RIS314014 Bijlage 1 Rapport Evaluatie versterking veiligheidscluster Den Haag
Tekst van het document
of uit heeft laten voeren. Over de hele linie is het dan ook
rol gezien op regionaal niveau en voor RVO op nationaal
zeer aannemelijk dat de mix van gemeentelijke interventies
niveau. De gesprekspartners zijn verdeeld over de vraag
een positief effect heeft gehad op de mogelijkheden van het
in hoeverre de gemeente hier zelf sterk op moet inzetten
veiligheidscluster om zich te ontwikkelen. De gemeentelijke
of beter kan aansluiten bij bestaande initiatieven op
interventies hebben elk op eigen wijze een bijdrage geleverd
dit vlak (onder andere vanuit de rijksoverheid). Het
aan het verbeteren van de randvoorwaarden van het
accountmanagement vanuit de gemeente Den Haag wordt
veiligheidscluster. De mate van effect verschilt daarin
door verschillende bedrijven die met de gemeente in
per interventie, zoals paragraaf 3.2 laat zien. De effecten
contact staan positief beoordeeld. Zij ervaren betrokkenheid
van de gemeentelijke interventies zijn het grootst geweest
vanuit de gemeente, die hen ook op weg helpt als ze tegen
met betrekking tot de groeibelemmering op het vlak van
vraagstukken aanlopen. Naast het aantrekken van bedrijven
financiering en het aantrekken van bedrijven. Op het vlak
en het accountmanagement van de gemeente Den Haag
van kennis/innovatie zien we positieve effecten, maar ook
zien gesprekspartners de aanwezigheid van het DSTF als een
nog verschillende belemmeringen. Daarbij is het de vraag of
substantiële bijdrage aan financieringsmogelijkheden van
de huidige interventies het meest tegemoetkomen aan het
start-ups en bedrijven.
aanpakken van die belemmeringen. Een groeibelemmering
HSD Campus. Gesprekspartners zijn positief over het
die in de afgelopen jaren qua urgentie is toegenomen (mede
feit dat er een campus is vanwege de (fysieke/digitale)
onder druk van de krapte op de arbeidsmarkt), betreft het
ontmoetingsplek, de netwerkfunctie en de nabijheid van
tekort aan talent. De gemeentelijke interventies hebben
andere (cyber)securitybedrijven. De COVID-19-crisis is wel
daarin wel effect gehad (onder andere bijdrage aan groei in
genoemd als belangrijke uitdaging. De kracht en activiteit
cybersecurityopleidingen), maar de impact hiervan op het
van de community is de afgelopen periode afgenomen,
verhelpen van de groeibelemmering van het veiligheidscluster
waardoor partners de toegevoegde waarde van de HSD
lijkt vooralsnog beperkt.
Campus op die aspecten als minder ervaren. •
Stichting HSD. Het algehele beeld van stichting HSD bij betrokkenen is dat de stichting de afgelopen jaren goede stappen heeft gezet in termen van zichtbaarheid en toegankelijkheid van stichting HSD als spin in het netwerk. Zij constateren dat stichting HSD op elk van de actielijnen relevante initiatieven ontplooit en een bijdrage levert aan de ontwikkeling van het veiligheidscluster. Gesprekspartners verschillen van mening over het specifieke effect dat stichting HSD teweegbrengt of welke activiteiten
20
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Concluderend willen wij de volgende punten uitlichten:
De gemeente heeft een mix van interventies geselecteerd,
Bevinding 1: Gemeentelijke interventies zijn, in lijn
gericht op het stimuleren van de brede economische bloei en groei van het veiligheidscluster. De gemeentelijke interventies
met bestaande inzichten over clusterversterking,
zijn gekoppeld aan het wegnemen van de door de gemeente
gericht op wegnemen groeibelemmeringen
Den Haag geïdentificeerde groeibelemmeringen voor het
veiligheidscluster en versterken randvoorwaarden
veiligheidscluster. Daarnaast zet de gemeente via stichting
We constateren dat de gemeentelijke beleidskeuzes in lijn
HSD in op het versterken van het organisatorisch vermogen
zijn met de bestaande literatuur over clusterontwikkeling (bijvoorbeeld Birch 2019; Technopolis 2014, PBL 2017), met de economische benadering van vooraanstaande wetenschappers die de overheid een relevante rol toedichten bij economische ontwikkeling (moderne industriepolitiek) zoals prof. dr. Stam (Universiteit Utrecht), prof. dr. Rodrik (Harvard) en in lijn met het rijksoverheidsbeleid dat sinds de Pieken in de Delta
van het cluster en met HSD Campus zet ze in op het verbeteren van de fysieke randvoorwaarden voor het cluster. In onderstaand schema hebben we weergegeven op welke wijze wij de samenhang tussen de gemeentelijke doelstellingen en de (grootste) gemeentelijke interventies hebben geduid op basis van de beleidsdocumenten van de gemeente Den Haag.
nadrukkelijker is ingezet.
Economische visie Den haag + 2030
1.
Brede economische bloei
2. Naar een veerkrachtige economische structuur
Interventies
Doelen
2a. Verdiepen van het profiel van Internationale Stad van Vrede en Recht
Economische uitvoeringsagenda 2019 - 2022
Verdere groei van het veiligheidscluster
Strategie en actieprogramma veiligheidscluster 3.0
1. Vernieuwen door meer
2. Meer talent opleiden,
3. Meer publieke en
4. Groei en banen
innovatiesamenwerking (incl.
aantrekken en behouden
private financiering
door meer bedrijven
aantrekken
aan te trekken en te
Geformuleerde acties
Grootste interventies
Figuur 4.
