RIS314022 Bijlage A Eindrapport pre-preverkenning middendeel ZWLC
Tekst van het document
58
4.9. Niet OV-maatregelen
•
Promotie van mogelijkheden mobiliteit bij nieuwe inwoners
•
Veilige fietsenstallingen. Veilige stallingen die eenvoudig te
vervoersmiddel of pendelbusjes naar de bedrijfslocatie. •
Goedkoper maken van mobiliteit
Het verbeteren van het OV kan helpen (aanjagen) bij de
gebruiken zijn op strategische locaties in de wijk. Mogelijk
uitdagingen waar Den Haag (Zuidwest) voor staat. Maar er valt
kunnen leegstaande kantoor of winkelpanden benut worden.
zoals jongeren t/m 21 jaar, ouderen, lagere inkomens; (2)
Sociaal veilige routes van OV-haltes naar voordeur. Met ogen op
Gratis of goedkopere fietsreparaties (genereert meteen
straat, veilig gevoel, obstakelvrij, etc.
werkplek / leerplek); (3) Gratis regenkleding / poncho’s
ook veel te winnen met oplossingen buiten het OV. Daarom
•
beginnen we met een (onmogelijk uitputtend te maken) overzicht van maatregelen waaraan valt te denken. Deze maatregelen
•
passen in elk perspectief. 4.3.1
Niet OV-maatregelen
•
Mobiliteitsmaatregelen voor bewoners en reizigers van/ naar Den Haag Zuidwest, met name gericht op individueel vervoer en
•
•
Communicatie in OV in meerdere talen. Verklein de taalbarrière en
•
•
onveilige plekken. Inventariseer bij bewoners / gebruikers.
Maatregelen specifiek voor het gebied Den Haag Zuidwest
Voorbeeld uit Amsterdam Noord: https://www.veiligeroutes.nl
•
Reserveer ruimte in Zuidwest voor bedrijvigheid (ook voor
Een duidelijke, snelle en veilige fietsroute door Zuidwest naar het
praktisch opgeleiden). Nabijheid van verschillende type banen
centrum, de (trein)stations en (middelbare) scholen
en voorzieningen in de buurt verlaagt de noodzaak tot ver
Voldoende fietsparkeerplekken bij centraal gelegen OV-haltes. Zorgt
reizen en daarmee de vervoersongelijkheid. •
Deelmobiliteit (delen en huren) •
biedt de communicatie in het OV aan in meerdere talen.
(1) Gratis of goedkoper OV voor bepaalde doelgroepen,
Sociaal veilige fietsroutes. Ogen op straat, geen donkere
voor eenvoudig voor- en natransport
communicatie.
•
(1) HTM fietsboxen op straat als voor- en natransport
Relevante voorzieningen in de wijk brengen conform de 15-minutenstad.
•
Een (architectonisch) icoon in het stadsdeel. Waar Zuidwest
Fietsstimulering (gedragsverandering), zoals:
richting tram en bus; (2) Buurthubs (paar auto’s, fietsen,
om bekend komt te staan. Waar men trots op is en waar
•
(1) Fietsles voor vrouwen / mannen; (2) Ambassadeurs
etc); (3) Scooters; (4) Stimuleren DEEL onder bewoners
men graag naar toe gaat. Draagt bij aan imagoverandering.
met een vergelijkbare achtergrond; (3) Beginnen
(www.wijzijndeel.nl); (5) Marktplaats inrichten voor
Bijvoorbeeld: Erasmusbrug en Wereldbibliotheek.
op scholen; (4) Begeleiding voor fietsen van/ naar
mobiliteitsuitleen; (6) goedkopere abonnementen •
basisschool vanuit verzamelpunten in de wijkenl (5) les in fietsreparatie (op school / buurthuis) •
•
Stimuleren fiets, OV en deelmobiliteit bij nieuwe bewoners. Bijvoorbeeld door abonnement voor het hele gezin.
•
Onderhoud en schoonmaak van openbare ruimte. Draagt bij aan beter wandel- en fietsklimaat.
Markeerplekken voor deelmobiliteit bij hotspots (bv winkelcentra). Zodat de openbare ruimte netjes blijft.
Fietsuitleenprogramma; (6) Reperatieservice; (7) Gratis
• •
Living lab - Pilot voor inrichting van openbare ruimte. Haal
MaaS bekendheid vergroten en inrichten voor mensen met een
parkeerplekken tijdelijk weg en laat bewoners hun eigen straat
kleine beurs.
inrichten. Waar kiezen ze voor? En geniet dat de voorkeur
Verantwoordelijkheid bij werkgever voor het bereikbaar maken van
boven de parkeerplaatsen?
