RIS314102 Bijlage 1 Aanvraag RD 4e tranche Den Haag Zuidwest Geredigeerd

Regionale kennisdeling en rol van de provincie Zuid-Holland Binnen Den Haag Zuidwest hebben we veel energie en kansen om de brede welvaart gericht te versterken met deze Regio Deal, maar we maken ook afspraken over samenwerking op het gebied van kennis­ deling met de provincie Zuid-Holland, Rotterdam en Delft (Werkplaats Regio Deal). Hier brengen we onze eigen ervaringen en maatschappelijke toepassing van wetenschappelijke inzichten van kennis­ partners samen (onder andere Haagse Hogeschool, Erasmus Universiteit, TU Delft, en de scriptiewerkplaats Zuidwest van Leiden-Delft-Erasmus Centre Governance of Migration and Diversity) en delen deze met de rest van het land. In samenwerking met de partners en kennisinstituten die de effecten van interventies op de brede welvaart monitoren, faciliteert en stimuleert de provincie Zuid-Holland de kennisontwikkeling tussen gebieden met een Regio Deal onderling, en met gebieden die een aanvraag voorbereiden. Het gaat daarbij om directe maatschappelijke toepassing van (academische) kennis en kansen voor verbindingen in de kennislijn Universiteit – HBO – MBO. Onder andere via het verspreiden van relevante publicaties, en het organiseren van expertsessies en debatten over verschillende aanpakken. Uiteraard zijn ook regio’s buiten Zuid-Holland van harte uitgenodigd om deel te nemen.

Verkenning Regionale schaalsprong arbeidsmarktaanpak Daarnaast hebben de gemeenten Delft en Den Haag ook de ambitie om in de toekomst een regionale schaalsprong op gebied van de arbeidsmarktaanpak verder te verkennen. We willen met het ROC, Haagse Hogeschool, Leiden Universiteit en TU Delft samenwerken op het gebied van talentontwikkeling en arbeidsmarktinnovatie. Zowel Delft als Den Haag richten zich met hun Regio Deals op een betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt, en de huidige mismatch op de arbeidsmarkt. Wij pakken dit vraagstuk echter op vanuit eigen invalshoek en mogelijkheden. Met een regionale samenwerking kunnen we verkennen hoe we de ‘lokale’ (campus)ontwikkelingen straks op elkaar aan kunnen sluiten en zo een bredere spin-off kunnen genereren voor de regio. Deze plannen zijn nog niet uitgewerkt of begroot in deze aanvraag, maar zullen verder worden uit­ gewerkt, wanneer de gemeenten in Zuid-Holland inderdaad met een Regio Deal aan de slag kunnen.

Samenwerking Rijk Om de brede welvaart te versterken en vertrouwen te herstellen van en tussen bewoners, zijn een integrale aanpak en een lange adem noodzakelijk. Dat kan alleen als Rijk en gemeente er samen de schouders onder zetten. Ook het herstel van vertrouwen in de landelijke overheid begint bij een

18

PBL-Rapport ‘Keuzes bij het bevorderen van de brede welvaart in de regio’ 2022

23

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

gezonde sociale basis in buurten en wijken. Bij al deze ontwikkelingen is het Rijk een belangrijke partner. Enerzijds in het samenbrengen van kennis en middelen, maar anderzijds ook agendabepalend voor benodigde experimenteerruimte in wet- en regelgeving, of het genereren van de nodige bestuurlijke aandacht voor specifieke regionale opgaven. De tweejaarlijkse Rijk-Regio overleggen, in lijn met de voortgangsrapportages aan college van B&W en gemeenteraad, helpen hierbij.

4.3 Structureel karakter Deze nieuwe Regio Deal wordt nadrukkelijk verbonden aan de samenwerking van het meerjarige Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (in Den Haag onder de titel Brede Aanpak Zuidwest). Dit doen we om de lange lijnen in de ambities van de Regio Deal te kunnen borgen (groot dromen, klein beginnen) en daarmee aan de voorkant te werken aan continuïteit van de initiatieven, die met een vierjarige Regio Deal worden neergezet. Hiermee voorkomen we een carrousel met tijdelijke projecten. Door de plannen van de Regio Deal 4de tranche gericht aan de Brede Aanpak Zuidwest te verbinden, en de cofinanciering ook via de partners in de Alliantieraad Zuidwest te organiseren, creëren we breed eigenaarschap van de plannen en initiatieven van de Regio Deal. Elke twee maanden komt de Alliantieraad bijeen, onder voorzitterschap van de burgemeester, om de voortgang van de Brede Aanpak Zuidwest te bestendigen of bij te sturen. Zo wordt via de lijn van het brede programma gestuurd op de samenhang met de andere thema’s van de brede welvaart en ontstaat stap voor stap een samenhangende aanpak waarin de afzonderlijke interventies, maatregelen en oplossingen elkaar versterken.

Duurzame inzet sociaal weefsel Het gaat in onze Regio Deal aanvraag vooral om interventies die door onze bewoners, lokale onder­ nemers en maatschappelijke partners keer op keer worden genoemd als meest nodig voor het herstel van de leefbaarheid in Den Haag Zuidwest. Denk hierbij aan: 1. het herstellen van sociale veiligheid in buurten (onder andere met de plintenaanpak met specifieke aandacht voor het behouden en versterken van bonafide bedrijvigheid, veiligheid en ontmoetingsruimtes in de wijken); en 2. het langduriger faciliteren van (coöperatieve) wijkbedrijven, die ‘werk van waarde’ creëren voor mensen met grote afstand tot de maatschappij en arbeidsmarkt (onder andere met hulp van de experimenteerruimte in de participatiewet); en 3. serieus werk maken van initiatieven die bewonersparticipatie mogelijk maken (onder meer door het professionaliseren van de Partnerraad Zuidwest, die tijdens de eerste Regio Deal is opgestart; het uitbreiden van initiatieven met buurtbudgetten, een participatiewerkplaats en dergelijke). Een betrouwbare overheid zijn, is hierbij belangrijke drijfveer. Dit betekent onder andere dat we niet met allemaal nieuwe projecten en initiatieven komen in deze aanvraag, maar datgene dat we al (goed) doen, versterken en uitbreiden. En daarmee zorgen voor meer continuïteit van beleid.

Na drie jaar Regio Deal zien we dat er in en tussen de projecten veel onderling contact, samenwerking en sociale verbinding ontstaat. Het ontstaan – en behouden en versterken – van dit ‘sociale weefsel’ is een cruciale eerste stap in het herstel van de sociale basis in Zuidwest en het vertrouwen in de overheid. De installatie van de Partnerraad Zuidwest is een goed voorbeeld van – zij het voorzichtig –

24

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

hersteld vertrouwen. Het belang van deze ontwikkeling kunnen we niet genoeg benadrukken. De Partnerraad Zuidwest en andere vormen van bewonersbetrokkenheid en -participatie, willen we samen met de woningbouwcorporaties, organisaties als SLA en bestaande voorzieningen als Haags Samenspel, verder professionaliseren. We investeren in mensen en in participatie-instrumenten, zodat meer partijen na afloop van deze Deal op eigen benen verder kunnen als serieuze gesprekspartner van de overheid, de corporaties en de gemeente. Dit doen we door het verder versterken en professionaliseren van de bewonersbetrokkenheid in Zuidwest. We benutten deze Regio Dealaanvraag dus vooral om de opgebouwde sociale basis verder te verduurzamen. Van de eerste Deal hebben we geleerd dat de meest impactvolle ontmoetingsplekken professioneel geleid werden. Dit vormt daarom een belangrijk onderdeel van de vervolgaanpak. Onder meer door mensen op te leiden tot vrijwilligerscoördinator of sociaal ondernemer, kunnen de opgezette ontmoetingsplekken en wijkbedrijven straks allemaal professioneel geleid worden door bewoners zelf; en deels ook financieel onafhankelijk worden (niet alleen afhankelijk van gemeentelijke subsidie).

Doordat de corporaties en andere alliantiepartners via SROI investeren en ruimtes ter beschikking stellen op plekken waar zij dienstverlening in de wijken willen leveren, en door te blijven werken aan nieuw gemeentelijk welzijnsbeleid, waarbij de sociale basis een meer centrale preventieve rol speelt (de sociale basis staat inmiddels ook in het nieuwe coalitieakkoord van de gemeente Den Haag), werken we stap voor stap aan verduurzaming van deze belangrijke plekken in de wijken.