21
valorisatie/vermarkting
helpen groeien
11 lijnen met acties
3. Bevorderen cyberweerbaarheid
2. One Conference
Schematische weergave gemeentelijke doelstellingen doorontwikkeling veiligheidscluster in relatie tot gemeentelijke interventies
Separate talentstrategie
1. Bevorderen kennis in de stad
1. Stichting HSD
8 lijnen met acties
12 lijnen met acties
5. Internationale acquisitie en accountmanagement
6. Campusontwikkeling
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Bevinding 2: Het is mogelijk om de gemeentelijke
Bevinding 4: Sturing op en verantwoording over
doelen voor en beoogde effecten van doorontwikkeling
interventies focussen sterk op output en kwantitatieve
veiligheidscluster scherper en meer eenduidig te
indicatoren
formuleren
We zien dat de gemeente haar interventies en actielijnen
Vanwege de complexiteit bij clusterontwikkeling altijd sprake
zeer gedetailleerd heeft opgenomen in haar beleidsstukken
van (enige mate van) onvoorspelbaarheid, onzekerheid en
en in de sturing(svoorwaarden) richting stichting HSD. Om
onkenbaarheid van het effect van interventies. Dat gezegd
een voorbeeld te noemen: aan de voorkant is afgesproken
hebbende, is het van belang scherp te stellen wat de gemeente
hoeveel HSD Cafés de stichting dient te organiseren (wat moet
beoogt te realiseren. Dat is afhankelijk van het type interventie
bijdragen aan innovatiesamenwerking). Ook de eigen inzet
zowel kwalitatief als kwantitatief te formuleren. Het belang
en activiteiten van de gemeente zijn aan de voorkant strak
van een scherpe(re) formulering is omdat daarmee ook beter
vastgelegd. Zo is bijvoorbeeld opgenomen hoeveel initiatieven
te bepalen is of de gemeentelijke interventies de gewenste
voor onderzoeksprogramma’s worden gefaciliteerd. We
effecten teweegbrengen. We constateren dat de gemeente
constateren daarmee dat in de gemeentelijke interventies
de doelstellingen voor het veiligheidscluster op een hoog
de nadruk ligt op outputsturing en in mindere mate op
abstractieniveau heeft geformuleerd en dat de doelstellingen
proces- en outcome-sturing.
meer eenduidig te formuleren zijn. Met name zien wij dat de gemeente kan verduidelijken wanneer (de verdere groei van) het
We constateren eveneens dat in de verantwoording tussen
veiligheidscluster in haar ogen succesvol is (een Europees versus
stichting HSD en de gemeente Den Haag, waarin wel een
een nationaal cluster). Ook kan de gemeente bij de aanpak van
expliciete koppeling is gemaakt tussen de output die de
groeibelemmeringen verhelderen wanneer de gemeentelijke
stichting realiseert en de (verwachte/gerealiseerde) outcome
inspanningen succesvol zijn en op basis van welke kwalitatieve
die dat teweegbrengt voor het veiligheidscluster, die outcome
of kwantitatieve indicatoren dit zal worden vastgesteld. De
grotendeels kwantitatief gerapporteerd wordt. Als de
gemeente formuleert in de vier actielijnen nu dat ze ‘meer’
gemeente meer nadruk legt op proces- en outcome-sturing en
(talent, bedrijven, innovatie, financiering) wil realiseren. Door
verantwoording, geeft dit meer flexibliteit om tussentijds in te
nader te concretiseren wat de gemeente onder ‘meer’ verstaat,
spelen op veranderende omstandigheden en nieuwe inzichten.
kan een scherper gesprek plaatsvinden over het effect dat de interventies moeten opleveren en of de interventies passend
Af rondend
zijn om de beoogde doelen te bereiken.
Met het opvolgen van deze aanbevelingen zal het zicht op de effectiviteit van de gemeentelijke interventies toenemen. Dit
Bevinding 3: De gemeente kan verhelderen hoe
stelt de gemeente in staat om continu en in contact met de
de gemeentelijke interventies tegemoetkomen
stakeholders in te spelen op de groeibelemmeringen in het
aan/inspelen op de belemmeringen van het
cluster en snel bij te sturen waar nodig.
veiligheidscluster Wij stellen vast dat de gemeente kan verhelderen en expliciteren wat het ‘mechanisme van effect’ is van de gemeentelijke interventies in relatie tot de gemeentelijke doelstellingen (in de trant van: gemeentelijke interventie X leidt tot een bijdrage aan gemeentelijke doelstelling Y om reden Z). Door te verhelderen welke bijdrage een interventie naar verwachting teweeg brengt ten aanzien van een groeibelemmering, ontstaat meer duidelijkheid waarom deze interventie is gekozen. Dit maakt het in de toekomst makkelijker om te bepalen in welke mate de interventie ook daadwerkelijk een positief effect heeft gehad op het geconstateerde knelpunt en wanneer en op welke wijze de interventie kan worden bijgesteld.
22
BIJLAGE 1
Verdieping van de onderzoeks bevindingen
HOOFDSTUK 4
Gemeentelijke interventies in het veiligheidscluster In dit hoofdstuk beantwoorden we de eerste onderzoeksvraag: “Welke grote interventies heeft de gemeente gepleegd in het veiligheidscluster?” Allereerst schetsen we de gemeentelijke doelstellingen die de gemeente voor het veiligheidscluster beoogt te realiseren. Vervolgens gaan we in op de grootste gemeentelijke interventies die de gemeente daarin tijdens de evaluatieperiode heeft gepleegd. Daarin gaan we (op hoofdlijnen) in op de activiteiten waaruit de gemeentelijke interventie bestaat en de mensen en middelen (input) die vanuit de gemeente voor de interventie beschikbaar zijn gesteld. En in de laatste paragraaf bespreken we de output die elke interventie heeft opgeleverd en de (outcome-)effecten van deze gemeentelijke interventies voor de doorontwikkeling van het veiligheidscluster.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
4.1 Gemeentelijke beleidsdoelstellingen voor ontwikkeling van het veiligheidscluster
Europees cluster met Europese waarden te zijn met 20.000 banen, waarbij de groei in toekomstgerichte banen zit die beter aansluiten op de lokale talentpool”.
