RIS314102 Bijlage 1 Aanvraag RD 4e tranche Den Haag Zuidwest Geredigeerd

AANVRAAG REGIO DEAL 4 DE TRANCHE

Den Haag Zuidwest

DEN HAAG ZUIDWEST

Beste Lezer, De 70.000 bewoners van Den Haag Zuidwest verdienen nieuw perspectief. Het is tekenend voor hun energie en veerkracht dat veel van hen zelf het voortouw nemen om welvaart en welzijn in Zuidwest te verbeteren. Maar bewoners kunnen dit niet alleen en vragen de overheid, het maatschappelijk veld, het bedrijfsleven en andere partners, daar een serieuze, meerjarige bijdrage aan te leveren. Ik ben ervan overtuigd dat we met de plannen in deze aanvraag die serieuze bijdrage kunnen leveren. En ik hoop van harte dat het Rijk ons hierin steunt. Want alleen samen kunnen we serieus werk maken van de brede welvaart in Den Haag Zuidwest. Jan van Zanen, Voorzitter Alliantieraad Zuidwest

2

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Inhoudsopgave HOOFDSTUK 1

4

1.1 Partijen

4

1.2 Regio

5

1.3 Eerdere Regio Deals

7

HOOFDSTUK 2

8

2.1 Opgave

8

2.2 Voorgestelde aanpak

11

HOOFDSTUK 3

17

3.1 Financiering

17

HOOFDSTUK 4

21

4.1 Doelgroep

21

4.2 Organisatie en samenwerking

21

4.3 Structureel karakter

24

4.4 Betrokkenheid eerdere Deals

26

BIJLAGEN 1. Toelichting plannen en begroting 2. Literatuurlijst 3. De wijk in cijfers 4. Hoofdambities Regio Deal binnen Brede Aanpak 5. Foto’s ondertekening aanvraag 6. Ondersteuningsbrief Provincie Zuid-Holland

N.B. Dit document is een bijlage bij de Regio Dealaanvraag, die namens de Alliantieraad Zuidwest wordt ingediend. Het betreft een uitgebreidere versie van de formele aanvraag; het voorliggend document volgt dezelfde indeling en beantwoordt dezelfde vragen. Echter, in dit document wordt meer onderbouwing gegeven voor de opgave, de voor­ gestelde aanpak en de financiering ten behoeve van de volledigheid. De aanvraag zelf is zelfstandig leesbaar.

3

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Hoofdstuk 1 1.1 Partijen Deze aanvraag wordt ingediend namens de Alliantieraad van Den Haag Zuidwest. Deze publiek-private raad is ontstaan uit het ‘Verbond van Zuidwest’ dat op 8 juli 2021 door meer dan honderd betrokken partijen bij Den Haag Zuidwest werd ondertekend. De ondertekenaars, waaronder bewoners, ondernemers, scholen, het maatschappelijk veld, het Rijk en de gemeente, beloofden hiermee zich de komende twintig jaar samen in te zetten opdat bewoners van Zuidwest zich net zo gezond voelen, een net zo goede schoolloopbaan doorlopen, zich net zo veilig, thuis, met elkaar verbonden voelen, waar mogelijk deelnemen aan de arbeidsmarkt en in ieder geval bestaanszekerheid kennen en schulden-zorgenvrij zijn, en even goed wonen als een gemiddelde Hagenaar. Vervolgens hebben deze partners op zes thema’s allianties gesmeed en gezamenlijk de Brede Aanpak Zuidwest opgesteld1. In de allianties zitten onder andere bewoners, bedrijven, zorgverzekeraars, huisartsen, paramedici, welzijnsorganisaties, onderwijsinstellingen, woningbouwcorporaties, ondernemersverenigingen, hulpdiensten, politie, ziekenhuizen en ontwikkelaars. De Brede Aanpak is een krachtige, twintigjarige, integrale aanpak om de brede welvaart in Den Haag Zuidwest te verbeteren.

Maatregelen op het gebied van wonen en leefomgeving, onderwijs, veiligheid en leefbaarheid, gezondheid en vitaliteit, werk en economie, participatie en sociale samenhang worden in samenhang bekeken en opgepakt. Het doel van de Brede Aanpak is dat in 2040 bewoners van Zuidwest dezelfde kansen hebben als de andere inwoners van Den Haag. De partners in de zes allianties laten zich vertegenwoordigen door de Alliantieraad Zuidwest. Via de Alliantieraad zijn de partners in de allianties gecommitteerd en verbonden aan de Brede Aanpak Zuidwest en werken ze samen aan planvorming en –uitvoering. Elke alliantie heeft een voorzitter met mandaat van het veld dat hij of zij vertegenwoordigt: • Alliantie Onderwijs, Pierre Heijnen, voormalig voorzitter van het College van Bestuur ROC Mondriaan; • Alliantie Werk & Economie, Harry Wientjens, voorzitter Economic Board The Hague; • Alliantie Wonen & Leefomgeving, Mohamed Baba, bestuursvoorzitter Haag Wonen; • Alliantie Veiligheid & Leefbaarheid, Esther Lieben, commandant Brandweer Haaglanden; • Alliantie Gezondheid & Vitaliteit, Jet Bussemaker, hoogleraar Health Campus van het LUMC en Universiteit Leiden; • Alliantie Sociale Samenhang & Participatie, Charlie Ortega, directeur Stichting Leergeld; De zes alliantievoorzitters vormen samen de Alliantieraad Zuidwest aangevuld met: • de burgemeester van Den Haag, Jan van Zanen (als onafhankelijk

voorzitter); • de portefeuillewethouder Zuidwest, Martijn Balster; • de Rijksvertegenwoordiger Nationaal Programma Zuidwest, Inge Vossenaar; • de voorzitter van de Partnerraad Zuidwest,2 Rachid el Menhali (de stem van bewoners)

1 2

Programmaplan Brede Aanpak Zuidwest, Alliantieraad Zuidwest, 12 november 2021, RIS310939 De Partnerraad is een adviesorgaan van bewoners, dat het stadsbestuur gevraagd en ongevraagd adviseert over de ontwikkelingen in Den Haag Zuidwest.

4

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Zo vertegenwoordigt deze publiek-private raad sinds eind 2021 op bestuurlijk niveau een zeer brede groep van betrokkenen uit Zuidwest. De Alliantieraad stuurt op doelen van de Brede Aanpak Zuidwest. Hierbij focust de raad op de integraliteit van maatregelen. De problemen in Zuidwest hangen veelal met elkaar samen en versterken elkaar. Daarom zijn maatregelen nodig die meerdere (beleids) terreinen en expertises raken. In de Alliantieraad komen al deze terreinen en expertises samen en wordt het verschil gemaakt met de zogenaamde ‘cross-overs’: maatregelen die meer dan één beleids­ terrein raken en ervoor zorgen dat het geheel meer is dan de som der delen. Daarom wordt deze aanvraag ingediend namens de voltallige Alliantieraad van Den Haag Zuidwest. De gezamenlijke inzet van de Alliantieraad en alle alliantiepartners maakt de impact van de Regio Deal nog krachtiger, en geeft de Deal een bredere regionale uitstraling.

1.2 Regio Den Haag Zuidwest beslaat een groot gebied van maar liefst 730 hectare in het stadsdeel Escamp. De afstand van station Moerwijk naar de Lozerlaan aan de andere kant van Zuidwest bedraagt 4,5 kilometer. Er wonen ruim 70.000 mensen in Zuidwest, evenveel als in een stad als Gouda. Zuidwest bestaat uit de naoorlogse wederopbouwwijken Moerwijk, Morgenstond, Bouwlust en Vrederust. Deze vier wijken zijn in jaren ‘50 en ‘60 gebouwd voor de middenklasse. In oorsprong zijn het ruim opgezette wijken met veel licht, lucht en ruimte waar destijds mensen heel graag wilden wonen. Het tij is echter gekeerd. Langzaam maar zeker gleden deze ‘wijken van hoop en perspectief’ af. De (sociale) woningvoorraad is verouderd en van slechte kwaliteit. Bewoners die het konden betalen, trokken in de loop der jaren weg naar Vinex-wijken. Voor hen in de plaats kwamen huishoudens met een smalle beurs. Daarbij wordt een groot deel van de sociale huurwoningen toegewezen aan kwetsbare groepen. Hierdoor is een opeenstapeling van problemen in deze wijken ontstaan. In Zuidwest staan nu bijna 33.000 woningen. Circa 70% van de woningen zijn corporatiewoningen, die veelal verouderd zijn en in slechte staat verkeren. Het merendeel van de woningvoorraad (86%) bestaat uit appartementen.