Duurzame inzet arbeidsmarktperspectief In de eerste Regio Deal is het creëren van perspectief op werk en werkgelegenheid minder sterk uit de verf gekomen. In de campusontwikkeling en plintenaanpak wordt de economische ontwikkeling in deze aanvraag steviger verbonden aan maatschappelijke doelen: in de clusters van straten en plinten maken we een mix van nieuwe kansen voor MKB en maatschappelijke organisaties, zoals de wijkbedrijven, ontmoetingsruimtes, loketten voor gemeentelijke dienstverlening en dergelijke. In de brede arbeidsmarktbenadering versterken we de gebiedsgerichte en outreachende aanpak in samenwerking met partners om kwetsbare inwoners, ongeacht de doelgroep, te bereiken: steeds worden momenten en infrastructuur in het gebied gebruikt, verbintenissen gecreëerd en zo nieuwe werkwijzen ontwikkeld. Dat geldt ook voor de versterking van de schulddienstverlening. De Regio Dealperiode is er voor het leren en inregelen. Onder meer met welzijn, met corporaties, met buurt­ organisaties, waarna de aanpak onderdeel is van het reguliere, maar veel meer naar het gebied gericht. We verwachten dat ook de borging van de RMT’s de brede arbeidsmarktbenadering gaat ondersteunen. Daar verbinden we mee.

Bij de wijkbedrijven en de Instapeconomie toont de uitgevoerde effectmeting zeer positieve resultaten op meerdere leefgebieden (zoals ervaren gezondheid, taalbeheersing, eenzaamheid, ervaren veiligheid in de buurt). In aanvulling daarop wordt in 2023 een MKBA uitgevoerd om een maatschappelijke businesscase op te kunnen stellen. De baten van de Instapeconomie zijn breder dan het SZW-domein. Dit is de basis voor een bredere afweging met (sociale) partners van de toekomstige financiering. Streven is daarbij dat elke wijk minimaal één wijkbedrijf heeft, en dat elk wijkbedrijf na afloop van deze Regio Deal voor minimaal 50% financieel zelfvoorzienend is. We verkennen in deze Regio Dealperiode graag verder met de partners en het Rijk hoe de instapbaan, als een tussenvorm tussen uitkering en regulier werk, in het stelsel een plek kan krijgen.

25 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

In de gezamenlijke aanpak van drie allianties op het vlak van wonen-onderwijs-werk gaan de investeringen in de grote transities hand in hand met nieuw arbeidsmarktperspectief voor bewoners en een nieuwe kans op personeel voor de bedrijven. De inzet is een duurzame samenwerking en duurzame aanpak. Belangrijk daarbij is dat partners meewerken vanuit hun reguliere rol (zo houden we het vol), maar wel op basis van de bereidheid om de eigen werkwijze aan te passen: de corporaties maken ruimte in het kader van de leefbaarheid en transities; het onderwijs ontwikkelt modules op maat; de gemeente richt het ontsluiten en de voortrajecten naar de aanpak; werkgevers realiseren passende leerwerk- en instroombanen. De afspraken met bedrijven in het kader van SROI geeft de inzet een blijvend zetje. ROC-locatie de Meppel vormt een spilfunctie en zorgt voor groei in de aanpak. En via een ‘ontwikkelpool’ realiseren we meer duurzame begeleiding van bewoners, totdat ze gekwalificeerd werknemer zijn. Na vier jaar zijn het ‘ecosysteem’ en de bouwstenen ingericht en vormen ze onderdeel van de reguliere aanpak en financiële stromen die ook vanuit de Brede Aanpak Zuidwest worden ondersteund.

Het onderhouden van de infrastructuur kan op die manier de nodige procesbegeleiding van de partners blijven vragen; en in het kader van het leven lang ontwikkelen (LLO) en de aanpak van de mismatch op de arbeidsmarkt, leren we meer precies of en waar aanvullende middelen voor toeleiding naar de toekomstbanen nodig zijn.

4.4 Betrokkenheid eerdere Deals Na drie jaar Regio Deal hebben we veel geleerd, zowel op projectniveau (werkzame elementen) als op niveau van integrale samenwerking. We hebben een impactanalyse gemaakt met de titel Bloemrijk verantwoorden, en de impact van de Regio Deal als geheel laten onderzoeken door een extern bureau, RegioPlan. De verschillende lessen zijn tussentijds gedeeld met het Rijk tijdens de halfjaarlijkse Rijk-Regio overleggen en via de voortgangsrapportages en -berichten19. We leren niet alleen van succesvolle projecten, maar juist ook van mislukkingen, zoals bij het project Energieacademie. De belangrijkste lessen, die we zeer nadrukkelijk in deze nieuwe aanvraag meenemen, zijn: 1. Breng focus aan. Als we echt het verschil willen maken in de levens van bewoners, dan moeten we de opgave duidelijk afbakenen, in plaats van de middelen te verdelen over te veel doelstellingen en activiteiten – en zelfs dan is Zuidwest met 70.000 inwoners nog steeds erg groot. Ook daarom brengen we in deze Regio Dealaanvraag focus aan en kiezen we voor twee belangrijke determinanten van de brede welvaart, namelijk sociale samenhang en bestaanszekerheid. Hiermee nemen we ook de aanbevelingen serieus van het Planbureau voor de Leefomgeving en het onderzoek van Atlas van Afgehaakt Nerdeland. 2.

De parels en effectieve werkwijzen ontstaan op het snijvlak van verschillende beleidsterreinen. Daar waar initiatieven samenkomen ontstaat de meeste impact voor de wijk en de bewoners. Dat blijkt uit de impactanalyses van de eerste Regio Deal (Bloemrijk Verantwoorden). Tegelijkertijd krijgen we juist deze initiatieven lastig duurzaam geborgd in staand beleid. Ook zijn hier geen passende regelingen voor bij de afzonderlijke ministeries, omdat deze integrale initiatieven zich niet specifiek

19

Voortgangsbericht Regio Deal 2020 (RIS305122), Tussenrapportage Regio Deal Den Haag Zuidwest t/m 1 juli 2020 (RIS307563), Voortgangsrapportage Regio Deal Den Haag Zuidwest zomer 2021 (RIS310659), 4e voortgangsbericht Regio Deal Den Haag Zuidwest (RIS310659)

26

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

op één beleidsdoel richten. Juist dit soort plannen willen we met de Regio Deal 4e tranche een verdere impuls kunnen geven, waarmee blijvende effecten worden genereerd voor de wijken. Denk aan de plintenaanpak en het bestendigen van wijkbedrijven. 3. Continuïteit in beleid is van wezenlijk belang voor het herstel van vertrouwen in de overheid. Ieder jaar weer opnieuw projectfinanciering moeten regelen, of elke vier jaar de beschikbaarheid van basale sociale voorzieningen laten afhangen van politieke realiteit, wekt geen vertrouwen. Ook betekent dit dat we aan de voorkant zo goed mogelijk moeten afspreken of, en zo ja hoe, we initiatieven meerjarig kunnen borgen als ze succesvol blijken zijn (‘Help, het werkt!’). Maar vooraf is niet altijd helder waar de baten voor een bepaald beleidsterrein zullen vallen, juist omdat we werken op het snijvlak van beleidsterreinen. Doordat de financieringsstromen doorgaans zijn gekoppeld aan enkelvoudige beleidsdoelen, wordt dit een dilemma met de Regio Deal aanpak extra inzichtelijk. Interventies en beleid ten aanzien van de brede welvaart hebben alleen langdurig effect als deze kunnen landen in ‘vruchtbare grond’. Voor de Regio Deal 4e tranche bouwen we daarom vooral voort op hetgeen in de eerste Regio Deal al is opgebouwd.