Beleidsdoelstellingen veiligheidscluster gekoppeld aan economisch beleid De gemeentelijke doelstellingen voor de doorontwikkeling van het veiligheidscluster komen voort uit het economisch beleid van de gemeente Den Haag. Dit economisch beleid is vastgelegd in de Economische Visie Den Haag+ 2030 en de Economische Uitvoeringsagenda 2019-2022. Zowel de Economische Visie Den Haag+ 2030 als de Uitvoeringsagenda 2019-2022 is vastgesteld door college en raad. In de visie en het uitvoeringsprogramma zijn strategische, tactische en operationele doelstellingen opgenomen die verband houden met de doorontwikkeling van het veiligheidscluster. De inspanningen die in het kader van de doorontwikkeling van het veiligheidscluster worden gepleegd, zijn de operationalisering van het onderdeel ‘Veilige wereld’ binnen
Figuur 5.
Gemeentelijke doelstellingen waaraan de door ontwikkeling van het veiligheidscluster een bijdrage moet leveren. Rood omkaderd: primaire bijdrage; rode stippellijn: bijdrage aan andere economische doelen.
‘Veerkrachtige economische structuur’ (strategisch doel 2) en ‘Het profiel van internationale stad van vrede en
In 2021 is het Strategie- en Actieprogramma Veiligheidscluster
recht verdiepen’ (tactisch doel 1) en ‘Verdere groei van het
3.0 opgesteld door de gemeente Den Haag (nog niet
veiligheidscluster’ (operationeel doel). De inspanningen sluiten
vastgesteld door het college). Dit document bevat de
volgens de gemeente Den Haag eveneens aan op verschillende
inspanningen van de gemeente Den Haag om de verdere
andere doelstellingen uit het economisch beleidskader
groei van het veiligheidscluster te realiseren. De aanpak van
Economische Visie Den Haag+ 2030 en de Economische
de gemeente richt zich op de zogeheten groeibelemmeringen
Uitvoeringsagenda 2019-2022. Figuur 2 laat zien aan welke
van het veiligheidscluster. Het Strategie- en Actieprogramma
gemeentelijke strategische en tactische doelstellingen de
Veiligheidscluster 3.0 schetst vier uitdagingen én gelijktijdige
doorontwikkeling van het veiligheidscluster een bijdrage dient
kansen als randvoorwaarden voor doorontwikkeling van het
te leveren.
veiligheidscluster:
Gemeentelijke strategie voor ontwikkeling
1. Meer innovatiesamenwerking.
veiligheidscluster
2. Het tekort aan talent.
De gemeentelijke interventies zijn gericht op het realiseren van
3. Het tekort aan financieringsmogelijkheden.
verdere groei van het veiligheidscluster. De gemeente Den Haag
4. Meer bedrijven aantrekken en helpen groeien.
heeft hieromtrent het volgende aangegeven: De gemeente wil “de groeibelemmeringen aanpakken, die •
Met de oprichting heeft het college beoogd: “het creëren
er binnen deze sector nog zijn, om zo de groeikansen voor
van een nationaal veiligheidscluster van internationale
dit cluster te verzilveren en de verdere groei en komst van
allure met Den Haag als centrum met als inhoudelijke
innovatief mkb op dit gebied te versnellen”. Dit doet de
terreinen nationale veiligheid, urban security, cybersecurity,
gemeente door in te zetten op de toegang tot innovatie, kennis,
forensics en bescherming van vitale infrastructuur”.
markt, talent en kapitaal. In het Strategie- en Actieprogramma
De ambitie in het Strategie- en Actieprogramma
Veiligheidscluster 3.0 is dit uitgewerkt in vier actielijnen met
Veiligheidscluster 3.0 is “om in 2030 een onbetwist
onderliggende acties. Deze actielijnen corresponderen volgens
15
•
de gemeente met voornoemde uitdagingen. 15
25
Strategie- en Actieprogramma veiligheidscluster 3.0, verwijzend naar RIS258493.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Deze aanpak is als volgt uitgewerkt:
Deze interventies werken we hierna stapsgewijs uit. We geven op hoofdlijnen een beschrijving van de activiteiten
1. Vernieuwen door meer innovatiesamenwerking (inclusief valorisatie/vermarkting) (elf lijnen met acties). 2. Meer talent opleiden, aantrekken en behouden (inclusief
waaruit de gemeentelijke interventie bestaat en, daar waar dit gespecificeerd is, middelen die de gemeente hiervoor heeft ingezet. Dit brengen we in kaart aan de hand van feitelijk
afstemming mismatch arbeidsmarkt) (wordt opgepakt in
materiaal uit documenten en onderzoeken. Tot slot formuleren
separate talentstrategie).
we op basis van onze analyse een aantal bevindingen over
3. Meer publieke en private financiering aantrekken (acht lijnen met acties).
de grootste gemeentelijke interventies in relatie tot de gemeentelijke doelstellingen.