de arbeidsplaatsen. Door reiskostenvergoeding, fietsplan, lease-
59
Hoofdstuk 5
Beoordelingsmatrix (zie volgende pagina)
de aanleg van een onderdoorgang bij de Zevensprong kan
Effectiviteit van de varianten
De individuele maatregelen (in de rijen) zijn beoordeeld of ze
bijdragen aan het oplossen van capaciteitsknelpunten op het
bijdragen aan de hoofdopgaven en de daarbij behorende doelen
wegennet: conflicten tussen verkeersstromen op maaiveld
5.1. Aanpak
(kolommen). In de beoordelingsmatrix op de volgende pagina is
worden zo weg genomen. Tramlijnen kunnen daardoor een
aangegeven welke maatregelen bijdragen aan de doelen zoals
hogere snelheid en frequentie halen. Daarmee stijgt niet
opgenomen in de beide hoofdopgaven. De maatregelen die het
alleen de kwaliteit, maar ook de vervoercapaciteit. Door het
meest bijdragen per doel worden hieronder nog kort toegelicht.
weghalen van de trambaan op het niveau van het maaiveld
In hoofdstuk 4 is een diversiteit aan oplossingsrichtingen geschetst. Elke variant bevat meerdere maatregelen die gezamenlijk, maar ook vaak individueel uit te voeren zijn. In dit hoofdstuk worden de oplossingsrichtingen beschouwt in relatie tot de opgaven en doelen van dit onderzoek (H3). Zoals, welke
ontstaat hier bovendien meer ruimte voor fietsers, voetganger
5.2
oplossingsrichtingen dragen het meeste bij aan de bereikbaarheid van relevante banen voor bewoners van Zuidwest? En welke oplossingsrichtingen zorgen voor het capaciteitsknelpunt ter hoogte van de Zevensprong? Andere aandachtspunten zijn de kosten, zowel investeringen als
Beschouwing voor hoofdopgave 1 – schaalsprong OV Zuidwestlandcorridor
en eventueel ook auto. Een bijkomend voordeel is dat er hierdoor meer ruimte ontstaat waardoor ook kwaliteit in de openbare ruimte kan toegevoegd voor het vergroten van de
Toekomstige capaciteitsknelpunten (groei van het OV-gebruik) in het OV-netwerk beperken of oplossen, met grootste aandacht voor de
leefbaarheid. •
Omdat de huidige tramtunnel tegen zijn capaciteit aanloopt
tramtunnel en de Zevensprong.
kan het op termijn nodig worden om bepaalde lijnen uit de
•
Om toekomstige capaciteitsknelpunten langs de
tramtunnel te halen. Lijn 6 is hierbij de meest voor de hand
Zuidwestlandcorridor op te lossen is inzet van gekoppelde
liggende tramlijn: lijn 2,3 en 4 zijn aanmerkelijk drukker. Een
trams op lijn 4 een te onderzoeken keuze. Hierdoor kan
route door het Centrum via de Gravenstraat betekent een
zonder of, met slechts een beperkte frequentieverhoging,
langere reistijd, maar door lijn 6 meer te positioneren als
de vervoercapaciteit worden verhoogd. De realisatie van
stadstram kan wellicht juist ook een betere taakverdeling
langere haltes is een complex inpassingsvraagstuk dat niet
tussen een meer verbindende lijn 4 en een meer ontsluitende
mag worden onderschat. En juist ook een hoge frequentie is
lijn 6 worden bereikt.
het effect op de exploitatiekosten en opbrengsten van het OV, de realisatietermijn en de faseerbaarheid en schaalbaarheid van de oplossingen. De stad groeit geleidelijk door en dat betekent dat sommige opgaven op korte termijn al om een oplossing vragen. De kortetermijnoplossing kan daarin afwijken van de lange termijnoplossing.
essentieel voor aantrekkelijk stedelijk OV. Uitgangspunt zou moeten zijn dat het niet leidt tot lagere frequenties. •
Er zijn diverse mogelijkheden voor kortere of langere tramtunnels op de Zuidwestlandcorridor. Een tramtunnel of
60
In onderstaande beoordelingsmatrix is aangegeven welke maatregelen bijdragen aan de doelen zoals opgenomen in de beide hoofdopgaven Hoofdopgave 1: schaalsprong OV in de Zuidwestlandcorridor •
verbinding met de regio (Westland, Rijswijk, Delft).
•
B4. Verbeteren (OV-)bereikbaarheid Bouwlust / Vrederust
•
B5. Reistijdverkorting van bestaande lijnen naar centrum, CS en HS en
A1. Toekomstige capaciteitsknelpunten (groei van het OV-gebruik) in het OV-
•
A6. Leefbaarheid en sociale veiligheid langs de corridor
netwerk beperken of oplossen, met grootste aandacht voor de tramtunnel en
•
A7. Multimodale en comfortabele overstapplekken creëren inclusief first- en
A2. Reistijd van het OV verkorten
•
A3. Kwaliteitsverbetering van het OV op de bestaande lijnen
Hoofdopgave 2: vergroten kansen voor bewoners van Zuidwest
•
A4. Toekomstige verdichtingslocaties aansluiten op OV-netwerk
•
B1. Verbeteren van bereikbaarheid van relevante banen met OV en/of fiets
•
A5. Bereikbaarheid verbeteren van Bouwlust/Vrederust, station Moerwijk
•
B2. Verbeteren van bereikbaarheid van onderwijslocaties met OV en/of fiets
(aantakking Oude Lijn), Haagse Markt, Vroondaal, Uithofslaan, Kijkduin en
•
B3. Sociale veiligheid van OV-haltes en routes ernaartoe
2.2.
