RIS314046 Notulen van de raad van 10 november 2022

Dat is waar mensen in the end het meeste aan zullen hebben, en daarop toetsen wij dit soort voorstellen. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. Er zijn meer huizen nodig voor Hagenaars, betaalbare woningen voor gewone Hagenaars en Hagenezen. Ongebreideld bouwen past daarom voor de VVD ook niet. Je wil wel bouwen, maar wel op de plekken waar het kan. We zijn daar heel duidelijk in. We bouwen dus in het CID, we bouwen in de Binckhorst en we bouwen in Zuidwest. We voegen huizen toe in Zuidwest omdat we daar meerdere dingen kunnen combineren. We kunnen slecht geïsoleerde huizen vernieuwen, we kunnen straten opknappen en we kunnen dus ook, en dat is het belangrijkste, de benodigde huizen toevoegen. Dat kunnen we niet alleen. Daar gebruiken we graag de Woningbouwimpuls voor, de € 27 mln. van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Die gelden zijn 34

hard nodig. Vanmiddag besluiten we dan ook over het eerste deel van Zuidwest, zou je kunnen zeggen, namelijk het bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht. Voor de VVD weegt bij deze gebiedsontwikkeling een aantal dingen heel zwaar. We willen bij dit soort ontwikkelingen mooie wijken bouwen, die lange tijd meegaan, wijken waarin het fijn wonen is en waarin je een zorgeloos leven kan leiden als je thuiskomt na een dag hard werken, met voldoende groen en voldoende voorzieningen. Voor mijn fractie zijn juist die aspecten voldoende geborgd, waarbij mijn zorg over groen grotendeels wordt weggenomen door het amendement dat ingediend wordt door de Partij voor de Dieren. Ik ben ook benieuwd wat het college van dat amendement vindt. Een andere zorg die mijn fractie heeft, betreft de risico's die we lopen met stikstof, oplopende bouwkosten en tekorten op de arbeidsmarkt. Daarover is vandaag al eerder gewisseld in het stikstofdebat. Hoe wegen die risico's op dit specifieke moment nu echt voor dit bestemmingsplan? Of hebben we voldoende tijd om daarover zo meteen in het debat over de voorbereidingscommissie verder over te spreken? Voorzitter. U kent de VVD als u ons hoort praten over hoe een wijk eruit moet zien, hoe wij mooie wijken maken met mooie architectuur, tijdloos en passend bij Den Haag. Wat wordt nu typische Zuidwestarchitectuur? En dat bedoel ik in positieve zin.

Hoe hebben we dus de beeldkwaliteit geregeld, niet alleen van dit plan maar ook van andere plannen die op stapel staan? Lesley Arp (SP). Ik moet toch zeggen dat ik een beetje verbaasd ben. We hebben een nota van uitgangspunten gehad, we hebben een ambitiedocument gehad - die zijn niet door de raad vastgesteld, maar goed - we hebben een projectdocument gehad. Nu hebben we een bestemmingsplan, echt een concreet plan. Dan is het toch een beetje een raar punt in het hele proces om een vraag te stellen over de beeldkwaliteit? Je zou toch zeggen dat de heer De Ridder wel zeker is over waar hij mee instemt als het gaat om de beeldkwaliteit? Rutger de Ridder (VVD). Dat zijn we ook, maar het belang van beeldkwaliteit wordt in deze raad nog weleens onderschat. En mijn fractie zegt juist: hamer daar nou op; zorg dat dat goed is en niet alleen voor nu maar ook voor de komende generaties. Zoals uw partij heel erg hard zal hameren op aspecten als betaalbaarheid, hamert mijn partij heel erg hard op de uitstraling van onze stad, zodat die niet alleen mooi is maar ook mooi blijft. Lesley Arp (SP). Nog één vraag hierover. We hebben natuurlijk de commissiebehandeling gehad.

Daar was een inspreker die zijn teleurstelling uitte over het referentiemateriaal dat hij bij de buurtbijeenkomst had gezien en het uiteindelijke plaatje dat hij in een nieuwsbrief te zien kreeg en waarop een vrij standaard blokkendoos te zien was, zonder alle opsmuk. Wat leren we hiervan en hoe duidt de VVD die situatie? Rutger de Ridder (VVD). Kijk, als wij zo'n vlammend betoog van insprekers horen, is dat een reden tot zorg. Dat heb ik ook in de commissie gezegd. U heeft daar een motie ingediend, die ik best sympathiek vind, maar ik kan me ook voorstellen dat de wethouder en misschien het college al voldoende doen om dat reële, eerlijke plaatje, zoals u het noemt, daadwerkelijk te schetsen. Ik ben dus heel benieuwd hoe de wethouder uw motie apprecieert en of we al dingen doen. Dat hoor ik zo meteen. Maar ik snap uw punt van zorg en daarom heb ik het ook over de beeldkwaliteit, want die gaat natuurlijk verder dan bakstenen. Die gaat ook over het groen. Nur Icar (DENK). Om te beginnen: mag ik de VVD een autopartij noemen? Rutger de Ridder (VVD). Dat mag u zeer zeker. Nur Icar (DENK). Dank daarvoor. 'Veel Nederlanders kiezen iedere dag de auto als vervoermiddel. Dat moet kunnen, want mensen hebben de vrijheid zelf te beslissen hoe ze van A naar B gaan. Daarnaast is er soms geen andere optie dan de auto.

We gaan het de automobilist dus niet moeilijk maken.' Dat is een tekst van de VVD-website. Kunt u mij uitleggen of we het in Den Haag de automobilist wel of niet moeilijk maken? 35

Rutger de Ridder (VVD). Het makkelijke antwoord is: nee, we maken het de automobilist in Den Haag niet moeilijk. Het langere antwoord is dat wij in Den Haag een enorm groot groeiende stad zijn, waarin er steeds meer auto's bij komen en waarin we de ruimte zo goed mogelijk moeten verdelen. In de parkeernota die we hebben vastgesteld, zitten voor de VVD een aantal goede en een aantal minder goede dingen. Maar goed, zo werkt dat in een democratie. Wij doen mee in het bestuur en dan moet je je verantwoordelijkheid nemen. Ik denk dat de parkeerbalans voor dit gebied voldoende goed uitpakt. En nee, we gaan natuurlijk niet de auto verbieden in Zuidwest. We zeggen niet: meneer Icar, u rijdt in een auto; wegwezen, u bent hier niet welkom. Dat is natuurlijk helemaal niet het geval. Dat is een verkeerde voorstelling van zaken. Volgens mij zijn er voldoende parkeervoorzieningen in dit gebied, punt. De voorzitter. Meneer Icar, ten slotte. Nur Icar (DENK). U klinkt niet als een VVD'er die in Den Haag woont, maar u creëert problemen die er niet zijn. Bent u het met mij eens dat de VVD eigenlijk een anti-autopartij is geworden? Kijk naar de feiten. We weten dat er parkeerplekken verdwijnen. We weten dat het de automobilist vrijwel onmogelijk wordt gemaakt. U kunt er dus wel een mooi verhaal omheen breien, maar de feiten blijven de feiten.

Kunnen we de conclusie trekken dat u de automobilist in Zuidwest in de steek laat? Rutger de Ridder (VVD). De conclusies die de heer Icar wil trekken, laat ik natuurlijk volledig aan de heer Icar. Maar kijk naar wat de VVD allemaal voor elkaar krijgt voor de automobilist. Kijk in het verkiezingsprogramma van de VVD en daarna in het coalitieakkoord. Kijk naar hoeveel geld er vrij wordt gemaakt voor de auto, voor auto-oplossingen als ongelijkvloerse kruisingen, een Telderstracé waar we daadwerkelijk werk van gaan maken en andere oplossingen waar behoorlijk wat geld in gaat zitten. Dan kunt u toch echt niet zeggen dat deze coalitie, de VVD daarin voorop, niets doet voor de auto. Dat is een verkeerde voorstelling van zaken. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). De VVD heeft een issue met dwang. Dat bleek wel, want deze week waren ze landelijk nieuws. Mensen beginnen hier te lachen, maar dwang is een issue bij de VVD. Het is landelijk beleid om de gemeenten te dwingen. Nu hebben we lokaal iets. Daar gaat de lokale VVD-fractie over. Ik heb een motie ingediend om eerst het draagvlak te onderzoeken: niet dwingen, maar eerst onderzoeken wat de mensen er zelf van vinden. Hoe staat de lokale VVD tegenover mijn motie? Rutger de Ridder (VVD). Wij hebben in de onderhandelingen met de onderhandelende partijen afgesproken dat we in de hele stad betaald parkeren invoeren.

