RIS314022 Bijlage A Eindrapport pre-preverkenning middendeel ZWLC

invloedsgebied binnen Den Haag en lijden onder een lage gemiddelde

fietsenstallingen en over een betere inbedding van de Haga-hub

snelheid en onbetrouwbaarheid in geval van congestie op de weg.

in het stedelijk netwerk)

•

De bussen rijden niet verder dan knooppunt Leyenburg. Voor bestemmingen die verder liggen moet worden overgestapt. Dit maakt het OV van en naar het Westland te weinig aantrekkelijk voor keuzereizigers. •

Verknoping van de lijnen onderling is niet goed (niet afgestemd op gemakkelijk overstappen, en er is een scheiding tussen tram, bus, streekbus en trein). Frequenties van de Sprinter en het ontbreken van tariefintegratie met regionaal treinvervoer maken het onaantrekkelijk voor kortere afstanden over te stappen op de trein: station Moerwijk functioneert daardoor onvoldoende.

33

Tram 4 - Escamplaan

34

Bereikbaar maken economische hotspots Zuidwest (ZKD, Leyweg-corridor, Sportcampus Zuiderpark, cluster Fruitweg-Moerwijk)

Bereikbaarheid Evenementenlocatie (Sportcampus) Zuiderpark voor studenten/sporters

Voor welke opgave staan we?

VERSTEDELIJKINGSOPGAVE ACCOMODEREN

ECONOMISCHE VITALITEIT VERSTERKEN Versterken OV-relatie Westland (Horti-campus Naaldwijk) (- Zuidwest Moerwijk -) HS/CS

Versterken OV-relatie Kijkduin Leyenburg (Zuidwest) - Wateringen Rijswijk - (TU) Delft

Capaciteitsknelpunt tramtunnel Bereikbaar maken woningbouwlocaties in Zuidwest (1.000 in Moerwijk, 2.000 in

Zevensprong (veiligheid en capaciteit) Aanpassingen snelheidsregime 30 km/h

Toename van bereikbare arbeidsplaatsen

Betaalbaarheid OV verbeteren

Bereikbaar maken VO / MBO / HBO

Reistijdverkorting Den Haag Zuidwest richting Centrum / CS, HS, Laan van NOI, Haagse Markt, CID-Binckhorst, R’dam, Scheveningen, Delft, Rijswijk, Westland

Brede opgave Transvaal, Schilderswijk en Rustenburg-Oosthoek (sociaaleconomische problematiek, krappe gemengde straten met hoge parkeerdruk, wateroverlast en hittestress)

OV-bereikbaarheid Station Moerwijk vereteren i.r.t. ontwikkelingen Oude Lijn

Morgenstond, 5.000 in Bouwlust/Vrederust)

ONTPLOOIINGSKANSEN VOOR MENSEN VERGROTEN

OV-bereikbaarheid Vroondaal verbeteren

Ontbrekende halte Energiekwartier

Imago van Zuidwest verbeteren

Reistijd OV t.o.v. auto

Meer ruimte voor groen en water (klimaatadaptatie / hittestress) in straten

Verkeersonveilig opstelpunt / eindhalte Erasmusweg

GEZONDE EN VEILIGE LEEFOMGEVING

Verkeersonveilig kruispunt Lijnbaan / NW-Buitensingel / Loosduinsekade

Loop/Fiets-OV combinatie versterken (icm (inpandige) stallingen fietsen bij herkomst en bestemming)

OV-bereikbaarheid Bouwlust / Vredelust

KLIMAAT- EN MILIEUOPGAVEN

Leyenburg-hub (uitstraling, sociale veiligheid en toegankelijkheid)

Mogelijk maken van hubs / P+R’s (o.a. Winkelcentrum Leyweg, P&R Uithof, Eindhalte Erasmusweg, Hub ZKD, Station Moerwijk)

Gedragsverandering (modal shift)

Kruispunt Prinsegracht-Brouwersgracht Complexiteit bocht Prinsegracht-Lijnbaan Veiligheid (o.a. bij haltes)

35

Hoofdstuk 3

Opgaven 3.1.1

Verzameling

De inventarisatie van problemen binnen de Zuidwestlandcorridor en specifiek Zuidwest geeft een breed scala aan opgaven in de regio. De hoofdthema’s zijn hierbij de economische vitaliteit versterken, de verstedelijkingsopgave accommoderen, ontplooiingskansen van mensen vergroten, gezonde en veilige leefomgeving en klimaat- en milieuopgaven. Zie overzicht van de opgaven op de vorige pagina. Uit bovenstaande opgaven zijn er twee hoofdopgaves gevormd: enerzijds (1) de schaalsprong OV die nodig is om de groei van Den Haag mogelijk te maken en anderszijds (2) het vergroten van kansen voor bewoners van Den Haag Zuidwest. 3.1.2

Hoofdopgave 1: schaalsprong OV in de Zuidwestlandcorridor

Den Haag groeit en de stad is hard aan het bouwen, naast het Centrum Innovation District, Binckhorst, Laakhaven is ook Zuidwest aangewezen in Agenda Ruimte voor Stad als groeilocatie. Ook wordt onderzocht of er ruimte is voor de maakindustrie en banen voor praktisch opgeleide inwoners in het administratieve segment. Het aantal inwoners en bezoekers

36

neemt toe en dit levert extra druk op in de schaarse openbare

3. Kwaliteitsverbetering van het OV op de bestaande lijnen

en de sociaal-economische positie en leefbaarheid van Den

ruimte. De huidige inrichting van de infrastructuur, openbaar

4. Toekomstige verdichtingslocaties aansluiten op OV-netwerk

Haag Zuidwest op te stuwen in de richting van het gemiddelde

vervoer en openbare ruimte zorgt voor knelpunten - of gaat een

5. Bereikbaarheid verbeteren van Bouwlust/Vrederust, station

van Den Haag.” Er ligt daarmee een gezamenlijke ambitie om

knelpunt worden - en zorgt daarmee voor een verslechtering van

Moerwijk (aantakking Oude Lijn), Haagse Markt, Vroondaal,

de kansen van mensen die in Zuidwest wonen, te vergroten.

de reistijd en/of van de leefkwaliteit en een capaciteitsknelpunt.

Uithofslaan, Kijkduin en verbinding met de regio (Westland,

Binnen de studie van de Zuidwestlandcorridor wordt gefocust

Sommige verdichtingslocaties sluiten niet goed aan op de

Rijswijk, Delft).

op het verbeteren van de bereikbaarheid van relevante banen

bestaande OV-routes. Ook de voorgenomen inrichting van wegprofielen (Hengelolaan) en de mogelijke invoering van 30km/u zones kan de reistijd van het openbaar vervoer verder

6. Leefbaarheid en sociale veiligheid langs de verbindingen van de corridor 7. Multimodale en comfortabele overstapplekken creëren

en onderwijs vanuit Zuidwest naar de regio en de mogelijkheid om werkgelegenheid mogelijk te maken in Zuidwest. Daarbij wordt er enerzijds gekeken naar een reistijdverkorting op de

doen verslechteren. Vanwege bovenstaande uitdagingen

inclusief first- en lastmile oplossingen, zoals de HagaHUB bij

bestaande OV-lijnen en toevoegen van nieuwe lijnen om relevante

zet gemeente Den Haag in op de mobiliteitstransitie en de

halte Leyenburg.

verbindingen te realiseren.

Schaalsprong OV. 3.1.3 De Schaalsprong OV heeft enerzijds als doel om de groei van het

Hoofdopgave 2: vergroten kansen voor bewoners

Bereikbaarheid van banen

Den Haag Zuidwest

Relevante banen in de dienstverlening voor praktisch

aantal reizigers in de toekomst te kunnen opvangen. Daarnaast

Rijk en gemeente werken binnen het Programma Leefbaarheid en

opgeleide inwoners van Zuidwest zijn te vinden in en rondom

is ook het doel om de reistijd van het OV te verkorten om zo een

Veiligheid en de Regio Deal Den Haag samen aan de leefbaarheid

het centrum van Den Haag en in Scheveningen. Banen in

aantrekkelijkere vervoerswijze te worden. Ook dient het OV goed

van Den Haag Zuidwest: “De opgave in Den Haag Zuidwest

sectoren zoals de industrie en tuinbouw zijn te vinden in

aan te sluiten op de nieuwe ontwikkellocaties.

is grootschalig, meervoudig, langdurig en zeer urgent (..). Het

Westland (met name Naaldwijk e.o.), Zoetermeer, Rijswijk en

gebied kent een grote sociaal-economische multi-problematiek,

het havenindustrieelcomplex (Europoort en Maasvlakte I en II).