2.3.
•
lastmile oplossingen, zoals de Leyenburg-hub.
de Zevensprong. •
2.1.
Westland. B6. Tangentiele verbinding tussen Kijkduin -Zuidwest- Rijswijk- Delft realiseren
Maatregel Tariefmaatregelen OV voor bepaalde doelgroepen Fietsstimulering Deelmobiliteit beschikbaar maken en stimuleren Sociaal veilige wandel- en fietsroutes in aansluiting op OV-haltes Verkorten reistijd lijn 2 en lijn 4 door kleine maatregelen en minder haltes Verkorten reistijd op lijn 9 door herroutering via Ammunitiehaven en realisatie van een nieuwe halte Schedeldoekshaven Opwaardering kwaliteit knooppunt Leyenburg (HagaHUB) Onderdoorgang bij de Zevensprong voor motorvoertuigen of lijn 2 en 4 Doortrekken lijn 6 van halte Leyenburg (HagaHUB) naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan) Bus Rapid Transit (BRT) uit Westland via halte Leyenburg (HagaHUB) naar station Moerwijk en station HS Nieuwe tangentiele verbinding Kijkduin – Zuidwest – Rijswijk – Delft met BRT Tunnel onder Transvaal van Prinsegracht tot Dierenselaan: fors verkorten reistijd lijn 4 Doortrekken deel van ritten van lijn 4 naar Bouwlust en Vrederust via Hengelolaan (of Melis Stokelaan) Tramlijn 6 vervangen door een opgewaardeerde bus 25 tot Grote Marktstraat
•
B7. Kwaliteitsverbetering van bestaande lijnen: verbindingen naar de Haagse Markt, Scheveningen, CID/Binckhorst.
A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7
X X
X X
X
X
X X
X
X X
X
X
X
X X X
X
X
X
X
B1 B2 B3 B4 B5 B6 B7 X X X X X X X X X X X X X X X X X X
X
X
X
X
X
X
X
X
X X X
X
X X X
X X X
X X X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X X
X
61
Beoordelingsmatrix (vervolg) Hoofdopgave 1: schaalsprong OV in de Zuidwestlandcorridor •
verbinding met de regio (Westland, Rijswijk, Delft).
•
B4. Verbeteren (OV-)bereikbaarheid Bouwlust / Vrederust
•
B5. Reistijdverkorting van bestaande lijnen naar centrum, CS en HS en
A1. Toekomstige capaciteitsknelpunten (groei van het OV-gebruik) in het OV-
•
A6. Leefbaarheid en sociale veiligheid langs de corridor
netwerk beperken of oplossen, met grootste aandacht voor de tramtunnel en
•
A7. Multimodale en comfortabele overstapplekken creëren inclusief first- en
Westland. •
lastmile oplossingen, zoals de Leyenburg-hub.
de Zevensprong. •
A2. Reistijd van het OV verkorten
•
A3. Kwaliteitsverbetering van het OV op de bestaande lijnen
Hoofdopgave 2: vergroten kansen voor bewoners van Zuidwest
•
A4. Toekomstige verdichtingslocaties aansluiten op OV-netwerk
•
B1. Verbeteren van bereikbaarheid van relevante banen met OV en/of fiets
•
A5. Bereikbaarheid verbeteren van Bouwlust/Vrederust, station Moerwijk
•
B2. Verbeteren van bereikbaarheid van onderwijslocaties met OV en/of fiets
(aantakking Oude Lijn), Haagse Markt, Vroondaal, Uithofslaan, Kijkduin en
•
B3. Sociale veiligheid van OV-haltes en routes ernaartoe
B6. Tangentiele verbinding tussen Kijkduin -Zuidwest- Rijswijk- Delft realiseren
Maatregel 1.1. Inzet lgekoppelde of langere trams Hubs realiseren voor afvangen van het autoverkeer aan de randen van de stad 1.2. Lijn 6 uit tramtunnel en via Gravenstraat naar CS 1.3. Verkorten van reistijd op lijn 9 tussen De Dreef en CS Aftakking van lijn 3 naar Kijkduin vanaf Laan van Meerdervoort Lijn 4 op termijn doortrekken naar Naaldwijk (7,5 - 8 km nieuwe lightrail) Tunnel 1 Tunnel onder Waldeck Pyrmontkade (lijn 3) Tunnel onder Transvaal van Prinsegracht tot Dierenselaan: fors versnellen lijn 4 Tunnel 2 Eén langere tunnel van Grote Marktstraat tot voorbij de Zevensprong (lijn 2 en 4) Niet meer door tramtunnel: Lijn 3 als stadstram via Gravenstraat Niet meer door tramtunnel: Lijn 6 vanaf P+R Uithof via Leyenburg, deels huidige route en Gravenstraat naar CS Tunnel 3 Langere tunnel van Grote Marktstraat tot Leyweg Niet meer door tramtunnel: Lijn 3 als stadstram via Gravenstraat Niet meer door tramtunnel: Lijn 6 vanaf P+R Uithof via Leyenburg, Loosduinsekade en Gravenstraat naar CS
•
B7. Kwaliteitsverbetering van bestaande lijnen: verbindingen naar de Haagse Markt, Scheveningen, CID/Binckhorst.
