RIS314046 Notulen van de raad van 10 november 2022

Motie L.3 VVD Ontwikkel het ANWB-terrein samen met het Benoordenhout De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Plannen ANWB-terrein hebben grote impact op leefbaarheid (RIS312524). Constaterende, dat: • het ANWB-terrein komende tijd wordt herontwikkeld en de gemeente Wassenaar plannen heeft voor het bouwen van meerdere hoge gebouwen op het terrein; • vanuit de buurt zorgen zijn of over de ontwikkeling van het ANWB-terrein, en of er voldoende rekening wordt gehouden met de leefbaarheidseffecten, participatie en afstemming met de omgeving.

66

Overwegende dat: • het ANWB-terrein praktisch gezien midden in de wijk Benoordenhout ligt, maar op de gemeentegrond van Wassenaar ligt; • om een goede ontwikkeling mogelijk te maken omwonenden van het ANWB-terrein betrokken zouden moeten worden bij de ontwikkeling, maar dat nu niet naar tevredenheid gebeurt; • het college van Wassenaar er baat bij heeft als de omwonenden van het ANWB-terrein worden betrokken bij de ontwikkeling van het ANWB-terrein; • de gemeenteraad er baat bij heeft als zij structureel wordt geïnformeerd over de ontwikkeling van het ANWB-terrein. Roept het college op: • het college van de gemeente Wassenaar blijvend te wijzen op het belang van de omwonenden van het ANWB-terrein en hun op dit moment gebrekkige rol in de ontwikkeling van het ANWB-terrein, teneinde die positie te verbeteren; • met de gemeente Wassenaar proberen te komen tot een afspraak om de participatie van Haagse omwonenden van het ANWB-terrein te borgen in de ontwikkeling van het ANWBterrein; • de raad ieder kwartaal te informeren over de voortgang van de ontwikkeling van het ANWBterrein, waarbij de betrokkenheid van de omwonenden nadrukkelijk naar voren komt. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter.

Een moeilijk debat met veel herhaling van wat we in de commissie hebben gedaan, dus ik ga ook sommige zaken herhalen. Laat me eerst even ingaan op de gewenste annexatie: kan je dat wel of niet achter de hand hebben? Het antwoord is: je kan dat niet achter de hand hebben. De provincie zal alleen een verzoek tot gemeentelijke herindeling in overweging nemen op het moment dat twee gemeentes daar overeenstemming over hebben. Wassenaar heeft allang aangegeven dat ze dat niet willen, dus je hebt niks achter de hand. Daarom ontraden wij alle moties die oproepen tot annexaties of woorden van gelijke strekking die dat woord zouden moeten verbloemen. Daar gaan we niet mee aan de slag. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Biedt de Wet Arhi niet de mogelijkheid om dat vanuit de landelijke overheid te doen, dus om dat gebied aan een gemeente toe te voegen? Die is er toch gewoon? Wethouder Van Asten (D66). Nee, het verzoek tot gemeentelijke herindeling loopt via de provincie. Het verzoek zal dan vanuit twee gemeentes moeten worden gedaan. De tijd dat de landelijke politieke zelf overging tot actief herindelingsbeleid, ligt inmiddels toch wel wat jaren achter ons. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar formeel kan de landelijke politiek dat wel doen, mits ze daartoe worden aangezet, mits ze daarvan worden overtuigd.

Als de gemeente ervoor gaat zorgen dat ze worden overtuigd, dan gebeurt het. Wethouder Van Asten (D66). En dat, zegt het college al, zien wij niet gebeuren. Wij willen namelijk een goede relatie met onze buren. In vele stukken, ook door uw raad aangenomen, wordt het altijd heel belangrijk geacht dat we goede afspraken weten te maken: over woningbouw, over werk, over bereikbaarheid, over onderwijs, over zorg. We hebben de gemeentes om ons heen keihard nodig. We moeten het oude Haaglandenidee juist weer wat meer vuur inblazen, zodat het gaat werken voor al onze inwoners. Dat doe je niet op het moment dat je zo'n gesprek ingaat met een dreigement: als je ons niet onze zin geeft, dan komen we je wel even annexeren.

67

Hinke de Groot (CDA). In onze motie staat juist dat een wederzijds op instemming rekenende grenscorrectie tot de mogelijkheden zou moeten behoren. In de Wet Arhi staat dat 'van onderop' uitgangspunt zou moeten zijn, maar in bijzondere gevallen kan de provincie ook de eerste stap nemen. Is de wethouder daarmee bekend? Is de wethouder bereid om die mogelijkheid ook te bekijken, zoals onze motie oproept? Wethouder Van Asten (D66). Het college is daar niet toe bereid. Dat zet namelijk een ontzettend hoge druk op de regionale samenwerking, want ze zien vervolgens mij of een van de collega's aankomen in Rijswijk, Zoetermeer, Delft, Midden-Delfland. 'O, daar komen de wethouders van Den Haag. Weet je wat, ik ga wel even achter de bank liggen, dan zien ze me niet. Want zo begin je een gesprek over gezamenlijk economisch beleid en voor je het weet ben je een woonwijk kwijt.' Hinke de Groot (CDA). Dit is toch een uitzonderlijke situatie in Benoordenhout. Ik weet dat de wethouder daar ook is geweest. Het is een eiland midden in een wijk. Deze bewoners vallen dan wel onder Wassenaar, maar het worden uiteindelijk inwoners van een wijk, namelijk Benoordenhout. Is de wethouder het met me eens dat die ontwikkeling zo goed mogelijk moet passen bij de omgeving, voor de bewoners die daar gaan wonen en ook voor de omgeving? Wethouder Van Asten (D66).

Dat is eigenlijk het bruggetje waar ik nog naar zocht, want natuurlijk delen we dat. We zien ook dat daar een ontwikkeling ligt van Wassenaar in een gebied waar je eerst nog een hele tijd mooi groen hebt, voordat je dan weer de rest van Wassenaar hebt, en dat we hier mensen hebben die veel gebruik zullen maken van Haagse voorzieningen. Overigens zijn er ook voldoende inwoners van het Benoordenhout die hun kinderen in Wassenaar naar school sturen. Zo werkt dat nou eenmaal in een regio waar je goed samenwerkt; daar is ruimte voor. Het belang van het college is om ervoor te zorgen dat we maximaal invloed hebben op dit plan. Volgende week krijg ik de wethouder van Wassenaar op bezoek voor een goed gesprek. Daarin zal ik dan meteen aangeven waarover ik het wil hebben. De zienswijze die we hebben ingediend, is overigens niet beantwoord. Daar zullen we formeel rustig op moeten wachten, maar informeel heb ik die zienswijze natuurlijk bij de hand om het met Wassenaar te hebben over onze zorgen. Want natuurlijk willen wij dat daar een goede wijk komt, dat de inwoners van Benoordenhout erover mee kunnen praten, maar het is ook niet zo dat dit nu totaal niet gebeurt, dat die plannen al niet gewijzigd zijn ten opzichte van de beginsituatie, juist door middel van die inspraak. Dus laten we het ook niet overdrijven.

Op een gegeven moment was er bijna de indruk dat we hier een megastal met staalfabriek daarbovenop zouden willen plaatsen aan de rand van Den Haag. Dat is natuurlijk ook niet wat er gebeurt. Er wordt daar woningbouw gepleegd. We gaan zoeken naar de beste manier waarop dat kan, binnen de mogelijkheden die wij als Den Haag hebben ten opzichte van een andere gemeente. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw De Groot. Hinke de Groot (CDA). Goed om te horen dat de wethouder zich zo goed mogelijk gaat inzetten. Dan wil ik nog wel even expliciet aandacht vragen voor de bouwhoogte. Hij zei dat er al dingen zijn veranderd, maar de bouwhoogte is nog steeds 47 meter, het dubbele van het grote 'ruimteschip' dat er nu al aan gebouwen staat. Hoe kijkt de wethouder daarnaar? Is hij bereid om vervolg te geven aan de zienswijze, door te kijken naar een lagere bouwhoogte met eventueel een bredere footprint? Wethouder Van Asten (D66). Dat is natuurlijk ook wat in onze zienswijze is opgenomen, namelijk onze zorgen over de bouwhoogte met de vraag of het niet lager kan, juist gelet op het enorme hoogteverschil. Dus ja, dat maakt onderdeel uit van mijn gesprek met wethouder Boon uit Wassenaar dat ik volgende week ga hebben. Rutger de Ridder (VVD). Ik sloeg er eigenlijk al eerder op aan, maar inmiddels is het allemaal wat gekalmeerd.

