheidsverschillen in Den Haag gekoppeld aan beperkte kansen van bepaalde groepen, zoals beperkte financiële middelen, beperkte toegang tot sport, en moeilijkheden met de Nederlandse taal en sociale participatie. Er wordt in de preventieaanpak van gezondheidsverschillen in Den Haag niet direct een link gelegd met racisme, discriminatie of uitsluiting in de zorg. Er wordt dus ook geen onderzoek naar de invloed hiervan meegenomen in de aanpak. RAPPORT ZWART MANIFEST

37

Personalised medicine A.2: De geneeskunde moet personalised medicine praktiseren. Dat is een benadering waarin rekening gehouden wordt met de variabelen binnen omstandigen en de individuele patiënt. In de dermatologie bijvoorbeeld, kunnen diagnoses verkeerd uitpakken doordat huidziektes zich anders tonen bij Zwarte patiënten en patiënten van kleur.

In de data komt niet naar voren hoe de gemeente hier (mogelijk) invloed op uit oefent of op kan uitoefenen.

Bestrijden vooroordelen A.3: Vooroordelen en stereotyperingen door zorgprofessionals en -instellingen moeten bestreden worden. Dit kan leiden tot verkeerde diagnoses en het onderschatten of zelfs negeren van klachten.

In het Haags coalitieakkoord staat dat cultuursensitieve zorg het uitganspunt van beleid is, waarbij rekening wordt gehouden met de culturele achtergrond en waarden van Haagse inwoners. Hoewel de aanpak van vooroordelen en stereotyperingen onder zorgprofessionals daar ook onder kan vallen, wordt dit niet expliciet benoemd.

Toegankelijkheid voor Zwarte ongedocumenteerde vluchtelingen A.4: De gezondheidszorg dient beter toegankelijk te zijn voor Zwarte ongedocumenteerde vluchtelingen.

In de data komt niet naar voren hoe de gemeente hier mogelijk invloed op uitoefent of op zou kunnen uitoefenen.

Nederlandse taal mag niet uitsluiten A.5: De Nederlandse taal mag niet werken als uitsluitingsinstrument

De gemeente probeert op een aantal manieren zorg en welzijn toegankelijker te maken voor mensen die de Nederlandse taal minder machtig zijn, waaronder:

Haags Akkoord 2023-2026 (RIS313189)

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376) RAPPORT ZWART MANIFEST

38

binnen zorg en welzijn. De tolken zijn, vanwege het beleid en bezuinigingen, niet meer beschikbaar. Veel Zwarte mensen zijn door taalproblemen ook minder goed op de hoogte van het Nederlandse zorgsysteem.

- De Sociale Kaart van Den Haag is in meerdere talen te lezen zodat inwoners beter toegang hebben tot deze informatie. - De gemeente stelt ook de subsidieregeling Samen sociaal en vitaal Den Haag 2023 beschikbaar voor het versterken van de vitaliteit, de participatie of de zelfredzaamheid van senioren en kwetsbare inwoners van Den Haag en het ondersteunen van de mantelzorgers van deze inwoners. Subsidieaanvragers zouden deze subsidieregeling in principe kunnen inzetten voor activiteiten die mensen die anderstalig zijn helpen bij het navigeren van het Nederlandse zorgsysteem. Of de subsidieregeling al op dergelijke wijze wordt benut, is niet duidelijk op te maken uit de beschikbare informatie.

Sociale Kaart Den Haag (https://socialekaartdenhaag.nl/) Subsidieregeling Samen sociaal en vitaal Den Haag 2023 (RIS315437)

Intercultureel management B.1: Intercultureel management is het instrument waarmee het intercultureel bewustzijn wordt geoptimaliseerd en daarmee het handelen beter is afgestemd op de verschillende personen met zorgbehoeften. Intercultureel management mag geen vrijblijvend beleidsinstrument zijn. Er dient sprake te zijn van intercultureel management in elke bedrijfstak binnen zorg en welzijn. Of het nu gaat over de thuiszorg, de mantelzorg, de gehandicaptenzorg of de medische zorg.

‘Cultuursensitieve zorg’ wordt als uitgangspunt voor het gemeentelijk zorgbeleid genoemd, waarbij rekening wordt gehouden met de culturele achtergrond en waarden van Haagse inwoners. Intercultureel management wordt in de beleidsdocumenten niet specifiek genoemd als een instrument dat hierbij wordt ingezet.

Haags Akkoord 2023-2026 (RIS313189)

Interculturele benadering B.2: Mensen kunnen niet los gezien worden van hun culturele context.

Er zijn al een paar beleidsontwikkelingen vanuit het kader dat de gemeente hanteert in de beleidsdocumenten, ‘cultuur sensitief handelen’. De gemeente verzoekt Wmo-aanbieders bij het

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376) RAPPORT ZWART MANIFEST

39

De benadering in de zorg dient in alle opzichten intercultureel te zijn. Dat wil zeggen: - beschikken over de juiste managementinformatie, heldere en toegankelijke informatie voor de hulpvrager en het zorgaanbod dient aangepast te worden aan de multiculturele samenleving. - Het personeelsbeleid is een afspiegeling van de omgeving. Hieruit volgt dat de bejegening en de behandeling afgestemd is op de achtergrond en cultuur van cliënten en moet meegewogen, erkend en toegepast worden in de lichamelijke en mentale behandeling van cliënten. - Opleiding, innovatie en onderzoek vanuit het intercultureel perspectief is een essentieel onderdeel van het intercultureel management

contracteren om bij de invulling van de zorg rekening te houden met de behoefte van de cliënten op het gebied van godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of culturele achtergrond. Uit de data blijkt verder niet dat de gemeente de andere aspecten van intercultureel management die hier worden genoemd actief stimuleert in haar zorgbeleid.

Betaalbaarheid zorg B.3: Zorg moet betaalbaar zijn, zeker gezien de gemarginaliseerde positie van veel Zwarte zorggebruikers en zorggebruikers van kleur.