Dat staat in het coalitieakkoord. Als je dat nu niet zou doen, heb je in tien, vijftien jaar tijd uiteindelijk toch al overal betaald parkeren gekregen. Want de druk op de stad neemt toe en zal blijven toenemen. Onze stad is een geweldige plek om te wonen en mensen willen er graag naartoe. Dat juichen we natuurlijk allemaal toe. Die afspraak betekent dat we het geld dat we daarvoor misschien wel extra binnenkrijgen ook kunnen investeren in de problemen die we al langjarig voor ons zien: de zevensprong en een aantal andere grote projecten. En dat gaan we doen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Dat is er dus van de VVD terechtgekomen. Het groene evangelie is heilig, want alles wordt opgedrongen: asielzoekers, betaald parkeren. Dág, bewoners. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind het prachtig, hoor, dat Hart voor Den Haag de VVD heeft uitgekozen als de partij waar we tegenaan moeten schoppen. Blijf dat vooral doen. Gebruik mijn teksten in moties op andere momenten. Mijn tweets lekker aanhalen, vooral doen. Mijn partij neemt verantwoordelijkheid voor het stadsbestuur op de juiste manier. Wij willen dat de stad zich goed ontwikkelt, dat we daar de ruimte bieden voor ontwikkelingen, dat we de mensen in de stad echt de ruimte geven om fijn te leven, fijn te wonen, duizend stappen vanaf de voordeur. Dat is wat mijn partij doet. Roepen aan de zijlijn blijft makkelijk. Dat doen wij niet.

Wij nemen verantwoordelijkheid.

36

Tot slot. In de commissie is ook al gewisseld dat het toch niet helemaal duidelijk is hoe de ontwikkeling van Zuidwest, of eigenlijk de ontwikkeling van dit postzegelbestemmingsplan, past in het grotere verhaal van Zuidwest, de structuurvisie die op stapel staat en de andere zaken. Hoe zorgen we dat het niet een kakafonie van verschillende uitwerkingen wordt, maar dat het juist een geheel van nieuwe wijken wordt die bij elkaar passen, ook met de beeldkwaliteit, zoals ik net zei? Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Veel gezinnen en starters zijn hard op zoek naar een betaalbare woning. Wat het CDA betreft moeten we deze mensen niet langer laten wachten dan nodig. We hebben deze 310 woningen op de krappe woningmarkt hard nodig. Wel heeft het CDA nog twee punten over differentiatie van segmenten woningen en de huisvesting van verenigingen, zodat we niet alleen huizen bouwen maar ook bouwen aan gemeenschappen van mensen die zich hier thuis gaan voelen. Ten eerste ziet het CDA dat in het project weinig verschillende segmenten aan woningen worden gerealiseerd. Echter, er is in deze raad een CDA-motie aangenomen om een mix aan woningen in het betaalbare segment te realiseren, bijvoorbeeld op dezelfde locatie of in hetzelfde gebouw.

Mijn vraag aan de wethouder is: wanneer kunnen we de afdoening en resultaten hiervan verwachten? We roepen de wethouder op om hier snel werk van te maken en onze motie ook te betrekken bij de verdere ontwikkeling in dit gebied. Want naast sociaal hebben we ook middeldure huur en betaalbare koop, zeker ook voor onmisbare beroepsgroepen, hard nodig. Behalve voor bewoners is huisvesting ook voor verenigingen en maatschappelijke initiatieven essentieel voor de buurt die hier gebouwd gaat worden. Het CDA is blij met de toezegging van de wethouder om te zorgen dat ook die huisvesting geregeld wordt bij de bredere ontwikkelingen in het gebied. In het bijzonder vragen we de wethouder om daarbij de kantine aan de Steenwijklaan mee te nemen, die een belangrijke wijkfunctie heeft, maar ook de mogelijkheid van een buurthuis in de plint. We zien de voortgangsrapportage en uitwerking van de benodigde maatschappelijke voorzieningen tegemoet en zullen de wethouder houden aan een goed voorzieningenniveau. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Het is een beetje prematuur, denk ik ook naar aanleiding van waar we het de afgelopen week over hadden, dat we nu eigenlijk beslissen over de vaststelling van deze bestemmingsplannen. Het zal u niet verbazen dat de PVV hier ook tegen is, helaas, want wij zijn tegen de verdichting en tegen de verdere groei van de stad.

We zien dat in Zuidwest de Partij van de Arbeid gaat doen wat ze ook al in de Schilderswijk en Transvaal hebben gedaan, namelijk de hele zooi om zeep helpen, met alle gevolgen van dien. We zien nu al dat we een enorm tekort hebben aan voorzieningen, aan docenten, aan noem het allemaal maar op. Dat wordt alleen maar erger met zo veel groei van de stad. Ik hoop dat meneer Mahmood het mij vergeeft als ik het daar toch weer een keertje over moet hebben. Kijk bijvoorbeeld naar de verdichting die ze hier voor ogen hebben; dat vind ik wel ernstig om te lezen. Dat is een verdichting van 272%. Kunt u zich voorstellen dat we straks bijna 300% meer huizen hebben in dit deel, waar nu al heel veel mensen klagen over het gebrek aan groen en het gebrek aan voorzieningen? Dat is echt heel veel. Daar is de PVV dan ook echt heel erg tegen. Een punt dat ik ook wel een keertje wil aanhalen, is het volgende. We hebben zo'n bewonersvereniging. Misschien is het niet helemaal gebruikelijk om daar vanuit de raad iets over te zeggen, aangezien ze zich hier niet zelf kunnen verdedigen. Maar goed, ik doe het toch, want het is namelijk wat ik vind. Dan zegt zo'n bewonersvereniging: we zijn niet principieel tegen verdichting, maar niet hier.

Daar word ik dus een beetje doodziek van: dat altijd die bewonersverenigingen of die mensen niet principieel ergens tegen zijn, maar wel als het in hun eigen wijk plaatsvindt. Het is een beetje te vergelijken met VVD-stemmers in Kijkduin die opeens worden geconfronteerd met een azc in hun wijk. Het punt is: in principe zou je zo kunnen zeggen dat die mensen hier zelf voor hebben gestemd. Nou ben ik zo redelijk dat ik uit principe altijd dat verzet zal ondersteunen. Dus als ze straks in opstand komen, samen met meneer Dubbelaar, dan sta ik daar natuurlijk. Maar het is wel heel hypocriet. Het is niet zo dat als je iets in je eigen wijk niet wil, het dan maar in een ander stadsdeel moet komen. Wees dan gewoon een keertje een strijder en zeg wat je echt vindt, maar ga niet een beetje semidiplomatiek lopen doen. Dat doe ik zelf ook niet en dat levert een hoop op. Ik steun de moties van de heer Dubbelaar met de argumentatie die ik zelf ook had bij de bouw van The Grace. Ik vind dat mensen altijd recht hebben op een auto, ongeacht of die toren naast een station staat of ergens midden in de stad. Mensen hebben daar gewoon behoefte aan. Als we daar op 37

bepaalde plekken van gaan wegkijken, dan zul je zien dat ze straks die redelijkheid gaan misbruiken en dat meneer Dubbelaar zich straks voor het karretje laat spannen van dit ecologisch verantwoorde college. Daar zou ik de heer Dubbelaar toch voor willen behoeden, want we zijn er om elkaar te helpen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Vandaag ligt het eerste bestemmingsplan voor dat de enorme bouwontwikkelingen in Dreven, Gaarden en Zichten in Den Haag Zuidwest mogelijk moet maken. Als eerste van die drie gebieden ligt Ruimzicht en Steenzicht voor. Ik wil toch starten met te zeggen dat mijn fractie het bijzonder ongemakkelijk vindt dat we vandaag moeten gaan stemmen over dit bestemmingsplan. Bij de behandeling van het projectdocument over Den Haag Zuidwest zijn er diverse zorgen geuit over vermeende staatssteun, zorgen over de onderhandse gunning aan Heijmans en is er een motie aangenomen om die zorgen nader te onderzoeken. Steeds heeft de raadscommissie gekoerst op gelijke behandeling van zowel het rapport van de onderzoekscommissie als het bestemmingsplan, zodat de lessen die eventueel te trekken zouden zijn uit het onderzoek betrokken konden worden bij dit bestemmingsplan.