Ik ga ervan uit dat de wethouder het met ons eens is dat als wij voorstellen doen om de zorgen van Benoordenhout te adresseren, er dan niet bewoordingen moeten worden gebruikt als zou er een megastal met dingen erboven worden gebouwd en wat geïrriteerde bewoordingen alsof we deze voorstellen niet zouden mogen doen. Ik zou toch willen dat we een serieus debat met elkaar hierover 68

voeren. De woorden erna van de wethouder gingen wel goed maar wat hij daarvoor zei schoot mij toch een beetje in het verkeerde keelgat. Dat wil ik hierbij toch markeren. Wethouder Van Asten (D66). Het laatste wat ik natuurlijk wil, is de raad tegen de haren in strijken, maar waar het natuurlijk wel om gaat, is dat er heel veel werd gesproken alsof de zienswijze al beantwoord was en dat we daar niks mee zouden doen. Ik heb dus gemeend daar wel een kleine correctie op aan te moeten brengen. Het debat dat u voerde was heel erg fel, over dat Wassenaar megaplannen had waarbij ze zich helemaal niets aan zouden trekken van omliggende gemeenten en hun bewoners. En dat is natuurlijk ook niet zo. Ik heb dit er dus even tegenover willen zetten, want uw raad ging daarbij in mijn ogen ook wel wat in de overdrijving. Maar ik ben blij dat we weer terug zijn op de vraag welke stappen we dan wel kunnen zetten. Nur Icar (DENK). Wat vindt de wethouder er nou van dat collegepartijen zo gepassioneerd zijn als het gaat om Wassenaar, maar dat als we het hebben over bijvoorbeeld Steenzicht dat binnen onze stadsgrenzen ligt, ze dan volledig passieloos zijn. Kunt u daar uw zienswijze op geven? Wethouder Van Asten (D66). Met permissie, ik ben blij dat hier 45 raadsleden zitten die zeer gepassioneerd zijn over alle onderwerpen en dat altijd op een eigen bepaalde manier laten blijken.

Daar laat ik het graag bij om vervolgens terug te keren naar het voorliggende voorstel. De voorzitter. Meneer Guernaoui, heeft u een nieuw punt? Want u bent eigenlijk al drie keer geweest. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ja, voorzitter. De wethouder geeft aan dat er nog geen formele reactie is op onze zienswijze. Maar wat gaat de wethouder dan doen als er niets of onvoldoende wordt gedaan met onze zienswijze? Wethouder Van Asten (D66). Dat is een politieke wat-alsvraag. Komende week heb ik dat gesprek met de wethouder uit Wassenaar om de zienswijze die we hebben ingediend, nog eens van extra kleur te kunnen voorzien, om onze zorgen nog eens te kunnen uiten en om, zelfs als formeel Wassenaar wellicht alles binnen de lijntjes heeft gekleurd, toch te kijken naar de unieke situatie waarvan sprake is en of er toch niet op een andere manier daarin wat mogelijk is. Dat zal een stevig pleidooi en een passievol betoog zijn. Dan moeten we kijken wat er uiteindelijk gebeurt als de zienswijzeprocedure wordt afgerond. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar dan zegt u dus eigenlijk: behalve een passievol pleidooi heb ik verder geen juridische instrumenten die ik kan inzetten? Wethouder Van Asten (D66). Totdat die zienswijze is beantwoord, heb ik daar geen formeel instrument voor in mijn tas.

Eerst moet worden gewacht op afronding van de zienswijzeprocedure en vervolgens ligt er dan een bestemmingsplan klaar in Wassenaar. De voorzitter. Laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Laatste keer, voorzitter. Zijn er over dit stuk ook afspraken gemaakt tijdens de coalitieonderhandelingen? Wethouder Van Asten (D66). U heeft het coalitieakkoord kunnen lezen. Wat er in is opgenomen, is er in opgenomen, en wat er niet in is opgenomen, daarover is geen afspraak gemaakt. De voorzitter. Meneer Kruis, u heeft vast een nieuw punt, want u bent zo vaak aan het woord geweest, ook op dit punt. Sebastian Kruis (PVV). Toen deze wethouder nog wethouder openbaar vervoer was, was hij in de Metropoolregio eigenlijk het lachertje aan de gesprekstafel. De ene na de andere tramhalte in

69

Den Haag werd opgeheven Dus gaat hij dit gesprek nu op een andere manier in, dan toen hij het onderspit delfde? Wethouder Van Asten (D66). Ik heb geen behoefte om daarop in te gaan. Voorzitter. Ik kom op de moties. Motie L.2 van het CDA vraagt om een stevig gesprek voor de belangen van Haagse inwoners. In de commissie heb ik al toegezegd wat ik wil gaan doen, namelijk een stevig gesprek met wethouder Boon over de zienswijze. Dus u wordt daarin al helemaal bediend, zodat de motie overbodig is. Motie L.1 van het CDA gaat over de grenscorrectie met Wassenaar. Welnu, die grenscorrectie wil ik niet op tafel hebben liggen op het moment dat ik een gesprek aanga, om redenen die ik zojuist heb toegelicht. Hetzelfde geldt voor de wederom ingediende motie van Hart voor Den Haag. Gemakshalve verwijs ik hiervoor naar de motivatie die ik in de vorige vergadering waarin die motie is ingediend, heb gegeven. De voorzitter. Interruptie van mevrouw De Groot. U heeft wel iets nieuws, hè? Want u heeft op dit punt ook al meerdere keren geïnterrumpeerd. Hinke de Groot (CDA). Ik hoor de wethouder zeggen dat er een toezegging ligt. Er ligt inderdaad een toezegging om te kijken naar het aspect van de leefbaarheid en om in gesprek te gaan en naar voorzieningen te kijken, maar onze motie roept wel degelijk tot meer op, onder andere om te kijken naar de effecten van het verkeer.

Hoe ziet de wethouder dit en is hij bereid om bovenop deze toezegging nog iets extra's te doen? Wethouder Van Asten (D66). U wijst inderdaad ook op de verkeersstudie. Door Movares, toch wel echt een van de betere bureaus wellicht in Nederland, is er een gedegen onderzoek gedaan. U vraagt in deze motie er nog een keer onderzoek naar te doen, maar dat lijkt ons overbodig. Dus daarmee zal dat gedeelte van de motie niet kunnen worden uitgevoerd ofwel is het zinloos dat uit te voeren. Hinke de Groot (CDA). Er is inderdaad een onderzoek uitgevoerd maar wel op basis van oudere gegevens, als ik zo kijk naar dat onderzoek. Volgens mij is de motie dus zeker niet overbodig, want die roept namelijk op tot iets extra's en om daar bij Wassenaar op aan te dringen. Wethouder Van Asten (D66). Daar is het college het niet mee eens en daarom ontraden wij deze motie. Dan kom ik op motie L.6 van de PvdA over ruimte voor ontmoeting op het ANWB-terrein. Zo wordt gevraagd om in de zoektocht naar een locatie voor de bibliotheek in Benoordenhout de Rotonde te overwegen. Dat is al toegezegd. De directeur van de Haagse bibliotheek is er ook al op bezoek geweest. Hetzelfde geldt voor de gesprekken over de programmatische invulling van de Rotonde, want dat is ook toegezegd. Daarmee is wat in deze motie gevraagd wordt, al toegezegd in de commissievergadering.