Samengevat focust deze hoofdopgave zich op de volgende

gekenmerkt door o.a. langdurige werkloosheid, armoede,

Ook biedt de omgeving van Zuidwest zelf relevante banen waar

verbeterpunten langs de verbindingen van de Zuidwestlandcorridor

schulden, toenemende (gevoelens van) onveiligheid, verloedering,

de ambitie is om deze economische hotspots te versterken

1. Toekomstige capaciteitsknelpunten (groei van het OV-

gezondheidsproblemen en opgroeiende kansarme jongeren in

(bedrijventerrein ZKD, HagaZiekenhuis en Leyweg, Sportcampus,

gebruik) in het OV-netwerk beperken of oplossen, met

een sociaal zwakke omgeving. Bijna de helft van de bewoners

Moerwijkcluster) en ABC Westland.

grootste aandacht voor de tramtunnel en de Zevensprong.

heeft moeite om rond te komen. Ambitie van deze Regio Deal Den

2. Reistijd van het OV verkorten

Haag Zuidwest is om deze neerwaartse spiraal aan te pakken

37

Voor de theoretisch opgeleide inwoners die al in het gebied

per OV van de wijken Bouwlust en Vrederust. Moerwijk en

Samengevat focust deze hoofdopgave zich op de volgende

wonen en in de toekomst gaan wonen is het noodzakelijk een

Morgenstond scoren redelijk rond het gemiddelde van Den Haag.

verbeterpunten voor inwoners uit Zuidwest

reistijdverkorting te krijgen naar de stations Den Haag Centraal,

Een kortere reistijd en goedkoper maken van OV moet ertoe

1. Verbeteren van bereikbaarheid van relevante banen met OV

Hollands Spoor en Schiedam (via de Hoekse Lijn)

leiden dat er voor de laagste inkomensgroepen meer relevante banen bereikbaar worden binnen 45 minuten. Specifieke banen

en/of fiets; 2. Verbeteren van bereikbaarheid van onderwijslocaties met OV

Toegang tot mobiliteit

zijn tevens bereikbaar binnen fietsafstand (<7,5 km) en e-bike/

Daarnaast wordt er op hoofdlijnen gekeken naar de specifieke

scooterafstand (<12,5km). Er liggen daarom ook veel kansen voor

3. Sociale veiligheid van OV-haltes en routes ernaartoe;

behoefte van de bewoners. Mensen met een kleine portemonnee

de fiets, mits de gezondheid van de mensen, materiaal, veiligheid

4. OV verbeteren door:

hebben een andere toegang tot mobiliteit dan de gemiddelde

en infrastructuur daarvoor op orde zijn.

inwoners van Nederland. Zo is het hebben van een auto een (te) grote kostenpost voor menigeen, terwijl diverse banen voor

Kwaliteit van de verbindingen

lager opgeleiden met name goed te bereiken zijn met de auto.

Vanuit het OV-netwerk wordt geconstateerd dat diverse

Het gaat dan om bijvoorbeeld locaties als het Havenbedrijf of de

verbindingen van onvoldoende kwaliteit zijn, zoals een

glastuinbouw in Westland. Denk hierbij aan ploegendiensten op

directe hoogwaardige OV-verbinding naar de Haagse Markt,

tijdstippen dat het OV nog niet rijdt. Uit de Mobiliteitsvisie DHZW

Scheveningen en CID/Binckhorst. Bus 25 is een veelgebruikte

(leefstijlenonderzoek) blijkt dat het fietsgebruik, zeker op de

verbinding op de relatie naar Transvaal, de Haagse Markt en

langere afstanden, zeer beperkt wordt door bijvoorbeeld sociaal

Schilderwijk. De reistijden vanuit Zuidwest zijn lang zowel naar

culturele en gezondheidsproblemen. Ook het gebrek aan goede,

het centrum, CS en HS enerzijds als naar het Westland anderzijds.

veilige en overdekte fietsenstallingen is hier debet aan. De grote

De reistijd van Zuidwest – Den Haag Centraal is even snel als de

sociale onveiligheid in de openbare ruimte werkt niet bevorderend

reistijd Zoetermeer naar Den Haag Centraal, terwijl de afstand

voor het maken van ritten per fiets. Het OV als alternatief is veelal

2x zo lang is. Daarnaast kan de potentie van de tangentiele

geen optie als gevolg van de hoge prijs.

verbindingen tussen Kijkduin -Zuidwest- Rijswijk- Delft (bus 23

en/of fiets;

•

Verbeteren (OV-)bereikbaarheid Bouwlust / Vrederust

•

Reistijdverkorting van bestaande lijnen naar centrum, CS en HS en Westland.

•

Tangentiele verbinding tussen Kijkduin -ZuidwestRijswijk- Delft (bus 23 en 26) beter benutten

•

Kwaliteitsverbetering van bestaande lijnen: verbindingen naar de Haagse Markt, Scheveningen, CID/Binckhorst.

en 26) beter benut worden. Een analyse van de vervoersongelijkheid in Den Haag wijst uit dat er nog een flinke verbeterslag nodig is voor de bereikbaarheid

38

Hoofdstuk 4

Ideeën voor oplossingen Binnen deze studie focussen we ons op oplossingsrichtingen

kost, maken we inzichtelijk “in welke hoek” welke ambitie gezocht

Voor elke hoofdopgave zijn drie oplossingsrichtingen uitgewerkt:

moet worden.

van beter benutten van wat er al is tot suggesties voor vergaande

Er zijn in totaal zes varianten uitgewerkt, conform de aanpak van

maatregelen waar ongelijkvloerse oplossingen ook onderdeel van

onderstaande tabel.

zijn.

voor de twee verschillende hoofdopgaves. Deze moeten worden gezien als suggesties die nader onderzoek vergen. De varianten

Hoofdopgave 1

Hoofdopgave 2

bevatten een logische combinatie aan suggesties die passen bij

Schaalsprong OV

Vergroten kansen voor bewoners Den Haag

in de Zuidwestlandcorridor

Zuidwest

Oplossingsrichting 1

VARIANT

VARIANT

Beter benutten van

1.1

2.1

Oplossingsrichting 2

VARIANT

VARIANT

Upgraden van het bestaande

1.2

2.2

Oplossingsrichting 3

VARIANT

VARIANT

onderzocht moeten worden op effecten en haalbaarheid.

Naar een nieuw netwerk (incl.

Door te laten zien uit welk type oplossingen de variant bestaat en

ongelijkvloerse oplossingen)

1.3

2.3

opgaves. •

Hoofdopgave 1: schaalsprong OV in de Zuidwestlandcorridor

•

Hoofdopgave 2: vergroten kansen voor bewoners Den Haag Zuidwest

wat er al is

Sommige oplossingsrichtingen dragen bij aan beide hoofdopgaves, andere bijna alleen aan één van de hoofdopgaves. Dit hoofdstuk beschrijft de uitgewerkte varianten.

4.1. Methode Doel is om aan de hand van varianten de hoeken van het

OV-netwerk (zoveel mogelijk op maaiveld)

speelveld te laten zien. Deze varianten bevatten een aantal samenhangende suggesties die in het vervolgonderzoek nader

(inclusief 3 tunnelopties)

vervolgens bij de effectbepaling te laten zien waaraan en hoeveel het bijdraagt, op welke termijn het realiseerbaar is en hoeveel het

39

•

4.2. Overzicht van de zes varianten

•

BRT staat voor Bus Rapid Transit. Hiermee wordt een kwalitatief hoogwaardig bussysteem bedoeld. De bus heeft voldoende eigen infrastructuur om een hoge snelheid te hebben en geen hinder te ondervinden van andere voertuigen. Noot 1: Bij het tot stand komen van de oplossingen wordt er uitgegaan dat er geen verkeersmaatregelen of reconstructies worden uitgevoerd die de snelheid van het OV

Hoofdopgave 1 Schaalsprong OV in de de Zuidwestlandcorridor Oplossingsrichting 1 Beter benutten van wat er al is

Oplossingsrichting 2 Upgraden van het bestaande OVnetwerk (zoveel mogelijk op maaiveld)

Oplossingsrichting 3 Naar een nieuw netwerk (incl. ongelijkvloerse oplossingen)

VARIANT 1.1 • Uitvoeren kleinere maatregelen om tramnet sneller te maken, vergroten capaciteit door langere of gekoppelde trams • Inzetten op goede fiets- en looproutes naar OVhaltes en investeren in hubs in Zuidwest voor het afvangen van autoverkeer uit het Westland. • Bij hub Leyenburg ook investeren in verdichting, voorzieningen en kwaliteit van de openbare ruimte. VARIANT 1.2 • Uitvoeren kleinere maatregelen om tramnet sneller te maken. • Onderdoorgang Zevensprong (voor auto óf OV). • Doortrekken van bestaande tramlijnen om bereikbaarheid van nieuwe ontwikkellocaties te verbeteren • Nieuwe BRT-lijn van Loosduinen naar Delft Zuid (TU en Ruiven) via Rijswijk of Harnaschpolder

VARIANT 1.3 • Hoge kwaliteit trams in de stad door nieuwe tramtunnel(s). Hierdoor worden meerdere lijnen versneld en ontstaat meer ruimte in de openbare ruimte. • Er zijn diverse tunneloplossingen denkbaar met bijbehorende consequenties voor het totale OV-netwerk. • Betere ontsluiting richting diverse wijken in Den Haag en nieuwe regionale verbindingen zoals

Reistijdwinst lijn 2 en RR4: 1-2 min Kostenindicatie: circa 90 mln

Reistijdwinst lijn 2 en RR4: 1-2 min Kostenindicatie: circa 225 mln

doortrekken van RandstadRail naar Naaldwijk en een BRT of tramverbinding van Kijkduin via Zuidwest naar Delft. Reistijdwinst diverse lijnen: 5-10 min Kostenindicatie: circa 900 - 1.000 mln

•

verder terugbrengen. Noot 2: De genoemde kostenindicatie is gebaseerd op referentieprojecten in binnenen buitenland die recent zijn opgeleverd. Prijsstijgingen als gevolg van de recente ontwikkelingen zoals de oorlog in Oekraïne zijn hierin niet opgenomen

Hoofdopgave 2 Vergroten kansen voor bewoners Den Haag Zuidwest VARIANT 2.1 • Er wordt niets aangepast aan het huidige OVnetwerk. • Wel wordt er ingezet op tariefmaatregelen OV voor bepaalde doelgroepen met lage inkomens, fietsstimulering, deelmobiliteit, sociaal veilige wandel- en fietsroutes door Zuidwest en naar OVhaltes en voldoende veilige fietsparkeerplekken.