Nu echter is het niet integraal behandeld, omdat dit bestemmingsplan per se snel behandeld moest worden vanwege rijkssubsidie, terwijl niet bij het ministerie is nagegaan of uitstel van drie weken mogelijk zou zijn. En we hoorden vandaag van een inspreekster dat zij dit ongeveer zelf zou kunnen regelen. Ik hoor graag een reactie van de wethouder daarop. Afgelopen maandag kwam het rapport van de voorbereidingscommissie, waarin toch pittige conclusies werden getrokken over de aanbesteding en de staatssteun. Die conclusies laten grote risico's zien voor de plannen in Zuidwest. Dat heeft dus ook gevolgen voor het voorliggende bestemmingsplan. Dat de coalitiepartijen dit niet zien, zo bleek ook vandaag bij het vaststellen van de agenda, vind ik dan ook zeer bevreemdend. Tot zover over de procedure. Dan inhoudelijk over het voorstel. Dank aan de wethouder voor de schriftelijke beantwoording van de vragen die waren blijven liggen in de commissie, die gisteren alsnog naar ons is toegestuurd. Hieruit werd duidelijk dat de vestiging van darkstores van flitsbezorgdiensten niet zijn uitgesloten in de plinten van Ruimzicht. Als het aan de ChristenUnie/SGP ligt, komen deze darkstores er niet. Ze dragen namelijk niet bij aan een levendige en toegankelijke plint. Bovendien zorgen ze voor overlast voor omwonenden.

Daarom dien ik een motie in met collega De Ridder van de VVD waarvan het dictum luidt: verzoekt het college in overleg met Staedion, de eigenaar en verhuurder van de plint, te treden en hen te vragen de ruimte voor detailhandel niet te verhuren aan flitsbezorgdiensten. Ik noemde het al: het onderzoek door de voorbereidingscommissie heeft nieuw licht laten schijnen op de mogelijk ongeoorloofde staatssteun, de aanbestedingsprocedure en de financiële risico's van dit project. Het college heeft nog geen formele reactie op dit rapport gegeven en we hebben hier het college ook nog niet over kunnen bevragen. Dat zet dit bestemmingsplan in een ander licht. Er is nog veel onduidelijkheid en onzekerheid bij mijn fractie, die niet leiden tot vertrouwen in dit project. En dit bestemmingsplan is toch een stap in dat project. Dat we die stap nu zouden moeten zetten, gaat voor mijn fractie nog een stap te ver. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Een interessante motie over de flitsbezorging. Ik heb collega Sluijs gesproken en ik meen dat mijn fractie 'm gaat steunen. Maar ik vraag me even af hoe de ChristenUnie dat ziet. Want 300 meter verder op de Vrederustlaan is er ook bedrijfsruimte. Dan gaat die flitsbezorger daar toch zitten? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik denk dat Hart voor Den Haag heel goed weet hoe mijn fractie zit in de vestiging van flitsbezorgdiensten.

Wij zijn blij dat er binnenkort een paraplubestemmingsplanherziening komt die dat in ieder geval op veel plekken onmogelijk gaat maken. Wat mijn fractie betreft gaan we het in al die woonwijken onmogelijk maken. Er ligt alleen nog geen voorstel voor. Met dit voorstel kunnen we het in ieder geval op deze plek voorkomen. Als mensen daar nieuw gaan wonen, dan gaat het daar in ieder geval niet komen. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer De Ridder, wordt de volgende motie (K.6 CU/SGP) ingediend:

38

Motie K.6 CU/SGP geen darkstores van flitsbezorgdiensten in Ruimzicht De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht (RIS313261), constaterende, dat: • het college in haar beantwoording zegt “niet te verwachten dat in de plint van Ruimzicht darkstores van flitsbezorgdiensten zich zullen vestigen, gelet op de ambities die met Staedion zijn geformuleerd over de invulling van de plinten” (RIS313649); overwegende, dat: • op basis van de regels in het voorliggend bestemmingsplan flitsbezorgdiensten echter niet zijn uitgesloten in de bestemming Gemengd in dit gebied; • darkstores van flitsbezorgdiensten niet gewenst zijn in dit gebied, omdat ze niet bijdragen aan een levendige en toegankelijke plint en voor overlast voor omwonenden zorgen; verzoekt het college: • in overleg met Staedion, de eigenaar en verhuurder van de plint, te treden en hen te vragen de ruimte voor detailhandel niet te verhuren aan flitsbezorgdiensten, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Het politieke proces rondom de bouwplannen in de wijken Dreven, Gaarden en Zichten loopt al jaren.

Ingewijden weten dat de stikstofproblemen nog niet zijn opgelost, dat er niet wordt voldaan aan parkeernormen, dat verplichte waterberging niet op orde is en dat er schimmig wordt gedaan rondom het onderwerp staatssteun. Voor nieuwe raadsleden zoals ik en misschien geïnteresseerden die buitenstaander zijn en toch meekijken, is het een complex onderwerp. Wat wel snel duidelijk wordt, is dat we veel juridische, financiële en andere risico's lopen. Zo is er nog niet fatsoenlijk gereageerd op de recente uitspraak van de rechter waarmee een streep is gehaald door de bouwvrijstelling. Daar is net al een debatje over geweest met de wethouder, die dat ook zei. Daar moeten we wel rekening mee houden. Het is dus goed mogelijk dat de stikstofuitstoot in de bouwfase van dit project nog een groot obstakel zou kunnen vormen. Ook is het onderzoeksrapport met een aantal belangrijke aanbevelingen nog niet besproken in de raad. Dat is toch redelijk essentieel. Zowel nieuwkomers als buitenstaanders zouden verwachten dat dit stadsbestuur, dat al bekendstaat om vele bouwblunders en slechte financiële analyses, zorgvuldiger zou handelen. Wat de Partij voor de Dieren betreft, maken we als gemeenteraad een pas op de plaats om te voorkomen dat de gemeente haar eigen bodemloze put creëert.

Laten we de verschillende risico's die spelen nou goed in kaart brengen, zoals de onderzoekscommissie ook aanbeveelt. Het college kiest ervoor om te doen alsof deze problemen niet bestaan en hoopt dan dat dat werkelijkheid wordt. Maar dat is niet besturen; dat is een rookgordijn optrekken. We steunen daarom de motie van de SP om de deelovereenkomst nog niet te tekenen. Zelf hebben we ook twee voorstellen, allereerst over stikstof. We zien dat het bestemmingsplan nog uitgaat van een bouwvrijstelling, terwijl deze al is vernietigd. Vandaar een motie met het volgende dictum: roept het college op de gemeenteraad zo snel mogelijk meer duidelijkheid te verschaffen over de stikstofuitstoot tijdens de bouwfase bij dit project en welke invloed dit heeft op de uitvoerbaarheid van het bouwplan. Dan het groen. Er vindt een grootschalige groenaantasting plaats. 2.265 vierkante meter verdwijnt. Dit zou - deels - gecompenseerd worden door daktuinen te creëren, maar zelfs dit is nergens vastgelegd. Vandaar het amendement met de titel Leg beloofde groene ruimten vast. Met dit 39

amendement zorgen we ervoor dat op een gelijke manier als bijvoorbeeld bij het bestemmingsplan Madurodam de groene daken zoals vastgelegd in de NvU daadwerkelijk in het bouwplan terugkomen. Tot slot. Er rammelt nog veel aan dit plan, maar omwille van de tijd moet ik me beperken. Het moge echter duidelijk zijn dat op dit moment instemming met dit bestemmingsplan niet zorgvuldig is. Daarom zal de Partij voor de Dieren dit ook niet doen. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen, daartoe gesteund door mevrouw Arp, wordt het volgende amendement (K.A PvdD) voorgesteld:

Amendement K.A PvdD Leg beloofde groene ruimten vast De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht (RIS313261). Besluit om: I. aan artikel 1 (begrippen) een volgende lid toe te voegen onder vernummering van de daaropvolgende leden: Binnentuin Een tuin met voldoende gronddekking op een aangepaste constructie voor volwaardig groen, voldoende waterberging en de mogelijkheid gras, of moestuinen aan te leggen. Ter plaatse van bomen en heesters heeft het pakket een dikte van circa 1 meter of zijn er openingen in het dek. De beplanting is van zodanige kwaliteit dat er sprake is van compensatie voor eerder aanwezige tuinen op maaiveld en kan daardoor onder andere voedsel, verblijfplaatsen en nestplekken voor fauna bieden. II. aan artikel 6.2.1 een extra sub e toe te voegen: een parkeergarage van ten hoogste 1 bouwlaag te voorzien van een binnentuin. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen, daartoe gesteund door mevrouw Arp, wordt de volgende motie (K.7 PvdD) ingediend:

Motie K.7 PvdD Duik niet weg voor gevolgen wegvallen bouwvrijstelling De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 november 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht (RIS313261). Constaterende, dat: • er nog geen natuurvergunning is verleend die toeziet op stikstofuitstoot voor de realisatie van de geplande woningbouw; • er binnen 4 kilometer van het plangebied twee Natura 2000-gebieden liggen (Solleveld & Kapittelduinen, Westduinpark & Wapendal) die onder druk staan door een overschot aan stikstof; • de stikstofberekeningen waar het bestemmingsplan vanuit gaat gebaseerd zijn op de bouwvrijstelling (o.a. pagina 60 van het bestemmingsplan en pagina 4 van het daaraan bijgevoegde stikstofonderzoek); • de bouwvrijstelling niet meer toegepast kan worden gegeven de uitspraak van de Raad van State van 2 november 2022.

40

Overwegende, dat: • het vooralsnog onduidelijk is wat de gevolgen van het wegvallen van de bouwvrijstelling zijn voor de (tijdige) uitvoerbaarheid van dit project aangezien er geen stikstofberekening beschikbaar is voor de bouwfase. Roept het college op: • de gemeenteraad zo snel mogelijk meer duidelijkheid te verschaffen over de stikstofuitstoot tijdens de bouwfase bij dit project en welke invloed dit heeft op de uitvoerbaarheid van het bouwplan. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. We hebben vanmiddag veel gehoord van de andere partijen over dit minipostzegelbestemmingsplan. Het is het eerste plan van het enorme project Dreven, Gaarden en Zichten. Dit project is recent onderzocht door de voorbereidingscommissie Dreven, Gaarden en Zichten. Het rapport is wat ons betreft niet mals, althans, de conclusies die in het rapport staan. Eigenlijk moet ik dat zeggen. Het rapport eet niet lekker, nee. Er zijn wat ons betreft vrij veel vragen blijven liggen, onder andere over staatssteun en het Didam-arrest. Die zijn belangrijk, want als gemeente zijn we verantwoordelijk voor alle resterende tekorten op de grondexploitatie.

De Haagse Stadspartij vindt het onbegrijpelijk dat het college niet de tijd en de ruimte neemt om de uitkomsten van dit onderzoek te bespreken en samen met de raad conclusies hieruit te trekken. Dan de bespreking in de commissie. Iedereen heeft het er hier de hele tijd over dat we het heel goed hebben besproken. De bespreking in de commissie stond onder grote druk. De bespreking werd naar voren gehaald en was wat ons betreft vooral iets wat heel erg werd afgeraffeld. Dan hebben we nog één laatste vraag aan de wethouder, want die is in de commissie blijven liggen. Uit het collegebesluit over de samenwerkingsovereenkomst blijkt dat het hoofd van DSO alle privaatrechtelijke overeenkomsten mag tekenen, ook als deze ingaan tegen de reguliere mandaatregeling. Hoezo is dit mogelijk, wethouder? Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Namens mijn collega Noorlander, die ik vanaf deze plek graag beterschap wens, ga ik niet heel uitgebreid in op dit hele project. We willen graag alvast aankondigen dat we het bestemmingsplan gaan steunen. De vergadering wordt van 16.07 uur tot 16.20 uur geschorst. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. Het is goed dat we vandaag met elkaar spreken over Steenzicht en Ruimzicht. Een aantal van u heeft het belang daarvan ook benadrukt. Ik zal zo de argumentatie nog even herhalen.

In de twee commissiebesprekingen die we met elkaar hebben gehad, eerst over de versie die de zienswijzeprocedure in is gegaan en de tweede keer vorige week, hebben we het ook uitvoerig gehad over de planning. Maar het grootste financiële risico voor het project is toch wel de bijdrage van de Staat. U noemt dat staatssteun als een bedreiging, maar ik zou het als een zegen zien dat er zo'n bijdrage van de rijksoverheid en overigens ook van onszelf, € 27 mln., in het project gaat zitten. Het is een project waarmee we ruim 300 betaalbare woningen kunnen realiseren, mede dankzij de overheidssteun. Maar u wijst, ook mede naar aanleiding van het vooronderzoek - dat begrijp ik ook - ook op eventuele risico's dat staatssteun als ongeoorloofd aangemerkt zou kunnen worden. Dat is ook reden voor het college om daar goed op te anticiperen. Ik zal daar zo nog iets meer over zeggen. Lesley Arp (SP). Ik heb een vraag over deze inleiding. De wethouder geeft aan: het grootste financiële risico van het project is het mislopen van de rijkssubsidie. We hebben nog geen reactie van het college gehad op het onderzoek van de commissie Dreven, Gaarden en Zichten. Is het serieus de analyse, de

41

afdronk van het college dat dit het grootste risico is? Of heeft het onderzoek nog tot nuanceringen van dat standpunt geleid? Wethouder Balster (PvdA). Dit is een complexe vraag. Er ligt een analyse die de vooronderzoekscommissie heeft laten uitvoeren naar de financiële risico's in het project. Het gaat om een omvangrijk project; een project dat, als we kijken naar de Dreven, Gaarden en Zichten, in z'n totaliteit twintig jaar gaat duren. Dat betekent ook dat we verschillende weegmomenten zullen hebben om de financiële risico's met elkaar te beschouwen. En die gaan ook wijzigen. Dat is inherent aan dit soort langjarige processen. De GAD en daarmee ook de vooronderzoekscommissie doen een aantal aanbevelingen om die goed in beeld te brengen. Ik zou geen recht doen aan de vooronderzoekscommissie als ik dat nu met een korte beantwoording zou afdoen. Ik kondig daarom ook aan dat het college uitvoerig zal reageren op de bevindingen van de vooronderzoekscommissie. We gaan proberen dat voor de bespreking in de commissie te doen. Het is in ieder geval zaak en nodig - daar is het college zich zeer van bewust - dat we de financiële risico's op tijd herkennen en erkennen, daarop inspelen en daar ook op anticiperen, als die zich voordoen. En dat doen we ook, per fase. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik ben toch wel benieuwd waarom de wethouder hier nu twee dingen door elkaar haalt.