A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7
B1 B2 B3 B4 B5 B6 B7
X X
X
X
X X
X X
X X
X X X X X X --X ---
X
X X X --X ---
X
X X X X
X
X X
X X X --X ---
X
X X
X
X
X
X X X
X X X
X
X
X X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
---
---
62
Reistijd van het OV verkorten
als halte Leyenburg (HagaHUB) / De Uithof, Kraayenstein en
Kwaliteitsverbetering van het OV op de bestaande lijnen
•
Een van de meest effectieve maatregelen om de rijtijd
Loosduinen. Hiervoor moeten tramsporen worden aangelegd
•
van het OV te verkorten is het verminderen van het aantal
in straten waar nu nog geen tram rijdt. Een doorverbinding
die een bijdrage leveren aan een kwaliteitsverbetering van
haltes. Tegelijk neemt hierdoor de gemiddelde voor- en
naar Kijkduin of Naaldwijk is hierbij een optie waardoor ook
de bestaande lijnen. Daarbij gaat het over verkorten reistijd,
natransporttijd naar de halte toe waardoor het effect op
die gebieden kunnen profiteren van een duidelijk kortere
verhogen van de betrouwbaarheid en frequentie, maar ook om
de totale reistijd van de reiziger niet altijd positief hoeft te
reistijd.
een buslijn om te vormen tot BRT of het doortrekken van een
Een goede verknoping en meer rechtstreekse verbindingen
bestaande tramlijn (eventueel ter vervanging van de buslijn).
zijn. Het gaat erom dat er meer reizigers baat hebben bij de •
•
versnelling dan dat er nadeel hebben van een halte minder.
helpen ook bij het verkorten van de reistijd: zo kan doortrek
Een onderscheid maken tussen enerzijds trams die haltes
van de BRT/EBS-lijn 456 uit het Westland naar stations
op de omgeving met sociaal veilige loop- en fietsroutes. De
overslaan en zo snellere verbinding mogelijk maken en
Moerwijk en HS de reistijd naar bestemmingen in Zuidwest
hele reis van deur-tot-deur wordt hierdoor prettiger en veiliger.
anderzijds stoptrams lijkt aantrekkelijk, maar is niet te
(Sportcampus Zuiderpark) verkorten en via een goede
realiseren op trajecten waar meerdere lijnen rijden of waar
verknoping op Moerwijk en HS zowel Zuidwest als het
Toekomstige verdichtingslocaties aansluiten op OV-netwerk
met een zeer hoge frequentie wordt gereden. Met kleinere
Westland beter aansluiten op het spoorwegennet. Hierbij
•
maatregelen zal de reistijd hooguit met enkele minuten
is aandacht nodig voor een goede doorstroming en de
via de Hengelolaan een toevoeging aan het netwerk die
verkort kunnen worden.
afstemming tussen de functie van de BRT en de bestaande
de verdichtingslocatie optimaal aansluit op het netwerk.
Grotere ingrepen als onderdoorgangen of realisatie van een
HTM-buslijn 26 die deels op deze route rijdt.
In tegenstelling tot een busbaan kan deze groen worden
De verbindingen vanuit Zuidwest in de richting van Delft zijn
ingepast.
tramtunnel zijn het meest effectief. Een korte tramtunnel
•
•
In de varianten in H4 worden veel maatregelen benoemd
•
•
Een andere kwaliteitsverbetering is het aanhaken van haltes
Voor Bouwlust en Vrederust is een centraal gelegen tramlijn
onder Transvaal van circa 1,5 km zorgt relatief gezien voor de
voor verbetering vatbaar: ontwikkeling van een tangentiele
grootste reistijdwinst en heeft de minste impact op de rest
BRT-lijn is hierbij een (opnieuw) te onderzoeken optie. Daarbij
versneld en eventueel op termijn naar Naaldwijk worden
van het netwerk.
is de vraag of een routering via Harnaschpolder en Haga-
doorgetrokken.
Een langere tramtunnel heeft een grotere impact op het
ziekenhuis of via Rijswijk de beste verbinding biedt. Doordat
gehele tramnet. Dat komt omdat meerdere lijnen gebundeld
tussen halte Leyenburg en Wateringseveld en ook binnen
versterken het netwerk omdat Zuidwest meer als spin in
worden op een plek waar ze nu niet rijden. Dat maakt
Delft al traminfrastructuur aanwezig is, kan hier met een
het HOV netwerk komt met goede verbindingen naar alle
tramsporen vanaf het einde van de tunnel nodig zodat
beperkte uitbreiding van het netwerk (6 km) eventueel ook
belangrijke bestemmingen.
tramlijnen kunnen uitwaaieren naar de huidige bestemmingen
gedacht worden aan een tramverbinding.