Ik vraag de indiener dan ook om de motie in te trekken, omdat ik de motie anders overbodig moet verklaren. Motie L.3 van de VVD, Ontwikkel het ANWB-terrein samen met het Benoordenhout, is een sympathieke motie. Wat betreft het per kwartaal rapporteren het volgende. Mevrouw Bos maakte al de vergelijking met de coronaperiode. Er was toen sprake van een redelijk heftige situatie in de stad, die zeker zo vaak een rapportage rechtvaardigde. Ik zou bij de afdoening van deze motie graag een beetje de vrijheid willen hebben om tot een geschikt moment te komen van rapportage, in de zin dat er ook echt iets te melden valt, voordat we een volledige papierwinkel gaan creëren. Dus als ik die vrijheid daarin heb, kan ik die motie omarmen namens het college. Rutger de Ridder (VVD). In het kader van de samenwerking kan dat uiteraard. In de motie staat ieder kwartaal omdat het ons wel handig lijkt dat je iets vaker geïnformeerd wordt dan alleen maar ieder jaar omdat het anders misschien te snel voorbij trekt. Maar u mag er wat ons betreft iets ruimer in zijn. En dan zien we wel hoe we het daarna weer doen.

70

De voorzitter. Dan zijn we hiermee gekomen aan het einde van de beraadslaging over dit agendapunt. De beraadslaging wordt gesloten. Voorzitter: de heer Sluijs.

Aan de orde is: M.

Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024 (RIS313231).

De beraadslaging wordt geopend. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Dank aan de insprekers op dit punt. De wethouder heeft een brief toegezegd over het opheffen van de haltes. Ik verwacht dat zodra die brief er is, we er hier een goed debat over gaan voeren, indachtig de eerdere moties die hierover zijn aangenomen door de raad. Maar eerst nog een andere motie van mijn fractie met als titel 'Sociale veiligheid ov is prioriteit', en die roept het college op om bij de HTM navraag te doen naar de concrete gevolgen van deze besparingsmaatregel op sociale veiligheid en de manier waarop de HTM gaat zorgen dat deze maatregel niet leidt tot meer geweldsincidenten, onveiligheid en seksuele intimidatie in het ov, en de raad hierover te informeren. Deze motie is meeondertekend door mevrouw Peeck van de VVD, mevrouw Faïd van de Haagse Stadspartij en de heer Meinesz van Hart voor Den Haag. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Peeck, mevrouw Faïd en de heer Meinesz, wordt de volgende motie (M.6 SP) ingediend:

Motie M.6 SP Sociale veiligheid OV is prioriteit De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024 (RIS13231) Constaterende, dat: • er 3 miljoen euro bezuinigd gaat worden op sociale veiligheid binnen de plannen van de HTM; • er een plan van aanpak is tegen straatintimidatie (RIS310689) waarbij wordt aangegeven dat straatintimidatie ook voorkomt in het openbaar vervoer en het doel van de aanpak is dat iedereen in Den Haag prettig en veilig over straat moet kunnen gaan; • bijna de helft van alle Hagenaars (45%) te maken heeft gehad met straatintimidatie; • reizigersaantallen sinds corona zijn gedaald en een potentieel onveilige omgeving er niet aan bijdraagt om mensen weer met het OV te laten gaan.

Overwegende, dat: • we ervoor moeten waken dat de plannen van het college om straatintimidatie tegen te gaan onder druk komen te staan door de bezuinigingen op sociale veiligheid bij de HTM; • de raad tijdens de bespreking van de straatintimidatie-aanpak al heeft gevraagd om de HTM als partner te betrekken bij deze aanpak en de wethouder heeft aangegeven te onderzoeken of samenwerking met de HTM, portiers en beveiligers mogelijk is; • wij hier tot op heden nog geen terugkoppeling van hebben gehad; • elk geweldsincident of geval van (seksuele) intimidatie in ons OV er een teveel is en dit koste wat kost voorkomen moet worden.

71

Roept het college op: • om bij de HTM navraag te doen naar de concrete gevolgen van deze besparingsmaatregel en de manier waarop de HTM gaat zorgen dat deze maatregel niet leidt tot meer geweldsincidenten, onveiligheid en (seksuele) intimidatie in het OV; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. We merken helaas nog steeds dat veel mensen, met name vrouwen en queermensen, zich niet veilig voelen in het ov. Bij de NS kan je voor acute gevallen een noodnummer inschakelen waardoor gericht opgetreden kan worden. Wat ons betreft is het een gemis dat de HTM dat nog niet heeft. Zelfs al staat de beveiliging in de bus of de tram, dan komt het nog voor dat mensen zich niet helemaal veilig voelen of dat ze toch ook geïntimideerd worden. Wij zouden het heel fijn vinden als er toch een soort van noodnummer komt. We dienen daartoe een motie in met als dictum: verzoekt de HTM om een noodnummer in te stellen en dat toe te voegen aan de omroepen in de bus en tram, en de raad hierover te informeren in Q2 2023. De motie is meeondertekend door mevrouw Arp van de SP en de heer Martinez van Andel van Hart voor Den Haag. De voorzitter. Door mevrouw Faïd, daartoe gesteund door mevrouw Arp en de heer Martinez van Andel, wordt de volgende motie (M.1 HSP) ingediend:

Motie M.1 HSP Als de nood het hoogst is (noodnummer HTM) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024 (RIS313231). Overwegende, dat: • beveiliging maar beperkt ingezet wordt, vooral in de avonden en weekenden; • beveiligers niet altijd goed aan de buitenkant kunnen zien of iemand zich onveilig voelt; • het gebruik van een noodnummer in de treinen van de NS bijdraagt aan een veiligere reisomgeving. Constaterende, dat: • er maar beperkte inzet van beveiliging mogelijk is op de dienstregeling van HTM; • beveiligers niet altijd doorhebben wanneer een reiziger zich in een onveilige situatie bevindt; • reizigers zich niet altijd veilig genoeg voelen om op de beveiligers af te stappen of in te lichten. Van oordeel, dat: • het hebben van een vast noodnummer waarnaar mensen kunnen bellen of sms’en bijdraagt aan meer sociale veiligheid in het OV; • het hebben van een vast noodnummer ervoor zorgt dat HTM gericht mensen kan helpen die in directe nood verkeren. Roept het college op: • de HTM te verzoeken om een noodnummer in te stellen en die toe te voegen aan de omroepen in bus en tram; • de raad hierover te informeren in Q2 2023. En gaat over tot de orde van de dag.

72

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Voorzitter. We hebben eigenlijk een soortgelijke motie als die van mevrouw Faïd, hoewel die net even iets anders is. Dat is de motie Veiligheid ov in kaart, die het college oproept om met de HTM in gesprek te gaan om via de HTM-app een meldpunt 'Overlast/Onveilige situaties' op te nemen waar reizigers eenvoudig melding kunnen doen net zoals in de NS-app. Deze motie is meeondertekend door Fatima Faïd van de HSP, Lesley Arp van de SP en Sebastian Kruis van de PVV. Om de veiligheid nog wat meer te verbeteren op de tram, zouden we graag een conducteur op de tram willen hebben. Daartoe een motie met als dictum: verzoekt het college om in gesprek te gaan met de MRDH en de HTM om te regelen dat in ieder geval op de risicolijnen, zoals tramlijn 6 en 9, een vaste conducteur komt te zitten. Deze motie is meeondertekend door Sebastian Kruis van de PVV. Dan de motie Laat de beveiliger beveiligen, met als dictum: verzoekt het college om in gesprek te gaan met de MRDH, HTM en het beveiligingsbedrijf om te onderzoeken of de ingehuurde beveiligers ook de mogelijkheid kunnen krijgen controles uit te voeren en of bij het constateren van zwartrijden door de beveiliging, de beveiliging ook de mogelijkheid kan krijgen om actie te ondernemen tegen de desbetreffende zwartrijder.