U doet nu alsof de rijkssteun uit de Woningbouwimpuls hetzelfde is als staatssteun. Dat is niet zo en dat denkt ook niemand die dat hier heeft gezegd. Dat u dat nu expres of niet expres met elkaar verwart, zorgt wel voor onduidelijkheid in dit debat. Dat lijkt me toch niet de bedoeling. We hebben het over de risico's van staatssteun, de goedkope gronduitgiftes van de gemeente aan Heijmans en Staedion, versus de Woningbouwimpuls. Dat is niet hetzelfde. Ik hoop dat u dat ook weet, maar ik hoop ook dat u er rekening mee houdt dat wij niet zeggen dat dat hetzelfde is. Wethouder Balster (PvdA). De publieke bijdrage in het project - laat ik het maar zo ruim formuleren maakt dat wij hier een ongelofelijk betaalbaar programma kunnen realiseren. Zonder die publieke bijdrage is er geen project en kunnen we de betaalbaarheid die we hier realiseren en ook de kwaliteit in de buitenruimte, de voorzieningen die we realiseren en het ondergronds parkeren niet voor elkaar boksen. Dat maakt dat er een hele stevige publieke bijdrage in het project gaat waarmee we deze betaalbare woningen realiseren. Uiteraard zullen we daarbij aan alle regels en spelregels moeten voldoen. Ik ga uiteraard voor u inzichtelijk maken op welke manier we dat doen, maar misschien voert dat een beetje te ver voor het debat van vandaag. Het richt zich met name op de privaatrechtelijke risico's.

We hebben het vandaag over het publiekrechtelijke kader. Dat bespreken we en gaan we vandaag vaststellen in het bestemmingsplan. De privaatrechtelijke stappen volgen uit het projectdocument dat u eerder heeft vastgesteld en latere grondsamenwerkingsovereenkomsten. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat weet ik. Volgens mij heb ik dat ook in mijn bijdrage gezegd. U zegt net letterlijk: de commissie doet een beetje moeilijk over staatssteun, maar wij zijn juist heel blij met dat geld. Daarmee verwart u staatssteun met de Woningbouwimpuls. Ik hoop dat dat niet expres zo is, maar ik wilde toch even ophelderen dat niemand hier het vervelend vindt dat er geld van het Rijk is om Den Haag te verbeteren. Maar dat is niet hetzelfde als staatssteun. Wethouder Balster (PvdA). Ik heb zojuist antwoord gegeven op de vraag. Het is cruciaal voor dit project dat er een overheidsbijdrage in gaat om ervoor te zorgen dat we hier betaalbare woningen realiseren. De rijksoverheid draagt bij. Daar begon ik mee: dat is een van de grote risico's voor dit project nu. Daarvoor moet in september de spade in de grond. Dat maakt dat we een kritisch tijdpad hebben af te leggen met elkaar.

Daar komt ook bij - laat ik dat ook nog even benadrukken - dat de woningen in Steenzicht en Ruimzicht op dit moment leegstaan en dat er daarom reden is om nu tempo te maken in de besluitvorming, zodat we die betaalbare woningen kunnen realiseren en die wijk straks de lift krijgt die noodzakelijk is. Er komt hier een ambitieus bouwprogramma - daar heeft u eerder akkoord voor gegeven via het projectdocument - met een heel stevig sociaal segment, maar ook, zeg ik richting het CDA, met een marktsegment, zodat we voor alle typen portemonnees woningaanbod realiseren en mensen kunnen doorstromen in hun eigen wijk. Ik ga naar de gestelde vragen. Ik begin met mevrouw Arp, die mij vroeg om te reageren op de stelling van de heer Van der Toorn over de 20 meter afstand, het uitgangspunt dat in het 42

projectdocument is opgenomen. Dat uitgangspunt richt zich op de positionering van appartementencomplexen ten opzichte van elkaar. Hier gaat het om de verhouding tussen het nieuw te bouwen appartementencomplex en twee individuele woningen. Daar is ook ruimte voor in de kaders. Er zit een hoop techniek achter. Ik ben met alle plezier bereid om dat nog even op schrift te zetten, maar u kunt er uiteraard zeker van zijn dat we hiermee handelen binnen de kaders die u heeft vastgesteld. Lesley Arp (SP). Heel kort hierover. Ik zou het waarderen als de wethouder dat inderdaad op schrift stelt, ook gegeven het feit dat de inspreker dacht dat hij een zienswijze had ingediend, maar dat dat in de procedure ineens niet het geval bleek te zijn. Wethouder Balster (PvdA). De zienswijzen die we uiteindelijk niet hebben beantwoord, heb ik natuurlijk niet allemaal gezien. Er zullen redenen voor geweest zijn waarom een zienswijze wel of niet ontvankelijk wordt verklaard. Overigens is het goed om te benadrukken dat mede naar aanleiding van de suggesties van de heer Van der Toorn destijds in het inspraakproces, het plan is aangepast. De heer Van der Toorn woont naast het project dat straks ontstaat. Daar heeft een aanpassing op plaatsgevonden. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Misschien ook voor de kijkers thuis. De wethouder zegt dat er een hoop techniek achter zit.

Er komt hier een meneer naar het stadhuis toe. Die komt inspreken. Die zegt tegen ons: mij is toegezegd 20 meter afstand en nu blijkt het 10 te zijn. Ik zie de wethouder nee schudden. Legt u het alstublieft eens uit aan de kijkers thuis. Wethouder Balster (PvdA). De heer Dubbelaar stelt nu dat meneer Van der Toorn is beloofd dat er sprake was van een afstand van 20 meter. Dat is niet wat ik zojuist gezegd heb. In de uitgangspunten wordt er geredeneerd met een afstand van 20 meter tussen appartementenblokken. Daar zijn een aantal uitzonderingen op te maken, en dat geldt in dit geval. De redenatie die daarachter zit - dat heb ik zojuist aangegeven richting mevrouw Arp - zet ik graag nog even op schrift om dat duidelijk te maken. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Prima dat u het op schrift zet, maar na hetgeen wat u nu zegt, begrijp ik dat er in de nota van uitgangspunten een afstand van 20 meter is toegezegd. Die toezegging komt u niet na, want het college kiest er nu voor om daar 10 meter van te maken. Wethouder Balster (PvdA). Nu doet de heer Dubbelaar hetzelfde: hij spreekt over een toezegging. Ik heb zojuist benadrukt dat er sprake is van bepaalde kaders waarbinnen er ruimte bestaat. Die past het college toe. En ik zet even voor u op schrift hoe we die hebben toegepast. De voorzitter. Meneer Dubbelaar, laatste keer. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Kan de wethouder dan uitleggen hoe wij als raad de nota van uitgangspunten moeten lezen? Martijn Balster (PvdA). Die moet u net zo zorgvuldig lezen als het college en net zo zorgvuldig toepassen als het college. Daarom geef ik aan dat we de redenatie daarachter nog even met u zullen delen. Fatima Faïd (HSP). Even voor de helderheid. Klopt het dat u zegt: we gaan uit van de kaders, maar in dit geval moet ik een uitzondering daarop maken? En dat betekent dus dat we helemaal niet aan die 20 meter vasthouden, maar aan 10. Klopt dat? Wethouder Balster (PvdA). De kaders bieden ruimte om af te wijken in specifieke gevallen en dat doen wij hier. De redenatie die daarachter schuilgaat zal ik met u delen. Ik hoop dat dat helder is.

43

Lesley Arp (SP). Toch een vraag hierover. Ik heb de nota van uitgangspunten erbij gepakt. Daarin gaat het over: met voldoende afstand, ten minste 20 meter, tot een tegenoverliggende woning. Kan de wethouder zich voorstellen dat mensen denken: ik woon tegenover dat gebouw, het maakt niet uit of ik in nieuwbouw of een oud gebouw woon, ik zit in een tegenoverliggende woning, dus die 20 meter zal voor ons opgaan? Wat zegt dit over de duidelijkheid van de communicatie over de kaders? Wethouder Balster (PvdA). Dit zou impliceren dat er met deze belanghebbende, die naast het te bouwen project woont, geen contact is geweest. Maar dat is er natuurlijk geweest in de loop van het proces. Daarbij is ook uitgewisseld hoe met deze uitgangspunten in de nota van uitgangspunten zal worden omgegaan en wat dat in de praktijk kan betekenen, ook in deze individuele situatie. Dat wil niet zeggen dat we iedereen volledig tevreden kunnen stellen. Dat is bij grote projecten als dit altijd zo. Maar als mensen deze punten maken in het proces, hebben ze ook belang, en terecht, bij een voldoende motivering en toelichting hoe daarmee wordt omgegaan. Dat is in dit geval ook gebeurd. Ik ga verder met de gestelde vragen. De heer Icar heeft veel vragen gesteld over het parkeerbeleid en de parkeerinrichting.