De gemeente Den Haag heeft met VGZ afspraken gemaakt over een Haagse Zorgverzekering voor Haagse inwoners met een laag inkomen. Deze collectieve zorgverzekering is beschikbaar voor inwoners die tot 150% van het sociaal minimum als inkomen hebben. Zij krijgen een premiebijdrage van de gemeente, afhankelijk van het inkomen. Ook worden eigen risico en eigen bijdrage meeverzekerd, waardoor gebruikers niet met een plotselinge hoge rekening voor zorgkosten te maken krijgen. Aanvullend op de Haagse zorgverzekering biedt Den Haag de Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten. De regeling is bedoeld om

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de WMO’, 26 september 2023 (RIS315753)

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022-2023 (RIS315197)

Actieprogramma 2020-2022 Queer in Den Haag; veilig, zichtbaar en geaccepteerd (RIS306190)

RAPPORT ZWART MANIFEST

40

extra kosten te vergoeden die samenhangen met deze handicap en die niet uit een verzekering of bijzondere bijstand vergoed kan worden.

.

In het actieprogramma Queer in Den Haag 2020-2022 is ook als actiepunt opgenomen dat de gemeente de ondersteuning aan het gespecialiseerd maatschappelijk werk van COC Haaglanden wil voortzetten. Psychosociale hulpverlening wordt kosteloos geboden aan bi-culturele jongeren die hulp zoeken bij het versterken van hun eigen kracht en het verminderen gezondheidsklachten.

Zorg door Zwarte professionals volledig vergoeden B.4: Zorg door Zwarte zorgprofessionals, zoals transculturele therapie, moet in alle gevallen onderdeel worden van het basispakket en volledig vergoed worden, mocht hier de voorkeur van de zorggebruiker naar uit gaan. Verzekeringsmaatschappijen mogen niet langer in staat zijn om de keuzevrijheid hierin te beperken.

In de data wordt niet duidelijk in hoe verre de gemeente invloed kan uitoefenen op de dekking van het basispakket van zorgverzekeringen of de collectieve Haagse Zorgverzekering bij VGZ.

Consequenties discriminatie B.5: Er moeten consequenties volgen bij discriminatie of racisme door patiënten, medewerkers of instellingen naar Zwarte zorgverleners. Patiënten moeten hulp

In de data is alleen naar voren gekomen hoe de gemeente consequenties kan toepassen in de contacten met Wmo-aanbieders. In de kwartaalgesprekken met Wmo-aanbieders komen kritieke prestatie-indicatoren en afgehandelde klachten aan de orde. Wanneer onverhoopt op basis van signalen en rapportages over de dienstverlening van de aanbieder de indruk ontstaat dat de gecontracteerde aanbieder niet voldoet aan de zorgplicht naar

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de WMO’, 26 september 2023 (RIS315753) Beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376) RAPPORT ZWART MANIFEST

41

van Zwarte zorgverleners niet mogen weigeren.

cliënten of goed werkgeverschap voor werknemers, dan volgt een (escalatie)gesprek op management- of directieniveau. De gemeente toetst of de toelichting van de aanbieder een voldoende verklaring en rechtvaardiging biedt voor het afwijkende beeld. Als dat niet het geval is, dan kan een waarschuwing worden gegeven met een aanwijzing of ingebrekestelling. Ook kan een verbetertraject worden ingezet. De gebreken moeten binnen een redelijke termijn zijn verholpen. Wanneer blijkt dat de aanwijzing onvoldoende is opgevolgd, dan treedt verzuim in en kan een sanctie worden opgelegd (cliëntenstop, overdracht van cliënten of ontbinding van het contract). In september 2023 is in een beantwoording van schriftelijke vragen aangegeven dat zulke aanwijzingen of verbetertrajecten tot op dat moment nog niet eerder zijn opgelegd.

Rijksoverheid. Waar moet ik zijn met een klacht over jeugdhulp? (webpagina Rijksoverheid) Den Haag Meldt (website)

Uit een beantwoording van schriftelijke vragen op 31 oktober 2023 blijkt dat de gemeente geen consequenties kan opleggen aan zorgaanbieders die niet onder haar verantwoordelijkheid vallen, zoals in verpleeghuizen. Dat is bij het Landelijk Meldpunt Zorg en de Inspectiedienst Gezondheidszorg en Jeugd belegd. Het landelijk meldpunt en de inspectie houdt ook toezicht op de jeugdhulpverlening. De gemeente handelt volgens andere bronnen echter ook klachten af over jeugdhulp. Het is uit de beschikbare informatie niet duidelijk hoe de gemeente deze klachten precies afhandelt en in hoe verre de gemeente consequenties oplegt als er discriminatie of racisme plaatsvindt bij haar jeugdzorgaanbieders. Overigens kunnen alle Hagenaars met klachten over discriminatie een melding doen bij de antidiscriminatievoorziening Den Haag Meldt, die hun verder kan helpen. Via deze route kan er ook besloten worden actie te ondernemen om mogelijk consequenties te laten treffen, bijvoorbeeld door beoordeling door het College van de Rechten van de Mens of door aangifte bij de politie (zie hoofdstuk RAPPORT ZWART MANIFEST

42

3.8 ‘Hervorming antidiscriminatievoorzieningen’ voor meer informatie hierover). Culturele competenties B.6: Culturele competenties en interculturele zorg moet breder onderwezen en ingezet worden in zowel de somatische als de geestelijke gezondheidszorg.

De gemeente eist van Wmo-aanbieders bij het contracteren om bij de invulling van de ondersteuning rekening te houden met de behoefte van de cliënten op het gebied van godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of culturele achtergrond, en daarnaast rekening te houden met specifieke kenmerken als leeftijd, leefstijl en gender en alle andere vormen van diversiteit (sensitief handelen). De Wmo-aanbieder heeft een acceptatieplicht en levert ondersteuning aan alle cliënten die daarvoor in aanmerking komen, ongeacht persoonlijke situatie, achtergrond, afkomst, leeftijd en/of gezinssamenstelling van de cliënt. Het wordt in de data niet duidelijk hoe de gemeente verder stimuleert dat culturele competenties en interculturele zorg breder worden ingezet.

De Haagse Hogeschool. Ingesloten, uitgesloten. Racisme en discriminatie op de werkvloer en in de samenleving. (webpagina)

Wel kan hier benoemd worden dat De Haagse Hogeschool met een nieuwe minor start over racisme en discriminatie op de werkvloer en in de samenleving, die studenten in zorgopleidingen ook zouden kunnen volgen. De beleidsafdeling Inclusief Samenleven van de gemeente verzorgt in deze minor een gastles over de werkzaamheden van deze afdeling. Sensitiviteitsstraining B.7: In alle lagen van de (geestelijke) gezondheidszorg dienen medewerkers en leidinggevende verplichte sensitiviseitsstrainingen op het gebied van LHBTQIA+, antiracisme, anti-vooroordelen, antiseksisme en anti-validisme te volgen.