De vier wijken in Zuidwest hebben nog steeds een groen karakter en een stedenbouwkundige opzet met stempelstructuur en voorzieningen langs lange lijnen en singels. Tussen de jaren ‘50 en ‘60- flats vind je veel groene binnentuinen, die voor een deel slecht onderhouden en slecht toegankelijk zijn. Aan de randen van Zuidwest zijn twee grote wijkparken: de Uithof en het Zuiderpark met een openluchttheater en een moderne sportcampus waar het ROC en de Haagse Hogeschool hun sport­ opleidingen verzorgen. Ook elders in Zuidwest zijn relatief veel sportvelden te vinden, die vooral plek bieden aan voetbalverenigingen. Het belangrijkste winkelcentrum is Winkelcentrum Leyweg. Hier is de laatste jaren veel leegstand ontstaan. Verder is Zuidwest voornamelijk een woonwijk met in de plinten her en der kleinschalige – soms schimmige – bedrijvigheid. Aangrenzend aan Zuidwest ligt het bedrijventerrein Zichtenburg Kerketuinen Dekkershoek (ZKD). Dit is een terrein van 60 hectare met circa 400 bedrijven waar zo’n 8.000 werknemers werken. Ook is er een vestiging van het ROC Mondriaan gericht op techniek en de onlangs vernieuwde onderwijs-

5

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

locatie de Meppel, waar veel MBO Entree opleidingen in één gebouw zijn gevestigd. Een grote werkgever in de zorg is het nabijgelegen Leyenburg ziekenhuis. Ook het Westland met kas- en tuinbouw biedt werkgelegenheid in de nabijheid van Zuidwest.

Figuur 1: Zuidwest in de regio

Figuur 2: Zuidwest Leefbaarheid

6

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

1.3 Eerdere Regio Deals In de zomer van 2019 is de eerste Regio Deal Zuidwest gesloten met het Rijk. De urgentie in Zuidwest was toen ook al hoog en er is destijds €18 miljoen aangevraagd. Echter, er werd €7,5 miljoen toegekend. Met veel toewijding van partners en gemeentelijke beleidsafdelingen heeft Den Haag gezorgd voor ruim 65% cofinanciering bovenop de Rijksbijdrage. Op inhoud heeft deze eerste Regio Deal gedurende 2021 en 2022 als vliegwiel gewerkt voor diverse (concrete) onderdelen van de Brede Aanpak Zuidwest. De eerste Deal loopt halverwege 2023 af. De resultaten van de eerste Regio Deal zijn positief. Met de Deal hebben we een goede eerste stap gezet richting het herstel van Zuidwest. We merken dat we via de Regio Dealprojecten in contact komen én blijven met bewoners die vaak niet worden bereikt door het gemeentelijke beleid. Kenmerkend voor deze succesvolle Regio Dealprojecten is dat zij de behoeften en perspectief van bewoners centraal stellen en de (financiële) grenzen van de gemeentelijke beleidsdomeinen overstijgen. Daarbij komt dat de Regio Dealprojecten, maar ook de oprichting van de Partnerraad Zuidwest, hebben geleid tot meer interactie tussen bewoners, beleid en bestuur. Zo is een voorzichtig begin gemaakt met het herstel van vertrouwen.

Dit is een belangrijk, maar nog kwetsbaar succes in een gebied waar het vertrouwen van bewoners in de overheid schrikbarend laag is: 17% in 2021. Dit broze vertrouwen moeten we koesteren en zeer zorgvuldig proberen uit te bouwen. Tegelijkertijd zien we dat de meest impactvolle Regio Dealprojecten op het snijvlak van diverse beleidsterreinen liggen en dat deze (nog) lastig structureel te borgen zijn. Ook constateren we dat sommige projecten duurzamere impact zouden hebben als de overheid ze meerjarig faciliteert. Het opstarten ervan met hulp van de Regio Deal is niet toereikend voor duurzaam succes, een langere adem is nodig. Dit geldt onder andere voor de wijkbedrijven en ontmoetingsplekken. Het is duidelijk dat de Regio Dealprojecten een gat vullen dat de afgelopen jaren is ontstaan door de bezuinigingen in het sociale domein. Die bezuinigingen hebben veel effect gehad op kleinschalige en laagdrempelige voorzieningen, zoals ontmoetingsruimtes in wijkcentra, wijkbedrijven en kleine buurtkamers. Deze fysieke locaties blijken echter een belangrijke voorwaarde voor sociale samenhang, en om in contact te komen en te blijven met mensen - zeker ook als overheid. Vanuit deze locaties kunnen bewoners, ondersteund door professionals, elkaar helpen en elkaar stimuleren richting (vrijwilligers)werk, taalvaardigheid en maatschappelijke en fysieke vitaliteit.

Helaas vallen deze voorzieningen buiten de wettelijke taken van de Jeugdwet, Participatiewet of Wmo. Terwijl juist deze voorzieningen helpen voorkomen dat mensen een beroep doen op diezelfde wetten, met alle bijbehorende kosten van dien.3 Met een Regio Deal 4de tranche, kunnen we gestructureerd inzetten op de verduurzaming van de resultaten van de eerste Regio Deal. In paragraaf 4.4 staat hoe we de lessen uit de eerste Deal hiervoor benutten.

3

Het negatieve effect van het wegvallen van laagdrempelige voorzieningen in de wijken op de sociale cohesie, wordt nog eens versterkt door andere maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de individualisering en digitalisering, waarin lang niet iedereen kan meekomen, en de toename van niet kansrijke nieuwkomers en kwetsbare bewoners in deze wijken met veel goedkope sociale woningen.

7 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Hoofdstuk 2 2.1 Opgave In Den Haag Zuidwest staat de brede welvaart enorm onder druk. Bewoners hebben het er op alle fronten slechter dan andere inwoners van Den Haag en de regio4. De decentralisaties van de jeugdwet, Wmo en Participatiewet hebben groot effect gehad op Zuidwest. Psychiatrische instellingen werden gesloten vanuit de gedachte dat mensen onder begeleiding in een bestaande wijk moeten kunnen wonen. Tegelijkertijd vielen veel voorzieningen voor bewoners de afgelopen jaren weg, terwijl er – mede door het woningtoewijzingssysteem – veel kwetsbare mensen in Zuidwest wonen. Hierdoor staat het sociaal weefsel in Zuidwest al langere tijd onder druk en hebben bewoners het onderlinge contact verloren. Vanwege de eenzijdige woningvoorraad kunnen bewoners geen wooncarrière maken binnen Zuidwest. Mensen die het goed hebben trekken daarom vaak het gebied uit, de kwetsbare bewoners blijven achter. Gevolg is dat door armoede, schooluitval, (jeugd)criminaliteit, (jeugd)werkloosheid, overlast gevende bewoners en ondermijnende criminaliteit de brede welvaart in Zuidwest steeds verder achteruitgaat. Bovendien worden de bewoners van Zuidwest extra hard geraakt door de economische en sociale gevolgen van inflatie, de coronacrisis, energiecrisis, woningcrisis en de oorlog in Oekraïne.

Het onderzoek van RaboResearch naar brede welvaart bevestigt dat en toont aan dat juist mensen zonder werk en met lage inkomens extra kwetsbaar zijn voor stapeling van problemen, en dat Den Haag Zuidwest, net als Rotterdam-Zuid, momenteel onderaan de ladder van de brede welvaart staan.5

De cijfers spreken voor zich - Veel huishoudens in Zuidwest leven in armoede. Eén op de vijf huishoudens moet rondkomen van een inkomen op of rond het sociaal minimum. Dat is twee keer zoveel als gemiddeld in Den Haag (20% in Zuidwest versus 11% in Den Haag)6. - Het gemiddelde inkomen per persoon is in Zuidwest €19.500 per jaar versus €27.500 in Den Haag5. - Eén op de vijf huishoudens in Zuidwest heeft problematische schulden, veel meer dan gemiddeld in Den Haag (20% versus 13%)7. - In Zuidwest zitten twee keer zoveel mensen in de bijstand als gemiddeld in Den Haag (15% versus 7%)5. Uit de evaluatie van het Werkoffensief +500 van de gemeente Den Haag blijkt dat ruim 80 % van de bijstandsgerechtigden die langer dan anderhalf jaar in de bijstand zitten, niet binnen 18 maanden kan uitstromen naar regulier werk. Voor 40% geldt dat eerst belemmeringen moeten worden weggenomen, waarna deze mensen – soms jarenlang – in de veiligheid van hun eigen omgeving (wijk of buurt) vertrouwen op moeten bouwen, voordat ze zich kunnen ontwikkelen. Voor de andere 40% is een instapbaan (basisbaan) of vrijwilligerswerk het maximaal haalbare8. - In Zuidwest zijn er 35 banen per 100 inwoners, terwijl het Haags gemiddelde 89 per 100 inwoners is.