We willen niet te veel nieuwe innovatieve projecten starten, maar juist hetgeen is opgezet in de afgelopen Regio Dealperiode en de lessen die we hebben geleerd, met een komende Regio Deal verder bestendigen, versterken en vervlechten met de bestaande structuur van de Brede Aanpak Zuidwest. 4. Formuleer vooraf realistische indicatoren. Onderzoeksbureau RegioPlan heeft in 2022 een onderzoek naar de sociaaleconomische impact van de Regio Deal uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt dat de eerste Regio Deal niet aantoonbaar heeft bijgedragen aan de vooraf opgestelde outcome indicatoren zoals minder bijstandsgerechtigden, grotere mate van veiligheidsbeleving en meer werkgelegenheid. Deze indicatoren zijn te hoog over gebleken, en niet direct te relateren aan de inzet van de Regio Deal. Het advies is dan ook om voor de volgende Regio Deal realistischer indicatoren af te spreken, die haalbaar en meetbaar zijn in de looptijd van een Regio Deal. En feitelijk beïnvloedbaar met de beschikbare middelen. 5. De meeste impact is er op ‘buggy- en rollatorafstand’. Er is relatief veel impact behaald als het gaat om het stimuleren van ontmoetingen tussen groepen bewoners, het motiveren en activeren van bewoners om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van de wijk, het herstellen van vertrouwen tussen de gemeente en bewoners, minder eenzaamheid, meer bewegen en taalvaardigheid.

Ontmoeting blijkt vaak de eerste stap te zijn voor het maken van impact. De impact wordt vooral in de nabijheid gemaakt, de ‘rollator en buggy afstand’. We zetten met deze nieuwe aanvraag dus nadrukkelijk in op het bestendigen en versterken van een fijnmazig netwerk van ontmoetingsplekken in Zuidwest. 6. Sociaal weefsel heeft tijd nodig om te groeien. Na drie jaar Regio Deal (waarvan 1,5 jaar Corona) zien we dat er in en tussen de projecten inmiddels veel onderling contact, samenwerking en sociale verbinding ontstaat. Het ontstaan – en behouden en versterken – van dit sociale weefsel is een cruciale eerste stap in het herstel van de sociale basis in Zuidwest en het vertrouwen in de overheid. De installatie van de Partnerraad Zuidwest is hier ook een goed voorbeeld van. Het belang van deze ontwikkeling kunnen we niet genoeg benadrukken en in deze aanvraag heeft het sociale weefsel dan ook een prominente plek. 7. Ontmoetingsplekken en wijkbedrijven professioneel coördineren. Uit gesprekken met projectleiders van ontmoetingsplekken blijkt dat het coördineren en organiseren op veel van deze plekken arbeidsintensief is, administratief en financieel soms lastig is te organiseren, op vrijwillige inzet

27 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

van enkele betrokkenen hangt, en efficiënter kan. Daarom willen we in deze aanvraag ook inzetten op professionaliseren van de ontmoetingsplekken, onder andere door opleidingen te bieden op het gebied van sociaal ondernemerschap. 8. Waardeer ‘werk van waarde’ beter. In veel Regio Dealprojecten is een groot aantal vrijwilligers hard aan de slag en een locatie draait veelal bij gratie van hun inzet en hoge mate van betrokkenheid. Vaak zijn deze vrijwilligers bewoners in de bijstand of met een laag inkomen, die ‘werk van waarde’ doen voor buurtgenoten, daarmee bijdragen aan de leefbaarheid in de buurt, en daarmee vaak zelf ook stappen maken richting (arbeids)participatie. Via onder andere experimenteerruimte in de participatiewet willen we ‘werk maken’ van deze vormen van vorm van arbeid. 9. Verlaag drempels voor deelname aan (arbeids)ontwikkeltrajecten. We hebben gezien dat partners het lastig vinden dat mensen in verschillende doelgroepen vallen qua arbeidsmarktbemiddeling, en dat daar dan verschillende regels voor gelden. Ook vinden zij het lastig dat mensen zonder uitkering niet mee mogen doen in trajecten naar werk (of slechts beperkt). Dat is de reden dat we in de nieuwe aanvraag inzetten op de brede arbeidsmarktbenadering. 10. Afstand tot arbeidsmarkt groter dan vooraf gedacht.

Uit het onderzoek van RegioPlan blijkt ook dat er minder is bereikt als het gaat om de arbeidsparticipatie van bewoners en het verminderen van de aanspraak op bijstand. De ambities voor het toeleiden van bewoners naar werk waren erg hoog. Uit een onderzoek van het Werkoffensief +50020 blijkt dat voor veel bewoners uit Zuidwest de stap naar betaald werk veel minder haalbaar is dan aan het begin van de Regio Deal werd verwacht. In dat onderzoek zijn gesprekken gevoerd met 22.000 mensen die langdurig een uitkering ontvangen (circa 25% hiervan woont in Zuidwest). Hieruit blijkt dat 80% van deze mensen de stap naar regulier werk niet binnen 18 maanden kan maken. Daarom zetten we in deze nieuwe aanvraag meer in op het faciliteren van wijkbedrijven, waar op andere manieren de opstap naar participatie en werk wordt vormgegeven met bijvoorbeeld Instapeconomie en het project Buurtwerk van waarde. 11. Groot dromen, klein beginnen. Naar aanleiding van het faillissement van de Energieacademie heeft Berenschot hier onderzoek naar gedaan21.

Belangrijke lessen waren: • Er is te groot gestart, dit kwam onder andere door de hoge kwantitatieve doelstellingen die in de afspraken zijn vastgelegd; • De governance was niet tijdig en niet goed ingeregeld: de strategische dialoog ontbrak en de gemeente stond te veel op afstand; • Het project was te groot voor een beginnende organisatie: gebrek aan zakelijkheid en organiserend vermogen en daardoor een haperend primair proces; • De partners in de stichting werkten niet goed samen; • Er was meer maatwerk nodig dan vooraf gedacht: kandidaten hebben vaak te maken met multiproblematiek. Aanbevelingen uit het rapport zijn er op drie vlakken, te weten: 1. De governance relaties (bewuste keuze maken ten aanzien van de (juridische) vorm van een project, grip houden op juiste wijze, governance tijdig inrichten), 2. De business case (begin klein en bouw uit wat werkt). Bij dat laatste wordt uitgelegd dat de praktijk van banenprojecten weerbarstig is.

20 21

Bron eindrapport van het Werkoffensief +500 RIS311554 Definitief eindrapport SEA, RIS309998

28 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

3. Maatwerk is vaak de oplossing. Het is van belang om flexibel te kunnen zijn, afhankelijk van wat nodig is. Die ruimte moet je inbouwen in de afspraken. De ambitie om mensen met arbeidspotentieel te verbinden aan baanperspectief, wordt in de nieuwe Regio Deal gerealiseerd in geleidelijke realistische stappen: ontwikkelen via doen, klein beginnen en uitbouwen wat werkt. Een goede samenwerking tussen partners in de keten is onontbeerlijk. We gaan als gemeente dit keer niet te veel op afstand staan, maar blijven partner. Voor deze Regio Dealaanvraag 4e tranche zetten we de goede samenwerking voort, die is opgebouwd tussen woningbouwcorporaties, de gemeente Den Haag en ROC Mondriaan. Deze partijen zijn medio 2022 een coalitie aangegaan op het snijvlak van de allianties wonen - onderwijs - werk in Zuidwest. 12. Programmatisch werken voor Zuidwest. We gaan aan de slag met twee belangrijke lessen voor de gemeente op het vlak van programmatisch werken: • De integrale projecten hebben ons als gemeente een spiegel voorgehouden en getoond hoe ingewikkeld het is om integraal te werken in praktijk: er is meestal sprake van een tijdelijke en samengestelde financiering, met daarbij een veelvoud aan verantwoordingseisen en -momenten.

En er is juist bij ‘snijvlakprojecten’ beperkt zicht op borging als iets feitelijk succesvol blijkt te zijn (want wie neemt straks langdurig het opdrachtgeverschap en daarmee de financiering voor rekening?). Om deze reden werken we vanaf 2023 aan een Zuidwest begroting op gemeenteniveau. • Binnen programma’s wordt meestal gewerkt aan complexe problemen. Vaak is het hiervoor nodig om oplossingen buiten de geëigende kaders te zoeken en zijn veranderingen in reguliere werkwijze en procedures nodig. Dit staat op gespannen voet met de verantwoordelijkheid van de gemeente­ lijke overheid voor het creëren van voorspelbaarheid en gelijkheid bij overheidsprocedures. Met andere woorden, de ambtelijke reflex van bestendigen, borgen, controleren en ontdoen van risico’s in besluitvorming, verhoudt zich slecht tot de inzet van programmatisch werken. En daar wordt juist voor gekozen omdat buiten de staande kaders iets moet worden opgelost, buiten bestaande processen moet worden gewerkt en verandering wordt beoogd van de reguliere ambtelijke werkwijzen. We starten met casusbesprekingen op basis van knelpunten die partners tegenkomen bij projecten en zetten verander- en verbetertrajecten in naar aanleiding van de bevindingen. We gebruiken hierbij de zogenaamde doorbraak methode.