Deze motie is meeondertekend door Sebastian Kruis van de PVV. Ten slotte de motie Geef ondernemers zekerheid, met als dictum: verzoekt het college om, indien er binnen vijf jaar na oplevering van de nieuwe rails alsnog delen ervan opnieuw moeten worden vervangen, de gemeente te verplichten om het financiële nadeel hiervan voor de ondernemers langs de lijn voor de volle 100 procent te compenseren waarbij deze extra compensatiemogelijkheid bovenop de (eventuele) nadeelcompensatie komt die ondernemers gedurende de huidige werkzaamheden hebben en/of kunnen ontvangen. Deze motie is meeondertekend door Sebastian Kruis van de PVV. Caroline Peeck (VVD). Ik heb een vraag over uw motie Veiligheid in kaart en eigenlijk ook over de motie van de Haagse Stadspartij over het noodnummer. Ik las dat 112 Alarmcentrale inmiddels een sms-functie en een app hebben. Denkt u niet dat daarmee zou kunnen worden volstaan? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Dat is niet bij mij bekend. We weten wel dat je bij de NS Reizigersinformatie zo op een knop kan drukken als er sprake is van een onveilige situatie in de trein. Je kunt dan meteen een sms sturen en dan wordt het meteen opgepakt. Als dat ook in de tram mogelijk, is dat een hele mooie tool en ook een geruststelling voor mensen, in de zin dat als er wat aan de hand is in de tram, ze gelijk kunnen reageren. Caroline Peeck (VVD).

Dat ben ik helemaal met u eens en ik denk ook dat het goed is. Alleen dit kost wel extra geld, waarvan we hebben kunnen lezen dat dat er niet is. Dit terwijl 112 Alarmcentrale deze mogelijkheid intussen al heeft gerealiseerd. Die is in geval van nood te bereiken. Dus ook als mensen niet durven uit te spreken dat ze in nood zijn, kunnen ze daarvan gebruikmaken. Dus misschien kunnen we daar makkelijker een connectie mee maken zodat er niet meer extra geld nodig is om zo'n app te creëren. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U noemt het extra geld. De mensen zitten natuurlijk constant op die app van de HTM om te kijken waar ze heen moeten. Als daarbij ook de mogelijkheid geboden wordt om in dergelijke gevallen meteen te reageren, lijkt mij dat van belang. Bovendien wordt het daarvoor voor heel veel mensen veiliger in de tram. Je krijgt dan zoiets van: hé, ik kan nu wat doen als er wat aan de hand is. Dat zal dan ook weer tot meer passagiers leiden en tot meer omzet, waar zo'n app dan van betaald kan worden. Caroline Peeck (VVD). Dit geldt ook voor uw motie over de conducteur op de tram en de motie Laat de beveiliger beveiligen. Waar vindt u de dekking ervoor? Door het afgenomen reizigersaantal is er veel minder geld binnengekomen en heeft men haltes moeten opheffen. Er zijn op dat punt dus allerlei maatregelen genomen.

Mijn vraag is dan ook hoe Hart voor Den Haag deze zaken wil dekken.

73

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). De beveiligers hadden tot drie jaar terug een handheld, waardoor ze iedereen die de tram instapte, konden controleren of die wel of niet had betaald. Die handheld hebben ze niet meer. Ze konden op dat moment ook de boa's contacten zodat de overtreders uit de tram werden gezet. Wat gebeurt er nu? De zwartrijders komen binnen en ze lachen de beveiligers gewoon uit in hun gezicht. Doordat die beveiligers eigenlijk niets meer kunnen doen, staan ze daar als Jan met de korte achternaam. Ze kosten wel geld maar leveren niets op, waardoor het eigenlijk ook steeds onveiliger wordt in de tram. De voorzitter. Door de heer Meinesz, daartoe gesteund door de heer Martinez van Andel en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (M.2 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie M.2 Hart voor Den Haag Veiligheid OV in kaart De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024 (RIS13231) Constaterende, dat: • op diverse Ov-lijnen (bus en tram) in Den Haag reizigers onveilige situaties ervaren; • er momenteel geen eenvoudige manier is om dergelijke situaties te melden. Overwegende, dat: • reizigers met het Haagse OV onveilige situaties of overlast eenvoudig moeten kunnen melden; • dergelijke meldingen goed inzicht kunnen geven over de OV-lijnen waar extra aandacht nodig is met betrekking tot de veiligheid reizigers. Roept het college op: • om met de HTM in gesprek te gaan via de HTM-app een meldpunt “Overlast/Onveilige situaties op te nemen waar reizigers eenvoudig melding kunnen doen (zoals in de NS-app). En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Meinesz worden de volgende moties (M.3 Hart voor Den Haag, M.4 Hart voor Den Haag en M.5 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie M.3 Hart voor Den Haag conducteur op de tram De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024 Constaterende dat, • er juist bezuinigd gaat worden op de sociale veiligheid en niet geïnvesteerd; • er veelvuldig wordt zwartgereden in het openbaar vervoer; • er mensen zijn die liever niet meer gebruik maken van het openbaar vervoer omdat zij zich onveilig voelen. Overwegende dat, • de gemeente meer mensen moet verleiden het openbaar vervoer te gebruiken en dat een veilige tram hieraan kan bijdragen. Van mening dat, • een conducteur op de tram de sociale veiligheid doet vergroten; • er minder zwartgereden wordt als er een conducteur aanwezig is. 74

Verzoekt het college, • om in gesprek te gaan met de MRDH en de HTM om te regelen dat in ieder geval op de risicolijnen, zoals tramlijn 6 & 9, een vaste conducteur in te zetten. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie M.4 Hart voor Den Haag Geef ondernemers zekerheid De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024. Constaterende, dat: • grote delen van de stad openliggen voor het aanleggen van de nieuwe tramlijn; • ondernemers in de directe omgeving van de werkzaamheden aan de nieuwe tramlijn inkomsten mislopen doordat ze minder goed bereikbaar zijn. Overwegende, dat: • een sterk MKB nodig is om over het vestigingsklimaat te beschikken dat de gemeente Den Haag nastreeft; • ondernemers er recht op hebben om, bij (omzet)schade door toedoen van de overheid, een beroep te kunnen doen op de nadeelcompensatieregeling; • ondernemers er vanuit mogen gaan dat (delen van) de nieuwe rails zeker de eerste vijf jaar niet vervangen hoeven te worden. Van mening, dat: • de gemeente hiertoe ook een garantie moet afgeven richting de ondernemers. Verzoekt het college: • om, indien er binnen vijf jaar na oplevering van de nieuwe rails alsnog delen ervan opnieuw moeten worden vervangen, de gemeente wordt verplicht om het financiële nadeel hiervan voor de ondernemers langs voor de volle 100 procent te compenseren; • deze extra compensatie mogelijkheid bovenop de (eventuele) nadeelcompensatie komt die ondernemers gedurende de huidige werkzaamheden hebben- of kunnen ontvangen.

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie M.5 Hart voor Den Haag Laat de beveiliger beveiligen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024. Constaterende dat, • er juist bezuinigd gaat worden op de sociale veiligheid en niet geïnvesteerd; • er veelvuldig wordt zwartgereden in het openbaar vervoer; • momenteel alleen boa’s mogen controleren en de mogelijkheid hebben een boete uit te schrijven; • externe beveiligers zelf geen boetes kunnen en/of mogen uitdelen; • in het verleden externe beveiligers in verbinding stonden met de boa’s.