4 ‘Koersen op Brede Welvaart in Zuid-Holland’, 2 november 2022 5 Grote-verschillen-in-ervaren-brede-welvaart-tussen-en-binnen-gemeenten en kwetsbaar bij werkloosheid + laag inkomen – Floris Jan Sanders en Rogier Aalders, RABO – juni 2022 6 CBS, kerncijfers wijken en buurten 2020 7 CBS-Dashboard schuldenproblematiek – oktober 2021 8 Gemeente Den Haag, Einderapport werkoffensief +500 – februari 2022

8

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

- Bewoners in Zuidwest hebben vaker een chronische ziekte. Ruim 30% heeft één of meer lichamelijke beperkingen, terwijl dit gemiddeld in Den Haag 20% is9. - Inwoners van de Haagse achterstandswijken, waaronder Zuidwest, leven gemiddeld 10 jaar korter in goede gezondheid dan andere inwoners van Den Haag10. - Bijna de helft van de bewoners in Zuidwest is laagopgeleid (46%), in Den Haag is dit 30%11. - Kinderen scoren gemiddeld één schoolniveau lager op de CITO-score dan hun leeftijdsgenoten elders in Den Haag12. - 48% van de basisschoolleerlingen in Zuidwest hoort tot de categorie met de grootste kans op onderwijsachterstanden13. - Een kwart van de jongvolwassenen (18-30 jaar) heeft geen startkwalificatie (minimaal MBO-2 niveau), in de rest van Den Haag is dit 16%10. - De sociale cohesie in Zuidwest wordt gewaardeerd met een 5,1. Dit is 0,7 punten lager dan gemiddeld in Den Haag (5,8)10. - Zo’n 9% van de bewoners in Zuidwest voelt zich vaak onveilig, waarbij opvalt dat dit percentage voor mensen in Moerwijk zelfs oploopt naar 13%. Het Haags gemiddelde ligt op 5%10. - Bijna een kwart (23%) van de bewoners van Zuidwest ervaart criminaliteit in de buurt en in Moerwijk is dit zelfs bijna één op de drie (30%). Dit is veel hoger dan het gemiddelde in Den Haag (18%)10.

- Slechts 29% van de bewoners in Zuidwest heeft gestemd bij de laatste verkiezingen, flink lager dan gemiddeld in Den Haag (43%)14. - In Zuidwest heeft 17% van de bewoners geen regie op hun eigen leven (Den Haag 12%) 8.

Gebrek aan perspectief en regie Al deze factoren maken het moeilijk voor een groot deel van de bewoners in Zuidwest hun leven zinvol en met perspectief in te richten. En dit leidt tot ‘afhaken’. Zoals beschreven in de Atlas van afgehaakt Nederland15 zijn gebrek aan perspectief en gebrek aan regie op je eigen leven een voedingsbodem om niet meer mee te doen in de maatschappij. Dit zien we ook terug in de lage opkomst in Zuidwest bij de verkiezingen (29%). Het vertrouwen in de overheid, politiek en instanties is laag. Veel mensen in Zuidwest voelen zich geen onderdeel (meer) van de samenleving en zijn ‘afgehaakt’. De komende tijd zal het sociaal weefsel in Zuidwest nog sterker onder druk komen te staan vanwege de geplande stadsvernieuwing. Daarbij komen de sociale en economische gevolgen van de inflatie, woningcrisis en energiecrisis. Die zijn extra sterk voelbaar in Zuidwest en hebben grote impact op de bewoners in Zuidwest, jong en oud. In deze tijd van groeiende onzekerheden en veranderingen, is het belangrijk om bewoners in Zuidwest met elkaar te verbinden (ontmoeting), een stem te geven (burgerparticipatie) en in hun eigen tempo (regie) mee te laten doen in de maatschappij (aanhaken) en hun leven zinvol vorm te geven (perspectief).

9 RIVM, Gezondheidsmonitor 2020 10 GGD Haaglanden Gezondheidsgids 11 Den Haag in Cijfers, 2020 12 Den Haag in Cijfers, 2019 13 Alle basisschoolleerlingen zijn landelijk ingedeeld in groepen naar mate van achterstand, waarbij de groep 15% leerlingen met grootste achterstand één groep vormen. 48% van de leerlingen in Zuidwest valt in deze groep. In Den Haag valt 27% in deze groep, bron: Den Haag in Cijfers 14 Den Haag in Cijfers, 2022 15 Atlas van Afgehaakt Nederland Over buitenstaanders en gevestigden - Josse de Voogd & René Cuperus

9

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Zonder sociaal weefsel vallen alle pogingen om de brede welvaart te verbeteren in ‘onvruchtbare grond’. Daarmee is het sociaal weefsel een randvoorwaarde voor het bieden van perspectief op bestaanszekerheid, en een belangrijk fundament voor het verbeteren van brede welvaart in Zuidwest. Kortom: de bewoners van Zuidwest verdienen beter. Het is belangrijk dat zij weer perspectief krijgen, weer regie krijgen op eigen leven en het vertrouwen in hun overheid niet definitief verliezen. Met de eerste Regio Deal is hier een goed begin mee gemaakt, maar in het licht van de problematiek in Zuidwest, is de inzet vanuit de eerste Regio Deal te kleinschalig gebleken en nog onvoldoende verbonden aan een bredere integrale aanpak. Die kans is er nu nadrukkelijk wel: door de Regio Deal 4de tranche te verbinden aan de Brede Aanpak Zuidwest.

Regio Deal in context van de Brede Aanpak Zuidwest De allianties in Zuidwest hebben gezamenlijke ambities geformuleerd om de brede welvaart voor de bewoners van Zuidwest te verbeteren. Deze ambities zijn uitgewerkt in de Brede Aanpak Zuidwest, inclusief een top 10 van meest impactvolle maatregelen. Alle maatregelen van de Brede Aanpak richten zich op facetten van brede welvaart volgens de definitie van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). De kracht van de Brede Aanpak zit in het integrale karakter: verbeteringen ten behoeve van ontplooiing, welbevinden, gezondheid, goede woonomstandigheden, veiligheid, werk en participatie worden in samenhang opgepakt. Wat gaan we komende 20 jaar doen met de Brede Aanpak? Kinderen starten op de voorschool en gaan goed voorbereid naar de basisschool. Op de basisschool worden eventuele achterstanden ingehaald (onder andere met behulp van de Rijke Schooldag). Als de kinderen op het voortgezet onderwijs zitten, voorkomen we schooluitval en zorgen we voor een soepele overgang naar werk. Daarbij stimuleren we dat ouders goed betrokken zijn bij de opvoeding en school, want dat is een randvoorwaarde voor een succesvolle schoolopleiding. Mensen die niet meer mee kunnen komen in het arbeidsproces betrekken we bij wat er in de samenleving en in de wijk gebeurt (Regio Deal). Mensen die wel kunnen werken, helpen we bij het vinden van een baan.

In de wijken en omgeving komt werkgelegenheid en er zijn goede relaties met andere belangrijke werkgebieden. Bij de nieuwbouw- en renovatieopgave in Zuidwest hebben we aandacht voor het behoud van sociale structuren. De nieuwe woonmilieus zijn duurzaam, groen, gezond, betaalbaar en goed bereikbaar, en er is plek om te werken (onder andere met behulp van de WBI en het Volkshuisvestingsfonds). De openbare ruimte is veilig en nodigt uit tot ontmoeten, zodat mensen zich thuis voelen. Zuidwest gaat mee in de vaart der volkeren als het gaat om nieuwe mobiliteitsvormen (onder andere met behulp van MIRT). Met man en macht zetten we ons in om te voorkomen dat jongeren in de jeugdcriminaliteit terecht komen (onder andere met hulp van Preventie met Gezag). Ook wordt hard gewerkt aan het veiligheidsgevoel. Ondermijnende criminaliteit wordt zichtbaar aangepakt, de meldingsbereidheid en betrokkenheid worden vergroot. Illegale onderhuur gaan we tegen via de ‘Basis op orde’16.