Sta me toe om even terug te verwijzen naar de commissie, waarin we uitvoerig stil hebben gestaan bij de parkeerbalans. Ik zeg dat ook richting de heer Dubbelaar. Ik begrijp, ook op basis van uw uitgangspunten, dat we het daar niet helemaal over eens zullen worden. Maar ik kan wel even benadrukken dat we in dit plan kiezen voor een ondergrondse oplossing voor het parkeren. Dat maakt dat we verder geen druk op de buitenruimte hoeven uit te oefenen. Daarmee kunnen we de buitenruimte vergroenen en leefbaar houden, terwijl we wel veel woningen toevoegen in een verdichte omgeving. Dat maakt ook dat Den Haag Zuidwest - in de structuurvisie heeft u dat ook kunnen lezen - straks een parkeerregime gaat krijgen waarmee voor mensen die geen ondergrondse of inpandige parkeervoorziening hebben een vergunning noodzakelijk is om op straat te parkeren. Ja, dat heeft natuurlijk ook financiële gevolgen, maar met de prijs van de eerste parkeervergunning achten we dat verantwoord. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Zuidwest is een wijk die zwaar onder druk staat. Deze wethouder weet dat overigens, want binnen het college is hij verantwoordelijk voor dit stadsdeel. Het gemiddelde inkomen is in Moerwijk € 18.000 en in Bouwlust € 19.000. En u vindt het verantwoord om die mensen nog een extra rekening vanuit het stadhuis toe te sturen. Wethouder Balster (PvdA).

We moeten er hier met elkaar ook voor zorgen dat bewoners straks een auto in de buurt van hun woning kwijt kunnen. Het is een heel belangrijk uitgangspunt dat die er straks voldoende zijn, ook in de ondergrondse voorzieningen die we hier met elkaar realiseren. We voegen veel woningen toe, ook veel betaalbare woningen voor mensen die die woningen heel hard nodig hebben. Dat doet inkomenstechnisch ook iets. Denk ook even aan de verduurzaming van de woningen, waardoor de energierekeningen en daarmee de woonlasten voor mensen in Zuidwest omlaag kunnen gaan. Dat heeft allemaal impact op de portemonnee van bewoners. Ik denk dat u dat grote plaatje zou moeten zien. Ik weet dat uw partij de ambitie op betaalbaar wonen deelt. Onder de streep levert dat een enorme plus op voor de bewoners in Den Haag Zuidwest. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik zie het gewoon niet. Het college had ook kunnen kiezen voor het toevoegen van meer parkeerplaatsen of voor een kleiner programma. Het gaat uiteindelijk om een klein stukje in de wijk Bouwlust. En uiteindelijk gaat dit college met deze wethouder heel Zuidwest voorzien van betaald parkeren. Dan kunt u toch niet met droge ogen beweren dat dat normaal is? Wethouder Balster (PvdA). Het totale parkeerregime in Zuidwest, dat is een ander debat.

Maar als u kijkt naar het bestemmingsplan waar we het vandaag over hebben en de grote hoeveelheid extra parkeerplaatsen die we ook ondergronds gaan realiseren, dan zou de heer Dubbelaar toch ook wel blij kunnen zijn met dit plan, lijkt mij. Juist doordat we het voor een groot deel ondergronds realiseren voor een klein deel zal het in de buitenruimte moeten plaatsvinden, waar dat nu ook al gebeurt zorgen we ervoor dat het een hele prettige leefomgeving wordt voor mensen, dat mensen elkaar in de buitenruimte kunnen ontmoeten en dat de kwaliteit van het groen echt erop vooruit kan gaan.

44

De heer Icar vroeg naar de impuls voor het openbaar vervoer en de infrastructuur. Dat is niet helemaal gerelateerd aan dit bestemmingsplan, maar we komen er uitvoerig over te spreken wanneer we het straks hebben over de structuurvisie voor Zuidwest. Daarbij zetten we uiteraard ook zeer in op alternatieven voor de auto. Dan kom ik bij de vraag van mevrouw Bos om een reactie te geven op de AVN. We zien nu dat de kwaliteit van het groen in het gebied nogal te wensen overlaat. Met de impuls die we geven, gaat de ecologische waarde er echt op vooruit. U kunt de uitgangspunten voor de vergroening ook nog teruglezen in de nota van uitgangspunten. Die zijn stevig. Daarmee doen we recht aan de opmerkingen die de AVN maakt. We gaan uiteraard ook erg sturen op de kwaliteit van de binnentuinen. Ik kom daar zo meteen ook nog even over te spreken bij de voorstellen, onder andere van de Partij voor de Dieren. De heer Ahraui van de Partij van de Arbeid heeft nog even herhaald wat hij in de commissie ook al aangaf, namelijk dat het van belang is dat er buurtfuncties zijn, ook in het voorzieningenaanbod straks. Daar zal met name in Ruimzicht veel aandacht voor zijn. Ik heb in de commissie aangegeven dat het college daarop zal sturen en u zal laten weten hoe het daarmee staat. Het CDA had dezelfde vraag. Daar gaan we over rapporteren.

U heeft gevraagd om de snelheid erin te houden, of er nog eventuele andere risico's zijn om in de vertraging te komen en welke maatregelen het college neemt om daarop te anticiperen. Ik heb geen glazen bol. Dit is een groot project en er zullen ongetwijfeld weer beren op de weg komen, maar het college is voornemens om met voortvarendheid door te gaan om de Woningbouwimpulsmiddelen straks binnen te halen en zo snel mogelijk de eerste spade in de grond te kunnen krijgen. Want de wijk en de stad hebben de betaalbare woningen die we hier willen realiseren heel hard nodig. Ik geloof dat u dat ook in uw inbreng nog eens heeft benadrukt. De heer De Ridder heeft gevraagd om een reactie op het amendement van de Partij voor de Dieren over de vergroening. Ik zal daar zo meteen op ingaan. U heeft ook gevraagd naar het stikstofrisico. Ook dat zal zo meteen bij de motie van de Partij voor de Dieren even aan bod komen. U heeft nog eens benadrukt dat de beeldkwaliteit en de kwaliteit van de architectuur op orde moeten zijn. Zoals ik in de commissie heb aangegeven, vindt die toets straks plaats bij de omgevingsvergunning. Het kader daarvoor is het beeldkwaliteitsplan. Uw partij heeft ook veel aandacht gevraagd, en terecht, voor de kwaliteit. Bij de omgevingsvergunning zal de toets op de kwaliteit, ook met inzet van de Welstandscommissie, plaatsvinden.

Een punt dat ik ook herken uit de commissie - het is een terecht punt; het is goed om het hier even aan de orde te hebben - is de relatie met de grotere plannen. U weet dat het bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht een onderdeel is van de totale aanpak in de Dreven, Gaarden en Zichten. Daarmee kent u het totale plaatje, ook ruimtelijk en financieel, want daar is het in de discussie over het projectdocument ook over gegaan. Maar het nog grotere plaatje van de structuurvisie is er ook. Dat vraagt van ons dat we ook kijken naar voorzieningen, de groenbalans in het totaal en de effecten op het openbaar vervoer. Vandaar ook dat die discussies goed op elkaar moeten aanhaken. Binnenkort spreekt u over de structuurvisie en ook de zienswijzen die daarop zijn ingediend. Wat zich hier wel even wreekt en wat ingewikkeld is, is dat we straks - hopelijk vanaf 1 juli - met de Omgevingswet gaan werken. Dat betekent dat we in dit geval de besluitvorming nog via een bestemmingsplan moeten doen, maar na 1 juli zal dat langs de lijn van het omgevingsplan gaan. Dat heeft een grotere schaal dan het bestemmingsplan. Mevrouw De Groot heeft gevraagd naar de mix van woningen. Ik gaf net al aan dat dat in dit project goed op orde is. We gaan de motie uiteraard afdoen. U had al een tussenbericht moeten ontvangen, heb ik zojuist begrepen. Dat is ergens misgegaan.