75

Overwegende dat, • zwartrijden tegengegaan kan worden door ook de ingehuurde beveiligers de mogelijkheid te geven om zwartrijders aan te pakken; • externe beveiligers zich machteloos voelen tegenover de zwartrijders. Van mening dat, • het de handhavingscapaciteit van de HTM flink vergroot als de beveiligers ook controles kunnen uitvoeren; • dat externe beveiligers ook controles moeten uitvoeren. Verzoekt het college, • om in gesprek te gaan met de MRDH, HTM en het beveiligingsbedrijf om te onderzoeken of de ingehuurde beveiligers ook de mogelijkheid kunnen krijgen controles uit te voeren; • bij het constateren van zwartrijden door de beveiliging, de beveiliging ook de mogelijkheid kan krijgen om actie te ondernemen tegen desbetreffende zwartrijder. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Ik denk dat alle partijen in deze gemeenteraad veiligheid in het openbaar vervoer ontzettend belangrijk vinden en daar ook verder niets aan af willen doen. Tegelijkertijd hebben we te maken gehad met de coronapandemie waardoor de reizigersaantallen bij onze openbaarvervoeraanbieder HTM terugliepen. Dat betekende dat er bezuinigd moest worden. Dat betekent ook dat je moeilijke keuzes moet maken. Je wil liever geen haltes opheffen en als je dat doet, dan zo min mogelijk.

Je wil het liefst niet bezuinigen op sociale veiligheid en als je het dan doet, zo min mogelijk. Dus je hebt te maken met een aantal dilemma's. Als je veiligheidsmaatregelen wil terugdraaien of als je juist extra veiligheidsmaatregelen wil nemen, zal je toch moeten aangeven hoe je dat wil betalen, of je bijvoorbeeld haltes wil opheffen of niet. Want er is niet zoiets als gratis geld. Op dit moment zien we gelukkig dat het veiligheidsgevoel in het openbaar vervoer nog steeds behoorlijk is. Het oordeel over sociale veiligheid in de tram was in 2020 een 7,9 en in 2021 was dat een 8. En in de bus zie je ook een stijging van 7,5 in 2020 naar 7,9 in 2021. Dus op dit moment gaat het met de veiligheid nog behoorlijk, hoewel het natuurlijk altijd beter kan. Ik denk wel dat we de vinger aan de pols moeten houden ten aanzien van hoe het nu gaat. Wat dat betreft is de motie van mevrouw Arp heel passend want die zegt eigenlijk: hou dat nou in de gaten en doe navraag bij de HTM welke concrete gevolgen deze besparingsmaatregelen hebben en informeer de raad hierover. Ik denk dat dit een goede motie is, in de zin dat we blijven zorgen dat de HTM monitort en we zo de vinger aan de pols kunnen houden. Dus deze motie van mevrouw Arp kan het college omarmen. Dan kunt u eigenlijk al raden wat ik vind van motie M.1 van mevrouw Faïd.

Op zichzelf begrijp ik haar voorstel voor een noodnummer, maar ook dat is er een dat geld kost. Juist als er nu wordt bezuinigd, is dit niet het moment om te zeggen: we moeten nog iets extra's doen. Dus deze motie moeten we ontraden. Fatima Faïd (HSP). Maar we gaan nog helemaal niets extra's doen, want er is nog helemaal niets. Dus ik begrijp niet zo goed waarom de wethouder zegt dat we iets extra's gaan doen. De NS heeft een noodnummer waarnaartoe je kan appen. Dat is superlaagdrempelig en er wordt ook heel veel gebruik van gemaakt. Dat is handiger dan om een nummer te bellen. Dus ik zou toch graag zien dat de wethouder dit gaat omarmen, omdat er best wel veel incidenten zijn in de trams en bussen. Wethouder Mulder (VVD). Ik heb net al het dilemma geschetst. We hebben te maken met minder reizigers, wat betekent dat de HTM moet bezuinigen. Het moet dus uit de lengte of uit de breedte komen. Een deel van de bezuiniging wordt gehaald uit sociale veiligheid, naast het opheffen van

76

haltes, wat natuurlijk vervelend is, maar dat is niet anders. En dit is een extra wens en die kost geld. Dit is dus niet het moment om dit soort wensen in te brengen. Fatima Faïd (HSP). Dit is niet een extra wens, dit is gewoon zorgen dat iedereen die gebruikmaakt van het openbaar vervoer dat veilig kan doen. Het noodnummer van de NS is het afgelopen jaar meer dan 2.500 keer gebruikt. Niet alles is in geld af te kaarten. En ik snap wel dat de VVD in dezen denkt hierbij stappen te kunnen zetten qua financiën, maar vindt de wethouder dan niet dat vrouwen en queermensen zich altijd veilig moeten voelen in tram en bus en dat we de HTM daar dan maar misschien bij moeten gaan helpen? Wethouder Mulder (VVD). Ik ben het helemaal eens met mevrouw Faïd, iedereen moet zich veilig kunnen voelen in tram en bus. Volgens mij hebben we daar ook helemaal geen discussie over. Je moet ook alles op alles zetten om dat te bewerkstelligen. Mevrouw Faïd zegt: er is niets. Nee, dan moet er dus iets komen. En of je het nou leuk vindt of niet en of je het nou heel belangrijk vindt of niet, je ontkomt niet aan het vraagstuk van hoe je het gaat betalen. Dit terwijl we juist een bezuiniging hebben op de sociale veiligheid, helaas. Het is dus kiezen tussen kwaden. Met deze motie kunnen we dan ook niet uit de voeten, omdat de middelen er niet zijn, hoe graag iedereen het misschien ook wel zou willen.

Tenzij iemand hier dat geld erbij kan organiseren, want dan kunnen we daarmee naar onze aanbieders van ov, maar dat heb ik ook nog niet gehoord, behalve de oproep van 'het is belangrijk', maar dat is helaas net te weinig. De voorzitter. Mevrouw Faïd, voor de laatste maal. Fatima Faïd (HSP). Ik wil er dan toch nogmaals op wijzen dat 2021 een coronajaar was en dat heel veel mensen toen naar dat noodnummer hebben geappt. U zegt nu wel 'wij vinden dat heel belangrijk maar …'', maar blijkbaar vindt u het helemaal niet zo belangrijk. U zit de hele tijd naar dingen te zoeken, waarvan ik denk: je kan ook een keuze maken als stadsbestuur. Je kunt ook zeggen: dit vinden wij zo belangrijk, want we zien dat er heel veel gebruikgemaakt is van dat nummer in een jaar waarin inderdaad mensen zijn gaan reizen. Dus, sorry, ik vind dit eigenlijk een zwaktebod van u. Ik vind ook niet dat u het inhoudelijk kunt waarmaken, behalve dan dat u zegt dat we het geld niet hebben. Maar dat laatste geldt dan zo'n beetje voor alles wat we hier bespreken. De voorzitter. U vindt dat de wethouder iets moet doen. Probeer allemaal wat meer via de voorzitter te spreken, want dan houden we het iets zakelijker. Wethouder Mulder (VVD). Ik heb dan slecht nieuws voor mevrouw Faïd.

Het leven van een raadslid - en dat weet ik uit ervaring - is keuzes maken; je kan het niet iedereen de hele tijd naar de zin maken, want je moet kiezen. Je kan hier zeggen: dit is belangrijk, de wethouder vindt het niet belangrijk, dus de wethouder kan er niets van. Nee, het is kiezen geblazen hier. Als je het ene belangrijk vindt, dan moet je iets anders minder belangrijk vinden. Dus ik ben benieuwd wat mevrouw Faïd dan minder belangrijk vindt om dit te gaan bekostigen. Ik wacht dat antwoord rustig af. Maar misschien kan ik nu beter doorgaan met de volgende motie. De voorzitter. Nee, want we hebben nog wat interrupties. De eerste is van de heer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik vind de oproep om als je je in de tram of bus onveilig voelt, je daar ook snel iets mee moet kunnen, wel sympathiek. Om die reden kijk ik ook wel met zeer veel sympathie naar de motie van de HSP. Ik ken het argument dat het geld kost en ik ken de financiële situatie die we aan bod hebben. Nu heeft volgens mij mevrouw Peeck gewezen op de mogelijkheid van het appen naar 112. De wethouder heeft zo-even positief gereageerd op de motie van de SP over de sociale veiligheid. Dus hij gaat denk ik dan in gesprek met de HTM over de sociale veiligheid.

Dan vraag ik mij toch af of hij daarin misschien mee kan nemen de mogelijkheid dat in de tram wordt meegedeeld: voel je je onveilig, gebruik dan de 112-app.