4. Groei en banen door meer bedrijven aan te trekken en te helpen groeien (twaalf lijnen met acties).
Interventie 1: Bevorderen van kennis en innovatie in de stad16
Per actielijn geeft de gemeente aan dat “wordt bepaald welke
Het bevorderen van kennis in de stad is een samengestelde
doelstellingen en activiteiten noodzakelijk zijn (output) om bij
interventie waar verschillende activiteiten onder vallen. Het
te dragen aan verdere economische ontwikkeling van de sector in
betreft acties om het delen van kennis en innovaties tussen
Den Haag (outcome)”. De gemeente definieert in totaal 76
publieke en private partijen te versterken, de innovatieketen
activiteiten die bijdragen aan de doorontwikkeling van het
op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau te
veiligheidscluster.
verbeteren en onderzoek en field labs voor kennis-, innovatieen productontwikkeling rond nieuwe veiligheidsvraagstukken, technologieën en cross-overs te stimuleren. Deze activiteiten
4.2 Grootste gemeentelijke interventies
worden deels door de gemeente Den Haag uitgevoerd en deels door stichting HSD vanuit de subsidieafspraken met de gemeente. De gemeente zet in op meer innovatiesamenwerking met
Op basis van (een samenstelling van) activiteiten die de
internationale organisaties, kennisinstellingen, overheden en
gemeente gedurende de evaluatieperiode heeft ontplooid,
instituties. Belangrijke partners zijn onder meer het Ministerie
hebben we de zes grootste gemeentelijke interventies
van J&V (NCTV, NCSC, Nationale Politie, OM), de Universiteit
geïdentificeerd. ‘Groot’, omdat ze in termen van financiële of
Leiden, TU Delft, de Leiden-Delft-Erasmus Alliantie (LDE),
personele inzet (tijd) een groot aandeel van de gemeentelijke
TNO, NWO, dcypher en instituties als CLAIRE, UNICRI, NCIA
inzet in het veiligheidscluster betreffen. De grootste
en Europol.
gemeentelijke interventies zijn in figuur 6 op hoofdlijnen weergegeven.
Het bevorderen van de gemeentelijke interventie ‘kennis in de stad’ heeft ook raakvlakken met de talentstrategie (nog in
1. Bevorderen van kennis en innovatie in de stad
ontwikkeling). Deze talentstrategie moet een bijdrage leveren aan het doel opleiden, aantrekken en behouden van talent. Hier
2. ONE Conference
zijn geen separate gemeentelijke interventies van de gemeente Den Haag op ingezet (anders dan de inzet van stichting HSD
3. Cyberweerbaarheid mkb
4. Internationale acquisitie, accountmanagement en financiering
gericht op het mbo door middel van onder andere P@CT).
Interventie 2: ONE Conference De gemeente Den Haag organiseert samen met het Ministerie van Economische Zaken en Koninkrijksrelaties
5. HSD Campus
6. Stichting HSD Figuur 6.
Grootste gemeentelijke interventies in het veiligheidscluster
en het Ministerie van Justitie en Veiligheid de internationale ONE Conference. Met deze interventie maakt de gemeente (internationaal) zichtbaar welke onderscheidende samenwerkingen en oplossingen in de stad en regio tot stand komen en draagt dit actief uit. Dat doet de gemeente in nauwe samenwerking met HSD en Innovation Quarter (IQ). 16
26
Gemeente Den Haag (2021). Strategie- en Actieprogramma Veiligheidscluster 3.0.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
voor actoren op het vlak van cybersecurity en tevens een van
Interventie 4: Acquisitie en accountmanagement van bedrijven
de grootste internationale conferenties over dit onderwerp.
De gemeente Den Haag richt zich op het aantrekken van
Deelnemers komen vanuit het bedrijfsleven, onderwijs- en
nieuwe bedrijven, en (in omgekeerde richting) Haagse
kennisinstellingen en overheden. De conferentie gaat zowel
bedrijven helpen actief te worden in het buitenland. Daarnaast
over het versterken van cybersecurity als over de economische
wil de gemeente de groei bevorderen van bedrijven die in
kansen binnen het cyberdomein. Rond het hoofdcongres
Den Haag gevestigd zijn. Deze interventie heeft tot doel het
vinden er allerlei aan de conferentie gerelateerde initiatieven
aantal bedrijven in het Haagse veiligheidscluster, de omzet
plaats in de stad Den Haag.
en de werkgelegenheid te vergroten. De focus van de Haagse
De ONE Conference is een meerdaags internationaal congres
interventie ligt op innovatief mkb waaronder start-ups en scaleFinanciering
ups.
De gemeente draagt jaarlijks bij aan de organisatie van de ONE Conference (zie tabel 5).
Binnen deze interventie heeft de gemeente strategisch accountmanagement (1 fte) ingericht voor de securitybedrijven
2019
2020
2021
in de stand, ondersteunt zij ondernemers bij het realiseren van
€ 248.000
€ 57.000 (online
€ 150.000 (deels digitaal)
internationale ambities via internationaliseringsprogramma’s
editie) Tabel 5.
en start-ups bij het realiseren van hun groeiambities door een ‘accelerator’-programma. De gemeente werkt voor deze
Gemeentelijke bijdrage ONE Conference
interventie (ook in financiering) nauw samen met Innovation Quarter (IQ), The Hague Business Agency en The Netherlands
Interventie 3: Bevorderen cyberweerbaarheid
Foreign Investment Agency. De gemeente Den Haag heeft
De gemeente Den Haag zet in op het bevorderen van de
vanuit stichting HEID in 2019 € 500.000 financiering beschik
cyberweerbaarheid van ondernemers en inwoners in de stad
baar gesteld (RIS302726) voor het Dutch Security Tech Fund
en regio. Deze interventie bestaat eveneens uit meerdere
(DSTF) om te investeren in cybersecuritybedrijven (door IQ)
acties. Daarin richt de gemeente zich in het bijzonder op
en meer bedrijven aan te trekken.
het midden- en kleinbedrijf binnen verschillende sectoren, om zo het ondernemersklimaat in de stad te versterken.