29 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

bijlage 1. Toelichting plannen en begroting

30 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

Toelichting plannen en begroting De Alliantieraad heeft in de Brede aanpak Zuidwest een Top 10 aan meest impactvolle cross-over maatregelen benoemd. De maatregelen die we willen uitvoeren via deze Regio Deal, vormen een selectie uit deze Top 10. Voor het totaalbeeld worden ze hieronder kort toegelicht. De blauwe Regio Dealselectie is gemaakt, omdat deze vijf specifieke maatregelen volgens ons het meest zullen bijdragen aan het versterken van de sociale weefsel en het bieden van perspectief op werk, de focus van onze regiodeal aanvraag. De andere maatregelen, op gebied van onderwijs, preventie jeugdcriminaliteit en wonen, willen we met behulp van andere regelingen versterken.

TOP 10 maatregelen Brede Aanpak Zuidwest Maatregel 1. Extra onderwijs- en ontwikkeltijd onder het motto “Leren in wijk” door uitbreiding van huiswerkbegeleiding, buitenschoolse activiteiten, in combinatie met op school aandacht voor ontspanning, cultuur, leefstijl en gezonde voeding, en inzet op een grote(re) betrokkenheid van ouders. Bestaat uit een combinatie van: Meer intensieve leer- en ontwikkeltijd. Gezonde basisschool van de toekomst en Ouders aan zet. – hiervoor o.a. een beroep gedaan op de Rijke Schooldagregeling. Maatregel 2. Het verbeteren van de woningen door netto nieuwbouw van 10.000 woningen en de renovatie van 8.500 woningen met als resultaat meer betaalbare, energiezuinige en gezonde woningen aansluitend op de woonwensen van de inwoners. - hiervoor wordt o.a. beroep gedaan op de regelingen van het VHF en de WBI. Maatregel 3. Zuidwest, inclusief ZKD, te organiseren als één grote campus van een netwerk van bedrijven, leerwerkplekken, en onderwijsinstellingen, inclusief taalonderwijs voor volwassenen, waardoor bewoners meer kansen krijgen op werk en ondernemers meer kans op nieuwe medewerkers. Bestaat uit een combinatie van; Campus Ontwikkeling (o.a. Techconnect en Meppelweg), versterken vestigingsklimaat en ondernemerschap en Leven lang ontwikkelen. Maatregel 4.

De plinten, bestaande en nieuwe voorzieningen en winkelstrips en -straten te zien als een belangrijke plek voor ontmoeting, als (economische) broedplaats, als bron van buurtinitiatieven en vanuit deze kansen de veiligheidsproblematiek, leegstand en slechte fysieke uitstraling te lijf te gaan. Bestaat uit een combinatie van: Ontmoetingsruimte, fysiek netwerk voor bedrijven, voorzieningen creëren in plinten, bestaande voorzieningen en openbare ruimte en Verminderen ondermijning door versterking lokale economie en bedrijvenstrips en winkelstraten herinrichten / herbestemmen (denk aan Pand Zuidwest, bedrijfsverzamelgebouwen en verduurzaming en intensivering ZKD). Maatregel 5. Via de doorbraakmethode multiproblemen aanpakken inclusief de schuldenproblematiek van jongeren en uiteindelijk via één organisatie de zorgvraag van bewoners op te pakken. Bestaat uit een combinatie van: Doorbraakmethode gericht op kwetsbare huishoudens en Jongeren Perspectief Fonds (overnemen schulden), en Sociaal Contract Moerwijk. Maatregel 6. Jaarlijks woningen beschikbaar te stellen voor professionals die in de wijken werken zoals leraren, politieagenten, zorgmedewerkers. Bestaat uit een combinatie van:

huur/koopwoningen voor docenten PO/VO (plus andere frontlijnwerkers) in DHZW en meer handen in de klas. Maatregel 7. In de verschillende buurten bewoners vaardigheden te laten ontwikkelen, in te spelen op hun talenten, regelruimte te organiseren voor vergoedingen en structurele financiële steun en dat via een coöperatief wijkbedrijf, met als resultaat mogelijk (vrijwilligers)werk. Bestaat uit een combinatie van: Verduurzamen bewonersinitiatieven door inzet op vaardigheden, regelruimte bij vergoedingen en structurele financiële steun. Elke wijk een coöperatief wijkbedrijf gericht op instap-, of basisbanen. Maatregel 8. Voorzieningen voor kwetsbare bewoners te realiseren en kwetsbare bewoners te spreiden over de stad. Maatregel 9. Met onderwijs, politie, jongerenwerk en andere partners vol in te zetten op preventie van jeugdcriminaliteit. – hiervoor is o.a. een beroep gedaan op de regeling Preventie met Gezag Maatregel 10. Last but not least, als sateprikker door alle maatregelen heen, steeds bewoners en ondernemers te betrekken van de planontwikkeling en de uitvoering. * Disclaimer bij deze top 10: de uitvoering is in veel gevallen afhankelijk van de beschikbare middelen.

Verderop in deze bijlage staan de plannen beschreven, die vier (primair) betrokken allianties willen verwezenlijken met deze Regio Deal. Vanuit deze allianties wordt nadrukkelijk samen gewerkt aan de realisatie van de twee hoofddoelen van deze Regio Deal (1. sociaal weefsel versterken en 2. perspectief op werk). De vijf maatregelen die we willen uitvoeren om dat te bereiken, zijn bijna allemaal beleidsterrein overstijgend (‘cross overs’). Dat betekent dat inzet vanuit de diverse allianties nodig is voor de realisatie ervan. Daarom zie je in de financiële tabellen bij verschillende allianties dezelfde maatregelen terugkomen. Bijvoorbeeld: aan het realiseren van de plintaanpak wordt door zowel de alliantie Veiligheid & Leefbaarheid, de alliantie Werk & Economie en de alliantie Gezondheid & Vitaliteit bijgedragen, ieder vanuit de eigen expertise en financiële mogelijkheden Figuur 1: schematische weergave van de integrale opgave

VOORLOPIGE BEGROTING In onderstaande tabel is een totaaloverzicht opgenomen van de begrote kosten per alliantie, onderverdeeld per maatregel. Tabel 1: totaalbegroting allianties Alliantie

Maatregel

Sociale Samenhang en participatie 10. Bewonersbetrokkenheid versterken Vitaliteit en gezondheid 3. Campusontwikkeling 4. Ontmoetingsruimtes en 3. plinten versterken 5. doorbraakmethode 7. Faciliteren wijkbedrijven Werk en Economie 3. Campusontwikkeling 3. Campusontwikkeling en 4. plinten versterken 4. Ontmoetingsruimtes en 3. plinten versterken 7. Faciliteren wijkbedrijven 10. Bewonersbetrokkenheid versterken Veiligheid en Leefomgeving 4. Ontmoetingsruimtes en 3. plinten versterken Eindtotaal

Op de volgende pagina's zijn de plannen van de allianties verder uitgewerkt.