77

Wethouder Mulder (VVD). Volgens mij vindt iedereen in deze zaal sociale veiligheid ontzettend belangrijk, bijvoorbeeld als het gaat om seksuele intimidatie en eigenlijk om alle intimidatie als zodanig. Dat is hier dus niet de discussie. Maar de vraag is wel wat er op dit moment kan, gegeven de financiële situatie van de HTM. Nou, er kan eigenlijk niets. Sterker, er kan minder. Ik vind de oproep in de motie sympathiek en ik ben het er misschien ook wel mee eens, maar op dit moment hebben we niet de middelen om dat te doen. Dan is het gratuit om te zeggen 'wethouder, ga hiermee aan de gang', want de kans op succes is bepaald gering op dit moment. De voorzitter. Meneer De Vuyst, iets korter graag. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ho, ho, gratuit laat ik mij niet zeggen. Wethouder Mulder (VVD). Maar dat is het wel. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Mijn oproep is of er in de voertuigen van de HTM een aantal stickers aangebracht kunnen worden, met daarop een verwijzing naar het 112-nummer, dé noodcentrale. Mijn vraag is om dát onder de aandacht te brengen van de HTM. Dat doe ik, geleend hebbende de opmerkingen van mevrouw Faïd en mevrouw Peeck hierover. Wethouder Mulder (VVD). Ik doe mijn best om een beetje aan te voelen wat er in de raad speelt. Ik hoor heel veel mensen hier zeggen: doe het nou, doe het nou.

Dus ik wil dit best onder de aandacht brengen maar dan wel met die heel duidelijke waarschuwing dat ik niet zeker weet of het gaat lukken. Als we dat dan met elkaar afspreken, ga ik hiermee aan de slag. Overigens is het ook zo dat u via het Haagse MRDH-overleg - u heeft twee raadsleden die in de adviescommissie zitten - ook deze boodschap mee kan geven. Ik zie hier geknik. Dus dat is ook een weg die u kunt gaan. De voorzitter. Er zijn nog wat meer interrupties. Eerst de heer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). De wethouder zegt dat die app zo veel geld kost, maar wij denken dat dit niet zo is. Er bestaat namelijk al een HTM-app en ik denk dat het in overleg met de NS misschien niet meer is dan een klein implementatietje is, want een handige jongen kan dat zo voor elkaar krijgen. Dus ik zie het probleem eigenlijk niet zo. En als dat veel meer reizigers gaat opleveren, waarom zou u dat dan niet doen? Wethouder Mulder (VVD). Bij het meldpunt Overlast Scheveningen hebben we ook een app. Het gaat overigens niet alleen om de app zelf maar ook om de backoffice, in de zin van wat je vervolgens met die meldingen doet. Dat betekent dat je zo'n meldpunt moet bemensen. Daar moeten mensen zitten die constant die vragen beantwoorden. Nou, de tram begint 's ochtends vroeg te rijden en gaat tot 's avonds laat door. Dus je hebt er wel degelijk mensen voor nodig.

Dus dat 'handige mannetje' van de heer Meinesz is niet het hele verhaal, maar het gedeeltelijke verhaal. Het spijt me, meneer Meinesz, hoewel dit voorstel ook sympathiek is, geldt dat dit helaas in deze financiële situatie op dit moment niet aan de orde is. Helaas, want ik zou ook veel meer willen steken in veiligheid. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). De hele dag door rijden er boa's in busjes rond in de stad. U vraagt hoe het dan gedekt kan worden. Nou, misschien een tram minder kopen, want volgens mij moet de handtekening pas aan het eind van het jaar gezet worden. Misschien kan er dan genoeg geld gegenereerd worden om dit plan voor elkaar te krijgen. Wethouder Mulder (VVD). Wat sterk is van de heer Meinesz, is dat hij nu met een voorstel komt over wat dan. De boa's in onze stad hebben het ontzettend druk en bovendien hebben we daarbij te maken met tekorten op de arbeidsmarkt. Dus boa's inzetten: makkelijk gezegd, maar een stukje moeilijker gedaan. Een tram minder. Maar wat gaat dat betekenen voor de dienstregeling? Het gaat om bredere trams waar meer mensen in kunnen en die ook rolstoeltoegankelijk zijn. Dus dan ga je daarop inleveren. Dus welke afweging je ook maakt, het gaat altijd ten koste van iets anders.

78

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U kunt die tram wel tien meter breed maken en dan kunnen ze met z'n allen voorin zitten, maar als ze bang zijn komen ze gewoon die tram niet in. Dus daar moet wat aan gedaan worden, de veiligheid. Op het ogenblik zitten die trams niet voor niets niet helemaal vol. Wethouder Mulder (VVD). Dan gaat het over de balans. Ik heb net iets gezegd over het veiligheidsgevoel dat zowel in tram als in bus is gestegen van 2020 op 2021. Dus je kan ook niet zeggen dat het nu heel slecht gaat met de veiligheid, sterker, het is zelfs iets beter geworden. Natuurlijk moeten we dat vasthouden en daarom is de motie van de SP ook zo belangrijk om dit te monitoren. Dus het is niet zo zwart-wit als de heer Meinesz nu doet voorkomen, dat het kommer en kwel is en dat niemand meer de tram in durft. Het tegendeel is het geval. Dus u lost een probleem op dat op dit moment nog geen probleem is, maar dat overigens wel iets is wat we in de gaten moeten houden. De voorzitter. Mevrouw Faïd, heeft u een nieuw punt? Want u bent net al drie keer geweest. Fatima Faïd (HSP). Ja, ik heb een nieuw punt.

Wat als ik mijn motie aanpas, in de zin dat ik de wethouder vraag om een onderzoek teneinde samen met de HTM te kijken hoe je zo'n whatsappgroep kunt opzetten? Ik hoor tot nu toe namelijk alleen maar het verhaal van de wethouder dat hij het allemaal heel ingewikkeld vindt en ik wil ook gelijk van hem aannemen dat het heel moeilijk is, maar zou dat hem en het college wat comfort bieden? Wethouder Mulder (VVD). Ik ben blij met de suggestie van mevrouw Faïd, want we proberen gegeven de financiële krapte te kijken hoever we kunnen komen. Het helpt altijd als gezegd wordt: we accepteren dat er op dit moment geen geld is, maar laten we kijken wat er eventueel nog wel zou kunnen. Maar dan over dat onderzoek. Dat klinkt makkelijk maar ook dat is natuurlijk weer investeren en uitgeven van geld in deze tijd van krapte. Het makkelijkste wat ik kan doen is zeggen: dien die motie maar in. Ik ga dan naar de HTM en die zeggen 'nee' en dan kom ik hier weer terug om te zeggen dat het niet is gelukt. Je moet echter ook een beetje kijken naar de kansen op succes als wethouder, want anders ga je er voor niks naartoe. Dus ik zie dat onderzoeksvoorstel tegemoet en dan zal ik dat onder de aandacht brengen, maar dan wel met alle winstwaarschuwingen die ik heb gegeven. Fatima Faïd (HSP).