Wmo-zorgregelaars en – casemanagers volgen in dit kader een tweetal specifieke trainingen: 1) cultuur sensitief werken, over achtergronden, normen en waarden van verschillende culturen zodat gedragingen van cliënten beter te begrijpen zijn; en 2) e-learning culturele diversiteit, waarbij door inzicht in andere perspectieven en culturen verbindingen beter mogelijk zijn. Voorts worden deze thema’s in de periodieke overleggen, werkoverleggen en personeelsgesprekken besproken. De gemeente geeft aan in staat te zijn om cultuursensitief te werken en de waarden van de samenleving in haar besluitvorming en beleid te vertegenwoordigen

Onderzoeksrapport en handreiking Queer Sensitief Handelen (RIS316343) Haags Akkoord 2023-2026 (RIS313189)

RAPPORT ZWART MANIFEST

43

en te borgen, doordat de diversiteit van de stad ook bij de Wmocasemanagers en -zorgregelaars vertegenwoordigd is in de perspectieven van de medewerkers. Zo kan er ook voor worden gezorgd dat de gemeente de taal van de stad goed spreekt, zich goed in kan leven en dus weet wat er nodig is en kan doen wat gevraagd wordt. Tot slot kunnen Wmo-zorgregelaars en -casemanagers deelnemen aan een diversiteit van activiteiten die binnen de gemeente worden georganiseerd. Zo biedt het Bureau Integriteit van de gemeente alle medewerkers en leidinggevenden ondersteuning bij de integriteitsaspecten van hun dagelijks werk en worden er meerdere leeractiviteiten en bewustwordingscampagnes georganiseerd voor een inclusieve werkcultuur. Verder heeft de gemeente onderzoek laten uitvoeren naar queer sensitieve sociale hulpverlening aan queer jongeren. Het onderzoek ging dus over hulpverlening aan jongeren in het specifiek door sociale professionals in het algemeen (bijv. gezinscoaches, sociaal verpleegkundigen, jongerenwerkers, traject begeleiders, medewerkers van daklozenloket, enz.). Sociale professionals in de zorg vallen hier dus ook onder. Hier is een rapport en handreiking van verschenen. Hierin is er een inventarisatie gemaakt van hoe queer sensitief het aanbod is en wat de behoeftes, ervaringen en aanbevelingen zijn van jonge queer personen binnen de (jeugd)hulpverlening.

Eén van de conclusies uit het onderzoek was dat queer jongeren (van kleur) veel tekortkomingen ervaren, naast discriminatie en uitsluiting. De gemeente zet middels verschillende vervolgstappen in op het faciliteren van deskundigheidsbevordering ten aanzien van queer sensitief handelen, onder andere door het beschikbaar te stellen van de handreiking en trainingen; actief te promoten; en te monitoren (zie beleidsnota voor concrete acties). Sensitiviteitstrainingen worden vanuit de gemeente niet verplicht gesteld aan zorgaanbieders. Vanaf het najaar 2023 wordt queer RAPPORT ZWART MANIFEST

44

sensitiever werken bijvoorbeeld wel als onderdeel meegenomen in de scholing van de jgz-professionals van het vo-team. Het onderzoek en de handreiking focust zich op queer jongeren. Hierbij wordt benadrukt dat het voor met name queer jongeren van kleur van belang is dat er gehandeld wordt vanuit een intersectioneel perspectief, waarin hulpverleners niet alleen rekening houden met hun queer identiteit, maar vooral ook zien hoe die identiteit overeen te stemmen is met andere identiteiten, zoals culturele achtergrond. Dit punt raakt dus ook aan anti-racisme, anti-seksisme en antivalidisme. Naast jongeren is er in het Haags coalitieakkoord ook opgenomen dat de gemeente zorg- en welzijns instellingen stimuleert om aandacht te hebben voor de inclusie van queer-ouderen. Diversiteit erkennen O.1: Erken diversiteit binnen zorg en welzijn, met extra aandacht voor de culturele en religieuze verschillen.

Diversiteit binnen zorg en welzijn wordt door de gemeente op verschillende manieren erkent, waaronder: - Het belang van cultuursensitieve zorg onderstrepen, in o.a. het Haags coalitieakkoord 2023-2026 en de beantwoording van schriftelijke vragen. Erkenning voor culturele diversiteit binnen de zorg blijkt ook uit het feit dat Wmo-consulenten trainingen volgen in cultuur sensitief werken en culturele diversiteit. Binnen de contracten met zorgaanbieders die ondersteuning aanbieden vanuit de Wmo wordt er ook geëist van zorgaanbieders om rekening te houden met de behoeften van cliënten op het gebied van godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of culturele achtergrond (intercultureel en inclusief vakmanschap) en daarnaast rekening te houden met specifieke kenmerken als leeftijd, leefstijl en gender en alle andere vormen van diversiteit (sensitief handelen).

Haags Akkoord 2023-2026 (RIS313189) Beantwoording schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de Wmo’, 26 september 2023 (RIS315753) Beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376)

Onderzoeksrapport en handreiking Queer Sensitief Handelen (RIS316343) De Haagse Preventieaanpak (RIS316577)

RAPPORT ZWART MANIFEST

45

- De beleidsontwikkelingen rondom queer sensitief handelen in de sociale hulpverlening.

Subsidieregeling Flexibel welzijnsbudget stadsdelen Den Haag 2023 (RIS315270)

- De Haagse Preventieaanpak erkent de grote gezondheidsverschillen in Den Haag en hoe deze samenhangen met beperkte kansen.

Subsidieregeling Samen sociaal en vitaal Den Haag 2023 (RIS315437)

- Het beschikbaar stellen van subsidieregelingen voor flexibel gebiedsgericht welzijnswerk, ondersteuning van kwetsbare doelgroepen en het bevorderen van sociale samenhang. Inclusie, sociale rechtvaardigheid en antiracisme O.2: De 1,42 miljoen zorgmedewerkers en leidinggevenden, moeten streven naar inclusie, sociale rechtvaardigheid en anti-racistisch zijn.

Representatie O.3: De zorgmedewerkers moeten een representatieve afspiegeling zijn van de (lokale) patiëntenpopulatie.