•
•
De bestaande route van lijn 4 naar De Uithof kan worden
De tangentiële BRT verbindingen naar HS en Delft / Kijkduin
63
Bereikbaarheid verbeteren van Bouwlust/Vrederust, station Moerwijk
naar verwachting ook bijdragen aan de verbetering van
aantrekkelijke eindbestemming en aantrekkelijker om over te
(aantakking Oude Lijn), Haagse Markt, Vroondaal, Uithofslaan, Kijkduin
de leefbaarheid rondom deze kruising en zou dan ook
stappen.
en verbinding met de regio (Westland, Rijswijk, Delft).
een belangrijk aspect moeten zijn bij de uitwerking van
•
oplossingen.
Zie ook de argumentatie bij het doel hierboven “Toekomstige
•
kleinschalige P+R nabij De Dreef is eveneens een goede maatregel.
verdichtingslocaties aansluiten op het OV-netwerk”. •
•
De wijk Vroondaal kan via een sociaal veilige langzaam
Multimodale en comfortabele overstapplekken creëren inclusief first- en
verkeersroute op lijn 2 worden aangehaakt of via de hub bij de
lastmile oplossingen, zoals de HagaHUB
Uithof op het net worden aangehaakt. Doortrek van tramlijn 2
•
5.3
Beschouwing voor hoofdopgave 2 – vergroten kansen voor bewoners van Zuidwest
vormgegeven waarbij de overstapkwaliteit voor de reiziger
De nieuwbouw Uithofslaan kan via een sociaal veilige
centraal moet staan. De ontwikkeling van de BRT naar het
langzaam verkeersroute op lijn 9 worden aangehaakt, maar
Westland en verbetering van de busverbindingen naar Delft en
Verbeteren van bereikbaarheid van relevante banen met OV en/of fiets
ook een P+R bij het eindpunt De Dreef kan hiervoor een
Kijkduin zal de knooppuntfunctie worden versterkt. Door in te
•
oplossing zijn.
zetten op first en lastmileoplossingen (OV-fiets bijvoorbeeld)
banen voor lage inkomens verbeteren. Uit de analyse van
kan het bereik van het knooppunt worden vergroot.
vervoersongelijkheid blijkt dat hier veel potentie zit: er
Realisatie van een aantal hoogwaardige haltes met veel
liggen veel banen voor deze doelgroep binnen fietsafstand.
Realisatie van een tramtunnel over grotere lengte zal het
aandacht voor voor- en natransport en bijbehorende (fiets)
Bij fietsstimulering kan in de volledige breedte gedacht
grootste effect hebben op leefbaarheid en veiligheid langs een
parkeerplekken kan ertoe bijdragen dat op een aantal plekken
worden: van cursus bandenplakken tot fietsambassadeurs,
corridor. Omdat hierdoor meer ruimte op maaiveld komt om
met minder haltes kan worden volstaan omdat het bereik
van conditietraining tot uitleg verkeersregels, van realisatie
kwaliteit toe te voegen en het conflictpunt met de trambaan
van de halte groter wordt. Zo heeft een metrostation of
veilige fietsparkeerplekken in de wijk tot aan (sociaal) veilige
verwijderd is. Tegelijk kunnen er door de noodzaak nieuwe
treinstation ook een groter bereik dan een tram- of bushalte.
fietsroutes van herkomst tot bestemming. Het kan daarom
toeleidende tramlijnen te bouwen (Leyweg, Thorbeckelaan
Het bereik van een halte groeit naarmate de reistijd vanaf die
interessant zijn om in gesprek te gaan met de (werkloze)
/ Pisuissestraat) hier ook nadelige effecten zijn voor de
halte korte is en de frequentie hoger is.
bewoners: wat weerhoudt hen om te gaan fietsen? Zodat er
Kwaliteit op halte Leyenburg (HagaHUB) kan ook
passende maatregelen al op korte termijn getroffen kunnen
eveneens een issue.
worden toegevoegd door verdichting (meer woningen
worden.
Aanleg van een onderdoorgang bij de Zevensprong kan
en arbeidsplaatsen) en voorzieningen. Zo wordt het een
leefbaarheid. Sociale veiligheid van ondergrondse haltes is •
Halte Leyenburg (HagaHUB) kan compacter worden
is eveneens een optie, maar wel een kostbare.