Is het dan een idee om deze motie nu in te trekken om die vervolgens zo aan te passen dat daarin het verzoek wordt gedaan om een onderzoek? Dan dienen we die motie vervolgens weer in bij de begroting. De voorzitter. Dan kan zeker. Dus u trekt de motie nu in en u wijzigt die vervolgens, waarna u die weer indient bij de begroting. Aangezien motie M.1 HSP is ingetrokken, maakt ze geen onderdeel meer uit van de beraadslaging. Wethouder Mulder (VVD). Dan kom ik op motie M.3, Conducteur op de tram. De heer Meinesz vraagt daarin om een vaste conducteur te regelen. Op zichzelf is dat een sympathiek voorstel, maar ook hiervoor geldt hetzelfde betoog als dat van zo-even. Dat regelen is net iets te eenvoudig opgeschreven, want het betekent keuzes maken. Ook deze motie moet ik dus ontraden. Motie M.5, Laat de beveiliger beveiligen, moet ik ook ontraden. De gemeente geeft al een financiële bijdrage aan de conducteur op de tram. De HTM is bezig met boa-controleurs en ovstewards om dit te doen. Volgens ons is dat een juiste mix. Dus deze motie is niet nodig, zodat we die ontraden. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Wat kunnen volgens u die ingehuurde beveiligers nog doen in de tram? Wethouder Mulder (VVD). Het beeld dat ik heb, is dat het behoorlijk loopt. De HTM heeft een mix van boa-controleurs en ov-stewards die goed uitpakt. Dat zie je ook aan de cijfers over veiligheid. Ik 79

waardeer het dat de heer Meinesz de situatie steeds veiliger probeert te krijgen, maar deze motie moet ik helaas ontraden. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Maar wat vindt u ervan dat die beveiligers daar in de tram staan en gewoon uitgelachen worden door mensen die zwartrijden en gewoon weer vrolijk uitstappen? Wethouder Mulder (VVD). Ik hoor de heer Meinesz dit zeggen, maar ik hoor niet dat daar op dit moment een probleem zit. Dus vandaar dat ik zeg 'ontraden', maar ik luister ook naar de heer Meinesz. Ik zie zijn betrokkenheid en die wordt gewaardeerd, maar dit is niet nodig. De voorzitter. De heer Meinesz, laatste maal. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Drie jaar geleden konden ze met een handheld die mensen controleren maar dat kunnen ze nu dus niet meer. Ze kunnen nu dus ook niet meer die boa's oproepen om die zwartrijders eruit te laten halen. Dat is toch een wezenlijk verschil? Daardoor neemt dat zwartrijden ontzettend toe. Wethouder Mulder (VVD). Maar dat beweert de heer Meinesz. Hij beweerde net ook iets over veiligheid in de tram, wat niet helemaal klopte. Dus ik laat deze stelling aan de heer Meinesz. De voorzitter. Ik denk dat de heer Meinesz een punt van orde heeft. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Inderdaad, want ik heb gesproken met beveiligers. Ik zuig dit niet uit mijn duim. Wethouder Mulder (VVD).

Het is goed dat de heer Meinesz spreekt met de beveiligers maar ik heb niet het beeld dat daar iets misgaat. Dan kom ik op motie M.4, Geef ondernemers zekerheid. Deze motie moet ik ontraden. Als college hebben we in oktober een nadeelcompensatieregeling vastgesteld die later nog wat is aangepast, en wat het college betreft is de regeling die we nu hebben voldoende. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Kan de wethouder de ondernemers dan beloven dat als er bijvoorbeeld nieuwe bochten worden gelegd in de Zoutmanstraat die de komende vijf jaar niet vervangen worden? Wethouder Mulder (VVD). U vraagt een garantie voor ondernemers, maar als er over vijf jaar een probleem is met die nieuwe rails, denk ik dat we, los van die ondernemers, nog een hele andere discussie te voeren hebben met heel veel andere mensen, zoals de leverancier van die rails. Ik denk dat de problemen dan nog iets groter zijn dan dat alleen. Dus dat zien we alsdan. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: N. Beantwoording schriftelijke vragen Vervolgvragen Afsluiting Zuiderpark voor Invictus Games (RIS312274). De beraadslaging wordt geopend. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Voor het grote evenement Invictus Games in het Zuiderpark is het niet duidelijk of en hoe er voldoende rekening is gehouden met onder andere broedende vogels. Dit komt omdat er eigenlijk geen standaardwerkwijze is om een flora- en faunavoorschouw uit te voeren. Bevindingen kunnen dus ook niet worden ingezien of gerapporteerd en dat kan natuurlijk beter. Vandaar een motie met als dictum: verzoekt het college een werkwijze op te stellen om bij 80

evenementen in of nabij groengebieden tijdens of vlak voor het broedseizoen de aanwezige nestactiviteiten te inventariseren, dit op te stellen in samenwerking met de Haagse Vogelbescherming en natuurorganisaties en de rapportages van de inventarisaties beschikbaar te maken zodat deze inzichtelijk zijn voor de raad en belanghebbenden. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen, daartoe gesteund door de heer Smit, wordt de volgende motie (N.1 PvdD) ingediend:

Motie N.1 Leer van Invictus De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Vervolgvragen Afsluiting Zuiderpark voor Invictus Games. Overwegende, dat: • de Invictus Games 2022, inclusief opbouw en afbouw, plaatsvonden tijdens het broedseizoen; • documentatie over een inventarisatie van aanwezige vogelnesten ontbreekt; • sommige vogelnesten jaarrond beschermd zijn, en alle nesten tijdens het broedseizoen vanaf het moment van opbouw tot de jongen uitgevlogen zijn; • de raad en andere belanghebbenden geen inzicht hebben in of en hoe de inventarisatie van vogelnesten plaats heeft gevonden. Constaterende, dat: • het blijkbaar niet standaard is dat er vlak voor aanvang van het evenementen een inventarisatie plaatsvindt; • er zonder duidelijke werkwijze geen tot weinig zicht is op dit beleid. Verzoekt het college: • een werkwijze op te stellen om bij evenementen in of nabij groengebieden tijdens of vlak voor het broedseizoen de aanwezig nestactiviteiten te inventariseren; • dit op te stellen in samenwerking met de Haagse Vogelbescherming en natuurorganisaties; • de rapportages van de inventarisaties beschikbaar te maken zodat deze inzichtelijk zijn voor de raad en belanghebbenden. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter.

De Partij voor de Dieren vraagt om een werkwijze op te stellen om bij evenementen in of nabij groengebieden nestactiviteiten te inventariseren. In de commissie Economie hebben we het daar al over gehad en volgens mij heeft de wethouder Economie er in het verleden ook al het een en ander over gezegd. We hebben namelijk al een werkwijze voor het inventariseren en beschermen van vogelnesten bij kwetsbare en waardevolle ecologische gebieden, wat ook steeds door een adviesbureau in beeld wordt gebracht. Daar gelden ook randvoorwaarden bij, die staan in het locatiebeleid evenementen. Bij de Invictus Games is dat ook toegepast. Daar was geen sprake van het betreden van plekken waar nesten zouden zijn, geen bomen of bosschages. Wel hebben we onderzoek laten doen in de vijver. Dus eigenlijk vinden deze inventarisaties al plaats, zodat ik deze motie ontraad. Leonie Gerritsen (PvdD). We zijn ons ervan bewust dat er wel al het een en ander gebeurt, maar we hebben twee sets schriftelijke vragen en een debat nodig gehad om te vragen naar de uitkomst van zo'n schouw. En dat weten we nog steeds niet, omdat het namelijk niet altijd wordt gedocumenteerd en zeker niet kan worden ingezien. Als we er elke keer zo veel moeite voor moeten doen, dan gaat dat dus niet helemaal goed. We weten dat er wat regels zijn vastgelegd maar we weten ook dat de 81

Vogelbescherming daar niet bij betrokken is. We voldoen dan misschien nog net aan de wettelijke kaders, maar het is niet zo dat je kunt zeggen dat dit op de meest diervriendelijke wijze gebeurt. Daarom vragen we om een betere werkwijze, waarbij de Vogelbescherming betrokken is en mee kan kan kijken en waarbij wij als raad inzicht hebben in wat er gebeurt en waar precies rekening mee wordt gehouden. Wethouder Mulder (VVD). Zoals ik ook al in de commissie heb gezegd, doen we die onderzoeken al. Alleen, de Partij voor de Dieren vraagt om een steeds hoger detailniveau, in de zin van allerlei onderzoeken. Wat ons betreft is de inventarisatie die we doen, goed. De Natuurbeschermingswet wordt daarbij ook gehanteerd. Dus wij zien geen reden om nog diepgaander onderzoeken te doen. Op een gegeven moment is er onderzoek gedaan en moet dat ook genoeg zijn. Leonie Gerritsen (PvdD). U verdraait een beetje mijn woorden. Ik vraag niet om diepgaander onderzoek maar om onderzoek dat wij kunnen inzien. U kunt het ook niet vinden, want dat heeft u ook tijdens de commissievergadering gezegd. Zelfs bij zo'n groot evenement als de Invictus Games was niet helemaal duidelijk waar die inventarisatie gebleven is. Sommige dingen zijn niet gedocumenteerd. Er is geen evaluatie.