VARIANT 2.2 • Uitvoeren kleinere maatregelen om tramnet sneller te maken. • Doortrekken van bestaande tramlijnen om Bouwlust/ Vrederust beter te ontsluiten (zoals nieuwe tramroute vanaf hub Leyenburg naar Bouwlust/Vrederust) • De BRT vanuit het Westland doortrekken richting station Moerwijk en CS om ook nietcentrumgerichte relaties te verbeteren. VARIANT 2.3 • Door een korte tunnel onder Transvaal van Prinsegracht tot Dierenselaan wordt lijn 4 naar Zuidwest en Transvaal versneld. • Verder BRT naar Westland, Delft en station Moerwijk / HS.

Reistijdwinst OV: nvt Kostenindicatie: circa 30 mln

Reistijdwinst lijn 2 en RR4: 1-2 min Reistijdwinst van/naar Westland: 3-4 min t.o.v. huidige reistijd buiten de spits. Kostenindicatie: circa 150 mln

Reistijdwinst RR4: 4-5 min Rijstijdwinst lijn 2: 2-3 min Kostenindicatie: circa 400 mln

40

Bedrijvenlocatie

Variant 1.1

Bus rapit transit (BRT) Tram Alternatieve route

Capaciteit van bestaande lijnen vergroten en hubs aan de randen van de stad

Tunnel

Essentie: bestaande tramlijnen benutten, capaciteit vergroten en door middel van

Hoofdopgave “Schaalsprong OV in de Zuidwestlandcorridor”:

voet- en fietspaden nieuwbouw aansluiten op bestaande tram- en buslijnen, autoverkeer (en evt fietsverkeer) uit Westland aan rand opvangen op hubs. Verkorten reistijd bestaande lijnen •

(1) Inzet gekoppelde of langere trams

•

(2) Verkorten reistijd lijn 2 en lijn 4 door kleine maatregelen en minder haltes

Betere ontsluiting / nieuwe verbindingen in DH •

(3) Opwaarderen kwaliteit knooppunt Leyenburg (HagaHUB)

•

(4) Sociaal veilige wandel- en fietsroutes in aansluiting op OV-haltes en vanuit nieuwbouwlocaties

Regionale verbindingen •

(5) Hubs realiseren voor afvangen van het autoverkeer aan de randen van de stad: P&R Uithof, Hub Erasmusweg / De Dreef

41

4.3. Variant 1.1

afscherming van de (vrije)baan, beveiligen van langzaam

vermijden van donkere tunneltjes wordt het prettiger om ook

verkeersoversteken en verhogen van de snelheid op rechtdoor

in het donker van en naar de haltes te lopen of te fietsen. Deze

Inzet gekoppelde of langere trams - De vervoercapaciteit op

bereden wissels en langs perrons. Daarnaast worden enkele dicht

maatregel komt ook voor in variant 2.1.

bestaande lijnen kan verhoogd worden door te gaan rijden met

bij elkaar gelegen haltes gesaneerd. De reistijd op beide lijnen kan

Indicatie investeringskosten: € 10 mln.

langere trams of gekoppelde trams. Langere trams inzetten

zo met 1 - 2 minuten afnemen. Meer is met kleinere maatregelen

betekent dat er nieuwe trams benodigd zijn. De bestaande

niet haalbaar. Nadeel is dat de loopafstand naar de halte iets

Hubs realiseren voor afvangen van het autoverkeer aan de

RandstadRail trams van lijn 3 en 4 zijn koppelbaar. Gekoppelde

toeneemt op twee plekken. Deze maatregel komt ook voor in

randen van de stad - Het contrast tussen het autogerichte Westland

trams lijken op lijn 4 inpasbaar, maar op lijn 3 niet doordat langere

variant 2.2.

en het op fiets en OV georiënteerde Den Haag zal steeds groter

haltes hier moeilijk inpasbaar zijn. Voordeel is dat hiermee zonder

Indicatie investeringskosten: € 20 mln.

worden. In deze variant wordt, naast de ontwikkeling van de HagaHUB, ingezet op realisatie en uitbreiding van hubs aan de

frequentieverhoging de verwachte vervoergroei kan worden opgevangen. Nadeel is dat er voor inzet van langere trams nieuwe

Opwaardering kwaliteit knooppunt Leyenburg (HagaHUB) - Halte

rand van de stad om de overstap van auto op fiets en/of OV

trams nodig zijn (lijn 2 of 6). Inpassing van langere haltes vergt

Leyenburg wordt een beter vormgegeven knooppunt. Dit betekent

makkelijk te maken. Geschikte locaties daarvoor zijn een grotere

bovendien ingewikkelde afwegingen tussen de extra ruimte voor

compacter, groener en met meer woningen, arbeidsplaatsen

P+R Uithof (lijn 4) en een kleinere P+R / hub Erasmusweg / De

de verlenging van de halte en de impact op parkeren, groen,

en voorzieningen. Door de verdichting zal er meer draagvlak

Dreef (lijn 9).

fietsers en voetgangers. Deze oplossing vergt een aparte studie

komen om deze plek als waar knooppunt te laten functioneren.

Indicatie investeringskosten: € 20 mln.

waarin de gevolgen voor reiziger, exploitatie, kosten en omgeving

Overstappen van de auto op het OV of van de ene OV-lijn naar de

worden meegenomen en afgewogen. Een studie naar inzet van

andere OV-lijn wordt hierdoor makkelijker. Deze maatregel komt

gekoppeld materieel op lijn 4 loopt al.

ook voor in variant 2.2.

Indicatie investeringskosten: € 50 - 60 mln. (exclusief materieel)

Indicatie investeringskosten: € 5 - 10 mln.

Verkorten reistijd op lijn 2 en lijn 4 door kleine maatregelen en

Sociaal veilige wandel- en fietsroutes in aansluiting op OV-haltes en

minder haltes - Tramlijn 2 van CS naar Kraaijenstein en tramlijn

vanuit nieuwbouwlocaties - Door te zorgen voor sociaal veilige

4 (Randstadrail) van CS naar de Uithof worden versneld door

wandel- en fietsroutes in aansluiting op OV-haltes wordt de

kleine maatregelen als betere haltering in de tramtunnel, betere

drempel verlaagd om met het OV te reizen. Door sociale controle, ogen-op-straat-principe, goede verlichting, cameratoezicht en

42

Bedrijvenlocatie

Variant 1.2

Bus rapit transit (BRT) Tram Alternatieve route

Hoofdopgave “Schaalsprong OV in de Zuidwestlandcorridor”

Tunnel

Essentie: uitvoeren kleinere maatregelen om tramnet sneller te maken, nieuwe

Bestaande tracé opwaarderen en een ongelijkvloerse kruising Zevensprong

tramroute Hengelolaan in grasbaan om nieuwbouw in Zuidwest optimaal te ontsluiten, via BRT ook niet-centrumgerichte relaties verbeteren. Verkorten reistijd bestaande lijnen •

(1) Verkorten reistijd op lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven

•

(2) Verkorten reistijd op lijn 2 en lijn 4 door kleine maatregelen en minder haltes

•

(3) Onderdoorgang bij de Zevensprong voor motorvoertuigen of lijn 2 en 4

Betere ontsluiting / nieuwe verbindingen in DH •

(4) Opwaarderen kwaliteit knooppunt knooppunt Leyenburg (HagaHUB)

•

(5) Lijn 6 uit tramtunnel en via Gravenstraat naar CS (noot: alleen indien noodzakelijk vanuit capaciteit tramtunnel)

•

(6) Doortrekken lijn 6 van halte Leyenburg naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan)

Regionale verbindingen •

(7) Bus Rapid Transit (BRT) uit Westland via halte Leyenburg (HagaHUB) naar station Moerwijk en station HS (en eventueel naar CID/Binckhorst)

•

(8) Nieuwe tangentiele verbinding Kijkduin – Zuidwest – Rijswijk – Delft met BRT •

I. Via Rijswijk en Delft NS

•

II. Via Harnaschpolder, Haga ziekenhuis en Delft Campus

43

4.4. Variant 1.2 Verkorten reistijd op lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en

Verkorten reistijd lijn 2 en lijn 4 door kleine maatregelen en

Lijn 6 uit tramtunnel en via Gravenstraat naar CS - Deze

minder haltes - Zie beschrijving bij variant 1.1.

oplossingsrichting is alleen noodzakelijk indien de capaciteit

Indicatie investeringskosten: € 20 mln.