Deze stelling gaat over het streven van zorgaanbieders. De gemeente kan vanuit haar rol alleen stimuleren en heeft hierin ook maar een beperkte invloed op de zorgaanbieders die onder haar verantwoordelijkheid vallen.

Onderzoeksrapport en handreiking Queer Sensitief Handelen (RIS316343)

Er wordt op een aantal vlakken ingezet op sensitiviteit en inclusie in het zorgbeleid van de gemeente (bijv. cultuursensitieve en queer sensitieve zorg). De Haagse Preventieaanpak is gericht op het aanpakken van gezondheidsverschillen in Den Haag die samenhangen met beperkte kansen en raakt dus aan sociale rechtvaardigheid. Het expliciet bestrijden van racisme en discriminatie in de zorg komt minder duidelijk terug in het zorgbeleid. Dit onderwerp wordt wel aangekaart in bijvoorbeeld schriftelijke beantwoordingen van vragen.

De Haagse Preventieaanpak (RIS316577)

De gemeente oefent weinig invloed uit op de samenstelling van personeelsbestanden van zorgaanbieders. Indirect biedt de gemeente een kleine faciliterende rol, bijvoorbeeld door het subsidiëren van vrijwilligerscentrale PEP Den Haag. PEP ondersteunt kosteloos Haagse organisaties die met vrijwilligers werken,. Onder de werkzaamheden van PEP valt onder meer het geven van trainingen aan professionals en vrijwilligers op het gebied

Jaarverslag PEP 2022

Haags Akkoord 2023-2026 (RIS313189)

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de Wmo’, 26 september 2023 (RIS315753) Beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376)

RAPPORT ZWART MANIFEST

46

van organisatieontwikkeling en werken met vrijwilligers. De trainingen zijn toegespitst op verschillende onderwerpen, waaronder ook diversiteit in de organisatie. Schrappen raciale theorie O.4: Raciale theorieën en terminologie zoals ‘negroïde ras’ moeten geschrapt worden uit de richtlijnen.

In de data komt niet naar voren hoe de gemeente hier mogelijk invloed op uitoefent bij haar zorgaanbieders.

Quota O.5: Regionale, provinciale en landelijke zorginstellingen dienen quota in te stellen voor het aannemen van Zwarte zorgprofessionals en andere gemarginaliseerde groepen in het team, in leidinggevende functies, in directies en in toezichthoudende organen.

De gemeente stelt geen personeelsquota aan haar zorgaanbieders. Zie beleid bij punt O.3 ‘Representatie’.

Medische opleidingen O.6: Om de veiligheid, toegankelijkheid en de toestroom van Zwarte studenten aan medische opleidingen te bevorderen, dient het toelatingsbeleid intercultureel te zijn. Verder dient het eurocentrische curriculum (literatuur en methodiek) vervangen te worden door een sociaal rechtvaardiger en inclusiever curriculum met aandacht voor

Uit de data blijkt niet dat de gemeente invloed uitoefent op medische opleidingen.

RAPPORT ZWART MANIFEST

47

kennis en kunde uit andere werelddelen. Onderzoek en actieplan Zwarte zorgprofessionals O.7: Er moet een landelijk onderzoek komen naar de racistische ervaringen, doorstroommogelijkheden, behoeften, promotie en onderbetaling van Zwarte zorgprofessionals. Dit moet worden opgevolgd door een actieplan waarmee de opleidingen en de werkvloer veiliger, eerlijker, inclusief, representatief en herkenbaar worden gemaakt voor Zwarte patiënten.

De gemeente heeft geen dergelijk onderzoek laten uitvoeren onder haar zorgaanbieders of een dergelijk actieplan laten opstellen. Zie beleid bij punt A.1 ‘Onderzoek positie Zwarte mensen in de zorg’.

Betrekken Zwarte (ervarings)deskundigen bij onderzoek O.8: Betrek Zwarte zorgprofessionals en studenten en (ervarings)deskundigen als samenwerkingspartners en patiënten bij relevante onderzoeken, met name met betrekking tot de zorgbehoeften van Zwarte mensen, vanaf de voorbereidingen tot en met de uitvoering.

In het onderzoek over queer sensitief handelen in de sociale hulpverlening zijn queer personen van kleur meegenomen als respondenten. Hierin wordt er ingegaan op de specifieke behoeften van queer personen van kleur en het belang van intersectioneel handelen in de uitvoering van queer sensitief handelen. Dit wordt ook meegenomen in de aanbevelingen van het onderzoeksrapport en de handreiking. In de vervolgstappen die de gemeente uitzet komt het belang van het intersectionele perspectief minder sterk naar voren; deskundigheidsbevordering ten aanzien van queer sensitief handelen wordt hier in het algemeen besproken.

Onderzoeksrapport en handreiking Queer Sensitief Handelen (RIS316343)

RAPPORT ZWART MANIFEST

48

Onderzoek naar ziekten bij Zwarte mensen en mensen van kleur O.9: Er moet meer onderzoek komen naar ziekten die voornamelijk voorkomen bij Zwarte mensen en mensen van kleur, zoals sikkelcelziekte. Deze ziekten dienen in dezelfde mate of gelijke mate gefinancierd te worden als ziekten met een gelijke impact die voornamelijk bij witte mensen voorkomen.

Uit de data komt niet naar voren hoe de gemeente hier mogelijk invloed op uitoefent of op kan uitoefenen.

Representatie in overkoepelende organisaties O.10: Overkoepelende organisaties die een rol spelen in de positieverbetering van mensen met een chronische ziekte of lichamelijke beperking, zoals Patiëntenfederatie Nederland, Ieder(in), PGO Support en JongPit, moeten op alle niveaus zorgdragen voor representatie van Zwarte leden en medewerkers, inclusief management, directies en toezichthoudende organen.

In de data wordt niet duidelijk hoe de gemeente zich verhoudt tot dergelijke overkoepelende organisaties. Zie m.b.t. het onderwerp representatie ook het beleid bij punt O.3 ‘Representatie’.

Onderzoek mantelzorg O.11: Er moet onderzoek komen naar de mantelzorg van of door Zwarte mensen, en specifieke behoefte van Zwarte mantelzorgers.

De gemeente heeft geen dergelijk onderzoek naar mantelzorg binnen de Wmo laten verrichten.