Leefbaarheid en sociale veiligheid van het OV op de corridor •
Uitbreiding van de P+R bij de Uithof en realisatie van een
•
•
Investeren in fietsstimulering zal de bereikbaarheid van
64
•
•
Aanzienlijk verkorten reistijd van de verbinding met het
Sociale veiligheid van OV-haltes en routes ernaartoe
Daardoor wordt het OV voor de huidige en toekomstige
Westland. Uit de analyse naar vervoersongelijkheid blijkt dat
•
Als mensen zich in de openbare ruimte en op de haltes niet
inwoners aantrekkelijker. Vooral realisatie van ongelijkvloerse
de huidige verbinding substantieel versneld moet worden,
veilig voelen, zullen ze afzien van de reis per OV. Verbetering
oplossingen leidt tot reistijdverkorting, maar is ook erg
willen de banen in het Westland beter bereikbaar worden voor
hiervan (goed overzicht, goede verlichting, ogen-op-straat-
kostbaar. Bovendien duren voorbereiding en aanleg erg
de bewoners van Zuidwest.
principe, controle en toezicht) kan bijdragen aan een hoger OV
lang. Naast de focus op kortere rijtijden is aandacht nodig
Alle maatregelen die de reistijd verkorten op de relaties binnen
gebruik, maar ook aan een beter imago van het gebied.
op frequenties: voor aantrekkelijk stedelijk OV is vaak rijden belangrijk. Met het bieden van meer rechtstreekse
Den Haag, centrum, Delft en Zoetermeer dragen bij aan het •
verbeteren van de bereikbaarheid van banen.
Verbeteren (OV-)bereikbaarheid Bouwlust en Vrederust
verbindingen is reistijdverkorting snel en effectief haalbaar.
Daarnaast laat de analyse naar vervoersongelijkheid zien dat
•
Doortrek van een tramroute door het hart van het gebied
Zo kan de bus uit het Westland vanaf halte Leyenburg
er veel kansen liggen om de reiskosten van het OV voor deze
(Hengelolaan) draagt naar verwachting sterk bij aan de
(HagaHUB) via Moerwijk naar HS zorgen voor snellere,
doelgroep te verlagen. Met name op de relaties binnen Den
OV-bereikbaarheid, zeker wanneer die op termijn aan een
meer rechtstreekse relaties tussen Zuidwest, Moerwijk en
Haag, naar Zoetermeer en naar Delft. De hoge kosten van het
versnelde RandstadRail-verbinding wordt gekoppeld. Op
Westland.
OV blijken een drempel om deze rit te maken.
kortere termijn kan doortrek van tramlijn 6 naar de Dreef bijdragen aan een betere OV-bereikbaarheid: er worden
Tangentiele verbinding tussen Kijkduin -Zuidwest- Rijswijk- Delft beter
Verbeteren van bereikbaarheid van onderwijs met OV en/of fiets
dan immers meer bestemmingen rechtsreeks bereikbaar.
benutten
•
Bij veel onderwijsinstellingen (MBO, HBO) in Den Haag
Onderzocht moet nog worden of dit ook haalbaar is qua
•
is OV aanwezig. Tariefmaatregelen kunnen helpen de
reizigersaantallen.
reistijdverbetering op onder andere deze verbinding
Een tangentiele verbinding naar Kijkduin en Delft, via
veel extra banen binnen bereik komen. Harnaschpolder,
stimuleren van fietsgebruik kunnen ook bijdragen aan
Harnaschpolder en / of Rijswijk zorgt eveneens voor een
gezondheidscluster Hagaziekenhuis in Delft, TU-wijk en
verbetering van de bereikbaarheid. Doortrek van de BRT uit
betere OV-bereikbaarheid met kortere reistijden.
bedrijvenpark Ruiven zouden sneller, vaker en vooral ook meer
toegankelijkheid te verbeteren. Veilige fietspaden en
•
het Westland maakt enerzijds de Horti Campus in Naaldwijk
Uit de analyse naar vervoerarmoede bleek dat door een
rechtstreeks bereikbaar moeten zijn. Dit kan door bestaande
bereikbaar vanuit Zuidwest, Moerwijk en IC-station Den
Reistijdverkorting van bestaande lijnen naar centrum, CS en HS en
verbindingen op deze routes op te waarderen door meer eigen
Haag HS, en anderzijds ook de Sportcampus Zuiderpark en
Westland.
infra te realiseren. Daarnaast moet kritisch worden gekeken
Hogeschool nabij HS.
•
Reistijdverkorting op deze lijnen draagt eveneens sterk bij
naar concessiegrenzen tussen HTM en EBS die dit soort
aan het beter inbedden van Zuidwest in het OV-netwerk.
verbindingen nu onmogelijk maken.
65
Kwaliteitsverbetering van bestaande lijnen: verbindingen naar de Haagse Markt, Scheveningen, CID/Binckhorst •
Deze maatregelen kunnen hand in hand gaan met versnelling van het OV, betere bereikbaarheid van Zuidwest en zorgen voor meer arbeidsplaatsen binnen bereik. Lijn 26 naar HS biedt nu al een rechtstreekse verbinding naar CID/Binckhorst, maar kan door meer vrije infra aantrekkelijker (sneller, betrouwbaarder en comfortabeler) worden. Ook integratie met de BRT naar het Westland is hierbij een te onderzoeken optie. Doortrek van lijn 6 naar Vrederust zorgt ervoor dat een groter gebied een rechtstreekse tramverbinding krijgt met de Haagse Markt. Ook een snellere lijn 9 kan bijdragen aan een kwaliteitsverbetering op deze verbindingen.