Som van Budget (100%) 7.380.000 7.380.000 8.024.000 1.181.000 2.554.000 3.108.000 1.181.000 36.260.000 21.770.000 2.750.000 480.000 7.610.000 3.650.000 9.200.000 9.200.000 60.864.000

Alliantie Werk & Economie: Opgave • Werk is een belangrijke factor voor bestaanszekerheid. Op individueel niveau is werk doorslaggevend in de strijd tegen armoede. Het verbetert de (mentale) gezondheid van mensen1 en vergroot de bestaanszekerheid. Werk biedt meer dan inkomen en productie. Het brengt structuur, houdt mensen actief, geeft een doel in het leven en levert sociale contacten en status op2. Op collectief niveau zorgt werk voor prikkels, instapmogelijkheden, leven op straat, veiligheid en draagvlak voor sport en cultuur. • Het aantal banen in Zuidwest is zeer laag, 3 banen per 10 inwoners, ten opzichte van 5,5 banen per 10 inwoners voor heel Den Haag. 13,9 % van de inwoners van Zuidwest heeft een bijstandsuitkering, 19 % van de inwoners in Zuidwest is werkloos en 14% maakt geen gebruik van uitkeringsrecht. In Zuidwest woont 40% van alle bijstandsgerechtigden van Den Haag. • Naast het hoge aantal werkzoekenden zijn er veel werkende armen, ongeveer 23% van alle werkende armen in Den Haag. De meesten daarvan werken minder dan 25 uur per week en ruim de helft heeft een flexibele baan als uitzend- of oproepkracht. • In Zuidwest is 11% van de jongeren tussen 16-27 jaar buiten beeld. Geen startkwalificatie, opleiding, werk of uitkering. Dit zijn ongeveer 1.000 jongeren. • Ongeveer 80% van de mensen in Zuidwest heeft een laag of gemiddeld opleidingsniveau.

Van de mensen met een bijstandsuitkering is 90% ongeschoold of zeer laaggeschoold. De mismatch tussen werkzoekenden en de vacatures is dus groot. • Het ontbreken van (stabiel) werk zie je direct terug in het inkomen: het gemiddeld besteedbaar inkomen in Zuidwest is ongeveer 30% lager dan in heel Den Haag. 20% van de huishoudens in de wijk heeft geregistreerde problematische schulden. Kern van de aanpak • Bestaanszekerheid via perspectief op werk is een speerpunt in de brede aanpak van Zuidwest. We versterken werkgelegenheid en ondernemerschap, investeren in een betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt, en starten met de zogenoemde ‘Campusontwikkeling’ rondom de grote transities. De krapte op de arbeidsmarkt wordt benut om met werkgevers, publieke- en branche opleiders oplossingen te realiseren voor personele vraagstukken; en een perspectief op een ‘toekomstbaan’ voor iedereen die wil en kan werken en meedoen naar vermogen. Ondernemerschap en werkgelegenheid in wijk • Het bevorderen van het ondernemerschap spitsen we toe op kans sectoren voor Zuidwest, zoals zorg(innovatie) en (ambachtelijke) maakindustrie. Dit geeft kansen voor de nieuwe ondernemers, maar levert ook nieuwe banen op. Met het inzetten van de kwartiermakers ‘Maak’ en ‘Zorg’ is een basis gelegd - deze bouwen we uit - en zijn de eerste experimenten op het gebied van Social Tech gestart.

Samen met lokale partners zetten we een circulair ambachtscentrum op en bouwen concreet aan een ZorginnovatieHUB rondom het HAGA ziekenhuis. We zetten een ondernemersschool op voor alle sectoren in de wijk. • Ruimte is een cruciale factor om ondernemers te ‘verleiden’ om te komen ondernemen. We creëren concreet ruimte voor bedrijvigheid en ondernemerschap, zoals in de Twickelstraat, de Beatrijsstraat en met Pand Zuidwest. Verder werken gemeente en corporaties de plintenstrategie uit; we zetten daarvoor een plintregisseur en een acquisitiemanager in en zetten samen met partners een methode op om de onrendabele top af te dekken voor startend ondernemers en sociale programmering.

1 2

Paul & Moser, 2009; McKee-Ryan et al., 2005 Jahoda, 1982

• De organisatiegraad van ondernemers in Zuidwest is beperkt. Een sterk MKB trekt ondernemers aan, bevordert sociale cohesie en biedt kansen voor jongeren door middel van stageplekken. We versterken het organisatievermogen van ondernemers, in winkelgebieden, in specifieke kans sectoren (maak en zorg) en via het opzetten van het werken, leren, innoveren in de praktijk. We doen dit o.a. door de succesvolle bedrijfscontactfunctionaris te verlengen en netwerkregisseurs gericht op de Campusontwikkeling in te zetten. (zie ook Campus Zuidwest). Leren & werken in Zuidwest, een brede benadering • Een groot deel van de werklozen in Zuidwest kent een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Er is weinig werk in de wijk. De vraag naar personeel matcht niet met de vooropleiding van de werkzoekenden: de vacatures gaan uit van mbo-niveau 2 of hoger, maar de jongeren en langdurig bijstandsgerechtigden hebben vaak een opleiding op niveau 0-1. Het betekent een lange lijn van ontwikkeling naar werk. • Samen met partners komen we tot een praktijkgerichte arbeidsmarktbenadering ín de wijken. Een aanpak gericht op alle inwoners: jongeren en werkzoekenden mét en zónder uitkering en zzp’ers met weinig stabiele opdrachten. Doel: meer mensen helpen aan een substantiële baan. Loonkostensubsidie wordt ook ingezet om mensen aan de slag te helpen zonder uitkering.

• De gemeente – SZW gaat meer samen ‘oplopen’ met corporaties. De keukentafelgesprekken die zij voeren in het kader van de fysieke vernieuwing kunnen ook de start worden voor activering, voor stappen naar opleiding of werk, of schuldhulpverlening. Leefbaarheidsprojecten van corporaties kunnen van betekenis zijn als stageplek of leer werk plek. Pimp je portiek wordt daarom in samenwerking met de corporaties uitgebreid met Pimp your Garden. • Jongeren komen in de wijkaanpak centraal te staan. De dienstverlening van Jongerenpunt070 start vanuit een extra locatie. Het Jongerenpunt werkt intensief samen met de Preventieve aanpak op het ROC Mondriaan. Door het opzetten van speciale maat(werk)klassen en voorschakeltrajecten (in 4-6 weken klaar voor een leerwerkplek), extra inzet van jobcoaches en de leerwerkmakelaar (die de verbinding maakt met de bedrijven voor leerwerkplekken) gaan minder jongeren de school zonder diploma verlaten. • Op verzoek van de jongerenraad start een stage- en bijbanenloket in en voor de wijk, een samenwerking met Hogeschool, ROC Mondriaan en Randstad uitzendbureau die vanuit hun SROI de inzet voor het project financiert. Jongeren uit de wijk en leerlingen bemensen dit loket.

• De locatie van het entree onderwijs van ROC Mondriaan, de Meppel, ontwikkelt zich met de nieuwe praktijkruimtes voor alle sectoren als motor en centrum voor oriëntatie en empowerment van jongeren en basisschoolleerlingen op het beroepsperspectief. Dat krijgt verder vorm i.s.m. met het bedrijfsleven en het basis- en voortgezet onderwijs. • Voor een deel van de inwoners zit een betaalde baan er (nog) niet in, maar wel het leveren van een waardevolle bijdrage, via activering. Uit de pilots van wijkbedrijf Allekanten en Instapeconomie blijkt het belang van ontmoetingsplekken en activiteiten als opstap om hun horizon te verbreden, talent te ontdekken en eenzaamheid te doorbreken. De instapeconomie wordt uitgebreid. In elke wijk komt een wijkbedrijf zoals Allekanten. • We leren van de Pilot Baankans, een samenwerking tussen de buurtorganisaties en de sociale ondernemers (Social Club): samen gaan zij op zoek naar werkzoekenden die de stap naar een opleiding en (leer)baan bij sociale ondernemers kunnen zetten. • Vroegsignalering helpt de inwoner met schulden, de lokale ondernemer die schuldeiser is en de gemeente in het voorkomen van dure trajecten. Als aanvulling op de huidige benaderingswijzen van inwoners wordt het gezamenlijk huisbezoek geïntroduceerd. Partners zijn hierbij de woningcorporaties en energieleveranciers.

Campus Zuidwest • De ‘campus Zuidwest’ wordt de motor voor de ontwikkeling en innovatie van economie en van de sectoren en creëert banen op alle opleidingsniveaus: we brengen bedrijven en instellingen samen in een (leerwerk)netwerk om leren, werken en innoveren te stimuleren. • De campusontwikkeling start bij vier belangrijke maatschappelijke opgaven: energietransitie, woningbouw, klimaatadaptatie en circulaire economie. De woningbouwcorporaties Staedion, Vestia, Haagwonen, de gemeente den Haag en het ROC Mondriaan zijn een coalitie aangegaan: investeren in leefbaarheid en de grote transities gaan hand in hand met opleiden - (leer)werken - banen voor inwoners in de wijk. Hier willen we ook de voortgezet onderwijs scholen in Zuidwest, zoals het Roemer Visscher College en Zuidwest College bij betrekken.