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de WMO’, 26 september 2023 (RIS315753)

Over het onderwerp onderzoek naar thuiszorg van of door mensen van kleur zijn schriftelijke vragen gesteld, in het specifiek m.b.t. RAPPORT ZWART MANIFEST

49

Ook moet onderzocht worden of de reguliere mantelzorgondersteuning voldoende toegepast is op Zwarte mensen. De weekenden en vakanties voor de mantelzorg moeten inclusief en intercultureel zijn.

discriminatie en een onveilige werkomgeving. In de beantwoording van schriftelijke vragen erkent de gemeente dat er nauwkeurig zicht ontbreekt op discriminatie binnen Wmo-ondersteuning. Een van de vragen vraagt of de gemeente bereid is onderzoek hiernaar te initiëren. Op dit punt is geen expliciet, duidelijk antwoord op gegeven.

Beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376)

Uit een andere beantwoording van schriftelijke vragen, over inclusie in Haagse verpleeghuizen, blijkt dat de gemeente Wmo-aanbieders bij de contractering eist om bij de invulling van de ondersteuning rekening te houden met de behoefte van de cliënten op het gebied van godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of culturele achtergrond en daarnaast rekening te houden met specifieke kenmerken als leeftijd, leefstijl en gender en alle andere vormen van diversiteit (sensitief handelen). Respondenten geven ook aan dat de gemeente rekening houdt met deze aspecten in haar mantelzorgbeleid. Hierover wordt gezegd dat ondersteuningsmogelijkheden en communicatie toegankelijk moet zijn voor iedereen, ook zij die een andere culturele achtergrond hebben.

Hiaten domein Zorg & Welzijn Welke hiaten zijn er binnen deze vraagstelling?

Uit de bovenstaande inventarisatie, de vergelijkende analyse en overige inzichten uit de gespreksverslagen en de beleidsstukken blijken met name de volgende hiaten: •

Invloedssfeer van de gemeente. Uit de data blijkt dat de gemeente alleen directe invloed kan uitoefenen op zorgaanbieders die onder haar verantwoordelijkheid vallen, zoals zorg binnen de Wmo en de Jeugdwet. Vanuit deze invloedssfeer wordt al wel het een en ander gedaan op het gebied van bijvoorbeeld cultuur- en queer sensitief handelen in de zorgverlening. Maar er wordt niet gestuurd op diversiteit en inclusie in de bedrijfsvoering, zoals bijvoorbeeld in het personeelsbeleid van zorgaanbieders daar dit niet tot de reikwijdte RAPPORT ZWART MANIFEST

50

van de gemeente behoort (zie bijv. punt O.3 uit het Zwart Manifest, “De zorgmedewerkers moeten een representatieve afspiegeling zijn van de (lokale) patiëntenpopulatie.”). Ter illustratie van hoe dit er in de praktijk uit zou kunnen zien kan worden verwezen naar het cultuurbeleid van de gemeente, waar diversiteit en inclusie als waarden wel steviger ingebed worden in de eisen van de subsidieregelingen (zie hoofdstuk 3.10 Kunst & Cultuur). Van dergelijke eisen in de subsidieregelingen is geen sprake in het zorgbeleid, volgens respondenten. Tevens trekken respondenten deze mogelijke beleidsstrategie in twijfel. Er wordt er bevraagd of het stellen van dergelijke aanvullende eisen aan zorgorganisaties wel een goed idee is, bijvoorbeeld ten aanzien van de administratieve lastendruk van organisaties, of ten aanzien van de rol van de gemeente. •

Onderzoek discriminatie en racisme. Uit de beantwoording van de schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de Wmo’ van 26 september 2023 (RIS315753) blijkt dat er weliswaar aandacht is voor discriminatie en veilige werkomgevingen, maar dat problemen direct tussen betrokkenen worden besproken en nauwelijks tot signalen naar de gemeente leiden. Nauwkeurig zicht op discriminatie en racisme binnen de Wmo-zorg ontbreekt. Deze hiaat heeft betrekking op het Zwart Manifest, waarin wordt gepleit voor meer onderzoek naar o.a. mantelzorg (zie punt O.11 “Er moet onderzoek komen naar de mantelzorg van of door Zwarte mensen, en specifieke behoefte van Zwarte mantelzorgers. Ook moet onderzocht worden of de reguliere mantelzorgondersteuning voldoende toegepast is op Zwarte mensen. De weekenden en vakanties voor de mantelzorg moeten inclusief en intercultureel zijn”). Punt O.7 benadrukt ook dat er in het algemeen onderzoek moet komen naar de racistische ervaringen, doorstroommogelijkheden, behoeften, promotie en onderbetaling van Zwarte zorgprofessionals (“Er moet een landelijk onderzoek komen naar de racistische ervaringen, doorstroommogelijkheden, behoeften, promotie en onderbetaling van Zwarte zorgprofessionals.

Dit moet worden opgevolgd door een actieplan waarmee de opleidingen en de werkvloer veiliger, eerlijker, inclusief, representatief en herkenbaar worden gemaakt voor Zwarte patiënten.”). De gemeente is in haar invloedssfeer beperkt tot de zorg die onder haar verantwoordelijkheid valt, zoals de Wmo-zorg en de jeugdhulp. Punt A.1 van het Zwart Manifest (“Onderzocht moet worden wat de positie is van Zwarte mensen in de zorg. […]”) benadrukt ook onderzoek naar de invloed van racisme en discriminatie op wachtlijsten en personeelstekorten in de jeugdzorg; op diagnoses en/of behandelingen; en op de algehele gezondheid van Zwarte mensen. De invloed van racisme en discriminatie op gezondheidsverschillen wordt niet expliciet overwogen of meegenomen in bijvoorbeeld de Haagse Preventieaanpak, dat zich richt op het integraal aanpakken van de gezondheidsverschillen in Den Haag.