66
Aandachtspunten vooruitlopend op oplossingsrichtingen
1
1. Bij het ondergronds brengen van tramtrajecten vergt de inpassing
5
van tunnelmonden en het ondergronds passeren van bruggen en grachten alsmede de hinder tijdens de bouw de nodige aandacht. Een voorbeeld hiervan zijn de grachten en
2
waterzuiveringsinstallatie nabij het Haags Medisch Centrum Westeinde en het al dan niet ondergronds aansluiten van een
3
4
nieuwe tunnel op de bestaande tramtunnel. 2. Bij het ondergronds brengen van de tram op de Zevensprong is zijn de halte en eventuele splitsing van lijn 2 en 4 (aansluiting Apeldoornselaan) een complicerende factor 3. Bij eventuele verlengde tramtunnel: noodzaak van verbindingssporen naar tramlijn 2 en 3 4. Herrouteren van Lijn 16 tussen Wateringse Veld en Den Haag Centrum via een verlengde tramtunnel kan interessant zijn omdat daarmee de reistijd 5 – 10 min korter kan worden. Zo zou de reistijd van Wateringseveld naar het Spui tussen 25 en 30 min uit kunnen komen. 5.
Gekoppeld rijden binnen Den Haag kent voor- en nadelen en is primair een oplossing voor de capaciteit op het
4
samenloopdeel RandstadRail. Afgesproken in het bestuurlijk overleg van OV-next is om de voor- en nadelen van de verschillende scenario’s van gekoppeld rijden in een scenarioanalyse met elkaar te vergelijken.
67
Hoofdstuk 6
Vervolgstappen De ideale oplossing draagt bij aan zowel de schaalsprong OV binnen de Zuidwestlandcorridor (hoofdopgave 1) als het vergroten van kansen voor bewoners van Zuidwest (hoofdopgave 2), is betaalbaar, heeft genoeg draagvlak, is technisch haalbaar én is tijdig gereed. De totaalopgave is daardoor uitermate complex en dat betekent dat er lastige keuzes gemaakt moeten worden. Voorliggende keuzes De hoeken van het speelveld laten een grote variëteit aan oplossingsrichtingen zien. Waar benutten we beter wat er al is? Waar upgraden we het bestaande OV-netwerk (zoveel mogelijk op maaiveld) en waar groeien we toe naar een nieuw netwerk (incl. ongelijkvloerse oplossingen)? In die oplossingsrichtingen zitten keuzes verborgen die lokaal een tegenstrijdig beeld kunnen geven. Inzet op goede regionale bereikbaarheid vraagt veel snelheid en zorgt daarmee voor groot bereik en minder haltes terwijl inzet op lokale ontsluiting vraagt om haltes dichtbij, wat zorgt voor minder snelheid en minder bereik. Daarnaast pakt inzet op fijnmazigheid (met relatief vergelijkbaar aanbod aan vervoersopties: van tram, fiets tot deelmobiliteit) lokaal anders uit dan een sterke specialisatie van vervoerswijzen (tram voor
snelle regieverbindingen, fiets voor lokale ontsluiting). De vraag is
(2) Participatietraject fietsstimulering
niet of we voor het een of het ander gaan. Uiteindelijk vraagt een
•
Er liggen veel banen en voorzieningen binnen fiets- e-bike en
goede netwerkoplossing om zowel snelle verbindende lijnen als
scooterafstand van Zuidwest. Maar hoe zorgen we ervoor dat
deur-tot-deur ontsluitende lijnen. De vraag is ‘waar zetten we in
bewoners kunnen profiteren van deze kansen? Dit vraagt om
op wat’. In het verknopen van beide werelden ligt vervolgens de
een integrale benadering tussen (de sociale veiligheid van)
uitdaging.
fiets- en wandelroutes, OV-bereikbaarheid en haltekwaliteit, plekken van verstedelijking, stallingsmogelijkheden en
OV bij kan helpen (aanjagen) bij de uitdagingen waar Den Haag
beschikbaarheid van deelmobiliteit. En zeer belangrijk: om
voor staat. Maar er móeten keuzes worden gemaakt. Niet álles
contact en participatie met de eindgebruiker. Wat is de
kan, niet alles kan met één oplossing en niet alles is afhankelijk
onderliggende oorzaak van het verminderde fietsgebruik in
van elkaar. En er valt veel te winnen met oplossingen buiten het
Zuidwest?