van de bestaande tramtunnel ontoereikend wordt en er een lijn uit de tunnel gehaald moet worden. Daardoor komt er ruimte

realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven - De reistijd op tramlijn 9 kan tussen Vrederust en CS worden versneld door

Onderdoorgang bij de Zevensprong voor motorvoertuigen

voor een toename van het aantal trams op de andere lijnen in

een nieuwe route tussen Den Haag Holland Spoor en Den

of lijn 2 en 4 - Om het capaciteits- en leefbaarheidsknelpunt

de tunnel waarmee een deel van het capaciteitsknelpunt in de

Haag CS. Een route via de Ammunitiehaven – via de reeds

op te lossen bij de Zevensprong wordt er één verkeersstroom

tramtunnel wordt opgelost. Lijn 6 kan dan via de Gravenstraat en

bestaande trambaan – in plaats van via Kalvermarkt-Stadhuis

ondergronds gebracht. Dit kan gelden voor tramlijn 2 en 4 of voor

Kalvermarkt naar Centraal rijden. Hier ligt een opgang naar het

is circa 2 minuten korter. Daarnaast wordt er een nieuwe halte

(een deel van) de motorvoertuigen. Zo zijn er minder conflicten en

tramplateau van Centraal dat mogelijk weer gebruikt kan worden.

gerealiseerd ter hoogte van de Schedeldoekshaven om ook

kan is er meer capaciteit om de groei van de stad op te vangen.

Nader onderzoek moet uitwijzen in hoeverre dit een negatief

dit deel van het centrum van Den Haag (inclusief Amare en

De onderdoorgang is alleen lokaal. De lengte van het stuk om de

effect heeft op de capaciteit: immers per saldo zal capaciteit in de

het stadhuis) te ontsluiten. Het voordeel van deze aanpassing

benodigde daling en stijging te overbruggen is voor de trambaan

tramtunnel door deze oplossing vergroot moeten worden. Andere

is dat de reistijd naar CS wordt verkort doordat de langzame

circa tweemaal 150 meter. Bij situering van een halte onder

routekeuzes, zoals langs het Bernhard viaduct kunnen ook als

route over de Kalvermarkt en Turfmarkt wordt vermeden. Een

maaiveld moet nog met de haltelengte (circa 75 m) en de sociale

alternatief worden bekeken. Een nadere afweging is nodig.

(belangrijk) nadeel is echter overslaan van de halte Kalvermarkt

veiligheid rekening gehouden worden.

Indicatie investeringskosten: tot € 0 (Kalvermarkt) – 80

midden in het winkelgebied van het centrum. Dat nadeel wordt

Indicatie investeringskosten: € 60 - 80 mln.

(Bernhardviaduct) mln.

Vrederust (zie maatregel 6 in deze variant). Daardoor ontstaat een

Opwaardering kwaliteit knooppunt Leyenburg (HagaHUB) - Knooppunt

Doortrekken lijn 6 van halte Leyenburg (HagaHUB) naar Bouwlust en

rechtstreekse, maar wel tragere, verbinding tussen Vrederust en

Leyenburg (HagaHUB) wordt een beter vormgegeven knooppunt.

Vrederust via Hengelolaan (of eventueel Melis Stokelaan) - Door het

de halte Spui.

Dit betekent compacter, groener en met meer woningen,

doortrekken van tramlijn 6 van halte Leyenburg naar Vrederust

Indicatie investeringskosten: € 10 mln.

arbeidsplaatsen en voorzieningen. Door de verdichting zal er

wordt deze wijk ontsloten met een 2e tramlijn naast tramlijn 9.

meer draagvlak komen om deze plek als waar knooppunt te laten

Hierdoor vindt een kwaliteitsslag plaats, een capaciteitsvergroting

functioneren. Overstappen van de ene OV-lijn naar de andere OV-

en een reistijdverkorting van Vrederust naar diverse plekken in

lijn wordt hierdoor makkelijker.

de stad. Vanaf Bouwlust en Vrederust is het dan mogelijk om

Indicatie investeringskosten: € 5 - 10 mln.

direct met tramlijn 6 naar de Haagse Markt te reizen in plaats van

in deze variant deels ondervangen door lijn 6 te verlengen naar

44

met bus 25. Ook kan er op halte Leyenburg overgestapt worden

op de route tussen halte Leyenburg (HagaHUB) en station HS

ziekenhuis Delft, TU-wijk en bedrijventerrein Ruiven. Daarom is

naar andere plekken in de stad als tramlijn 4 (snelste verbinding

kan de huidige buslijn 26 sneller en betrouwbaarder worden.

als suggestie een rechtstreekse verbinding hiermee opgenomen.

naar CS), bus 23 naar De Savorin Lohmanplein en de HOV-bus

De huidige EBS-bus lijn 456 wordt geüpgraded naar Bus Rapid

Een begin- en eindpunt in Kijkduin kan mogelijk interessant zijn.

naar het Westland. Een route via de Hengelolaan zorgt voor een

Transit conform de studie preverkenning HOV-Westland. Deze

Deze BRT kan via de westelijke route via Bouwlust / Vrederust

extra ontsluiting, naast de bestaande routes van tramlijn 4 op de

BRT kan worden doorgetrokken via Den Haag Zuidwest en

en Wateringen (deel overlap met route lijn 16) of via de oostelijke

Meppelweg en tramlijn 9 op de Melis Stokelaan. Ruimtelijk kan

station Moerwijk naar station HS. Zo worden deze treinstations

route via Rijswijk over de Prinses Beatrixlaan. Nader onderzoek

op de Hengelolaan een groene trambaan worden gerealiseerd.

vanuit een groter deel van Zuidwest en vanuit het Westland

moet uitwijzen welke verbinding de hoogste vervoerwaarde

Nadeel is dat er een forse investering nodig is en dat de

beter bereikbaar; vanaf het Westland verdwijnt de tijdrovende

heeft en welke investeringen er nodig zijn. Het voordeel van deze

exploitatiekosten zullen toenemen. Zonder extra woning bouw en

overstap op halte Leyenburg (HagaHUB). De OV-relatie naar het

nieuwe verbinding is dat reizigers tussen Den Haag Zuidwest

mobiliteitstransitie zal een extra tramroute niet te verantwoorden

Zuiderpark – inclusief Zuiderpark Campus – wordt versneld en er

en Delft een hoogwaardige, snelle en rechtstreekse verbinding

zijn: de bestaande tramlijnen 4 en 9 dekken samen met bus 25

ontstaat een extra verbinding tussen Zuidwest en de treinstations

krijgen die nu ontbreekt. Nadeel is dat hiervoor met name binnen

de huidige vervoeromvang namelijk goed af. De route van deze

Moerwijk (Oude Lijn) en HS. Ook de onderwijsinstellingen rondom

Den Haag en Rijswijk forse investeringen in betere infrastructuur

maatregel kan, eventueel vooruitlopend op een tracering via de

HS worden beter bereikbaar. Optioneel kan deze lijn verder

nodig zijn. Binnen Delft zijn er al vrije bus- en trambanen. Ook is

Hengelolaan, ook via de Melis Stokelaan: dan kan er grotendeels

doorgetrokken worden naar CID/Binckhorst. Afstemming van

een hogere exploitatiebijdrage nodig bij invulling van een hogere

gebruik gemaakt worden van de bestaande trambaan van

de route, benodigde infrastructuur van deze verbinding en de

frequentie.

lijn 9, maar blijft er sprake van een ligging aan de rand van de

samenhang tussen bus 26 en de BRT uit het Westland is nodig.

Indicatie investeringskosten: van € 60 mln. (BRT) tot 180 mln.

nieuwbouw.

Indicatie investeringskosten: € 20 mln. (binnen Den Haag), € 50

(tram via Harnaschpolder)

Als alternatief zou ook een doortrek van tramlijn 6 naar het

mln. (Westland) In combinatie met de BRT richting Westland en station Den Haag

winkelcentrum Leyweg onderzocht kunnen worden. Dit is minder kostbaar, maar versterkt wel de knopen en zorgt toch voor een

Nieuwe tangentiele verbinding Kijkduin – Zuidwest – Rijswijk – Delft met

HS / CID-Binckhorst en het verbeteren van de tramlijnen naar het

groter bereik voor tram 6.

BRT - Een oplossingsrichting is om deze ontbrekende schakel in

centrum komt Zuidwest zo meer als centrumgebied in een HOV-

Indicatie investeringskosten: € 40 – 50 mln.

het regionale netwerk in te vullen door een nieuwe BRT-verbinding

netwerk te liggen in plaats van in de periferie van de stad: naar

tussen De Savornin Lohmanplein, halte Leyenburg (HagaHUB)

alle windrichtingen is hoogwaardig OV beschikbaar.

Bus Rapid Transit (BRT) via halte Leyenburg naar station Moerwijk en

en Delft. Uit de analyse van te verbeteren bereikbaarheid van

station HS - Door het realiseren van doorstromingsmaatregelen

werkgebieden kwamen ondermeer Harnaschpolder, Haga

45

Bedrijvenlocatie

Variant 1.3

Bus rapit transit (BRT) Tram Alternatieve route

Nieuwe tramtunnel(s) en substantieel opwaarderen bestaande tracé

Tunnel

Essentie: In deze variant wordt uitgegaan van een sprong in vervoervolumes.