•

Aanpak discriminatie en racisme. Het Zwart Manifest pleit in punt B.5 voor consequenties bij discriminatie en racisme in de zorg (“Er moeten consequenties volgen bij discriminatie of racisme door patiënten, medewerkers of instellingen naar Zwarte zorgverleners. Patiënten moeten hulp van Zwarte zorgverleners niet mogen weigeren”). Naast dat de invloed van racisme en discriminatie op gezondheidsverschillen niet RAPPORT ZWART MANIFEST

51

expliciet wordt overwogen of meegenomen in de Haagse Preventieaanpak, zijn er andere hiaten te identificeren in de gemeentelijke aanpak van discriminatie en racisme in de zorg t.o.v. het Zwart Manifest: o Uit de beantwoording schriftelijke vragen ‘Inclusie in Haagse Verpleeghuizen’, 31 oktober 2023 (RIS316376), blijkt dat de gemeente geen consequenties kan opleggen aan zorgaanbieders die niet onder haar verantwoordelijkheid vallen, zoals verpleeghuizen. Dat gebeurt via het Landelijk Meldpunt Zorg en de Inspectiedienst Gezondheidszorg en Jeugd. o Uit de beantwoording schriftelijke vragen ‘Discriminatie en veilige werkomgevingen in de WMO’, 26 september 2023 (RIS315753), blijkt dat de gemeente een procedure heeft voor het nemen van maatregelen tegen Wmo-aanbieders wanneer zij niet voldoen aan de zorgplicht naar cliënten of goed werkgeverschap voor werknemers. Er wordt wel gezegd dat waarschuwingen en verbetertrajecten tot op dat moment nog niet eerder zijn opgelegd. Overwegende dat er een nauwkeurig zicht op discriminatie en racisme binnen de Wmo ontbreekt zou dit mogelijk (deels) kunnen liggen aan een hiaat in de signalering. o Het is (deels) de verantwoordelijkheid van de gemeente om klachten af te handelen in de jeugdhulp.

Het is uit de beschikbare informatie niet duidelijk hoe de gemeente deze klachten precies afhandelt en in hoe verre de gemeente consequenties oplegt als er discriminatie of racisme plaatsvindt bij haar jeugdzorgaanbieders. o Het Zwart Manifest dringt aan op het bestrijden van vooroordelen die bijvoorbeeld kunnen leiden tot verkeerde diagnoses of het onderschatten van klachten (punt A.3: Vooroordelen en stereotyperingen door zorgprofessionals en -instellingen moeten bestreden worden. Dit kan leiden tot verkeerde diagnoses en het onderschatten of zelfs negeren van klachten). Dit kan onder de benadering cultuursensitieve zorgbenadering van de gemeente vallen, maar krijgt verder geen expliciete aandacht of concrete vorm in de beschikbaar gestelde data. •

Collectieve zorgverzekering. In de Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022-2023 (RIS315197) wordt benoemd dat de betaalbaarheid van de Haagse Zorgverzekering voor de komende jaren een uitdaging zal zijn. De zorgpremies stijgen bij elke verzekeraar, daarop is VGZ geen uitzondering. Op de lange termijn kan de stijgende trend van de zorgpremie een probleem gaan vormen. In de Aanpak Geldzorg en Geldproblemen staat dat in 2023 hierover gesprekken gevoerd worden met VGZ en in G4 verband. Hiermee hangt samen dat er door de jaren heen een dalende trend zichtbaar is qua aantallen verzekerden. In de communicatie (zie pijler 5 van de aanpak) wordt ingezet op het vergroten van het bereik van de Haagse minimaregelingen. Ook het bereik van de Haagse Zorgverzekering krijgt hierin de nodige aandacht, aangezien dit een cruciale voorziening is voor minima.

RAPPORT ZWART MANIFEST

52

Conclusie domein Zorg & Welzijn Het Zwart Manifest pleit in dit domein onder andere: “Erken diversiteit binnen zorg en welzijn, met extra aandacht voor de culturele en religieuze verschillen” (punt O.1). Er is vanuit de gemeente erkenning voor diversiteit in zorg en welzijn. Zo is er bijvoorbeeld erkenning voor de specifieke behoeftes van (bi-culturele) queer personen; voor verschillen in culturele achtergrond en waarden van Haagse inwoners; en voor de sociaaleconomische mechanismen achter de gezondheidsverschillen in Den Haag. Echter, de invloed van racisme en discriminatie op gezondheidsverschillen—dat ten grondslag ligt aan dit domein van het Zwart Manifest—wordt niet expliciet overwogen of meegenomen in de Haagse Preventieaanpak, dat zich richt op het integraal aanpakken van de gezondheidsverschillen in Den Haag. Uit de verkenning van het beleid blijkt dat de gemeente racisme en discriminatie kan aanpakken door invloed uit te oefenen op zorgaanbieders die onder haar verantwoordelijkheid vallen, zoals zorg binnen de Wmo en de Jeugdwet. Belangrijk om te benoemen is dat de gemeente de meeste invloed heeft op de informele zorg. Respondenten geven aan dat de gemeente bijvoorbeeld niet ziekenhuizen of hospices kan aanspreken omdat de gemeente daar maar slechts beperkt een relatie mee heeft.

Vanuit deze invloedssfeer wordt al wel het een en ander gedaan op het gebied van bijvoorbeeld cultuur- en queer sensitief handelen in de (zorg)hulpverlening, bijvoorbeeld via de contracten met WMO-aanbieders of door de organisatie PEP Den Haag te financieren, die vrijwilligersorganisaties ondersteunt. Maar er ontbreekt nauwkeurig zicht op discriminatie en racisme binnen de Wmo. Ook schetst de data weinig duidelijkheid over wat de gemeente doet op het gebied van Jeugdzorg t.o.v. de actiepunten van het Zwart Manifest. Er wordt in het zorgbeleid van de gemeente ook niet direct gestuurd op diversiteit en inclusie in de bedrijfsvoering, zoals bijvoorbeeld in het personeelsbeleid van zorgaanbieders. Er wordt niet zoals in het cultuurbeleid (zie hoofdstuk 3.10 ‘Kunst & Cultuur’) gebruik gemaakt van subsidieregelingen om hierin te sturen. Hiermee oefent de gemeente momenteel geen gerichte invloed uit op actiepunt O.3 van het Zwart Manifest: “De zorgmedewerkers moeten een representatieve afspiegeling zijn van de (lokale) patiëntenpopulatie.” Tevens kan worden opgemerkt dat er een onderzoek is gedaan en een handreiking is gemaakt voor queersensitief handelen in de sociale hulpverlening, maar dat uit de data niet blijkt dat er al dergelijke acties ondernomen zijn in het kader van cultuursensitiviteit.