OV. (3) Integraal onderzoek naar de corridor Den Haag Centrum - Leyenburg Een zestal afzonderlijke onderzoeken
•
Hoe gaan we om met de steeds drukker wordende
Voor het vervolg zien we een zestal min of meer afzonderlijk uit te
kruispunten in Den Haag? Met name langs de S100 en S104
voeren onderzoeken voor ons:
(Zevensprong e.a.) komt de groei van automobiliteit, fiets, OV en lopen samen met vragen vanuit klimaatadaptatie,
(1) Onderzoek de mogelijkheden voor pilot OV-bereikbaarheid lage
veiligheid en leefbaarheid. Hier ligt een integrale opgave
inkomens
die in samenhang bekeken moet worden waarbij naast een
•
Uit de IKOB-methode blijkt dat voor lage en middellage
andere inrichting ook ongelijkvloerse oplossingen (zoals een
inkomensgroepen veel te winnen valt bij goedkoper
onderdoorgang bij de Zevensprong en een korte of langere
OV. Daarom stellen we een onderzoek naar een pilot
tramtunnel) onderzocht kunnen worden.
tariefmaatregelen OV voor. Voor doelgroepen met een kleine
•
Tweede knelpunt dat hier mee samenhangt is de capaciteit
portemonnee. Het spreekt voor zich dat dit samen moet gaan
van het tunneltracé in relatie tot de OV-versnellingsopgave op
met doelgroep specifieke marketing en communicatie.
de corridor Leyenburg - Den Haag Centrum (focus ligt hierbij
68
in de routing van tram 2, 3, 4 en 6, bij eventuele inpassing
(5) Onderzoek naar stad-regio overstap
Proces conform MIRT-systematiek
van tunneltrace’s en de impact daarvan op het tramnetwerk
•
Hoe organiseren we de overstap tussen stedelijke (fiets+OV)
Voor de Zuidwestlandcorridor is het de intentie om de MIRT-
en de dekking van haltes. Ook is er aandacht nodig voor
en regionale (auto) mobiliteit? Dit gaat over een systeem van
systematiek en het MIRT-proces te volgen. Deze voorliggende
de bereikbaarheid van Transvaal, de Haagse Markt en het
overstapknopen/ hubs, mede in relatie tot OV-ontsluiting en
pre-preverkenning kan gezien worden als een processtap in
Westland.
de rol van station Moerwijk. Hierin moeten ook de functie en
de Initiatieffase. Hierna volgt een onderzoeksfase (de pre-
omvang van eventuele hubs Uithof, Erasmusweg/De Dreef,
verkenning). Dit zou bij voorkeur moeten resulteren in een
(4) Integraal onderzoek naar OV-bereikbaarheid Bouwlust/Vrederust in
eindpunt lijn 9, en Leyenburg in hun onderlinge samenhang
Startbeslissing voor de daadwerkelijke MIRT-Verkenningsfase.
relatie tot verstedelijkingsopgave
worden bekeken.
In de aanstaande Onderzoeksfase is er ruimte om deze
•
bouwen. Dat is de helft van de totale opgave voor Zuidwest
(6) Onderzoek naar nieuwe tangentiële OV-corridor Kijkduin - Leyenburg
bakenen, verdiepend te analyseren, onder meer te koppelen
en een tiende van de gehele Haagse opgave. Tegelijkertijd
- Delft
aan de opgaven van de Structuurvisie Den Haag Zuidwest, de
constateren we dat de OV-bereikbaarheid van Bouwlust/
•
Onderzoek naar nieuwe OV-schakel: tangentiële verbinding
Mobiliteitstransitie, de Omgevingsvisie, de OV-Netwerkvisie,
Vrederust matig tot slecht is (door de perifere ligging en de
Kijkduin - Leyenburg - Moerwijk / HS - Rijswijk - Delft. Met
et cetera. In de daaropvolgende Verkenningsfase vindt dan de
relatief lange reistijden richting het Haagse centrum) en dat
nadrukkelijke aandacht voor aantakking op TU Delft en het
verdere trechtering plaats, die in dit rapport nog ontbreekt. Het
oplossingen om daar substantieel verandering in aan te
strand van Kijkduin (en de relatie met lijnen 23 en 26).
voorliggende rapport vormt een bruikbare bouwsteen voor het
Welke route biedt de beste meerwaarde voor het netwerk en
vervolg richting de Onderzoeksfase.
brengen beperkt zijn. •
afgeronde initiatieffase (deze pre-preverkenning), verder af te
Ambitie voor Bouwlust/Vrederust is om er 5.000 woningen te
•
Dit vraagt om een integraal onderzoek, waarbij belangrijke
de verstedelijkingsopgave van Den Haag? Hier ligt eventueel
aandachtspunten zijn (A) vraagstuk rondom versnelling
een koppeling met onderzoek 4 naar Bouwlust/Vredelust.
corridor Vrederust - Den Haag Centrum (tram 9); (B) locatiekeuze van verstedelijkingsopgave (bouwen op slecht bereikbare plekken met OV of juist de goed bereikbare locaties veel beter benutten - bijvoorbeeld: de RR4 corridor / Meppelweg / of biedt een routering via de Hengelolaan betere mogelijkheden?); (C) verbinding met Leyenburg-Hub en kwaliteitsopgave / stedelijke inbedding van deze plek.
69