Financiering
Daarvoor heeft de gemeente een cyberweerbaarheidsstrategie
De gemeentelijke bijdrage aan acquisitie en account
en een regionale Roadmap Cyberweerbaarheid opgesteld, en
management van bedrijven verloopt, naast de subsidie aan
zet ze in op kennisdeling en awareness-programma’s. Deze
stichting HSD, via Innovation Quarter. Daarnaast heeft de
acties hebben een economische doelstelling, maar dienen
gemeente 1,5 fte in dienst voor accountmanagement. Tabel
ook maatschappelijke doelstellingen, omdat bedrijven,
7 toont de jaarlijkse bijdrage. De financiering van het DSTF
onderwijs- en kennisinstellingen (kunnen) profiteren van
is gefinancierd vanuit bestaande middelen gereserveerd in
veiligheidsinnovaties en verhoogde digitale weerbaarheid.
stichting HEID.
Financiering
2019
2020
2021
van cyberweerbaarheid. De uitgaven van de gemeente
1,5 fte
1,5 fte
1,5 fte
accountmanagement,
accountmanagement,
accountmanagement,
Den Haag richten zich in het bijzonder op het cyber
deel mkb internation
deel mkb internatio
deel mkb internatio
weerbaarheidsprogramma voor het mkb (zie tabel 6).
aliseringsprogramma
naliseringsprogramma naliseringsprogramma
De gemeente draagt jaarlijks bij aan het bevorderen
Tabel 6.
27
2019
2020
2021
N/a
€ 47.000
€ 150.000
Gemeentelijke bijdrage mkb cyberweerbaarheidsprogramma
€ 51.000 Tabel 7.
€ 75.000
Gemeentelijke bijdrage acquisitie en accountmanagement bedrijven
€ 100.000
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Interventie 5: HSD Campus
Interventie 6: Stichting HSD
De gemeente beheert de HSD Campus en positioneert deze
Bijdrage aan gemeentelijke doelstellingen
actief als innovatiecentrum voor veiligheid. De campus is een
De gemeente subsidieert stichting HSD voor het opzetten en
fysieke locatie van circa 4.000m2 in het HQ-gebouw bij Laan
uitvoeren van activiteiten die bijdragen aan de doelstellingen
van NOI. HSD Campus is onderdeel van de bredere IT&Security
voor doorontwikkeling van het veiligheidscluster. Het betreft
Campus Laan van NOI, waar ook The Hague Tech en Yes!Delft
een gelaagde interventie. De gemeente subsidieert stichting
gevestigd zijn. Het doel is een fysieke plek in de stad te hebben,
HSD, waarmee er binnen het veiligheidscluster een centrale
gericht op leren, werken en innoveren op het vlak van digital
netwerkactor wordt gefinancierd. Daarnaast wordt stichting
security in een campusmilieu. De gemeente verhuurt deze
HSD als vehikel voor de gemeente Den Haag ingezet om
campus aan bedrijven (thans: 23). Daarnaast is stichting
allerlei (inhoudelijke) activiteiten te realiseren vanuit de
HSD op de fysieke campus gehuisvest. De campus vervult de
beschikbaar gestelde subsidie, die weer een bijdrage leveren aan
volgende functies:
de gemeentelijke doelstellingen voor doorontwikkeling van het veiligheidscluster. Ook ontvangt stichting HSD financiering
•
Een fysieke ontmoetingsplek: op HSD Campus
vanuit andere partners op basis van projectfinanciering,
worden events georganiseerd zoals lezingen en
subsidies en partnerbijdrages. Deze middelen worden eveneens
netwerklunches, is ruimte voor informele contacten,
ingezet voor activiteiten in het veiligheidscluster die (kunnen)
voorziet in een locatie voor vergaderingen, het ontvangen
bijdragen aan de gemeentelijke doelstellingen.
van internationale delegaties, een praktijkruimte voor
•
onderwijs et cetera. Hier wordt, samen met stichting HSD,
Stichting HSD ontplooit activiteiten rond de vier actielijnen/
een inhoudelijke programmering voor opgesteld.
groeibelemmeringen van de gemeente Den Haag op basis van
Bedrijfslocatie: HSD Campus biedt kantoor voor
de afspraken in de subsidievoorwaarden. Hierna bespreken we
start-ups en ondersteunende diensten waar start-ups,
per gemeentelijke groeibelemmering van het veiligheidscluster
scale-ups, mkb-bedrijven, corporates, onderwijs- en
op hoofdlijnen de soort activiteiten van stichting HSD. Dit
onderzoeksinstellingen gebruik van kunnen maken.
betreft nadrukkelijk geen uitputtende lijst, maar is bedoeld als beeld van waar stichting HSD zich op richt.
Financiering De gemeente exploiteert de HSD Campus voor een jaarlijks
Vernieuwen door meer innovatiesamenwerking
bedrag. Hiermee worden zaken gefinancierd als het
(inclusief valorisatie/vermarkting)
campusmanagement, marketing en onderhoud, maar ook de
De gemeente Den Haag vraagt stichting HSD een breed scala
onrendabele top vanwege het relatief grote aantal meters voor
aan activiteiten te ontplooien die een bijdrage moeten leveren
ontmoeting. Tijdens corona heeft de gemeente een voorziening
aan het versterken van innovatie en kennisdeling in de stad.
getroffen in verband met de daardoor ontstane huurderving.