16

Project ´Basis op orde is een aanpak die zich richt op herstel van normbesef, met name in relatie tot illegale onderhuur van corporatiebezit.

10 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

situatie

situatie

Ambities

d. .v. m

DEN HAAG ZUIDWEST

Social samenhang & Participatie

Integraal programma

Wonen & Leefomgeving

Gezondheid en Vitaliteit

Veiligheid & Leefbaarheid

Werk & Economie

Onderwijs & Ontwikkeling

Een gezonde leefstijl is belangrijk. We pakken het zorgsysteem aan en zetten meer in op preventie. Daarbij houden we er rekening mee dat bewoners veel stress hebben en een stapeling van problemen het dagelijks leven kan bemoeilijken. We stimuleren dat mensen meer bewegen, al dan niet georganiseerd bij een sportvereniging of via vertrouwde ontmoetingsplekken. Uitgangspunt is dat de sociale samenhang ervoor zorgt dat mensen zich ergens thuis voelen. In alles wat we doen hebben we dat voor ogen, en we versterken de sociale samenhang waar dat kan. We sluiten aan bij de energie van actieve bewoners, ondersteunen hen en proberen bestaande netwerken uit te breiden (Regio Deal).

Omgevingsvisie

Bijgaande figuur geeft aan hoe de leefcirkels van de brede welvaart op elkaar inwerken. Van buiten naar binnen: gezondheid, veiligheid en sociale samenhang zijn randvoorwaarden. De cirkel school, werk en wonen brengt in beeld dat school je voorbereidt om later aan het werk te kunnen. E en g

ezo

Sc

nde

ho

l

ving

Scholing

So

c

me

nha

Wo n e n

li g e

V ei

Werk en inkomen

sa

Gezondheid en hulpverlening

Sociaal functioneren

le

Wonen

Perspectief voor de jeugd

We

Veiligheid en criminaliteit

ia

ne leefo m g e

sis

o

Opvoeding

e n s ch o

ba

rk

ng

Figuur 3: Leefcirkels

2.2 Voorgestelde aanpak Focus Met de middelen en doorlooptijd van een Regio Deal 4de tranche kunnen we uiteraard niet alles aanpakken wat we met de Brede Aanpak Zuidwest beogen. De komende jaren doen we dan ook een beroep op ondersteunende regelingen op diverse gebieden, waaronder het wegwerken van onderwijsachterstanden (zie ook hoofdstuk 3 Financiering). Met deze Regio Dealaanvraag kiezen we voor gerichte inzet op twee belangrijke determinanten voorde brede welvaart: sociale samenhang en perspectief op bestaanszekerheid via werk en inkomen. Dit komt overeen met de aanbevelingen van het Planbureau voor de Leefomgeving en de bevindingen in de Atlas van afgehaakt Nederland.

11 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Met brede welvaart als hoofdthema voor de Regio Deal focust deze aanvraag dus op twee pijlers: A. Enerzijds versterken we het opgebouwde sociaal weefsel rondom de ontmoetingsplekken, plinten en wijkbedrijven. Hiermee leggen we de sociale basis om de andere ambities uit de Brede Aanpak te verwezenlijken. Door deze basis te bestendigen en te versterken, maken we werk van herstel van vertrouwen en worden inwoners weerbaarder en veerkrachtiger. B. Anderzijds bouwen we aan perspectief op werk. Dit geven we concreet vorm door te investeren in een betere aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, versterken van lokale bedrijvigheid en te starten met de campusontwikkeling rondom de grote transities (wonen, energie, klimaat). Zo benutten we de personele urgentie op de arbeidsmarkt om met werkgevers (zowel grote ondernemers als MKB) en publieke- en branche opleiders concrete oplossingen te realiseren voor personele vraagstukken, en bieden we perspectief aan iedereen die wil werken. De Regio Deal werkt hierbij als vliegwiel, en de impact is blijvend, ook na afloop van de Regio Deal.

A. Het sociaal weefsel herstellen, bestendigen en versterken Veel bewoners in Zuidwest voelen zich geen onderdeel meer van de samenleving en zijn afgehaakt. Als we er niet in slagen om het contact tussen en met bewoners te herstellen, vallen alle pogingen om de brede welvaart te verbeteren in “onvruchtbare grond”, zoals Willem van Spijker het op een bijeenkomst in onze regio op 27 september jl. nog noemde. Dat vraagt om inspanningen op ‘buggy- en rollatorafstand’: kleinschalig en op wijk- en buurtniveau. Met behulp van de Regio Deal zetten we in op een fijnmazig netwerk van mogelijkheden voor ontmoeting. Denk daarbij aan buurtkamers, ontmoetingsplekken in het groen, en wijkbedrijven die een eerste opstap naar meer (arbeids)participatie vormen. Het doel is dat iedere bewoner is aangehaakt bij een van de netwerken in de wijk. Dit doen we door de openingstijden van de huidige ontmoetingsplekken te verruimen, het professionaliseren van de ontmoetingsplekken door coördinatoren te begeleiden en op te leiden, en samen met bewoners en ondernemers in Zuidwest nieuwe laagdrempelige ontmoetingsplekken te realiseren: van de huidige 9 naar 14 aan het einde van de Regio Deal 4de tranche. Ontmoeten als opstap naar participatie Het effect van ontmoeting is meerledig.

De ontmoetingsplekken faciliteren het onderlinge contact tussen bewoners, de betrokkenheid bij de buurt en bij elkaar, waardoor mensen elkaar makkelijker helpen met kleine alledaagse problemen. Ook bieden de ontmoetingsplekken vaak een opstap naar participatie, ontwikkeling en mogelijk naar werk. Daarnaast vervullen de ontmoetingsplekken een belangrijke verwijsfunctie en bieden laagdrempelige toegang tot professionele hulpverlening en wijkprofessionals zoals politie, woningcorporatiemedewerkers en de lokale overheid. Scholen zijn natuurlijke ontmoetingsplekken voor kinderen, hun ouders en professionals. Door de ouderbetrokkenheid op scholen te vergroten, kunnen ouders niet alleen hun kind beter ondersteunen, maar ook elkaar. Via school vergroten zij ook hun sociale netwerk en krijgen ze een sterkere binding met de buurt. Ontmoeten begint al bij de voordeur, bewoners leren elkaar kennen binnen het portiek (project Lief- en leedstraatjes). Meer georganiseerde ontmoeting vindt plaats in buurthuizen, buurtkamers en ontmoetingsplekken waar diverse functies samenkomen, zoals zorg, (taal)onderwijs, schuldhulp, kledinguitgiftepunt, cultuur- en sportactiviteiten, etc. Enkele voorbeelden van dit soort plekken in Zuidwest zijn Bij Betje, Buurtkamer Vrederust en Stadslandbouw/Groen Matties.

We faciliteren wijkbedrijven waar bewoners hun vaardigheden en talenten kunnen ontwikkelen, zoals bij Allekanten. Vanuit deze sociale ondernemingen, geleid door professionals, doen bewoners werk van waarde

12 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

en kunnen degenen die er klaar voor zijn, doorgroeien naar een betaalde baan (project Instap­ economie). Met Regio Deal 4de tranche willen we in 2026 in alle vier de wijken in Zuidwest minimaal één wijkbedrijf hebben, dat financieel grotendeels zelfstandig draait (zie ook verderop in dit hoofdstuk). Professionaliseren van bewonersbetrokkenheid Het coördineren en organiseren op ontmoetingsplekken is arbeidsintensief en hangt sterk af van vrijwillige inzet. Om de duurzaamheid en effectiviteit te vergroten, zetten we in op het opleiden van actieve buurtbewoners tot professionele en betaalde coördinatoren. Zo ontstaat meer professionele capaciteit om activiteiten te organiseren en buurtgenoten te betrekken, die door de overheid niet worden bereikt. Alle coördinatoren zijn aan eind van de Regio Deal 4de tranche opgeleid en hebben een betaalde baan. Om deze inzet daarna te verduurzamen ondersteunen we de ontmoetingsplekken bij het opstellen van sociale businessplannen zodat zij in de toekomst minder afhankelijk zijn van gemeentelijke subsidie. De aanstaande stadsvernieuwing in Zuidwest levert onrust op onder de bewoners. Oude wijken worden gesloopt ten behoeve van nieuwe, kwalitatieve woningen.