Er wordt in het Haags Coalitieakkoord 2023-2026 wel genoemd dat cultuursensitieve zorg uitgangspunt is. Het Zwart Manifest benadert dit onderwerp vanuit een ander kader, namelijk ‘intercultureel management’. Intercultureel management biedt een kader om cultuursensitiviteit structureler en alomvattend in te bedden in zorginstellingen: “Intercultureel management is het instrument waarmee het intercultureel bewustzijn wordt geoptimaliseerd en daarmee het handelen beter is afgestemd op de verschillende personen met zorgbehoeften. Intercultureel management mag geen vrijblijvend beleidsinstrument zijn. Er dient sprake te zijn van intercultureel management in elke bedrijfstak binnen zorg en welzijn. Of het nu gaat over de thuiszorg, de mantelzorg, de gehandicaptenzorg of de medische zorg” (punt B.1). RAPPORT ZWART MANIFEST

53

Dit wordt nader uitgewerkt in punt B.2: “Mensen kunnen niet los gezien worden van hun culturele context. De benadering in de zorg dient in alle opzichten intercultureel te zijn. Dat wil zeggen: beschikken over de juiste managementinformatie, heldere en toegankelijke informatie voor de hulpvrager en het zorgaanbod dient aangepast te worden aan de multiculturele samenleving; het personeelsbeleid is een afspiegeling van de omgeving. Hieruit volgt dat de bejegening en de behandeling afgestemd is op de achtergrond en cultuur van cliënten en moet meegewogen, erkend en toegepast worden in de lichamelijke en mentale behandeling van cliënten; opleiding, innovatie en onderzoek vanuit het intercultureel perspectief is een essentieel onderdeel van het intercultureel management.” Verder benadrukt het Zwart Manifest ook het bestrijden van vooroordelen en stereotyperingen door zorgprofessionals en -instellingen (zie punt A.3: “Vooroordelen en stereotyperingen door zorgprofessionals en -instellingen moeten bestreden worden. Dit kan leiden tot verkeerde diagnoses en het onderschatten of zelfs negeren van klachten.”). Hoewel de aanpak van vooroordelen en stereotyperingen onder zorgprofessionals onder cultuursensitiviteit kan vallen, wordt dit niet expliciet aangekaart in het gemeentelijk beleid.

RAPPORT ZWART MANIFEST

54

3.3 Huisvesting

“Wonen is een basisrecht voor iedereen in Nederland. Althans, dat zou het moeten zijn. Een rechtvaardige samenleving voorziet in voldoende betaalbare woonruimte, opvang voor vluchtelingen (zonder documenten) en huisvesting voor mensen die vanwege welke omstandigheden dan ook, geen veilig thuis hebben. Een rechtvaardig Koninkrijk accepteert geen racisme en discriminatie op de woningmarkt. Een rechtvaardig Nederland zorgt ervoor dat al zijn ingezetenen een dak boven het hoofd hebben. Een rechtvaardig Nederland erkent dat ook uitgeprocedeerde asielzoekers, geïllegaliseerde vluchtelingen en andere ongedocumenteerde migranten recht hebben op onderdak.” – Het Zwart Manifest, domein Huisvesting

Inleiding Het domein Huisvesting van het Zwart Manifest richt zich onder andere op het bestrijden van discriminatie op de woningmarkt, een veilig en passend (sociaal) woonaanbod en voldoende veilige opvang voor vluchtelingen, dak- en thuislozen, en asielzoekers. Hierbij gaat speciale aandacht uit naar de Zwarte gemeenschap, bijvoorbeeld Zwarte jongeren en Zwarte transgender vrouwen. In dit hoofdstuk wordt er een inventarisatie gemaakt van het relevante gemeentelijk beleid op deze thema’s. Vervolgens worden het beleid, aangevuld door inzichten van gesprekken met beleidsmedewerkers, naast de actiepunten van het domein Huisvesting van het Zwart Manifest gelegd in een vergelijkende analyse. Ook zullen hiaten die naar voren komen uit de analyse, de gespreksverslagen en de beleidsdocumenten worden behandeld.

Inventarisatie gemeentelijk beleid In de Woonagenda 2020-2023 ‘Haags Samen Wonen’ (RIS305711) neemt het college maatregelen om de woningnood te lijf te gaan. Het uitgangspunt is dat iedereen in Den Haag fatsoenlijk en betaalbaar moet kunnen wonen, zodat iedereen zich thuis voelt. Naar aanleiding van de resultaten van een onderzoek naar discriminatie op de Haagse woningmarkt worden er extra maatregelen genomen om discriminatie op de woningmarkt te bestrijden.

RAPPORT ZWART MANIFEST

55

Onderzoek naar discriminatie Het bureau RIGO heeft de opdracht gekregen van de gemeente om onderzoek te doen naar discriminatie op de Haagse woningmarkt. Hier is in 2020 een rapport van verschenen, ‘Discriminatie op de Haagse woningmarkt: Praktijktesten in de particuliere huursector’. Het doel van het uitgevoerde onderzoek was om in beeld te brengen in hoeverre er sprake is van discriminatie op de Haagse particuliere huurwoningmarkt op basis van migratieachtergrond en seksuele geaardheid. Het onderzoek toont aan dat discriminatie ook op de Haagse woningmarkt veel voorkomt. Met behulp van praktijkteksten (mystery mails en calls) is in beeld gebracht in hoeverre makelaars bereid zijn te discrimineren op het gebied van migratieachtergrond en seksuele geaardheid en in hoeverre dit in de praktijk ook daadwerkelijk voorkomt. De resultaten van de mystery calls wijzen erop dat ongeveer 57% van de verhuurmakelaars in Den Haag bereid is om op verzoek van de opdrachtgever te discrimineren op migratieachtergrond of seksuele geaardheid. Een kwart van hen liet tijdens het onderzoek blijken wel te weten dat het selecteren van kandidaten op basis van migratieachtergrond of seksuele geaardheid wettelijk niet is toegestaan. Vervolgens is onderzocht in hoeverre er discriminatie plaatsvindt tijdens het verhuurproces bij woningzoekenden op grond van migratieachtergrond of seksuele geaardheid.

Op basis van het uitgevoerde onderzoek kan geconcludeerd worden dat woningzoekenden met een niet-westerse naam bij de toewijzing van particuliere huurwoningen in Den Haag regelmatig benadeeld worden ten opzichte van woningzoekenden met een Nederlandse naam: zij maken 18,8% meer kans om negatief gediscrimineerd te worden. Uit het onderzoek blijkt ook dat homoseksuele koppels bij de toewijzing van particuliere huurwoningen in Den Haag 8,5% vaker nadelig worden behandeld dan heteroseksuele koppels die een woning zoeken.