Hoofdopgave “Schaalsprong OV in de Zuidwestlandcorridor”

Hierbij wordt ingezet op verkorten van de reistijd door twee tramtunnel(s) van circa 1.5 – 2 km elk. Door de twee korte tunnels wordt de reistijd op beide RandstadRail lijnen 3 en 4 verkort (*1). Uiteraard zijn ook andere tunnelvarianten mogelijk (zie pagina 48). Verder wordt ingezet op uitbreiding van het tramnetwerk (Kijkduin en Bouwlust en Vrederust) en een nieuwe regionale verbinding van Kijkduin naar Delft. Verkorten reistijd bestaande lijnen •

(5) Verkorten van reistijd op lijn 9 tussen De Dreef en CS

•

(6) Verkorten van reistijd op lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven

Betere ontsluiting / nieuwe verbindingen in DH •

(7) Doortrekken deel van ritten van lijn 4 naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan)

•

(8) Aftakking van lijn 3 naar Kijkduin vanaf Laan der Meerdervoort

Regionale verbindingen •

(9) Lijn 4 op termijn doortrekken naar Naaldwijk (7,5 – 8 km nieuwe lightrail)

•

(10) Nieuwe tangentiele verbinding (Kijkduin) – Zuidwest – Rijswijk – Delft als lightrail of BRT •

Via Harnaschpolder, Haga ziekenhuis en Delft (RandstadRail)

•

Via Rijswijk (BRT)

Drie tunnelvarianten •

De 3 tunnelvarianten worden later in het rapport verder uitgediept, vanaf pagina 48.

46

centraal gelegen tram tracé op de Hengelolaan kan de geplande

(*1) Uiteraard zijn ook andere tunnelvarianten mogelijk (zie 4.5 tunnelvarianten). Verder wordt ingezet op uitbreiding van het tramnetwerk (Kijkduin en Bouwlust

nieuwbouw optimaal worden ontsloten met RandstadRail.

en Vrederust). Een nieuwe RandstadRail route centraal door het gebied (Hengelolaan) zorgt voor optimale ontsluiting van de geplande nieuwbouw. Een

Eindpunt kan de Dreef zijn of de Uithof. Ruimtelijk kan op

nieuwe regionale verbinding van Kijkduin naar Delft zorgt tenslotte voor een

de Hengelolaan een groene trambaan worden gerealiseerd.

hoogwaardige tangent haaks op de andere lijnen. Zo wordt Zuidwest centraler in

Nadeel is dat er een forse investering nodig is. Doordat lijn

het netwerk opgenomen.

6 wordt vervangen door extra ritten op lijn 4 zullen de extra

4.5. Variant 1.3

exploitatiekosten beperkt zijn. Eventueel kan vooruitlopend op een tracering via de Hengelolaan, ook gekozen worden voor een route

Verkorten van reistijd op lijn 9 tussen De Dreef en CS - Tramlijn 9

via de Melis Stokelaan: dan kan er grotendeels gebruik gemaakt

bedient via haltes op de Melis Stokelaan Zuidwest al goed: de

worden van de bestaande trambaan van lijn 9.

lijn verder versneld. Naar het voorbeeld van de Amsteltram in

Indicatie investeringskosten: € 40 – 50 mln.

Amstelveen wordt ingezet op een ongelijkvloerse kruising bij de Loevesteinlaan en de Moerweg. Een ongelijkvloerse kruising bij de

Aftakking van lijn 3 naar Kijkduin vanaf Laan van Meerdervoort - Om

Troelstrakade lijkt weliswaar wenselijk, maar is niet opgenomen

Kijkduin beter te aan te sluiten op het tramnetwerk, krijgt lijn 3

vanwege de verwachte zeer hoge kosten: hier moet namelijk ook het Laakkanaal worden gekruist. Door een optimalisatie van het aantal haltes wordt ervan uitgegaan dat er twee haltes minder zullen zijn. Beveiliging van kruisingen met langzaam verkeer en afscherming van de baan zorgen ervoor dat tussen de haltes op veel plekken veilig met 50 km/u gereden kan worden. De rijtijd neemt hierdoor in totaliteit af met circa 3 minuten. Indicatie investeringskosten: € 80 – 90 mln.

Kortere reistijd op lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven - Zie beschrijving van deze maatregelen bij variant 1.2. De totale rijtijd van Vrederust naar Centraal wordt dan, samen met de versnellingsmaatregelen, circa 5 minuten korter. Indicatie investeringskosten: € 10 mln. Doortrekken deel van ritten van lijn 4 naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan) - Door realisatie van een tramtunnel wordt lijn 4 sneller: door aanleg van een nieuw,

een aftakking vanaf de Laan van Meerdervoort naar Kijkduin (1,2 km). De ritten die nu eindigen bij het De Savorin Lohmanplein kunnen dan doorrijden naar Kijkduin. In deze variant wordt ervan uitgegaan dat er veel meer vervoer is op lijn 3 door de schaalsprong OV en mobiliteitstransitie. Indicatie investeringskosten: € 30 – 40 mln. Lijn 4 op termijn doortrekken naar Naaldwijk (7,5-8 km nieuwe lightrail) In de studie HOV Westland wordt pas voor de lange termijn (2050) een eventuele verlenging van RandstadRail naar het Westland niet uitgesloten. In deze variant is daarom als

47

oplossingsrichting die past bij een schaalsprong OV RandstadRail

is dat hiervoor met name binnen Den Haag en Rijswijk forse

Drie tunnelvarianten

(lijn 4) doorgetrokken naar Naaldwijk. De route via de Meppelweg

investeringen nodig zijn.

Tunneltrajecten zijn kostbaar, maar leveren ook de meeste

wordt hierbij versneld waarbij de regionale verbinding hier

Indicatie investeringskosten: € 60 mln. (BRT) – 180 mln. (tram via

reistijdwinst. Er is een essentieel verschil tussen de tunnelopties:

haltes overslaat. Hierdoor ontstaat er een snelle rechtstreekse

Harnaschpolder)

een korte tunnel via Transvaal of een tweetal korte tunnels, zowel richting Transvaal en Laan van Meerdervoort maakt dat het

railverbinding tussen het Westland, Den Haag Centrum en Zoetermeer: De Zuidwestlandcorridor in de vorm van één lijn.

In combinatie met de BRT richting Westland en HS / CID-

tramnetwerk niet drastisch hoeft te worden aangepast. Langere

De railverbinding zorgt voor snelheid, comfort en capaciteit.

Binckhorst en verbeteren van de trams naar het centrum komt

tunnels onder Transvaal of Loosduinsekade tot aan de Leyweg

Tracering en inpassing volgen in principe de geplande BRT-route

ZuidWest zo meer als centrumgebied in een HOV-netwerk te

vergen een totaal andere opzet van het tramnet en keuzes wat

via FloraHolland naar het World Horti Center.

liggen: naar alle windrichtingen is hoogwaardig OV beschikbaar.

te doen met trajecten die hieraan min of meer parallel liggen.

Indicatie investeringskosten: € 160 – 180 mln.

Dat komt omdat meerdere lijnen gebundeld worden op een plek waar ze nu niet rijden. Dat betekent dat moet worden nagedacht

Nieuwe tangentiele verbinding (Kijkduin) – Zuidwest – Rijswijk – Delft

over wat er moet gebeuren met die trajecten. De uitvoering van

als lightrail of BRT - De ontbrekende schakel in het regionale

de tunnel maakt ook verschil: wanneer de nieuwe tramtunnel

netwerk wordt ingevuld door opwaardering van bestaande

wordt aangesloten op de bestaande tramtunnel is het de vraag

buslijnen (buslijn 23 en/of 30 en 31) naar BRT en/of lightrail-

of en waar bestaande lijnen de tunnel in kunnen rijden. Dit vergt

verbinding. Voor een tram hoeft alleen op het deel tussen

immers aftakkingen in de tunnel, bijvoorbeeld richting Waldeck

Wateringseveld en het Haga ziekenhuis in Delft nieuwe traminfra

Pyrmontkade of Loosduinseweg. Deze keuzes moeten in een

aangelegd te worden (6 km). De BRT kan via de westelijke route

vervolgstudie nader worden uitgewerkt. In onderstaand overzicht

via Bouwlust / Vrederust en Wateringen (deels overlap met route

is een aantal oplossingsrichtingen beschreven van kortere en

lijn 16) en/of via de oostelijke route via Rijswijk over de Prinses

langere tunnelopties.