Daarom is het belangrijk om bewoners te betrekken, de mogelijkheid te bieden om actief deel te nemen aan de planvorming en uitvoering voor hun wijken en in staat te stellen deel te nemen als stevige gesprekspartner. We zetten in op democratisering. Podia die burgerparticipatie stimuleren, zoals de Partnerraad Zuidwest, Jongerenraad en het Moerwijk Manifest, worden verstevigd en verankerd om de interactie tussen bewoners, beleidsmakers en bestuur te vergroten. Daarnaast worden bewoners ondersteund in hun inspraak, bijvoorbeeld via trainingen en het delen van kennis over de verschillende plannen en de inspraakmogelijkheden. Hiertoe creëren we een ParticipatieWerkplaats. Aan het eind van deze Regio Deal is deze participatiewerkwijze bestendigd in het reguliere gemeentelijke beleid. Sociale veiligheid De stadsvernieuwing biedt ook kansen, onder meer voor het verbeteren van de sociale veiligheid. Zo willen we met de ‘plintenaanpak’ minimaal tien verloederde plinten in Zuidwest transformeren, onder andere door malafide bedrijvigheid te weren, zichtbare en toegankelijke ontmoetingsplekken te creëren in de plinten, en bonafide ondernemers de ruimte te bieden. Belangrijk onderdeel van de aanpak is het aanpakken van de fysieke openbare ruimte, omdat deze van grote invloed is op het veiligheidsgevoel rondom de plinten en pleinen.

Daarnaast werken we verder aan de ‘Basis op orde’ om illegale onderhuur en bedrijvigheid in te dammen en het veiligheidsgevoel in de wijk te vergroten. Zo wordt de ondermijnende criminaliteit zichtbaar aangepakt, met aandacht voor de overlastgever en de omgeving. Deze zichtbaarheid is een enorm belangrijke succesfactor voor het herstel van vertrouwen, mensen zien immers met eigen ogen dat er iets gebeurt. Maar niet alleen een zichtbaar veiliger omgeving is van belang. Onderzoeken, politiecijfers en een aantal incidenten tonen aan dat de problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid in Den Haag in het algemeen en in Den Haag Zuidwest in het bijzonder groot en ernstig is. Een goede samenwerking tussen ggz en het veiligheidsdomein in Den Haag Zuidwest is daarom onontbeerlijk. Den Haag investeert hier reeds in, maar in het bijzonder in een kwetsbaar gebied als Zuidwest zijn extra investeringen wenselijk. Uit recent onderzoek van het ministerie van SZW is daarnaast ook nog eens bevestigd dat niet werken en een laag inkomen criminaliteit in de hand werkt17. Inzet op werk is daarom ook van groot belang in de aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit.

17

´Ondermijnende criminaliteit in kwetsbare wijken in relatie tot arbeidsparticipatie en bestaanszekerheid´, Ministerie SZW, 16 september 2022

13 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Bestaanszekerheid via werk Naast de behoefte aan sociaal weefsel, zoeken veel inwoners van Zuidwest naar manieren om in hun bestaan te voorzien en - naar kunnen - een bijdrage te leveren aan de samenleving, nu en in de toekomst. Denk aan scholieren die zich oriënteren op de arbeidsmarkt, mensen met meerdere kleine en onzekere baantjes, mensen met een uitkering... Mensen op de rand van of onder de armoedegrens, daar kent Zuidwest er bovenmatig veel van. De bestaanszekerheid staat hier ernstig onder druk. Tegelijkertijd is er landelijk een tekort aan vakbekwaam personeel voor de realisatie van de grote opgaves van ons land: de woningbouw, klimaat- en energiecrisis. Bestaanszekerheid via perspectief op werk is dan ook een speerpunt in deze Regio Deal aanvraag. Via de Regio Dealbijdrage versterken we werkgelegenheid en ondernemerschap, investeren we in een betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt, en starten we met de zogenoemde ‘campus­ ontwikkeling’ rondom de grote transities. De krapte op de arbeidsmarkt wordt benut om met werkgevers, publieke en brancheopleiders oplossingen te realiseren voor personele vraagstukken; en een perspectief op een ‘toekomstbaan’ voor iedereen die wil en kan werken en meedoen naar vermogen.

Ondernemerschap en bedrijvigheid Het bevorderen van het ondernemerschap spitsen we toe op kanssectoren voor Zuidwest, zoals zorg(innovatie) en (ambachtelijke) maakindustrie. Samen met lokale partners zetten we een circulair ambachtscentrum op en bouwen concreet aan een ZorginnovatieHUB rondom het HAGA ziekenhuis. We zetten een ondernemersschool op voor alle sectoren in de wijk. Ruimte is een cruciale factor om ondernemers te ‘verleiden’ om te komen ondernemen. We creëren letterlijk ruimte voor bedrijvigheid en werken samen met de corporaties de plintenstrategie uit; we zetten daarvoor een plintregisseur en acquisitiemanager in. Ook zetten we met partners een methode op om de onrendabele top af te dekken ten behoeve van start-ups en sociale programmering. We versterken het organisatievermogen van ondernemers, in winkelgebieden, in specifieke kanssectoren (zorg en maak) en via het opzetten van het werken, leren, innoveren in de praktijk. We doen dit onder andere door de succesvolle Bedrijfs­ contactfunctionaris te verlengen en netwerkregisseurs voor de Campusontwikkeling in te zetten (wordt verderop beschreven). Ontwikkelen en leren Ook werken we een brede benadering uit rondom leren en werken in Zuidwest. De mismatch tussen vraag naar en aanbod van werk in de wijk betekent een lange lijn van ontwikkeling naar werk (van startpositie op niveau 0 en 1 naar minimaal niveau 2).

Samen met partners komen we tot een praktijkgerichte arbeidsmarktbenadering ín de wijken. Deze aanpak is gericht op alle bewoners: mensen met en zonder uitkering, en mensen met onzekere banen (zzp en ‘kleine’ baantjes), en heeft als doel meer mensen te helpen aan een substantiële baan. Loonkostensubsidie wordt ook ingezet om mensen zonder uitkering aan de slag te helpen. De gemeente gaat meer samen ‘oplopen’ met corporaties en energieleveranciers. De keukentafelgesprekken die zij voeren in het kader van de stadsvernieuwing kunnen ook de start worden voor activering, voor stappen naar opleiding of werk, of schuldhulpverlening. Op verzoek van de Jongeren­ raad start een stage- en bijbanenloket voor en door jongeren in de wijk, in samenwerking met Hogeschool, ROC Mondriaan en Randstad. Ook kunnen leefbaarheidsprojecten van corporaties van betekenis zijn als stageplek, leerwerkplek of instapbaan.

14 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Jongeren voorop Jongeren komen centraal te staan: Jongerenpunt070 krijgt een extra locatie in Zuidwest. Door het opzetten -samen met ROC Mondriaan - van maat(werk)klassen en voorschakeltrajecten (in 4-6 weken klaar voor een leerwerkplek), extra inzet van jobcoaches en de Leerwerkmakelaar krijgen meer jongeren een startkwalificatie. De locatie van het Entree onderwijs van ROC Mondriaan, de Meppel, is recent gerenoveerd en heeft nieuwe praktijkruimtes voor alle sectoren. In samenwerking met het bedrijfsleven en het PO- en VO-onderwijs ontwikkelt De Meppel zich als centrum voor empowerment van jongeren en basisschoolleerlingen en oriëntatie op het beroepsperspectief. Werk van waarde Voor een deel van de inwoners zit een betaalde baan er (nog) niet in, maar het leveren van een waardevolle bijdrage, via werk van waarde, kan wel. Uit de pilots van wijkbedrijf Allekanten en Instap­ economie blijkt het belang van werk van waarde in de wijk als opstap om horizon te verbreden, talent te ontdekken en eenzaamheid te doorbreken. De Instapeconomie wordt daarom uitgebreid. In elke wijk komt een wijkbedrijf zoals Allekanten. In de Pilot Baankans gaan buurtorganisaties en sociale ondernemers (Social Club) samen op zoek naar werkzoekenden die wel de stap naar een (leer)baan bij sociale ondernemers kunnen zetten.