• Trefwoorden: langdurige beweging; een duurzame infrastructuur voor leren en werken, gericht op de banen voor de toekomst, social return in een duurzame en innovatieve jas, gericht op alle inwoners - het totale arbeidspotentieel, instroombanen op niveau 0 en 1, flexibele korte en langere leerwerk routes op maat; inwoners pas loslaten als dat kan en: klein starten en opschalen bij succes! • Elke partner brengt een stukje van de oplossing in: de corporaties gebruiken hun inkooprelatie naar de bouwondernemingen en aannemers om hen te verbinden aan de aanpak; de sroi waarde is een financiële drager; de bedrijven creëren – met het onderwijs - oriëntatie mogelijkheden, instroombanen en de ontwikkelkans tot (assistent) vakman/vrouw. Het onderwijs ontwikkelt modules en leerwerk routes op maat. De gemeente is mede organisator i.s.m. het jongerenpunt -, enthousiasmeert en bereidt werkzoekenden goed voor, en zet eveneens haar inkooprelatie in. • Met elkaar organiseren we een regionaal social impact-netwerk om kennis en ervaringen te delen, nieuwe kansen te signaleren en innovatieve praktijken te ontwikkelen.

Tabel 2: begroting alliantie Werk & Economie

Alliantie Veiligheid & Leefbaarheid: Binnen de top10 maatregelen van het programma Den Haag Zuidwest vraagt de Directie Veiligheid aandacht voor drie onderdelen, die mogelijk in de aanvraag voor de Regio Deal 4e tranche kunnen worden ondergebracht. Er zijn geen of onvoldoende financiële middelen voor maatregel 4, welke zich richt op ontmoeting en de plintenaanpak. Den Haag Zuidwest kent 29 plinten. Hiervan vallen drie plinten binnen het kernwinkelgebied. Om die reden heeft DSO in 2020 onderzoek gedaan naar de huidige situatie van de plinten. Uit het onderzoek ‘verkenning en visie bedrijvenstrips Den Haag’ blijkt dat het overgrote deel onvoldoende tot zeer onvoldoende scoren op maatschappelijk, sociaaleconomisch, schoon, heel en veilig. Met de regiodeal willen we minimaal 10 plinten aanpakken om de leefbaarheid, veiligheid en economie te verbeteren. Vele plinten scoren ook slecht op het gebied van ondermijning. Niet voor niks zijn 1 op de 5 controles door het Haags Economisch Interventie Team (HEIT) in Den Haag Zuidwest. Er zijn veel zorgen over malafide bedrijvigheid. De levensvatbaarheid van de plinten staat sterk onder druk. Er is sprake van een eenzijdig aanbod en er is veel verloop. In de ondernemingen is vaak geen klandizie. De Jan Luykenlaan en Van Baerlestraat zijn door het College van B&W aangewezen als prioritair gebied.

Deze aanpak laat zien dat met een projectteam en één begroting (dus niet per dienst) een moeilijke opgave als deze mogelijk is. Binnen deze aanpak wordt door de Directie Veiligheid op dit moment onderzoek gedaan naar een vergunningsplicht voor de Jan Luykenlaan en de van Baerlestraat. Een intensief traject waar alle exploitanten in het gebied een vergunning dienen aan te vragen. Daarmee wordt het mogelijk om de aanvragen te onderwerpen aan een Bibob-toets; dit is een instrument dat gebruik kan worden om malafide ondernemers te weren uit het gebied. Het gevolg daarvan kan zijn dat zich bonafide ondernemers vestigen, waardoor de plinten zich herstellen. Het aanpakken van malafide bedrijvigheid vraagt om samenwerking Een ondermijningsaanpak is alleen mogelijk als partners met elkaar samenwerken. Diensten binnen de gemeente, politie, woningcorporaties, makelaars, notarissen en (vastgoed)eigenaren hebben elkaar nodig om malafide bedrijvigheid een halt toe te roepen. Op dit moment mist de integrale regie op de aanpak van de bedrijfsplinten. Net als de aanpak Jan Luykenlaan / Van Baerlestraat willen we meer gebiedsgerichte aanpakken starten door middel van een integrale aanpak voor de bedrijvenplints op schoon, heel en veilig, die ook de sociaaleconomische en maatschappelijke opgave beschrijven. Dit kan door te investeren in: 1.

Transformeren van de plint: Het transformeren van de plint kan op verschillende manieren: a. het aanwijzen van een specifieke branche of gebied waar voortaan een vergunningsplicht geldt; b. leegstand aanpakken door inzet van een transformatiemanager. Dit kan door middel van het aantrekken van bonafide ondernemers, het transformeren naar woningen, of het ondersteunen van de huisvesting van maatschappelijke voorzieningen; c. Leegstand aanpakken door een tijdelijke invulling te geven aan het leegstaande vastgoed. Met de vastgoedeigenaren is een intentieverklaring “Tijdigheid in Zuidwest” opgesteld. 2. Investeren in ontmoetingslocaties: Het verstevigen van ontmoetingsplekken in de plinten draagt bij in de informatiepositie in de buurt. Het verbetert de meldingsbereidheid en vervaagt de anonimiteit van ondernemers; 3. Ontwikkelen van economische bedrijvigheid

Het verbeteren van de fysieke openbare ruimte is een must om het veiligheidsgevoel te verbeteren Voor een aanpak van onveilige winkelstrips is het belangrijk dat naar de totale omgeving wordt gekeken. Alleen het aanpakken van de plinten is vaak onvoldoende. De oorzaak is dat plinten vaak gekoppeld zijn aan een plein of gebied dat aantrekkingskracht heeft op verschillende problematische doelgroepen (jeugdgroepen, dak- en thuislozen of mensen met verward gedrag). Deze groepen geven een gevoel van onveiligheid voor omwonenden, voorbijgangers en bezoekers van het winkelcentrum. Zij veroorzaken overlast doordat zij veel geluid produceren en de omgeving vervuilen. Zij vallen soms anderen lastig. Dit soort omgevingen leiden tot gevoelens van onveiligheid bij omwonenden en bezoekers. De fysieke inrichting is medebepalend voor het gedrag dat mensen laten zien en de veiligheidsbeleving. Een omgeving die aantrekkelijk is en goed gebruikt wordt, zal overlastgevend of crimineel gedrag ontmoedigen en de sociale veiligheid bevorderen. Middels ‘nudging’ kan onwenselijk gedrag worden omgebogen naar wenselijk gedrag. Door veel ogen op de straat zijn er bovendien meer mensen die kunnen ingrijpen wanneer overlast of criminaliteit plaatsvindt. De juiste verlichting kan bepalend zijn voor hoe veilig bewoners en bezoekers zich voelen. Wij zorgen voor: •

•

kwaliteit en aantrekkelijkheid bevorderen o een openbare ruimte met aantrekkelijke functies en een prettig verblijfsklimaat. o het bieden van comfort en veiligheid door de plaatsing van diverse elementen, zoals bankjes, afvalbakken en fietsenrekken. o vergroening met plantsoenen, plantenbakken, e.d. om de loopstromen te beïnvloeden, de aantrekkelijkheid te bevorderen en plekken waar dit niet gewenst is voor hanggroepen te blokkeren. o het sociaal veilig ontwerp aanleggen van de openbare ruimte, met de gewenste materialen en een eenduidige uitstraling. eigenaarschap bevorderen o het programmeren van functies in de openbare ruimte voor de buurt. Uiteraard wordt rekening gehouden met (bestaande of nieuwe) functies in de strips, maar vaak is er ook nog voldoende ruimte voor spelen. o bonafide ondernemers toe te staan samen met bewoners objecten in de openbare ruimte te plaatsen die bijdragen aan ontmoeting (wanneer hiervoor ruimte is). o bonafide ondernemers en bewoners betrekken bij het onderhouden van de omgeving. o natuurlijk toezicht bevorderen, door meer natuurlijk toezicht vanuit de plinten, woningen, en voorbijgangers, door met een goede programmering en fysieke ingrepen zichtlijnen te versterken. o het ontoegankelijk maken van plekken waar men zich verdekt kan opstellen of schuilen (arcades, kolommen, ingangen, e.d.).

o goede duurzame en dynamische verlichting, gericht op de gezichten van voorbijgangers.