Beatrixlaan. Nader onderzoek moet uitwijzen welke verbinding de hoogste vervoerwaarde heeft en welke investeringen er nodig zijn. Het voordeel van deze nieuwe verbinding is dat reizigers tussen Den Haag Zuidwest en Delft een hoogwaardige, snelle en rechtstreekse verbinding krijgen die nu ontbreekt. Nadeel

48

4.5.1. Tunnelvariant 1: twee korte tunnels

rijdt alleen lijn 2 nog over de Zevensprong. Zo zijn er al minder

Twee korte tunnels van a) onder Transvaal (lijn 4) en b) onder Waldeck

conflicten en is er meer capaciteit om de groei van de stad op te

Pyrmontkade (lijn 3)

vangen. Een onderdoorgang zorgt ervoor dat er geen conflicten

Deze maatregel bestaat uit het realiseren van twee verschillende

meer zijn tussen tramlijn 2 en kruisend verkeer. De lengte van het

korte tunnels. De eerste gaat vanaf de Prinsegracht onder

stuk om de benodigde daling en stijging te overbruggen is voor de

Transvaal door tot de Dierenselaan (circa 1,5 km). De tweede

trambaan circa tweemaal 150 meter. Bij situering van een halte

takt ondergronds af naar de Waldeck Pyrmontkade en komt

onder maaiveld moet nog met de haltelengte (circa 40 – 75 m)

op de Laan van Meerdervoort weer boven (circa 2,1 km). De

rekening gehouden worden. De kosten voor deze onderdoorgang

intakking van lijn 2 is nog te bezien. Wanneer beide tunnels niet

zijn lager dan wanneer beide lijnen (2 én 4) ondergronds worden

direct aansluiten op de huidige tramtunnel kan lijn 2 ter hoogte

gebracht. De aftakking voor lijn 4 richting Apeldoornselaan is

van de Brouwergracht invoegen. Lijn 2 kan dan zijn bestaande

immers niet meer nodig.

route behouden. De twee tunnels zorgen ervoor dat drukke

Tunneloptie 1: Twee korte tunnels

binnenstedelijke routes van de lijnen 3 en 4 niet meer op maaiveld

•

(1) Korte tunnel onder Transvaal (lijn 4)

plaatsvinden. Nadeel is dat er twee tunneltrajecten nodig zijn

•

(2) Korte tunnel onder S100 (lijn 3) naar Laan der Meerdervoort

•

(3) Onderdoorgang Zevensprong voor lijn 2

Indicatie investeringskosten: € 40 – 60 mln. 4.5.2

Tunnelvariant 2: tunnel van Grote Marktstraat tot voorbij de Zevensprong

waardoor de kosten hoger zijn. Door het ongelijkvloers te maken, ontstaat er meer capaciteit, snelheid en comfort op deze delen

ondergrondse stations duur is. Dat zal naar verwachting leiden tot

Een tunnel van Grote Marktstraat tot voorbij de Zevensprong (lijn 2 en 4)

van het tracé. Belangrijkste voordeel van deze oplossing is dat de

minder haltes.

De bestaande tramtunnel wordt doorgetrokken via het

drukke RandstadRail lijnen 3 en 4 worden versneld en zonder dat

Indicatie investeringskosten: € 375 – 425 mln voor korte tunnel

bestaande tracé van lijn 2 en lijn 4 via de Loosduinseweg tot

dit ene grote impact heeft op de rest van het tramnet. Bestaande

onder Transvaal en 475 – 525 mln voor tunnel naar Laan van

voorbij de Zevensprong (2 km). Na de Zevensprong komen

tramroutes hoeven niet te wijzigen. De gemiddelde snelheid is

Meerdervoort (Beeklaan).

de beide lijnen weer boven en vervolgt lijn 2 zijn weg naar

afhankelijk van het aantal haltes in de tunnel, maar zal minimaal

Loosduinen en Kraayenstein en lijn 4 richting halte Leyenburg

op 30 km/u uit kunnen komen tegen 18 – 20 km/u op de huidige

Onderdoorgang bij Zevensprong voor motorvoertuigen of lijn 2

en verder. Voor lijn 4 kan in plaats van een ondergrondse

bovengrondse trajecten. De reistijdwinst is dan circa 5 min voor

In aanvulling op de korte tunnel voor lijn 4 kan bij de Zevensprong

aftakking naar de bestaande route via Apeldoornselaan ook

lijn 4 en circa 4 min voor lijn 3.

tramlijn 2 of één verkeersstroom ondergronds gebracht. Omdat

een alternatief met een routering via de Zuiderparklaan worden

Voor tunneltrajecten geldt dat aanleg en beheer van

in deze variant lijn 4 in de tunnel onder Transvaal is gebracht,

overwogen. Het ondergronds eventueel aftakken van lijn 3

49

richting Waldeck Pyrmontkade is complex en kostbaar: daarom

Niet meer door tramtunnel: Lijn 6 vanaf P+R Uithof via halte Leyenburg

is in deze oplossingsrichting geen aftakking in de tunnel voor

(HagaHUB), deels huidige route en Gravenstraat naar CS

lijn 3 opgenomen. Om Loosduinen te laten profiteren van

Lijn 6 kan in deze variant niet meer de tramtunnel in rijden vanaf

de reistijdwinst kan lijn 3 uit Zoetermeer via de tunnel naar

de Brouwersgracht.

Loosduinen rijden. Daarvoor zijn dan wel nieuwe tramsporen

Lijn 6 kan dan via de Gravenstraat en Kalvermarkt naar Centraal

nodig in de Thorbeckelaan of Pisuissestraat. De reistijd van Grote

rijden. Hier ligt een opgang naar het tramplateau van Centraal

Marktstraat naar Loosduinen wordt zo circa 5 min korter (20 min

dat dan weer gebruikt moet gaan worden. Nader onderzoek moet

in plaats van 25 min).

uitwijzen in hoeverre dit een negatief effect heeft op de capaciteit:

Het voordeel van deze tunnel is dat het drukste deel van het

immers per saldo zal capaciteit in de tramtunnel door deze

tracé vermeden wordt (Lijnbaan, Loosduinseweg, Zevensprong).

oplossing vergroot moeten worden. Andere routekeuzes, zoals

De reistijdwinst richting Loosduinen, en Kraayenstein is circa 5

Tunneloptie 2: Tunnel van Grote Marktstraat tot voorbij de Zevensprong

langs het Bernhard viaduct kunnen ook als alternatief worden

minuten (reistijd 15 min van Grote Marktstraat naar Kraayenstein)

•

(1) Een tunnel van Grote Marktstraat tot voorbij Zevensprong (lijn 2 en 4)

•

(2) Niet meer door de tramtunnel: lijn 3 als stadstram via Gravenstraat (en

bekeken. Een nadere afweging is nodig.

Het nadeel is dat zowel lijn 3 als 6 niet meer via de tramtunnel kunnen blijven rijden. Zie hieronder voor het alternatief voor deze twee lijnen.

eventueel door naar CID-Binckhorst) •

(3) Niet meer door de tramtunnel: lijn 6 vanaf P+R Uithof via Leyenburg, deel huidige route en via Gravenstraat naar Den Haag CS

In deze variant rijden er 3 tramlijnen rijden door het Centrum via de Gravenstraat, min of meer parallel aan de tramtunnel. Dat is veel. Of dit acceptabel is en welke alternatieven er verder zijn vergt bij een eventuele verdere uitwerking van deze tunnelvariant

Indicatie investeringskosten: € 450 – 550 mln. Groot nadeel hiervan is dat de route via de Waldeck Pyrmontkade

nader onderzoek.

Niet meer door tramtunnel: Lijn 3 als stadstram via Gravenstraat

als tramroute komt te vervallen. De wijze waarop lijn 3 in deze

Indicatie investeringskosten: tot € 0 (Kalvermarkt) – 80

Lijn 3 van het De Savorin Lohmanplein naar Centraal moet via een

tramtunnelvariant moet gaan rijden vergt nadere studie.

(Bernhardviaduct) mln.

alternatieve route gaan rijden als gekozen wordt voor een lange

Indicatie investeringskosten: geen, bestaand spoor (tramsporen

tramtunnel zonder aftakking naar de Waldeck Pyrmontkade,

naar CID-Binckhorst niet meegerekend).

zoals in deze variant. Meest voor de hand liggende route is via de Gravenstraat en het Buitenhof. Vanaf de Laan van Meerdervoort rijdt lijn 3 dan als stadstram door de Zoutmanstraat. Daarmee overlapt de route deels met huidige lijn 16 naar Statenkwartier.

50

4.5.3

Tunnelvariant 3: lange tunnel van Grote Marktstraat tot Leyweg

Indicatie investeringskosten: € 850 – 950 mln. voor de tunnel, €

Langere tunnel van Grote Marktstraat tot Leyweg

70 mln voor aansluitende trajecten.