U krijgt dat zo snel mogelijk, maar we gaan uiteraard de motie afdoen. U heeft de uitgangspunten voor dit project al eerder vastgesteld. Het lukt niet altijd om het per gebouw te realiseren, maar u kent ook de kaders voor het totaal van de Dreven, Gaarden en Zichten. Daar zit een prachtige mix in van sociale huur, middeldure huur, bijna 30%, en betaalbare koop onder de NHG-grens, ook bijna 30%, waarmee we een hele mooie balans in het woningaanbod realiseren. Mevrouw Klokkenburg heeft gevraagd naar de opmerking van mevrouw De Winter: hoe zit het nou met de deadline voor de Woningbouwimpuls? Ik heb in de commissie ook aangegeven dat de Woningbouwimpuls van het Rijk erop gericht is om gemeenten te stimuleren om snel en betaalbaar te bouwen. We hebben die Woningbouwimpuls gekregen onder de voorwaarde dat binnen drie jaar na toekenning de spade de grond in gaat. Als betrouwbare partner van het Rijk willen we daar ook naar 45

handelen. We zien in de praktijk dat Binnenlandse Zaken niet bepaald flexibel is met de termijnen die daarvoor gelden, en ik vind dat terecht. Vandaar ook dat het college alles op alles zet om die termijnen te halen. Dat is niet de enige reden. Het is gewoon noodzakelijk om dat tempo te betrachten, als je kijkt naar de staat van de wijk op dit moment en de noodzaak van betaalbare woningen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik wil toch nog wel even helder hebben: is er contact gezocht met het ministerie of het mogelijk is om wel iets flexibeler te zijn en te vragen om drie weken uitstel, zodat we het integraal konden behandelen met het rapport? Of is dat contact er niet geweest? Wethouder Balster (PvdA). Er zijn heel veel redenen om tempo te blijven maken. Zoals aangegeven: de deadline voor het starten van het project staat wat ons betreft. Als er geen reden is om daarover te schakelen met Binnenlandse Zaken om dat op te rekken … Nogmaals, u spreekt vandaag over het publiekrechtelijk kader. Het college gaat voortvarend verder om de planvorming verder te brengen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Volgens mij was het een vrij simpele vraag. Is er contact geweest met het ministerie met de vraag of uitstel mogelijk is? Wethouder Balster (PvdA).

Nee, wij gaan Binnenlandse Zaken niet vragen om uitstel als we met elkaar aan de slag zijn - dat geldt ook in de richting van de Europese Commissie in het kader van de staatssteuntoets - om het project zo snel mogelijk van de grond te krijgen. Want ons beider ambitie is om die betaalbare woningen zo snel mogelijk te realiseren. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik zat even op de website te kijken over de Woningbouwimpuls. Er staat eigenlijk een redelijk coulante tekst van de overheid: als uw project vertraging oploopt, waardoor de startbouw in een later kalenderjaar aanvangt. Dan gaat het over een jaar en we hebben het hier over twee weken. Er is zelfs te praten over een jaar, dus het lijkt me dan toch echt niet zo'n enorm probleem als we in elk geval zouden kunnen zeggen: we hebben een raadsonderzoek gehad en dat willen we graag nog even bespreken voor die tijd; is twee weken later een enorm probleem voor die rijkssteun? Wethouder Balster (PvdA). Misschien ben ik daar niet helder genoeg over geweest, ook in relatie tot het vooronderzoek van uw raad. Daar is gekeken naar risico's ten aanzien van het Didam-arrest en de staatssteun. Die hebben allemaal betrekking op de privaatrechtelijke kwesties en overeenkomsten die het college straks gaat sluiten, volgend uit de kaders die u heeft vastgesteld. Daar komen we de komende weken nog over te spreken.

Het college wil dat uiteraard zorgvuldig doen. Dat heeft op zich geen directe relatie - ik heb dat in de commissie ook aangegeven - met de publiekrechtelijke beslissingen die we moeten nemen. Maar de publiekrechtelijke beslissingen vandaag met het bestemmingsplan zijn wel nodig om de planning te halen die het college voor ogen heeft om in september de eerste spade in de grond te doen. Dat neemt niet weg dat we de komende weken zorgvuldig gaan spreken over de conclusies die uit het vooronderzoek komen en dat er ook alle ruimte is om dat gesprek goed te voeren. Ik zal zo iets zeggen over de motie van mevrouw Arp. Maar voordat we die bespreken volgende week, zal er geen privaatrechtelijke overeenkomst gesloten worden. Ik verwacht eerder dat dat op zijn vroegst pas in januari het geval zal zijn. Leonie Gerritsen (PvdD). Eigenlijk zou dit onderwerp over twee weken besproken worden, samen met de conclusies uit het onderzoek. Dat was gewoon zo afgesproken. De coalitie, ik neem aan met uw steun, heeft gezegd: nee, we willen het twee weken eerder, want we hebben haast, want die subsidie. Dat is als argument opgevoerd om het nú te bespreken in plaats van over twee weken. Nu zegt u dat het niks met elkaar te maken heeft, maar de coalitie heeft het zelf als argument opgevoerd dat we het nu twee weken eerder moeten bespreken.

Daarbij komt dat we publiekrechtelijk ook de economische uitvoerbaarheid moeten toetsen. Dat moeten we kunnen toetsen, maar dat kunnen we niet goed toetsen als we niet alle informatie hebben die we over twee weken wel zouden hebben. In principe was dat een reden geweest om te zeggen: we behandelen het gewoon allemaal tegelijkertijd over twee weken, zoals al die tijd al de planning was.

46

Wethouder Balster (PvdA). Ik ben toch bang dat mevrouw Gerritsen een aantal dingen door elkaar haalt. Het publiekrechtelijke besluit van het bestemmingsplan moet echt nu genomen worden om de planning te halen om straks in aanmerking te komen voor de rijkssteun. De privaatrechtelijke stappen dat moet u goed uit elkaar halen - worden gezet in de overeenkomsten. Die raken ook aan de staatssteun en aan het Didam-arrest. Dat zijn de grondsamenwerkingsovereenkomsten die het college onder andere sluit. Die volgen overigens uit het projectdocument, waarin de financiële kaders zijn vastgelegd. Die hebben een ander ritme. Ik kan me heel goed voorstellen dat u wilt spreken over de uitkomsten van het vooronderzoek. Dat gaan we ook uitvoerig doen. Voordat we dat met elkaar hebben besproken, zal er geen privaatrechtelijke overeenkomst gesloten worden. Maar dat neemt niet weg dat we dit publieke besluit heel hard nodig hebben om het tempo tot aan september met elkaar te halen. In het belang van die betaalbare woningen, benadruk ik nog maar eens een keertje. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik snap het niet helemaal. De publiekrechtelijke kaders worden vandaag door de raad gegeven, zeg maar. Waarom had dat niet naar de volgende raad gekund, drie weken later? Ik krijg een heel verhaal, maar waarom dan niet? Wethouder Balster (PvdA).

Ik verwijs hier toch echt even naar het bericht dat het college u heeft gestuurd met de planning. Daar staat het haarfijn in uitgelegd: om de planning te halen, de eerste spade in de grond in september. U heeft dat meermalen van het college ontvangen. Die planning is kritisch. We willen die rijksmiddelen niet mislopen. Dat begrijpt u. Ik kom bij de vraag van mevrouw Faïd over de mandaatregeling. U heeft dat scherp opgemerkt; het klopt ook dat die vraag is blijven liggen na de commissie. De directeur DSO heeft een mandaat voor € 3,5 mln. Als de besluiten dat te boven gaan, dan moet er een collegebesluit genomen worden. In dit soort projecten kan het soms zijn dat we boven die mandaatregeling uit moeten om een overeenkomst te sluiten. Totdat we de kaders van uw raad raken, is de directeur DSO bevoegd om die besluiten dan ook te nemen. Maar mocht dat boven de kaders gaan die u heeft vastgesteld, komen we uiteraard bij u terug. Fatima Faïd (HSP). Allereerst bedankt voor het antwoord. Ik wilde toch nog een verhelderende vraag stellen. Je ziet het toch een beetje aankomen als het boven de € 3 mln. is? Dan kan een college toch heel snel schakelen, mag ik hopen? Ik begrijp dus nog steeds niet zo goed wat de reden is waarom we iemand een soort carte blanche geven. Wethouder Balster (PvdA). Nee, we geven niemand een carte blanche.