Ik vraag niet om voor iedere duif een truitje te breien maar ik vraag wel om als raad te kunnen zien wat er gebeurt en om de Vogelbescherming mee te laten kijken of wij dit als gemeente goed doen. Dat lijkt mij niet heel erg vergezocht. Wethouder Mulder (VVD). Toen wij spraken over de Invictus Games lag er een rapport bij, een rapport van een adviesbureau. Dus dat lag er wel degelijk. Mevrouw Gerritsen vraagt echter om alles wat daar onder ligt stap voor stap te documenteren. En dan ben je bezig met het creëren van een enorme hoeveelheid werk. Dat rapport is wel degelijk naar de raad gegaan. Alleen, u wilt steeds meer achterliggende stukken. Als die er zijn, kan ik die sturen, maar als je elke stap die een onderzoeker doet wil documenteren … Ja, wat wil je dan nog hebben? Het overkoepelende rapport is er. Als er rapporten zijn die we panklaar hebben liggen, dan ben ik altijd bereid die te sturen, maar door nog extra stappen te doen en dat ook nog te documenteren, ben je vooral bezig op detailniveau te werken en te rapporteren wat ook niet meer efficiënt en effectief is. Zoals gezegd, het rapport over de Invictus Games is naar de raad gegaan. De rapporten die we hebben, sturen we naar de raad en de inventarisaties die we moeten doen, blijven we ook doen, omdat dat ook zo is afgesproken. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, voor de laatste maal. Leonie Gerritsen (PvdD).

Dat is jammer want dat rapport waaraan de wethouder refereert gaat echt alleen over een specifiek onderdeel van het evenement, de Jaguar Race, en helemaal niet over de rest van het evenement. Daar is geen rapportage van. Dat heeft wethouder Bruines ons al verteld en u kunt die rapportage ook niet vinden. Ik vraag niet om meer details. Ik vraag gewoon een standaardwerkwijze waardoor we allemaal weten wat er gebeurt. Het is tot nu toe namelijk allemaal heel vaag. Het is niet voor niets dat we het zo vaak moeten bespreken. Ik vraag dus niet om meer, ik vraag alleen om duidelijkheid en ik vraag of de Vogelbescherming een keer kan meekijken of we het wel goed doen. Wethouder Mulder (VVD). Ik weet niet of we dan langs elkaar heen praten. Ik constateer dat er een rapport naar de raad is gestuurd. Wat het college betreft is dat het dan ook. En als er rapporten zijn, zullen we die gelijk sturen, maar we gaan niet nog eens extra rapporten maken. Op een gegeven moment voldoen we aan onze afspraken en de plicht om te kijken of iets wel of niet in strijd is met de Natuurbeschermingswet. En dat is het dan. Dan geen we niet nog extra stappen toevoegen. Op een gegeven moment is genoeg genoeg en is het onderzoek gedaan en de inventarisatie uitgevoerd. Daar gaan we het dan mee doen, omdat het ook voldoende is. Sebastian Kruis (PVV).

Ik voel toch wel mee met mevrouw Gerritsen want ze vraagt in feite of de manier waarop dat onderzoek nu wordt gedaan, kan worden getoetst door de Vogelbescherming. Nou weten we dat dat evenement plaatsvond in het broedseizoen. Dus op zich is het dan wel een idee dat je door mensen die verstand hebben van vogels, mee laat kijken naar hoe zo'n onderzoek precies gaat. 82

Daar wil mevrouw Gerritsen dus inzicht in. Het lijkt mij op zich niet heel gek dat als je iets onderzoekt, je ook onderzoekt of dat onderzoek goed is. Dat past een beetje in de onderzoekssamenleving die we zijn geworden. Ik snap het dus eigenlijk wel. Wethouder Mulder (VVD). Ik begrijp het ook, maar dat is ook precies waar je voor moet oppassen, namelijk dat je niet een onderzoeks-onderzoeks-onderzoekssamenleving creëert. Op een gegeven moment hebben we een inventarisatie gedaan van de nesten met daarbij een rapport. En dat is het dan. En als je onderzoek op onderzoek op onderzoek gaat doen, is het de vraag waar je dan stopt. Wanneer ben je dan uitonderzocht? Wat het college betreft zijn deze inventarisaties goed en kunnen we daarmee uit de voeten. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Er wordt straks gestemd over de ingediende motie.

Aan de orde is: O. Brief van wethouder Sociale Zaken en Werk inzake reactie op onderzoek naar effectiviteit van de Haagse re-integratieaanpak (RIS313025). De beraadslaging wordt geopend. De voorzitter. Het woord zou nu zijn aan de heer Ahraui, de aanvrager van dit debat, ware het niet dat hij nu niet in de zaal aanwezig is. Dan gaan we eerst maar even door naar de volgende spreker en dat is mevrouw Klokkenburg. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Een succesvolle re-integratie is meer dan werken alleen. Onze economie moet ten dienste staan van de samenleving en als doel hebben de stad en haar inwoners tot bloei te brengen. Dat heet met een mooie term ook wel 'maatschappelijk rendement'. Dat rendement zou wat mijn fractie betreft moeten terugkomen in de doelstellingen van de Haagse re-integratieaanpak. Daarom dien ik een motie in met collega Arp, met als dictum: verzoekt het college maatschappelijk rendement als extra doelstelling op te nemen in de Haagse reintegratiedoelstellingen en de raad hierover te informeren bij de eerstvolgende rapportage over reintegratie in 2023. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg wordt de volgende motie (O.2 CU/SGP) ingediend:

Motie O.2 CU/SGP succes is meer dan werk alleen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van de Brief van wethouder van Sociale zaken en Werk inzake Brief voortgang integratie Den Haag Werkt 2020, RIS307965), constaterende, dat: • Den Haag Werkt en de Haagse re-integratie aanpak drie maatschappelijke doelen hebben, te weten (1) uitstroom naar zo regulier mogelijk werk (2) een werk- en ontwikkelkans voor iedereen en (3) duurzaam werk (>12 maanden) op een inclusieve arbeidsmarkt; • op basis van deze doelen wordt bepaald of een re-integratie succesvol is; • het college erkent dat persoonlijke groei, sociale contacten, gezondheid en iets terugdoen voor de maatschappij eveneens belangrijke doelen zijn van re-integratie (RIS313025);

83

overwegende, dat: • veel meer dan alleen regulier werk zijn waarde heeft in onze stad, van duurzaam vrijwilligerswerk doen tot mantelzorger zijn; • niet iedereen - om diverse redenen - kan uitstromen naar regulier werk; • voor deze groep sociale activatie tot bijvoorbeeld vrijwilligerswerk ook een succesvol reintegratie traject kan zijn; • maatschappelijk rendement nu niet mee wordt genomen in de doelstellingen van de Haagse reintegratieaanpak en dus ook niet geldt als succesvolle re-integratie; verzoekt het college: • maatschappelijk rendement als extra doelstelling op te nemen in de Haagse reintegratiedoelstellingen; • de raad hierover te informeren bij de eerstvolgende rapportage over re-integratie in 2023, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Dan is alsnog het woord aan de heer Ahraui. Samir Ahraui (PvdA). Dank u wel, voorzitter. Het was even een eindsprintje om vooral te zeggen dat we de motie die we van tevoren hadden opgesteld nog even willen aanhouden. De voorzitter. Al die spanning voor niks. Maar ja, toch bedankt. Het woord is aan wethouder Parbhudayal. Wethouder Parbhudayal (VVD). Voorzitter. Vorige week hebben we in de commissie een debat gehad over de evaluatie van allerlei vormen van re-integratie, waarbij we ook hebben stilgestaan bij het maatschappelijk rendement.