De huidige tramtunnel van CS tot de Grote Marktstraat wordt doorgetrokken tot aan de Leyweg. De lengte van de tunnel wordt

Niet meer door tramtunnel: Lijn 3 als stadstram via Gravenstraat

dan circa 3,6 km. Er zijn meerdere tunnel tracés mogelijk. Zo

Zie tunneloptie 2.

kan de tunnel recht onder Transvaal door, maar ook met een knik via de Haagse Markt of juist onder de Loosduinsekade en

Niet meer door tramtunnel: Lijn 6 vanaf P+R Uithof via halte Leyenburg,

Haagweg. Aan het einde van de tunnel waaieren de lijnen uit de

Loosduinsekade en Gravenstraat naar CS

tunnel dan uit naar Loosduinen, Kraayenstein, Uithof en Bouwlust

Zie tunneloptie 2.

en Vredelust. Deze tunnel heeft als voornaamste doel om het zuidwesten en het noordwesten van Den Haag – en het Westland – snel te verbinden met het centrum van de stad en station Den Haag CS. De reistijdwinst naar halte Leyenburg (HagaHUB), Kraayenstein en Loosduinen bedraagt ongeveer 5 – 7 minuten. Bij een tunnel via Transvaal en Escamplaan moet er een andere tramlijn de haltes langs Haagweg en Loosduinsekade bedienen. Dit kan dan bijvoorbeeld lijn 6 zijn die vanaf Halte Leyenburg via Leyweg, Haagweg en Loosduinsekade rijdt. Lijn 2 vanaf

Tunneloptie 3: Langere tunnel van Grote Marktstraat tot Leyweg Essentie: proberen met langere tunnel meerdere lijnen te versnellen door uitwaaiering van tramlijnen. Leidt tot noodzaak grotere aanpassing tramnet en heroverweging trajecten langs tunnel. •

(1) Langere tunnel van Grote Marktstraat tot Leyweg. Uitwaaieren tramlijnen naar Loosduinen (of Kijkduin), Kraayenstein, Vrederust en/of Naaldwijk.

•

(2) Niet meer door de tramtunnel: lijn 3 als stadstram via Gravenstraat

•

(3) Niet meer door tramtunnel: lijn 6 vanaf P+R Uithof via Leyenburg, Loosduinsekade en Gravenstraat naar CS

•

(4) Huidige lijn 6 vervangen door een opgewaardeerde bus 25 via Haagse Markt tot Grote Marktstraat

Kraayenstein rijdt immers ter hoogte van de Leyweg de tunnel in. Lijn 3 kan net als bij tunneloptie 2 geen gebruik meer maken van

geen gebruik kunnen maken van de tunnel: in vervolgonderzoek

de tramtunnel (tenzij een oplossing gevonden wordt voor het

moet dan ook aandacht worden besteed hoe deze lijnen

invoegen in de tunnel). Daarmee moeten zowel lijn 3 als 6 via de

alsnog gebruik zouden kunnen maken van de tunnel. Naast

Gravenstraat rijden waardoor deze lijnen juist langzamer worden.

de investering in de tunnel moeten ook de aansluitende tracés

Voor deze centrumroute zijn 2 extra tramlijnen naast lijn 16 die

worden aangelegd richting halte Leyenburg, Kraayenstein en De

hier rijdt ook wel erg veel. Dat is een groot nadeel als deze lijnen

Savorin Lohmanplein (totaal circa 1,8 km).

51

Bedrijvenlocatie

Variant 2.1

Bus rapit transit (BRT) Tram Alternatieve route

Gedrags- en (beleidsmatige) mobiliteitsmaatregelen

Tunnel

Essentie: toegang tot OV verbeteren, zowel fysiek als als qua betaalbaarheid en

Hoofdopgave “Vergroten kansen voor bewoners Den Haag Zuidwest”:

andere alternatieven voor autogebruik (fiets, deelmobiliteit) stimuleren •

(1) Tariefmaatregelen OV voor bepaalde doelgroepen

•

(2) Fietsstimulering

•

(3) Deelmobiliteit beschikbaar maken en stimuleren

•

(4) Sociaal veilige wandel- en fietsroutes in aansluiting op OV-haltes

52

4.6. Variant 2.1

tot een mobiele fietsenmaker, van veilige fietsenstallingen in de wijk tot een beloningsprogramma voor fietsers. Ook kleinere

Tariefmaatregelen OV voor bepaalde doelgroepen

infrastructuuraanpassingen die hierbij nodig zijn kunnen

Om het openbaar vervoer van, naar en in Zuidwest toegankelijker

eventueel onderdeel zijn.

te maken voor bepaalde doelgroepen met een kleine

Indicatie kosten: € 5 – 15 mln.

portemonnee, worden er tariefmaatregelen voor hen ingezet. Het openbaar vervoer wordt – mogelijk op bepaalde trajecten –

Deelmobiliteit beschikbaar maken en stimuleren

goedkoper of zelfs gratis. Er kan begonnen worden met een pilot

Deelmobiliteit kan zowel een goede toevoeging zijn tot de

om de potentie te onderzoeken.

algemene vervoermiddelen van herkomst tot bestemming

Indicatie kosten: € 10 mln. (hiermee is een bescheiden lokale pilot

als voor- en natransport van het openbaar vervoer. Het wordt

mogelijk)

daarom zowel beschikbaar gemaakt in de wijken als in de buurt van de grotere OV-haltes. Aandachtspunt zijn de betaalbaarheid

Fietsstimulering

en beschikbaarheid voor de bewoners van Zuidwest.

Er zijn veel banen en voorzieningen binnen fiets-, e-bike

Indicatie kosten: € 5 – 10 mln.

en scooterafstand (tot 12,5 km). Meer gebruik van deze vervoermiddelen zorgt voor een groter bereik en meer kansen.

Sociaal veilige wandel- en fietsroutes in aansluiting op OV-haltes

Er zijn tal van redenen binnen Zuidwest waarom fietsen minder

Door te zorgen voor sociaal veilige wandel- en fietsroutes in

vanzelfsprekend tot de mogelijkheden behoren. Beschikbaarheid

aansluiting op OV-haltes, wordt de drempel verlaagd om met

van een (goede) fiets, fysieke conditie, culturele achtergrond,

het OV te reizen. Door sociale controle, ogen-op-straat-principe,

(sociale) veiligheid zijn de grootste voorbeelden. Om meer

goede verlichting, cameratoezicht en vermijden van donkere

mensen te laten fietsen, zal er gekeken moeten worden waar de

tunneltjes wordt het prettiger om ook in het donker van en naar

weerstanden van de bewoners momenteel zitten om vervolgens

de haltes te lopen of te fietsen. Ook het verschuiven van een

bijpassende stimuleringsmaatregelen aan te bieden. Dit kan

halte naar een locatie die gunstiger ligt ten opzichte van fiets- en

variëren van fietslessen met fietsambassadeurs uit de buurt

voetpaden kan hierbij worden overwogen. Indicatie investeringskosten: € 10 - 15 mln.

53

Bedrijvenlocatie

Variant 2.2

Bus rapit transit (BRT) Tram Alternatieve route

Bestaande tracé opwaarderen en beter ontsluiten Bouwlust / Vrederust

Tunnel

Essentie: uitvoeren kleinere maatregelen om tramnet sneller te maken, nieuwe

Hoofdopgave “Vergroten kansen voor bewoners Den Haag Zuidwest”:

tramroute Hengelolaan in grasbaan om Den Haag Zuidwest optimaal te ontsluiten, via BRT ook niet- centrumgerichte relaties verbeteren. Deze variant lijkt daarmee sterk op variant 1.2. Maatregelen die kansen vergroten dragen ook bij aan Verkorten reistijd bestaande lijnen •

(1) Verkorten reistijd lijn 2 en 4 door kleine maatregelen en minder haltes.

•

(2) Verkorten reistijd lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven

Betere ontsluiting / nieuwe verbindingen in DH •

(3) Opwaarderen kwaliteit knooppunt Leyenburg

•

(4) Onderdoorgang bij de Zevensprong voor motorvoertuigen of lijn 2 en 4.

•

(5) Doortrekken lijn 6 van halte Leyenburg (HagaHUB) naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan)

Regionale verbindingen •

(6) Bus Rapid Transit (BRT) uit Westland via halte Leyenburg (HagaHUB) door naar station Moerwijk en station HS (en eventueel naar CID/ Binckhorst) (afstemming met bus 26 nodig)

•

(7) Nieuwe tangentiele verbinding Kijkduin – Zuidwest – Rijswijk – Delft met BRT •

I. Via Rijswijk en Delft NS

•

II. Via Harnaschpolder, Haga ziekenhuis en Delft Campus

54

4.7. Variant 2.2

gebracht. Dit kan gelden voor tramlijn 2 en 4 of voor (een deel

groene trambaan worden gerealiseerd. Nadeel is dat er een

van) de motorvoertuigen. Zo zijn er minder conflicten en kan

forse investering nodig is en dat de exploitatiekosten zullen

Verkorten reistijd lijn 2 en lijn 4 door kleine maatregelen en minder

is er meer capaciteit om de groei van de stad op te vangen. De

toenemen. De geplande extra woning bouw kan helpen deze

haltes

onderdoorgang is alleen lokaal. De lengte van het stuk om de

te verantwoorden. De route van deze maatregel kan, eventueel

Zie beschrijving bij variant 1.1.

benodigde daling en stijging te overbruggen is voor de trambaan

vooruitlopend op een tracering via de Hengelolaan, ook via de

Indicatie investeringskosten: € 20 mln.

circa tweemaal 150 meter. Bij situering van een halte onder

Melis Stokelaan: dan kan er grotendeels gebruik gemaakt worden

maaiveld moet nog met de haltelengte (circa 75 m) rekening

van de bestaande trambaan van lijn 9, maar blijft er sprake van

Kortere reistijd lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en realisatie

gehouden worden.

een ligging aan de rand van de nieuwbouw.

van een nieuwe halte Schedeldoekshaven

Indicatie investeringskosten: € 50 - 70 mln.

Indicatie investeringskosten: € 40 - 50 mln. Verlenging van lijn 6 betekent ook extra exploitatiekosten. Dat is nu niet begroot.