Het project Basis op orde heeft meer inzicht gegeven in de factoren die de leefbaarheid in Den Haag Zuidwest onder druk zetten. Het herstellen van vertrouwen is nodig in de wijken van Zuidwest. Als we de burgerparticipatie willen verbeteren, moeten we aantonen dat we de meldingen van bewoners ook serieus nemen en oppakken. In Den Haag Zuidwest is sprake van een opeenstapeling van onderling gerelateerde problemen. Zo’n driekwart van de woningen in Zuidwest is corporatiebezit. Het project ‘de Basis op Orde’ heeft aangetoond dat er in Zuidwest sprake is van veel (illegale) onderverhuur, er worden

wekelijks drugspanden aangetroffen, er zijn vele constateringen van overbewoning van arbeidsmigranten en er wordt op grote schaal uitkeringsfraude geconstateerd. Dit alles beïnvloedt het normbesef in de wijken van Zuidwest. Corporaties beschikken vrijwel niet over personeel die fraude (zoals onderverhuur) proactief kunnen aanpakken. Ook mogen zij geen gebruik maken van de Basis Registratie Persoonsgegevens (BRP) , waardoor ze misstanden zelfstandig kunnen aanpakken. De Haagse Pandbrigrade (HPB) focust zich primair op de particuliere sector en niet op de sociale huursector. Deze misstanden aanpakken vraagt om structurele inzet, met een integrale samenwerking tussen de corporaties, politie en de Haagse Pandbrigrade. We willen deze vormen van ondermijning achter de voordeur blijven aanpakken en het normbesef in de wijken herstellen.

Tabel 3: begroting alliantie Veiligheid & Leefbaarheid

Alliantie Gezondheid & Vitaliteit Sociaal weefsel Met stip op 1: Taal! Participatie, welke dan ook, begint met taalbeheersing. Er is veel behoefte aan taallessen in Zuidwest. Het passief en actief beheersen van de Nederlandse taal is voorwaarde #1 om mee te kunnen doen in de samenleving. Van daaruit volgt ontmoeting, deelname aan activiteiten, vrijwillige inzet en betaald werk. Voor de jeugd spelen de basisscholen in Zuidwest hier al een onmisbare rol in. Het huidige regio Dealproject Talentstart combineert taal- met technieklessen voor volwassenen, inclusief kinderopvang voor (zeer) jonge moeders. Ook wordt daarbij aandacht gegeven aan het ontwikkelen van digitale vaardigheden. De lessen en activiteiten zijn laagdrempelig, dicht bij huis en gericht op talent- en taalontwikkeling en beroepsoriëntatie. We gaan hiermee door, en intensiveren het aanbod (vaker, meer capaciteit, meer locaties) waar we dat kunnen. Het start met taal!

Ontmoeting en participatie. Soms gebeurt dat vanzelf, soms is er een duwtje nodig. Het is gebleken dat die duwtjes in Zuidwest wat harder en vaker nodig zijn dan in sommige andere Haagse wijken. Dit doen we al, maar gaan we meer en deels anders doen. Lief & Leed We starten zo dicht mogelijk bij huis, en voor Zuidwest is dat in veel gevallen de eigen portiek van de flatwoning. Samen met bewoners zetten we in op versterken van de eigen gezamenlijke kracht van de bewoners aan hetzelfde portiek. Ervaren met wie je woont, ontmoeten en samen dingen voor elkaar krijgen. Onze plek als lokale overheid: (laten) luisteren en faciliteren, en verder niet bevoogdend optreden. Zeker ook in de wetenschap dat In Zuidwest de komende jaren grootschalige veranderingen plaats gaan vinden vanwege sloop, nieuwbouw, renovatie. Veranderingen die ook gevolgen hebben voor de bevolkingssamenstelling. Veel nieuwe bewoners nemen hun intrek en moeten zich ook gezien voelen in het sociale netwerk van Zuidwest. De zgn. Lief en Leedstraatjes zijn een uitgelezen middel om daar minimaal de kiem voor te leggen. Zowel in straks geheel nieuwe complexen als in de bestaande en blijvende gebieden. Daarom gaan we hier met de regiodeal 2 graag mee door en introduceren de Lief en Leedportieken. Zuidwest vertelt z’n verhaal Een van de mooie kenmerken van Zuidwest is de aanwezigheid van veel binnentuinen.

Groene gebieden tussen de flats. Gaandeweg zien we een welkome verandering van kaal grasveld met “alleen voor bewoners”-bordje naar een meer open gebied met bv. moestuin of andere gemeenschappelijke functie. Er worden nu bijvoorbeeld ook binnentuinfeestjes georganiseerd waar kinderen workshops schilderen krijgen. Andere locaties in de buurt dienen als buitenbioscoop of voor een workshop verhalen schrijven en verbeelden, workshops kunst en technologie voor jongeren, trainingen voor vrijwilligers en vrijwilligerscoördinatoren, workshops verhalen verbeelden in muurschilderingen, etc. We organiseren dit alles onder de noemer “Zuidwest vertelt z’n verhaal” en we zien dat het werkt voor het versterken van de eigen talenten en het zelfvertrouwen, mondigheid en participatie. De vraag is groot, dus willen we dit ook in regiodeal 2 voortzetten, deels op nieuwe en extra locaties.

Cultuurhuis Een volgende stap is een landmark voor Zuidwest, een plek met allure waar Zuidwest (en heel Den Haag) trots op kan zijn. Vertegenwoordigers van culturele organisaties in en rond Zuidwest, vertegenwoordigers van de woningcorporaties, Wijkz, community builders, bibliotheken pleiten samen met ons voor een multifunctioneel cultuurhuis of -campus (een ‘cultural shopping mall’) met plek voor exposities, workshops kunst en techniek (talentontwikkeling), podia, bibliotheek, horeca, enzovoort. Vorm en programmering van een dergelijk cultuurhuis werken we samen met bewoners verder uit. In de tussentijd gaan dergelijke initiatieven alvast op kleine schaal plaatsvinden, om uit te proberen wat werkt. Zo gaat Museon in oktober met een kleine dependance in Zuidwest van start, als eerste stap naar een kunst-en-wetenschapscampus. We dromen groot!

Gezondheid & Vitaliteit Hoe gaat het verder met mij en mijn kinderen? Die vraag is de laatste jaren van middellange termijn zorgen voor veel mensen in Zuidwest veel en veel concreter geworden: Wat eet ik morgen, vanavond? Hoe betaal ik de huur en energie? Die onzekerheid over de toekomst vertaalt zich in concrete tekorten in het hier en nu, maar ook in een gebrek aan handelingsperspectief, in apathie. Niet meer de kracht hebben om gemaksvoeding het hoofd te bieden en telkens weer verantwoord en vers eten te bereiden, bijvoorbeeld. Of geen geld hebben om een ontbijt voor de kinderen te maken of ze boterhammen voor de lunch mee te geven. Als het blijven bestaan als min of meer autonoom persoon niet vanzelfsprekend is, en domweg niet meer mogelijk valt de basis weg. Er is dan heel wat kracht nodig om door te gaan. Dat is niet iedereen gegeven, vandaar dat we met al onze partners waar dat nodig is adequate ondersteuning willen bieden in de vorm die de omstandigheden vereisen. Een samenhangend aanbod, werken aan de oorzaken zover als we dat kunnen als stad, dat is wat we willen bereken. In Zuidwest is dat nu bijzonder hard nodig. Een van de pijlers, deels oorzaak, deels gevolg is een gezonde leefstijl, zowel fysiek als mentaal. Voldoende bewegen en gezonde voeding zijn vaak de eerste zaken die je er niet meer bij kan hebben wanneer je in bovengenoemde omstandigheden verkeert.