Vanuit de subsidievoorwaarden stuurt de gemeente er onder
Tabel 8 toont de jaarlijkse bijdrage.
meer op dat stichting HSD 1) samen met kennispartners werkt aan een Smart & Resilient Den Haag in een nieuw
Tabel 8.
2019
2020
2021
op te zetten innovatielab, cross-sectorale samenwerking
€ 78.000
€ 254.000
€ 882.000
op veiligheidsvraagstukken van Haagse wijken en grote
Gemeentelijke bijdrage HSD Campus
Haagse bedrijven, de HSD-community en lokale clusters, 2) kennisdelingsactiviteiten organiseert zoals HSD Cafés en matchmakingsbijeenkomsten, 3) hackatons organiseert, 4) valorisatieprogramma’s opzet, 5) projecten trekt binnen het missiegedreven topsectorenbeleid op het vlak van AI, 6) de rol van kennismakelaar vervult, 7) (internationale) consortia aanjaagt, 8) technologische ontwikkelingen duidt en 9) een online platform opzet. Daarnaast vraagt de gemeente stichting HSD om samen met partners innovaties voor de stad te ontwikkelen.
28
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Een deel van de acties voor het bevorderen van
Meer publieke en private financiering aantrekken
cyberweerbaarheid wordt eveneens via stichting HSD
Stichting HSD wordt door de gemeente Den Haag ingezet
uitgezet. Dit betreft onder meer het opzetten, verkennen,
om meer financiering beschikbaar te maken in het
versterken en uitbouwen van projecten voor het Haags
veiligheidscluster. De gemeente heeft stichting HSD gevraagd
mkb en de retail & toerismesector, het opzetten van een
een bijdrage te leveren aan het inzichtelijk maken van het
cyberweerbaarheidscentrum en ‑loket en het versterken van
financieringslandschap (publiek en privaat) op het vlak van
het digitale veiligheidsbewustzijn van het mkb. Een van de
cybersecurity, kunstmatige intelligentie (AI) en Quantum
nieuwe initiatieven in 2022 is het programma Cyber Kracht,
Data Analytics. Via stichting HSD zet de gemeente eveneens in
De afgelopen tijd zijn activiteiten gericht op de tuinbouwsector.
op het aantrekken van Europese en nationale onderzoeks- en
De komende jaren worden de initiatieven rond cyberveiligheid
innovatiesubsidies door onder andere Europese subsidies aan te
uitgebreid naar andere sectoren. In 2021 is het projectvoorstel
vragen, consortia op regionaal, nationaal en Europees niveau
‘Sectoraal Digitaal Veilig’ van stichting HSD opgesteld,
op te starten en (internationale) investeerders en fondsen aan
waarmee de cyberbewustzijn in zes belangrijke regionale
te trekken op het vlak van cybersecurity, AI en Quantum Data
sectoren wordt versterkt en een cyberweerbaarheidscentrum
Analytics.
wordt opgezet. Stichting HSD heeft samen met MKB Den Haag, VNO NCW West, IQ, PZH, Greenport West-Holland en HHS
Groei en meer banen door meer bedrijven aan te
een cyberweerbaarheidscentrum opgezet voor het mkb in Zuid-
trekken en te helpen groeien
Holland.
Binnen de subsidievoorwaarden is stichting HSD onder meer gevraagd een meerjarenplan op het vlak van
Meer talent opleiden, aantrekken en behouden
internationalisering te ontwikkelen, doorlopend internationale
De gemeente heeft stichting HSD gevraagd de mismatch
missies te organiseren en te ontvangen, internationale
tussen vraag en aanbod van securitytalent zichtbaar te maken
groeimarkten te verkennen, digitale marketingcampagnes te
en op te lossen. Stichting HSD heeft hier in de afgelopen
ontwikkelen en strategische samenwerkingen aan te gaan.
periode verschillende initiatieven toe genomen. Zo host de
Daarnaast wordt stichting HSD gevraagd matchmaking in
stichting de website ‘securitytalent.nl’ en ‘cybersecuritywerkt.
het mkb te realiseren, diverse (internationale) consortia aan
nl’, waar vacatures en opleidingen onder de aandacht worden
te jagen en te coördineren en de branding en communicatie
gebracht. Daarnaast organiseert de stichting toegang tot talent-
van Den Haag als veiligheidscluster te verzorgen. Verder wordt
kennissessies. Stichting HSD werkt aan meerdere projecten
HSD gevraagd strategisch accountmanagement te voeren en
onder de paraplu en uitvoering van de Zuid-Hollandse Human
marketing en communicatie en strategische (internationale)
Capital Agenda en het ‘leven lang leren’-programma van WE-
profilering via relevante kanalen te ontwikkelen voor
IT. Daarnaast is stichting HSD nauw betrokken bij P@CT, een
marketing- en acquisitiedoeleinden.
samenwerkingsverband van onderwijs, bedrijfsleven en overheid in de regio Den Haag, dat zich richt op het ontwikkelen van
De gemeente heeft stichting HSD, via de subsidievoorwaarden,
cyber-mbo-opleidingen. Tevens worden diverse (omscholings)
gevraagd bij te dragen aan de inhoudelijke programmering
programma’s ondersteund. Stichting HSD ontwikkelt
op de campus in nauwe samenwerking met YES!Delft Den
verder keuzevakken voor mbo en vmbo, en organiseert de
Haag, The Hague Tech en Data Science Initiative rondom
International Cyber Security Summer School.
IT/AI Security. Stichting HSD zet in op een 365-dagen
17
programmeringsplan gericht op innovatie, technologie en netwerken, en het ontwikkelen van een inhoudelijke programmering met (digitale) publieksbijeenkomsten.