Zie beschrijving van deze maatregelen bij variant 1.2. Indicatie investeringskosten: € 10 mln.

Doortrekken lijn 6 van halte Leyenburg naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan)

Bus Rapid Transit (BRT) uit Westland via halte Leyenburg naar station

Opwaardering kwaliteit knooppunt Leyenburg

Door het doortrekken van tramlijn 6 van halte Leyenburg

Moerwijk en station HS

Halte Leyenburg (HagaHUB) wordt een beter vormgegeven

(HagaHUB) naar Vrederust wordt deze wijk ontsloten met een 2e

De huidige EBS-bus lijn 456 wordt geüpgraded naar Bus Rapid

knooppunt. Dit betekent compacter, groener en met meer

tramlijn naast tramlijn 9. Hierdoor vindt een kwaliteitsslag plaats,

Transit conform de studie preverkenning HOV-Westland. Dit

woningen, arbeidsplaatsen en voorzieningen. Door de verdichting

een capaciteitsvergroting en een reistijdverkorting van Vrederust

betekent dat er meer vrijliggende infrastructuur komt voor deze

zal er meer draagvlak komen om deze plek als waar knooppunt te

naar diverse plekken in de stad. Vanaf Bouwlust en Vrederust

HOV-busverbinding en de bus minder hinder zal ondervinden

laten functioneren. Overstappen van de auto op het OV of van de

is het dan mogelijk om direct met tramlijn 6 naar de Haagse

van langzaam rijdende motorvoertuigen in de spitsperiodes. De

ene OV-lijn naar de andere OV-lijn wordt hierdoor makkelijker.

Markt te reizen in plaats van met bus 25. Ook kan er op halte

capaciteit en snelheid kan omhoog en hierdoor wordt het een

Indicatie investeringskosten: € 5 - 10 mln.

Leyenburg (HagaHUB) overgestapt worden naar andere plekken

aantrekkelijker vervoersmiddel.

in de stad als tramlijn 4 (snelste verbinding naar CS), bus 23 naar

Deze BRT wordt doorgetrokken via Den Haag Zuidwest en

Onderdoorgang bij de Zevensprong voor motorvoertuigen of lijn 2 en 4

De Savorin Lohmanplein en de HOV-bus naar het Westland. De

station Moerwijk naar station HS. Zo worden deze treinstations

Om het capaciteits- en leefbaarheidsknelpunt op te lossen bij

route via de Hengelolaan zorgt voor een extra ontsluiting, naast

vanuit het Westland beter bereikbaar; er verdwijnt voor hen een

de Zevensprong wordt er één verkeersstroom ondergronds

de bestaande routes tramlijn 4 op de Meppelweg en tramlijn 9

tijdrovende overstap op halte Leyenburg. De OV-relatie naar het

op de Melis Stokelaan. Ruimtelijk kan op de Hengelolaan een

Zuiderpark – inclusief Zuiderpark Campus – wordt versneld en er

55

ontstaat een extra verbinding tussen Zuidwest en de treinstations Moerwijk (Oude Lijn) en HS. Optioneel kan deze lijn verder doorgetrokken worden naar CID/Binckhorst. Afstemming van de route en benodigde infrastructuur van deze verbinding tussen BRT en de bestaande buslijn 26 is nodig. Indicatie investeringskosten: € 20 mln. (binnen Den Haag), € 50 mln. (Westland) Nieuwe tangentiele verbinding Kijkduin – Zuidwest – Rijswijk – Delft met BRT Zie beschrijving van deze maatregel bij variant 1.2. Indicatie investeringskosten: € 60 mln. (BRT) – 180 mln. (tram via Harnaschpolder) In combinatie met de BRT richting Westland en station Den Haag HS / CID-Binckhorst en verbeteren van de trams naar het centrum komt Zuidwest zo meer als centrumgebied in een HOVnetwerk te liggen: naar alle windrichtingen is hoogwaardig OV beschikbaar.

56

Bedrijvenlocatie

Variant 2.3

Bus rapit transit (BRT) Tram Alternatieve route

Nieuwe tramtunnel onder Transvaal en substantieel opwaarderen bestaande tracé

Tunnel

Essentie: Door een tunnel onder Transvaal wordt de reistijd op lijn 4 naar

Hoofdopgave “Vergroten kansen voor bewoners Den Haag Zuidwest”

Zuidwest en Transvaal korter. Tram 6 verliest daardoor draagvlak en zou vervangen kunnen worden door een buslijn. Verder BRT naar Westland, Delft en Moerwijk / HS. Verkorten reistijd bestaande lijnen •

(1) Tunnel onder Transvaal van Prinsegracht tot Dierenselaan: fors verkorten reistijd lijn 4

•

(2) Verkorten reistijd lijn 2 door kleine maatregelen en minder haltes

•

(3) Verkorten reistijd lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven

Betere ontsluiting / nieuwe verbindingen in DH •

(4) Doortrekken deel van ritten van lijn 4 naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan)

•

(5) Tramlijn 6 vervangen door een opgewaardeerde bus 25 tot Grote Marktstraat

Regionale verbindingen •

(6) Bus Rapid Transit (BRT) uit Westland via halte Leyenburg (HagaHUB) naar station Moerwijk en station HS (en eventueel naar CID/Binckhorst)

•

(7) Nieuwe tangentiele verbinding Kijkduin – Zuidwest – Rijswijk – Delft met BRT •

I. Via Rijswijk en Delft NS

•

II. Via Harnaschpolder, Haga ziekenhuis en Delft Campus

57

4.8. Variant 2.3 Tunnel onder Transvaal vanaf Prinsegracht tot Dierenselaan: fors

Tramlijn 6 vervangen door een opgewaardeerde bus 25 tot Grote Indicatie investeringskosten: € 375 – 425 mln. (complexe

Marktstraat

inpassing)

Door de tunnel onder Transvaal voor lijn 4 wordt de huidige lijn 6 grotendeels overbodig. In deze variant wordt lijn 6 tussen

verkorten reistijd lijn 4 Deze maatregel betreft een korte tunnel (1,5 km) onder Transvaal

Verkorten reistijd lijn 2 door kleine maatregelen en minder haltes

Vrederust / Bouwlust, halte Leyenburg en Grote Marktstraat

van de Prinsegracht tot de Dierenselaan. Doordat het drukke

Zie beschrijving bij variant 1.1. Het betreft hierbij alleen

daarom vervangen door een opgewaardeerde bus 25 in

gedeelde – Lijnbaan, Loosduinsekade en Zevensprong – nu

aanpassing voor lijn 2 en niet lijn 4 zoals voor variant 1.1. het

aanvulling op de tramlijnen 4 en 9. Ook blijft de Haagse Markt

geen onderdeel meer is van het tracé van lijn 4 en de lijn deels

geval is. Lijn 4 rijdt in deze variant door de nieuwe tunnel.

hiermee verbonden met Zuidwest. Bijkomend voordeel is dat er

ondergronds is, wordt lijn 4 circa 4 minuten sneller. In Transvaal

Indicatie investeringskosten: € 20 mln.

meer capaciteit vrij komt in de tramtunnel die kan worden benut door lijn 2, 3 of 4 vaker te laten rijden.

wordt een ondergrondse centrale halte opgenomen tussen Monstersestraat en Paul Krugerplein. De huidige tramlijn 6

Verkorten reistijd lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en

die nu van halte Leyenburg via de Dierenselaan naar CS rijdt,

realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven

verliest hierdoor zijn functie (zie maatregel “Tramlijn 6 en bus 25

Zie beschrijving van deze maatregel bij variant 1.2.

Bus Rapid Transit (BRT) uit Westland via halte Leyenburg naar station

samenvoegen tot bus”). De tunnel sluit bewust niet direct aan op

Indicatie investeringskosten: € 10 mln.

Moerwijk en station HS

Indicatie investeringskosten: € 5 mln.

Zie beschrijving van deze maatregel bij variant 1.2. en 2.2.

de bestaande tunnel bij de Grote Marktstraat. Lijn 2 en 3 kunnen dan ter hoogte van de Brouwergracht invoegen naar het huidige

Doortrekken deel van ritten van lijn 4 naar Bouwlust en Vrederust via

tracé via de tramtunnel. En de bouwhinder zal minder zijn. Nadeel

Hengelolaan (of Melis Stokelaan)

Nieuwe tangentiele verbinding Kijkduin – Zuidwest – Rijswijk –

is dat lijn 2 en 3 ‘om de tunnelmond’ heen moeten rijden en daar

Zie beschrijving van deze maatregel bij de overige maatregelen

Delft met BRT

ruimte innemen. Ook profiteren die lijnen niet van de snellere

van variant 1.3.

Zie beschrijving van deze maatregel bij variant 1.2.

route.

Indicatie investeringskosten: € 40 – 50 mln. (Hengelolaan)

Indicatie investeringskosten: € 60 mln. (BRT) – 180 mln. (tram via

NB: Een nog kortere tunnel van Prinsegracht tot Monstersestraat (800

Harnaschpolder)

m) levert geen wezenlijk kortere reistijd op: immers lijn 4 moet dan alsnog via Loosduinseweg en Zevensprong. Daarom is in deze variant voor een iets langere versie gekozen.