Campus Zuidwest als leer- en innovatienetwerk De ‘campus Zuidwest’ wordt als leer-innovatienetwerk de motor voor de ontwikkeling en innovatie van economie en de kanssectoren, en creëert banen op alle opleidingsniveaus. Deze campus wordt gestart door samenwerking vanuit de allianties Wonen & Leefomgeving, Onderwijs, en Werk & Economie, waar ondernemers, onderwijsinstellingen, corporaties, de gemeente, en vele andere partners aan deelnemen en meewerken. De campusontwikkeling start bij vier belangrijke maatschappelijke opgaven: energietransitie, woningbouw, klimaatadaptatie en circulaire economie. De woningbouwcorporaties Staedion, Vestia, Haag Wonen, de gemeente Den Haag en het ROC Mondriaan zijn een coalitie aangegaan: investeren in leefbaarheid en de grote transities gaan hand in hand met opleiden - (leer)werken - banen voor bewoners in de wijk.

Trefwoorden die het uitgangspunt beschrijven: langdurige beweging, een duurzame infrastructuur voor leren en werken, gericht op de banen voor de toekomst, social return in een duurzame en innovatieve jas, gericht op alle inwoners - het totale arbeidspotentieel, instroombanen op niveau 0 en 1, flexibele korte en langere leerwerk routes op maat, inwoners pas loslaten als dat kan en: klein starten en opschalen bij succes! Elke partner brengt een stukje van de oplossing in: de corporaties gebruiken hun inkooprelatie naar de bouwondernemingen en aannemers om hen te verbinden aan de aanpak; de SROI waarde is een financiële drager; de bedrijven creëren – met het onderwijs – oriëntatiemogelijkheden, instroombanen en de ontwikkelkans tot (assistent) vakman/vrouw. Het onderwijs ontwikkelt modules en leerwerk routes op maat. De gemeente is medeorganisator – in samenwerking met het jongerenpunt –, enthousiasmeert en bereidt werkzoekenden goed voor, en zet eveneens haar inkooprelatie in. Met elkaar organiseren we een regionaal social impact-netwerk (onder andere met gemeente Delft) om kennis en ervaringen te delen, nieuwe kansen te signaleren en innovatieve praktijken te ontwikkelen.

15 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Concrete doelen samengevat: - De huidige 9 ontmoetingsplekken breiden we met behulp van deze Regio Deal uit naar 14, zodat er een fijnmazig netwerk en een evenwichtige verdeling ontstaat in de wijken, met professioneel gecoördineerde programmering gericht op ontmoeting, laagdrempelige informele ondersteuning en activering. - Aan het eind van deze Regio Deal is de werkwijze van de participatiewerkplaats bestendigd in het reguliere beleid van de gemeente. - De sociale cohesie is in Zuidwest gestegen van 5.1 naar het Haagse gemiddelde (5.8). - In Zuidwest hebben meer bewoners weer regie op hun eigen leven (van de huidige 12% naar het Haags gemiddelde (17%). - Het vertrouwen in de overheid is gestegen. De juiste indicator om dit te meten, wordt nog nader uitgewerkt, in overleg met het Rijk en CBS. - Van de 29 verloederde plinten in Zuidwest gaan we er met deze Regio Deal 10 aanpakken en herontwikkelen tot veilige en ondernemende straten, met ruimte voor ontmoeting. - In iedere wijk zit een wijkbedrijf (4 in totaal), waar per bedrijf ca. 100 mensen werk van waarde doen voor de buurt, al dan niet via de pilot Instapeconomie. Deze wijkbedrijven zijn na afloop van deze Regio Deal grotendeels financieel zelfstandig.

- Op logische plekken en momenten in de wijk (bij buurtorganisaties, via de corporaties) kunnen de inwoners terecht voor ondersteuning, bij scholing en werk en bij geldzaken. De gemeentelijk ondersteuning bij werk komt daarmee voor meer inwoners beschikbaar. - Na vier jaar staat er een levendige leer-werk-innovatie campus, met als kloppend hart vakschool de Meppel. - Voor jongeren, werkzoekenden en zij-instromers (leven lang leren) is er – ieder op het eigen niveau – een leer- en werkroute naar een toekomstbaan in de kanssectoren in Den Haag Zuidwest (zorg, bouw, maak, energietransitie). Bij de Meppel en bij werkgevers kan je kennismaken met deze beroepen. - ROC en beroepsopleiders bieden voor de verschillende beroepen op de verschillende niveaus nieuwe verkorte opleidingen met veel praktijk (ook niveau 0-1). Werkgevers bepalen mee welke modules er nodig zijn voor de vacatures. Als eerste gaan we aan de slag met de module zonnepanelen (samen met ROC en Jongerenpunt070), techniek (ROC en Feenstra, inburgering) en een leertraject in het kader van de leefbaarheid (met corporaties en ROC, diverse werkgevers, ‘pimp je portiek’ en jongeren). - Werkgevers bieden (meer) stages en bijpassende in- en doorstroombanen gekoppeld aan de opdrachten in de wijk.

- Via het leer- en innovatienetwerk met werkgevers, opleiders, overheid, opdrachtgevers en corporaties ontwikkelen we samen de aanpak om de mismatch in de arbeidsmarkt duurzaam op te lossen. - Social Return On Investment (SROI) in duurzame vorm is opgezet en ondersteunt de aanpak. - Het aantal banen in Zuidwest is gestegen van 35 per 100 inwoners naar 50 per 100 inwoners - De ZorginnovatieHUB en het circulair Ambachtscentrum zijn opgestart: enkele bedrijven hebben zich gevestigd en de eerste inwoners hebben er een (leer-)werkplek gevonden

16 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Hoofdstuk 3 3.1 Financiering Rijksbijdrage van €30,4 miljoen In totaal liggen er plannen voor een periode van 2023 - 2026 met een totale begroting van circa €60,9 miljoen euro. De helft van dit budget wordt gevraagd vanuit de Regio Deal envelop: €30,4 miljoen. De gemeente Den Haag reserveert in haar begroting ruim €24,8 miljoen, onder voorbehoud van toekenning van de Regio Deal 4de tranche (collegebesluit d.d. 7 november jl. RIS313617). De alliantiepartners dragen op hun beurt de overige €5,6 miljoen bij. De voorlopige begroting ziet er als volgt uit:

Som van Budget (100%)

Som van Aandeel BZK Regiodeal

Som van Gemeente programma­ begroting

Som van Cofinancie­ ringsfonds Programma 15

Som van Alliantiepartijen

A

32.055.000

15.972.500

9.720.833

4.700.835

1.634.166

B

28.809.000

14.404.500

83.948.33

1.989.833

4.019.833

Eindtotaal

60.864.000

30.377.000

1.8115.666

6.690.668

5.653.999

Pijler

* Pijler A: Behouden, bestendigen en versterken van het sociaal weefsel en de sociale basis * Pijler B: Bieden van perspectief op bestaanszekerheid via werk en inkomen

De inzet van middelen is daarmee evenwichtig verdeeld over de beide pijlers. In de eerste pijler rond ‘sociaal weefsel en sociale basis’ in Zuidwest wordt de komende jaren sterk ingezet op het bestendigen en versterken van ontmoetingsplekken (ruim €5 miljoen) en de transformatie van verloederde plinten inclusief het aanpakken van de fysieke openbare ruimte (circa €15 miljoen). Daarnaast investeren we in het professionaliseren van de bewonersbetrokkenheid (€5 miljoen) en het faciliteren van wijkbedrijven en de pilot Instapeconomie (bijna €9 miljoen). In de tweede pijler rond ‘bestaanszekerheid via werk’ investeren we met name in campusvorming in Zuidwest (bijna €22 miljoen) en in meer ruimte voor bedrijvigheid (€3 miljoen) Voor uitgebreidere toelichting op de begroting en bijbehorende plannen, zie bijlage 2. Het aandeel van de verschillende gemeentelijke programma’s en de exacte bijdragen van de alliantie­ partners kunnen definitief worden bepaald zodra er een toekenning van het ministerie van BZK is en de plannen verder kunnen worden uitgewerkt in overleg met het ministerie.