17
29
In 2020 ging deze vanwege corona niet door.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Financiering stichting HSD
2018
Zoals beschreven in hoofdstuk 2 subsidieert de gemeente Den Haag stichting HSD met een jaarlijkse subsidie (zie tabel 9).
2019
Zoals te zien is, is deze subsidie in de afgelopen jaren afgebouwd. 2020 2019
2020
2021
2022
€ 1 miljoen
€ 750.000
€ 750.000
€ 500.000
Tabel 9.
0
Gemeentelijke bijdrage stichting HSD
Figuur 7 toont de onderverdeling van de besteding van de
20.0000
40.0000
60.0000
80.0000
100.0000 120.0000
Innovatiesamenwerking
Financiering
Talent
Markt
Figuur 7.
subsidie door stichting HSD. Hieruit komt naar voren dat
Besteding van subsidie gemeente Den Haag door stichting HSD
stichting HSD het grootste deel van de subsidie inzet voor het 2022
bevorderen van innovatiesamenwerking en groei van het aantal bedrijven en vestigingen (markt). Een kleiner gedeelte van de
2021
subsidie wordt besteed aan talent en financiering.
2020
Verder wordt stichting HSD gefinancierd vanuit andere sub
2019
sidiënten (waaronder de provincie Zuid-Holland en de MRDH) en vanuit HSD-partners. De HSD-partners zijn onderdeel
2018
van het veiligheidscluster en betalen een membership-fee aan stichting HSD. De begroting van stichting HSD varieert
0
50.0000
100.0000
150.0000
200.0000
de afgelopen jaren tussen de € 1,5 en € 2 miljoen en neemt qua omvang toe. Figuur 8 toont de opbouw van de baten van
Meerjarige subsidie Den Haag
stichting HSD in de afgelopen jaren. Daarin zien we dat het
Partnerbijdrage
aandeel van de gemeentelijke subsidie op het totaal van de HSD-begroting de afgelopen jaren is afgenomen.
30
Figuur 8.
Projectfinanciering
Opbouw baten stichting HSD
250.0000
HOOFDSTUK 5
Effect van de gemeentelijke interventies In dit hoofdstuk gaan we in op het effect van de gemeentelijke interventies op de doorontwikkeling van het veiligheidscluster. We beantwoorden daarmee de tweede onderzoeksvraag: ‘welk effect hebben de interventies gehad?’ Allereerst bespreken we op de wijze waarop we het effect van deze interventies vaststellen. Vervolgens komt het effect van de interventies op de doorontwikkeling van het veiligheidscluster aan bod. Dat brengen we in kaart aan de hand van feitelijk materiaal uit documenten en beelden van stakeholders. Op basis van deze feiten en beelden analyseren we per interventie en overall het effect dat de interventie als onderdeel van het gemeentelijk beleid heeft gehad op de doorontwikkeling van het veiligheidscluster.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
5.1 Vaststellen van het effect van de gemeentelijke interventies
Deze notie betekent iets voor de wijze waarop een cluster te sturen is en ook voor de wijze waarop effecten vast te stellen zijn. In ons onderzoek onderscheiden we daarom effecten die
Effecten bij clusterontwikkeling
empirisch vastgesteld kunnen worden (op basis van feiten)
We brengen het effect van de gemeentelijke interventies in
en effecten waarvan het aannemelijk is dat de gemeentelijke
kaart door inzichtelijk te maken hoe de interventie heeft
interventie hier een bijdrage aan heeft geleverd, zonder dat dit
bijgedragen aan het realiseren van de gemeentelijke doelstelling.
empirisch met zekerheid vast te stellen is (op basis van feiten
Bij uitspraken over het sturen op effecten in clusterontwikkeling
en beelden).
via interventies is het van belang zich rekenschap te geven van de context waarbinnen clusterontwikkeling plaatsvindt. Op
Het effect van een gemeentelijke interventie hangt
basis van wetenschappelijke literatuur omtrent clusters en het
niet alleen af van ‘goede plannen uitvoeren’ maar
vaststellen van effecten van interventies binnen clusters doen
ook van adequaat inspelen op veranderende
we een tweetal constateringen. Deze hebben we meegenomen
omstandigheden
18
in de wijze waarop we uitspraken doen over de effecten van de gemeentelijke interventies.
Zoals aangegeven is clusterontwikkeling geen geheel door de overheid gestuurde ontwikkeling die lineair en planmatig
Clusterontwikkeling wordt gekenmerkt door een
verloopt. Het is echter wel degelijk mogelijk invloed uit
complex samenspel van interacties. ‘Harde’ effecten
te oefenen op ontwikkelingen binnen een cluster. De
zijn minder goed vast te stellen en toe te delen aan
literatuur ziet daar voor de overheid vooral een rol in het
gemeentelijke interventies
sturen op randvoorwaarden waarbinnen een cluster kan doorontwikkelen. In de wetenschappelijke literatuur over
Clusters zijn complex en voortdurend in beweging. Dit komt
clustervorming is er consensus dat ruimtelijk-economisch
doordat een cluster bestaat uit allerlei dynamische interacties
beleid de ontwikkeling van clusters kan beïnvloeden door
tussen partijen (onderzoeks- en kennisinstellingen, bedrijfsleven
het organisatorisch (coördinatie)vermogen van het cluster
en overheidsinstellingen) en de aanwezige randvoorwaarden
te versterken, het innovatievermogen te vergroten, (fysieke)
in een cluster (zoals de aanwezigheid van kennis, bedrijven,
randvoorwaarden te verbeteren en groeibelemmeringen weg
innovatie, talent en financiering), die zelf ook veranderlijk zijn.