Er is het college natuurlijk ook veel aan gelegen om in alle zorgvuldigheid de financiële besluiten te nemen en te laten nemen. Maar zoals aangegeven: het kan een enkele keer voorkomen dat een overeenkomst uitgaat boven de grens die ik zojuist noemde. Zolang dat netjes blijft binnen de kaders die de raad heeft vastgesteld, is de directeur DSO bevoegd om dat te doen. Maar nogmaals, als het aan die kaders raakt of daarboven uitgaat of als er andere ontwikkelingen zijn die buiten die kaders gaan, zal dat uiteraard een apart besluit vergen. Zo hebben we dat netjes met elkaar geborgd. Fatima Faïd (HSP). Betekent dat dan dat u ervan uitgaat dat dit regelmatig gaat gebeuren? Of zegt u dat we het over uitzonderingen hebben? Wethouder Balster (PvdA). Dat zei ik net al. Dat zijn uitzonderingssituaties, uiteraard. Ik kom bij de ingediende moties, ten eerste de motie Geen betaald parkeren in Zuidwest van Hart voor Den Haag. Het college moet de motie ontraden. Ze is in strijd met onze parkeerstrategie en ook in strijd met de uitgangspunten in de structuurvisie Zuidwest, die u nog gaat bespreken. Het parkeerregime is echt nodig om de kwaliteit van de buitenruimte op orde te krijgen en te houden, gezien het aantal toe te voegen woningen. Dat geldt ook voor de motie Eerst draagvlakonderzoek in Zuidwest. Het college moet om dezelfde reden ook die motie ontraden.

Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Het is een feit dat de ruime meerderheid in deze wijken niet voor betaald parkeren heeft gekozen. Als het college dat wel wil, dan is het toch niet zo gek om even bij die mensen te informeren wat zij van dat idee vinden? 47

Wethouder Balster (PvdA). Ik denk niet dat we daarmee de illusie moeten wekken dat er ruimte is voor een ander besluit, want dat is in dit geval gewoon niet aan de orde. Als je bewoners gaat consulteren en bij voorbaat weet dat dat niet leidt tot een ander besluit omdat anders deze woningen hier niet kunnen worden toegevoegd en we de kwaliteit van de buitenruimte niet op orde kunnen krijgen, dan zou ik dat heel erg fout en ongewenst vinden. Ik ga naar de motie Het eerlijke plaatje van de SP over de illustraties en referentiebeelden in de plannen en bij publiekspresentaties. Het college moet deze motie ontraden, want we doen dit al. We geven een getrouw beeld van de situatie zoals die moet worden. Het is natuurlijk weleens zo dat je in een bepaald stadium moet aangeven dat er aan bepaalde beelden en impressies geen rechten kunnen worden ontleend, omdat de invulling, bijvoorbeeld hoe de vergroening gaat plaatsvinden, op een later moment plaatsvindt. Dat maakt dat je bij beelden nogal eens moet aangeven dat daar geen rechten aan kunnen worden ontleend. Maar zoals aangegeven: we geven altijd een getrouw beeld en geven het daarbij ook aan, als daar geen rechten aan kunnen worden ontleend. Lesley Arp (SP). Ik denk dat we het de bewoners niet aan moeten doen, zeker als het onze eigen communicatietrajecten zijn, dat zij de kleine lettertjes onder afbeeldingen moeten gaan lezen.

De heer Van der Toorn heeft een duidelijk signaal afgegeven dat er in ieder geval een beeld is ontstaan dat er groene gevels en groene daken zouden komen, die er uiteindelijk niet komen. Ik vind het jammer dat de wethouder de motie ontraadt, want je zou het ook kunnen zien als leermoment. We gaan nog heel veel communiceren over dit project. We moeten er in ieder geval naar kijken, aangezien wij als gemeente mede organiseren. Kijk, van projectontwikkelaars verwacht ik niet veel anders dan dat ze af en toe wat sprookjes verkopen aan mensen. Maar wij als gemeente moeten natuurlijk wel heel erg zuiver daarin zijn. Is de wethouder het daarmee eens? Wethouder Balster (PvdA). Ik ben het daar volstrekt mee eens. Wij moeten zuiver zijn. Aan de andere kant is er vaak in een vroeg stadium van plannen wel behoefte om een beetje te kunnen zien hoe zaken er uit komen te zien. Dan geven we daar altijd een winstwaarschuwing bij. Ik ben het in die zin ook met u eens dat dat altijd moet gebeuren. Als we op bewonersbijeenkomsten plaatjes laten zien hoe het ongeveer kan gaan worden, dan moeten we dat er ook bij vertellen. Dat uitgangspunt hanteert het college ook al. Daarom vindt het college deze motie echt overbodig en ontraden we die. Rutger de Ridder (VVD). Ik snap wat de wethouder zegt. Dat we de winstwaarschuwing erbij moeten geven, begrijp ik ook.

Maar wat doen we dan in het vervolg? Als we in het beginstadium hebben gezegd hoe het er uit zou kunnen zien, met die winstwaarschuwing, wat doen we dan de fases erna? Of komen mensen dan pas aan het eind van het traject erachter: het wordt eigenlijk heel anders dan mij eerst voorgespiegeld leek te zijn? Wethouder Balster (PvdA). Dit onderstreept het belang van heel intensieve participatieprocessen en van helderheid over de mate waarin mensen rechten kunnen ontlenen aan afbeeldingen. Deze projecten lopen lang en hebben ook een lange voorbereidingstijd. In een vroegtijdig stadium hebben veel mensen, en u ook, er behoefte aan om in grote lijnen te kunnen zien hoe zaken er uit komen te zien. Vandaar dat we veel met beeld werken. Dan past zo'n winstwaarschuwing daarbij. Maar als u zegt dat men daarover in gesprek moet blijven om goed duidelijk te kunnen maken waar dat anders wordt dan wellicht is gesuggereerd, dan heeft u volstrekt gelijk. Isabel Bos (GroenLinks). De wethouder heeft het over afbeeldingen die in een vroeg stadium gebruikt worden. Begrijp ik het goed dat die afbeeldingen gebruikt worden wanneer er eigenlijk nog geen kaders zijn vastgesteld? Waar worden ze dan wel op gebaseerd? Wethouder Balster (PvdA). Dit is een heel algemene vraag en ook een ingewikkeld te beantwoorden vraag. Kijk naar de Dreven, Gaarden en Zichten. U heeft een ambitiedocument gehad.

U heeft een nota van uitgangspunten gehad. U heeft een projectdocument en een beeldkwaliteitsplan gehad. Ik heb er net ook een interruptiedebatje over gehad met de heer De Ridder. Richting de omgevingsvergunning wordt er weer nader gepreciseerd hoe zaken er uit komen te zien en vindt er 48

weer toets plaats op de architectuur en de beeldkwaliteit. Dat zijn allemaal momenten waarop meer detaillering van de plannen ontstaat en waarop we ook duidelijker kunnen aangeven hoe het precies wordt. Als er eenmaal kaders zijn vastgesteld, hanteren we die uiteraard. Dat zal altijd daarbinnen moeten gebeuren. Dat spreken we ook zo veel mogelijk uit op de participatiemomenten die we met bewoners organiseren. Isabel Bos (GroenLinks). Met het risico dat u misschien in herhaling valt: waar is het hier eigenlijk misgegaan en hoe gaan we ervoor zorgen dat dit nu beter zal gaan? Wethouder Balster (PvdA). Ik weet niet of het hier mis is gegaan. Ik herinner me nog wel dat er een voorbeeld was van groen aan gevels. Dat groen wordt gewoon aangebracht conform de norm. Maar het kan bijvoorbeeld zijn dat dat niet op drie plekken tegelijk gaat plaatsvinden, maar in een keer op een hele grote gevel, waarmee je binnen de uitgangspunten blijft. Dat maakt soms dat plaatjes net weer anders waren dan de praktijk. Dat gebeurt nou eenmaal in de detaillering van plannen. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Bos. Isabel Bos (GroenLinks).