17 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Op basis van de ingediende plannen is de gemeentelijke reservering nu globaal als volgt verdeeld:

Som van Gemeente programmabegroting

Som van Cofinancieringsfonds Programma 15

1.000.000

800.000

5. Cultuur

83.333

83.333

6. Onderwijs

393.666

393.666

7. Sociaal werk

8.205.000

3.005.000

593.667

593.667

Programma 4. Openbare orde en veiligheid

8. Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 9. Buitenruimte

2.000.000

10. Sport

200.000

200.000

11. Economie

1.600.000

1.275.000

13. Stadsontwikkeling en wonen

2.800.000

14. Stadsdelen, integratie en dienstverlening

1.240.000

340.002

Eindtotaal

18.115.666

6.690.668

Bijdragen partners De private partners dragen deels financieel en deels ‘in kind’ bij. Dat wil zeggen via beschikbaar stellen van fysieke ruimtes en projectleiding, expertise en dergelijke. Ook de corporaties en grote bedrijven maken afspraken over Social Return On Investment (SROI). Dit zou additionele investeringsruimte kunnen opleveren. De alliantiepartners die bijdragen in de plannen voor deze Regio Deal 4de tranche zijn onder andere de Haagse woningbouwcorporaties Haag Wonen, Staedion en Vestia (via de campusontwikkeling, diverse participatieprojecten, ‘Pimp your portiek’, ‘Pimp your garden’, de ‘achter-de-voordeurprojecten’ bij de grote renovaties, de plintenaanpak); onderwijsinstelling ROC Mondriaan (onder andere bij de campusontwikkeling en de Meppel), het netwerk Gezond en Gelukkig Den Haag (onder andere het ‘Sociaal contract Moerwijk’ en het Haags Sportkwartier) en vertegenwoordigers van onder andere MKB via The Economic Board The Hague (onder andere de Meppel, plintenaanpak, wijkbedrijven). Voor het verbeteren van de bewonersparticipatie, een schone en veilige leefomgeving en het beperken van overlast situaties, organiseren de corporaties o.a. zogenaamde thuisteams die zich dagelijks bezighouden met deze thema’s. Deze inspanningen vertalen zich eveneens in een substantiële financiële bijdrage voor het verbeteren van het sociale weefsel/participatie.

Als we echt het verschil willen maken in de levens van bewoners, dan moeten we de opgave – en het werkgebied en inzet van de middelen – duidelijk afkaderen. Een samenvatting van de achterliggende plannen, op basis waarvan deze begroting en de bijbehorende cofinanciering tot stand is gekomen, zijn als bijlage bij deze aanvraag gevoegd. Het Haags college en alle alliantiepartners hebben inmiddels hun akkoord gegeven voor de reservering van middelen voor cofinanciering, onder voorbehoud van toekenning en verdere uitwerking van de Regio Deal.

18 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

We hebben bewust niet voor de volle €40 miljoen ingediend. Mede gelet op de huidige krapte op de arbeidsmarkt is ook gekeken naar de feitelijke uitvoeringscapaciteit van de indienende partijen in Zuidwest. We bouwen voort op de eerste Deal en hebben de organisatiestructuur en partners van de eerste Deal en de Brede Aanpak Zuidwest staan. Daarom kunnen we snel tot uitvoering van de ingediende plannen overgaan. Dit in tegenstelling tot de eerste Deal waarbij er in het begin ook veel tijd is gaan zitten in het opstellen en opstarten van geheel nieuwe projecten.

Andere financieringsbronnen Deze Regio Deal aanvraag richt zich bewust op twee belangrijke determinanten van brede welvaart, zodat we op die twee terreinen gericht zichtbare impact kunnen maken in de wijken. Binnen deze twee thema’s wordt te zijner tijd gezocht welke andere cofinancieringsfondsen kunnen worden aangeboord voor verdere versterking. Dit zal naar verwachting vooral op projectniveau plaatsvinden tijdens de verdere uitwerking. We zoeken hiervoor met name contact met de ‘social impact fondsen’ rondom het stimuleren van bedrijvigheid en het faciliteren van MKB in het kader van ondernemerschap. Om de ambities van de Brede Aanpak Zuidwest te kunnen realiseren zoeken we momenteel bij verschillende bronnen, zowel publiek als privaat, financiering. Zo ook bij het Rijk. Diverse ministeries stellen de komende periode subsidies beschikbaar voor kwetsbare mensen en wijken. Denk bijvoorbeeld aan Rijke Schooldag, Preventie met Gezag, Woningbouw Impuls en MIRT. Waar mogelijk benutten we deze subsidies voor Zuidwest. Echter, de ambities van de Brede Aanpak Zuidwest en de bijbehorende maatregelen liggen voor een belangrijk deel op het snijvlak van verschillende (beleids) terreinen en zijn daarom niet eenvoudig te financieren vanuit staand beleid of de programma’s van de diverse ministeries.

De Regio Deal 4de tranche is bij uitstek geschikt om deze ambities en maatregelen te co-financieren, omdat de Regio Deal zich juist richt op meer dan een terrein. Hierdoor biedt de Regio Deal een unieke kans om een stevige basis te leggen voor de brede welvaart in Zuidwest, waarop we de komende jaren verder kunnen bouwen, en die op termijn positieve uitstraling hebben op de omliggende wijken (onder andere Transvaal, Laak) en de buurgemeenten (onder andere Westland, Delft, Zoetermeer).

Wens voor ontschot budget De Regio Dealplannen zijn duidelijk ingebed in een bredere integrale aanpak om duurzaam effect te kunnen sorteren. Middelen voor het verbeteren van de brede welvaart, zijn nu verspreid over vijf ministeries en zo’n dertig afzonderlijke regelingen. Het aanvragen en verantwoorden van de afzonderlijke regelingen is een complex, tijdrovend en arbeidsintensief proces waar binnen de gemeentelijke organisatie veelal zeer beperkt capaciteit beschikbaar is om dit (goed) te doen. Het doel van de financieringssystematiek zou daarom moeten zijn: de situatie van inwoners snel, effectief en efficiënt verbeteren. De Regio Deal zou hier in de toekomst een mooie ‘best practice’ van kunnen zijn.

Sturen op doelmatigheid en wendbaarheid Problemen van bewoners laten zich niet opknippen langs de lijnen van jaarschijven, ministeries of gemeentelijke diensten. Daarvoor zijn problemen te veel met elkaar verweven. Als een kind onderwijsachterstanden oploopt omdat ouders niet voor een fatsoenlijke lunch kunnen zorgen, dan moeten we de ruimte hebben om aan die oorzaak wat te doen. Wie iets wil doen aan vroegtijdig schoolverlaten, zal ook wat moeten doen aan de verlokkingen van het snelle criminele geld. Als mentale gezondheid afhankelijk is van bestaanszekerheid, dan is het verstandig om te investeren in opleiding en werk. Een integrale aanpak vergt een integrale regeling, sturing op doelen en wendbaar budget.

19 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

De wereld in Zuidwest staat niet stil: de omgeving verandert (stad en regio), de wijken veranderen (woningen en infrastructuur), de bevolking verandert (verhuizingen). Daarom is het nodig om onderweg de activiteiten en initiatieven bij te kunnen sturen en aan te passen aan de omstandigheden, en is enige wendbaarheid in de inzet en bestemming van geld nodig. Wendbaar betekent dat budgetten zo doeltreffend mogelijk kunnen worden ingezet. Ook als de opgave beleidsterreinen overstijgt. Daarnaast betekent wendbaarheid dat budgetten niet alleen worden gekoppeld aan doelen, maar ook aan resultaten en in het licht van gerealiseerde resultaten worden geëvalueerd. Met deze Regio Deal willen we nadrukkelijker sturen op doelen en resultaten, en minder op specifieke maatregelen en activiteiten. Onderweg zullen we zorgvuldig monitoren of koers en tempo nog aansluiten bij ambities en afspraken. Hiervoor willen we aan de voorkant samen met het Rijk reële indicatoren selecteren en opnemen in de verantwoording. Om zicht te kunnen houden op doelmatigheid van de bestedingen in deze Regio Deal, werken we met de methode van een Doelen en Inspanningen Netwerk (DIN), waarbij inzichtelijk is welke projecten en investeringen bijdragen aan welk doel. Deze doelen worden gekoppeld aan outcome indicatoren.

De financiële verantwoording volgt deze lijn en is belegd bij een dedicated controller van de Regio Deal, die aan het programmabureau voor Zuidwest is verbonden. Deze controller maakt tevens onderdeel uit van de intern gemeentelijke werkgroep, die zich buigt over gebiedsgerichte financiering, met Den Haag Zuidwest als pilot gebied (zie ook verderop bij 4.4).