En stress ligt op de loer als het leven niet makkelijk voor je is. Om inwoners hierbij te ondersteunen is het essentieel om goed aan te sluiten bij de leefwereld en hen actief te betrekken bij het vinden van oplossingen. Voor deze aanvraag hebben we rond die noemer een mooi aanbod van beproefde successen en aangepaste of uit te breiden activiteiten. Gezonde basisschool van de toekomst Overgewicht is een probleem in Nederland. Het aantal mensen dat eraan lijdt neemt toe, en bovendien vanaf steeds jongere leeftijd. Zuidwest is geen uitzondering, integendeel, in Zuidwest kampt 33% van de kinderen/jongeren met overgewicht, voor de hele stad is dat 20%. Bij volwassenen gaat het voor Zuidwest zelfs om 49%! We willen onze inzet tegen overgewicht in dit stadsdeel vergroten en ook anders aanpakken. Wij begrijpen dat huishoudens die kampen met bestaanszekerheid, stress en armoede gezonde voeding niet per se als eerste op hun boodschappenlijstje hebben staan. Snel gemaksvoedsel is makkelijker en zoeter, dus een zorg minder op het eerste gezicht. We gaan daarom juist de jonge kinderen 100% bereiken op hun basisschool. We zorgen ervoor dat de leerlingen op school een gezonde lunch krijgen en in de loop van de schooldag verantwoorde

tussendoortjes. De kinderen lunchen gezamenlijk, onder begeleiding van pedagogisch geschoolde medewerkers. Daarmee heeft dit moment behalve voor de voeding ook een sociaal aspect met de onderlinge schoolbrede interactie. De scholen zelf hebben het bijzonder druk en kampen met personeelstekort, dus die gaan we hiermee niet extra belasten. We zorgen ervoor dat leerkrachten hier zo goed als geen extra taak door krijgen. Dat geldt voor de begeleiding van de lunch, maar ook laten we als het even kan de lunch zelf bereiden door wijkbewoners, betaald uiteraard. Zo draagt het project ook bij aan sociale samenhang en lokale arbeid. Dat gaan we samen met de wijkbedrijven opzetten. Uiteindelijk willen we meer basisscholen met dit bewezen effectief project (onderzoek in Limburg) bereiken. Dat is voor nu niet zomaar haalbaar, ook omdat scholen en anderen moeten gaan ervaren dat dit kan en werkt. Drie scholen hebben serieuze belangstelling, we streven ernaar om met zeker twee van hen te starten en breiden langzaam uit als dat ook financieel mogelijk is.

Sport Sport is soms een doel op zich, maar niet in dit kader. Natuurlijk, meegenomen en goed voor het eigen zelfbeeld als er een groot sporter uit het gebied voorkomt, maar hier mikken we op de gezondheidseffecten van sport en bewegen. Haags Sportkwartier Het living lab Haags Sportkwartier werkt in Zuidwest en combineert ontmoeten met bewegen en sport. Het Sportkwartier organiseert nieuwe vormen van sportaanbod die leiden tot een hogere sport- en beweegparticipatie en daarmee de sociale cohesie en veerkracht in de wijken versterkt. Ook hier geldt weer; niet alleen vanuit de traditionele sportaccommodaties, maar ook vanuit andere, voor de niet-direct sportminnende Zuidwest-er minder intimiderende omgevingen zoals de sportieve buurthuizen. Het living lab maakt die naam waardoor samen met de Haagse Hogeschool, bewoners en organisaties onderzoek te doen: kijken en uitvinden aan welk sportaanbod behoefte is bij bewoners, op welke manier en onder welke voorwaarden. Op deze wijze onderzoeken we wat werkzame interventies zijn die sociale cohesie van de vier wijken kunnen versterken. Het Sportkwartier werkt, zo is de afgelopen jaren gebleken. Er worden bewoners bereikt die anders niet gezien worden, letterlijk en figuurlijk. Met deze aanpak krijgen we bewoners in beweging en zien we veel kansen die benut kunnen worden om het effect en bereik verder te vergroten.

Dit is input voor het verbeteren van de beleids- en uitvoeringspraktijk. We willen daarom graag doorgaan met het living lab in Den Haag Zuidwest.

Ketenaanpak Overgewicht aanpakken met gezonde voeding en beweging is goed, maar voor een blijvend resultaat helaas meestal niet voldoende. Overgewicht is vaak een symptoom van onderliggende (multi)problematiek in het gezin; zoals armoede, schulden, sociaal isolement, gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid. Daarom zetten we al een aantal jaren bewust in op een ketenaanpak. Deze moet de kloof tussen systeemwereld (het aanbod van professionals) en de leefwereld van de gezinnen (hun dagelijkse strijd om te overleven, in een omgeving die verleidt tot ongezond gedrag) helpen overbruggen. Vanuit de huidige regiodeal zetten we daarom graag een drietal activiteiten voort, die met elkaar een samenhangend pakket vormen door de achtereenvolgende focus op kinderen, jongeren en volwassenen.

Gezinsketenaanpak Het op tijd signaleren en begeleiden van kinderen met ernstig overgewicht benaderen we breed, via de gezinsketenaanpak. Deze gaat uit van een gezinsgerichte aanpak van overgewicht inclusief de problemen daarachter door afstemming en samenwerking tussen het zorgdomein en het sociaal domein. We hebben het dan niet alleen over coördineren en overleggen. Dat ook, maar de gezinsketenaanpak kenmerkt zich juist door met en ín het gezin aan de slag te zijn. Begeleiding in het gezin met gezond koken, de achterliggende problematiek bespreekbaar maken en doorzetten naar de specialisten op dat vlak. Dat wordt gezien en gewaardeerd, ook door de zorgverzekeraars: vanaf 2024 zal een deel van deze ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas door hen worden vergoed. Als gemeente blijven we verantwoordelijk voor uitvoeringskosten in het sociale domein. Mobiel gezondheidsteam De eerste stap is vaak de moeilijkste. Vind maar eens uit waar je moet zijn en ga er vervolgens ook naar toe. Ook voor Zuidwest geldt dat er veel goede bestaande initiatieven zijn op het gebied van sport, bewegen en gezonde leefstijl in beeld te krijgen, maar die niet altijd worden gevonden, ook niet door lokale professionals. Dat bleek ook uit de ervaringen met het preventieloket. We gaan door met de hulp en doelen van dat loket, maar dan wel op een andere manier aangeboden.

Het loket was plaatsgebonden en deed goed werk mits men er naartoe kwam. We maken nu de stap naar een mobiel gezondheidsteam, dat in een deel van Den Haag Zuid West wordt ingezet. We willen dit graag uitbreiden naar heel Den Haag Zuid West. We hebben daarmee “ambassadeurs” in de wijken (In Moerwijk bv de Moerwijk Moeders) die zijn of worden opgeleid en begeleid door de GGD om met hun mede-buurtgenoten gezondheidsthema’s te bespreken. Gewoon, jouw eigen buurvrouw of –man. Die jouw taal spreekt, figuurlijk én letterlijk. Hierdoor wordt een nieuwe groep bereikt die niet via andere kanalen bereikt wordt. Zij worden als nodig op een laagdrempelige, niet-bedreigende manier op weg geholpen naar relevante partners en activiteiten in de wijk dankzij een intensieve samenwerking tussen het mobiele team, de 1e lijn (huisartsen, fysio, diëtisten) en andere wijkpartners (bewoners en professionals). Ook zijn er afspraken gemaakt met negen stedelijke werkende (gezondheids)organisaties. Voel je Goed! Met ‘Voel je Goed!’ hebben we de combinatie van taal en gezondheid optimaal bij de kop. Volwassenen die (samen met hun gezin) willen werken aan een gezonder gewicht en moeite hebben met de Nederlandse taal kunnen gebruik maken van een combinatieaanbod van bewegen en beter kunnen lezen, schrijven en/of rekenen.

De lokale Zuidwest huisartsenorganisatie verwijst nu ook actief door waardoor het aantal deelnemers is gestegen. De eerste resultaten zijn veelbelovend. Deze interventie sluit veel beter aan bij deze doelgroep dan reguliere interventies. Deze samenwerking willen we de komende periode verder uitwerken en intensiveren. Sociaal contract Moerwijk, onderdeel van Zuidwest, heeft de primeur: samen met bewoners is door vele zorg- en welzijnsorganisaties, verzekeraars en de gemeente gestart met een sociaal contract. Het sociaal contract introduceert op drie terreinen een vernieuwende aanpak. Ten eerste staan bewoners aan het stuur; zij hebben aangegeven wat de meest urgente problematiek is en waar