Vervolgacties Op basis van het onderzoek en landelijke ontwikkelingen in het kader van het bevorderen van goed verhuurderschap zijn er vanaf 2021 vervolgacties ingezet om discriminatie op de woningmarkt tegen te gaan en/of te voorkomen (zie RIS307725), waaronder: •

De Haagse aanpak goed verhuurderschap. In de voortzetting van de Haagse aanpak verhuurderschap na de pilot (RIS307156) zal de aanpak van discriminatie een centrale plek krijgen. Om dit vorm te geven worden ook landelijke ontwikkelingen gevolgd. Zo zet het kabinet, samen met enkele brancheorganisaties, in op bewustwording, voorlichting, verschillende vormen van screening en praktijktesten en zijn in andere gemeenten enkele pilots aan de gang waar de Gemeente Den Haag van kan leren.

RAPPORT ZWART MANIFEST

56

•

Verhuurdersvergunning. Den Haag heeft zich in 2021 voorgenomen een verhuurdersvergunning in te voeren. Dit instrument wordt verder uitgewerkt en er wordt onderzocht hoe de verhuurdersvergunning kan worden ingezet in Den Haag. Onderdeel van het onderzoek is in hoeverre discriminatie gekoppeld kan worden aan het vergunningensysteem en wat voor feitelijk bewijs nodig is om effectief te kunnen handhaven.

•

Afspraken met de sector. De resultaten van het uitgevoerde discriminatieonderzoek worden gedeeld met de koepelorganisaties van de particuliere verhuurders en makelaars, zoals NVM, VBO, Vastgoed belang en IVBN. De gemeente gaat met hen in gesprek over hoe met elkaar kan worden samengewerkt om discriminatie tegen te gaan, hoe instrumenten kunnen worden ingezet om objectief te verhuren en of zij een handelingsperspectief kunnen bieden aan huurders die te maken krijgen met discriminatie en aan makelaars die te maken krijgen met een discriminerend verzoek.

•

Onderzoek. Een soortgelijk onderzoek met praktijktesten wordt systematisch herhaalt op jaarbasis, vanwege de preventieve werking die daar van uitgaat. Indien nodig zorgt de gemeente voor aanvullende acties. In 2022 is een RIGO rapport met een vervolgmeting van verschenen, getiteld ‘Discriminatie op de Haagse woningmarkt: Vervolgmeting in de particuliere huursector’.

•

Bewustwording en voorlichting. De gemeente zet meer in op bewustwording en voorlichting over de gelijke behandelingswetgeving aan verhuurders en makelaars en blijft zich inzetten op het verhogen van de meldingsbereidheid door wijkgerichte voorlichting, het geven van trainingen en het uitvoeren van communicatiecampagnes. De gemeente kijkt hoe hierin samen kan worden gewerkt met Den Haag Meldt.

•

Huurbalie. Naast Den Haag Meldt kunnen huurders met vragen over discriminatie ook terecht bij de nieuwe Haagse huurbalie (zie RIS309473).

•

Melden en aangifte doen. De gemeente raadt Hagenaars die discriminatie ervaren hier een melding van te maken en/of aangifte te doen zodat de gemeente meer zicht heeft de aard en omvang ervan in de stad. Op basis van die informatie kunnen de bovenstaande acties gerichter worden toegepast. Melden kan zowel bij Den Haag Meldt als bij de politie. Aangifte doen kan alleen bij de politie. De politie is verplicht om aangifte van discriminatie op te nemen. Elke regionale eenheid heeft een contactpersoon discriminatie.

RAPPORT ZWART MANIFEST

57

•

Lobby. Tot slot heeft de gemeente in 2021 gezegd binnen de landelijke aanpak van goed verhuurderschap te pleiten voor meer wet- en regelgeving om discriminatie op de woningmarkt te bestrijden.

Ontwikkelingen Sinds deze voornemens zijn er een aantal belangrijke ontwikkelingen geweest: •

Wet goed verhuurderschap. De landelijke Wet goed verhuurderschap is vanaf 1 juli 2023 in werking getreden. Deze wet biedt de gemeenteraad de mogelijkheid om ongewenste verhuurpraktijken tegen te gaan of te voorkomen, waaronder discriminatie. De Wet goed verhuurderschap biedt verschillende instrumenten om in te grijpen door middel van landelijke regels.

•

Verhuurverordening. De gemeenteraad heeft een Verhuurverordening Den Haag 2023 (RIS315496) vastgesteld die per 1 september 2023 van kracht is. Deze verhuurverordening maakt nadrukkelijk onderdeel uit van een breder stelsel met de huisvestingsverordening, woonvisie en prestatieafspraken. Deze verhuurverordening maakt het mogelijk om handhavend op te treden, in de gevallen dat de gemeente het niet op andere wijze kan regelen.

•

Verhuurvergunning. Door de verhuurverordening is het mogelijk om gebiedsgerichte verhuurvergunningen in te stellen, met strengere eisen aan verhuurders (conform aan o.a. de regels van goed verhuurderschap). Vanaf 1 maart 2024 is het in sommige wijken in Den Haag verboden om zonder vergunning te verhuren. Verhuurders moeten voor die wijken een verhuurvergunning aanvragen. Aan de vergunningen die op basis van deze verordening worden aangevraagd zijn tevens weigeringsgronden, voorwaarden en intrekkingsgronden verbonden door middel van een beleidsregel die is opgesteld in het kader van de Wet goed verhuurderschap.

•

Meldpunt. Volgens de nieuwe wet moet elke gemeente een meldpunt hebben. Daar kunnen huurders en woningzoekenden een melding doen als de verhuurder zich niet aan de 7 regels van goed verhuurderschap houdt. Naast het algemene Den Haag Meldt-meldpunt is er nu ook een meldpunt via de webpagina ‘Ongewenst gedrag van verhuurders melden’ op de website van Gemeente Den Haag. Als blijkt dat de verhuur van de woning niet voldoet aan de regels, dan kan de gemeente de verhuurder verplichten om de woning volgens de regels te verhuren. Of zij geeft de verhuurder een boete. Dit meldpunt werkt ook samen met Den Haag Meldt.