20 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

Hoofdstuk 4 4.1 Doelgroep Deze Regio Deal kent twee focuspunten en is daarmee ook gericht op specifieke doelgroepen: 1. Het bestendigen en versterken van het sociaal weefsel is met name gericht op kwetsbare bewoners met beperkt sociaal kapitaal en mensen die zijn afgehaakt van de samenleving 2. Het bieden van perspectief op werk en inkomen (bestaanszekerheid) is gericht op alle bewoners met arbeidspotentieel. De jeugd is hierbij een belangrijke doelgroep. Uiteindelijk wordt via deze Regio Deal een positief effect gerealiseerd voor alle bewoners in Zuidwest. Met het sluiten van een tweede Regio Deal versterken we het vertrouwen in de overheid. We laten immers zien dat de overheid in Zuidwest blijft investeren en dat de bewoners er na vier Regio Dealjaren niet alweer alleen voor staan. Daarnaast wordt een brede doelgroep bereikt, omdat parallel aan de Regio Deal ook op andere terreinen van brede welvaart wordt ingezet via de Brede Aanpak Zuidwest. Onze maatregelen gericht op bestaanszekerheid via werk en inkomen, zijn bedoeld voor alle doelgroepen in de werkzame leeftijd in de volle breedte: mensen in de bijstand, mensen met een andere uitkering, maar ook mensen zónder uitkering, mensen met ‘kleine baantjes’, zzp’ers zonder stabiele opdrachtenstroom en zij-instromers in het kader van leven-lang-ontwikkelen. We richten ons bewust op deze brede doelgroep om diverse redenen.

Uit onze eerste Regio Deal hebben we geleerd dat een scherpe doelgroepsegmentatie weinig toegevoegde waarde heeft bij de projecten gericht op bestaanszekerheid en perspectief op werk. Kwetsbare bewoners die een steuntje in de rug nodig hebben om te gaan werken, bevinden zich immers in alle doelgroepen in de werkzame leeftijd. Ook leert de ervaring van de eerste Regio Deal ons dat de succesvolle Regio Dealprojecten er in zijn geslaagd om in contact te komen en blijven met bewoners die we vaak niet bereiken met regulier overheidsbeleid. Om deze mensen te bereiken en ‘aan te haken’ werken we samen met partners in de wijk. Samen met hen ontwikkelen we succesvolle wijkgerichte aanpakken, zoals de wijkbedrijven en Instapeconomie. De huidige arbeidsmarkt vraagt om en biedt kansen voor inzet van iedereen. De effecten van deze Regio Deal richten zich zo bezien dus op alle bewoners én op ondernemers in Zuidwest. We koersen immers op het veranderen van deze wijken met voornamelijk een woonfunctie in een dynamische, levendige plek met kansen voor iedereen en waar alle functies – werk, sport, onderwijs en cultuur – voor iedereen op maximaal 15 minuten lopen bereikbaar zijn.

Met de plintenaanpak zorgen we voor een mix van bonafide bedrijvigheid en andere (ontmoetings)functies in de plinten, zodat we de juiste ruimtelijke context creëren voor veiligheid, armoedebestrijding, ontmoeting en ondernemerschap. Werk is daarin een belangrijke factor.

4.2 Organisatie en samenwerking Programmabureau (Regio Deal) Zuidwest Namens de Alliantieraad Zuidwest wordt deze aanvraag ingediend, waarbij de gemeente fungeert als penvoerder en kassier. De Alliantieraad wordt hierbij ondersteund door een programmabureau Zuidwest. In dit programmabureau zijn de verschillende gemeentelijke programmamanagers ver-

21

| AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

tegenwoordigd, die alle afgesproken maatregelen en activiteiten zo goed mogelijk samenbrengen in Zuidwest. Denk hierbij aan de programmanager Onderwijs (tevens aanspreekpunt voor de Rijke Schooldag), de programmamanager Werk & Economie, de programmamanager Veiligheid (tevens aanspreekpunt Preventie met Gezag), de programmamanager Wonen & Leefomgeving (tevens aanspreekpunt WBI en VHF), de programmamanager Gezondheid & Vitaliteit en de programmamanager Sociale Samenhang & Participatie. Alliantieraad als dagelijks bestuur (PPS)

Raad van Advies Bruno Bruins Hans Borstlap Martin van Rijn

Alliantieraad Voorzitter Jan van Zanen Burgemeester gemeente Den Haag

Partnerraad Voorzitter Rachid el Menhali

Alliantie Sociale Samenhang & Participatie

Alliantie Werk & Economie

Alliantie Veiligheid & Leefbaarheid

Alliantie Onderwijs

Voorzitter Charlie Ortega Directeur St. Leergeld

Voorzitter Harry Wientjens Voorzitter Economic Board The Hague

Voorzitter Esther Lieben Commandant Brandweer Haaglanden

Voorzitter Pierre Heijnen vml. voorzitter CvB ROC Mondriaan

Alliantie Gezondheid & Vitaliteit

Alliantie Wonen & Leefomgeving

Voorzitter Jet Bussemaker Hoogleraar Health Campus LUMC en Universiteit Leiden

Voorzitter Mohammed Baba Bestuursvoorzitter Haag Wonen

PROGRAMMABUREAU ALLIANTIE ZUIDWEST

RIJK/GEMEENTE PARTNERS/STAKEHOLDERS

Alliantiedirecteur

OGON Bestuurlijk OG: Wethouder(s) … Ambtelijk OG: Gemeentesecretaris/ Coördinerend AD (DSO)

Rijk Rijksvertegenwoordiger Nationaal Programma L&V Inge Vossenaar (DG OCW)

Figuur 4: Alliantieraad Zuidwest Sinds 2019 verzorgt het programmabureau Regio Deal Zuidwest al alle werkzaamheden rondom de huidige Regio Deal. Ook de Regiodeal is in het programmabureau Zuidwest vertegenwoordigd, onder andere via de programmadirecteur. Daarnaast heeft het programmabureau een secretaris, een ondersteuner, een communicatieadviseur en een financieel adviseur. Er bestaat de mogelijkheid dat het huidige programmabureau Regio Deal in de loop van 2023 geheel opgaat in een gemeentelijk programmabureau voor de Brede Aanpak Zuidwest, dat is ingebed bij de Dienst Stedelijke Ontwikkeling (DSO). Lopende taken en verantwoordelijkheden gaan dan vanzelfsprekend mee naar dit bureau. Zo kunnen we een snelle doorstart maken in de aansturing, uitvoering, monitoring en verantwoording van de Regio Deal 4de tranche. Ook verwachten we de ambities voor de brede welvaart in Zuidwest gerichter te kunnen waarmaken met de extra slagkracht die is verbonden aan dit bureau.

Monitoring en verantwoording Voor de eerste Regio Deal werken we zoveel mogelijk via de systematiek van het Doelen en Inspanningen Netwerk (DIN), naar model van TwijnstraGudde. Dit brengt focus aan in de sturing op doelen, waarmee het niveau van outputsturing wordt ontstegen (methodische programmasturing). Op basis hiervan hebben we ook op methodische wijze lessen verzameld over (de impact van) de huidige Regio Dealprojecten (Bloemrijk verantwoorden, zie laatste paragraaf van deze aanvraag). Naast de reguliere monitoring op financiën, voortgang van de projecten en impact op de doelen, is het gewenst om aan te kunnen sluiten bij regionale en landelijke Regio Dealontwikkelingen, zoals in het kader van MAEX.

Den Haag Zuidwest als regio Met 70.000 inwoners, zo groot als de stad Gouda, en 730 hectare is het gebied waar deze Regio Deal­aanvraag over gaat, erg groot. Ook de het aantal betrokken partners bij deze Regio Dealaanvraag is groot. Zoals eerder beschreven is in Den Haag Zuidwest een brede alliantie gesmeed van

22 | AANVRAAG REGIODEAL 4de TRANCHE

DEN HAAG ZUIDWEST

bewoners, woningbouwcorporaties, bedrijven, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties, Rijk en gemeenten. De Alliantieraad Zuidwest, die deze partners vertegenwoordigt, dient deze Regio Dealaanvraag in. Uitvoerende partijen zijn bereid te participeren, in uitvoering en in cofinanciering. Een dergelijk netwerk van partners (alliantie) past goed bij de PBL-aanbeveling ‘dat de samenwerkende partners moeten aansluiten bij de opgave’18. Deze brede alliantie is in termen van regionale samen­ werking en effectiviteit tenminste vergelijkbaar met een samenwerking van meerdere overheden. De problematiek in Den Haag Zuidwest is immens en vergelijkbaar met die van Rotterdam-Zuid. De meest recente Brede Welvaart Monitor van RaboResearch (juli 2022), onderstreept dit nogmaals, evenals het recente rapport Koersen op Brede Welvaart in Zuid-Holland (Rabobank, 2 november 2022).