te nemen. Zoals weergegeven in hoofdstuk 3 is dit tevens in
Het samenspel tussen die partijen en de randvoorwaarden (en
grote lijnen de strategie die de gemeente Den Haag met haar
interventies daarin) leidt tot effecten. Die effecten zijn, net als de
interventies heeft gekozen. We kijken dan ook of, conform de
partijen en randvoorwaarden, niet ‘statisch’ maar interacteren
door de gemeente gevolgde beleidstheorie, haar interventies
met elkaar. Kortom, alles hangt met alles samen en beïnvloedt
bijdragen aan de beoogde effecten. Een complicerende factor is,
elkaar in een continu proces. Door nieuwe ontwikkelingen of
zoals vastgesteld in hoofdstuk 3, dat de gemeente deze effecten
onvoorziene omstandigheden (zoals COVID-19) veranderen de
abstract heeft geformuleerd en geen heldere kwalitatieve dan
interacties en de effecten continu.
wel kwantitatieve outcome-indicatoren heeft vastgesteld om de gewenste effecten te monitoren.
Vanwege deze complexiteit is er bij clusterontwikkeling nooit sprake van volledige zekerheid, maar altijd van (enige mate van)
Sturen en interveniëren binnen clusters vanuit de overheid
onvoorspelbaarheid, onzekerheid en onkenbaarheid. Daarmee is
heeft altijd enig (direct) effect. Maar op welk niveau, in welke
de relatie tussen een interventie en het (beoogde) effect minder
mate, in welke periode en met welke reikwijdte is afhankelijk
goed te voorspellen en vast te stellen. Bovendien worden bij
van hoe de interventie binnen het systeem interacteert.
economisch beleid ten aanzien van clusterversterking effecten
Soms hebben kleine stappen grote gevolgen, soms hebben
veelal pas over een langere periode zichtbaar.19
hele grote interventies na een aanvankelijk groot effect daarna een beperkter effect, bijvoorbeeld door veranderende
18
19
32
De inzet op clusterontwikkeling valt onder de wetenschappelijke economische stroming waar professoren zoals Michael Poter, Erik Stam en Dani Rodrik toe behoren. De essentie van deze stroming is dat de overheid een nuttige rol heeft bij economische ontwikkeling vanuit een moderne industriepolitiek. Zowel de Europese Unie als de Nederlandse overheid heeft in de afgelopen jaren (gestart in 2005 onder het kabinet-Balkenende II, geïntensiveerd in 2010 onder het eerste kabinet-Rutte) hun ruimtelijk-economisch beleid op deze economische stroming gebaseerd. In verschillende wetenschappelijke rapportages, onderzoeken en adviesrapporten wordt de aanpak van clustervorming en de rol van de overheid daarbinnen uitgewerkt en onderbouwd. Birch Consultants, onder verwijzing naar onderzoek van Uyarra & Ramlogan 2012.
omstandigheden. Het is dan ook belangrijk zich aan te passen aan de veranderende omstandigheden.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Voor deze evaluatie betekent dit dat we 1) kijken naar welke output is gerealiseerd en welk empirisch en/of aannemelijk
5.2 Effect van de gemeentelijke interventies
kwalitatief of kwantitatief effect die heeft, maar ook 2) of, en zo ja op welke wijze, op veranderende omstandigheden is
Interventie 1: Bevorderen van innovatie en kennis in
ingespeeld.
de stad Output
Het in kaart brengen van effecten van gemeentelijke
De gemeente Den Haag heeft verschillende resultaten tot
interventies in het veiligheidscluster
stand gebracht die een bijdrage leveren aan het bevorderen van
Vanuit bovengenoemde aandachtspunten brengen we hierna
innovatie en kennis in de stad. Op hoofdlijnen betreft het de
per interventie het effect in kaart. Dat doen we voor elke
volgende output:
interventie op dezelfde wijze, waarbij we per interventie ingaan op de volgende elementen:
•
In 2020 is samen met de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) een subsidieregeling
1. De output die met de gemeentelijke interventie tot stand is
‘Stimulering ondernemende onderzoekers Den Haag’
gebracht.
opgezet. Deze regeling is bedoeld om ondernemende
2. De outcome die is gerealiseerd. Daarin maken we
cybersecurityonderzoekers de mogelijkheid te geven hun
onderscheid naar outcome-effecten die empirisch vast te stellen en direct toe te schrijven zijn aan de gemeentelijke
onderzoek te vertalen naar commerciële toepassing. •
De gemeente Den Haag stimuleert nieuwe
interventie, en outcome-effecten die niet empirisch vast
onderzoeksprogramma’s en ‑projecten bij kennis‑ en
te stellen zijn, maar waarvan het (op basis van bestaande
onderwijsinstellingen in samenwerking met universiteiten,
kennis en inzichten) aannemelijk is dat de gemeentelijke
IQ, hogescholen en bedrijven door het onderzoeksveld te
interventie hier (enig) effect op heeft gehad. De effecten
verbinden aan potentiële afnemers.
kunnen kwalitatief en/of kwantitatief van aard zijn.
•
3. De beelden van stakeholders over het effect van de interventie.
De gemeente Den Haag draagt bij aan het nieuwe cybersecurityinnovatieplatform van de rijksoverheid.
•
De gemeente Den Haag is trekker van het thema Safety
4. Een analyse van het effect van de interventie op basis van
en Security binnen de Nederlandse Smart City Strategie.
beelden en feiten. Daar waar dit effect niet ‘hard’ vast te
Daarin werkt ze met het G5 Smart-City Netwerk aan
stellen is, doen we een uitspraak over de aannemelijkheid
innovatieve oplossingen voor de stad en is er onderlinge
van het effect van de interventie.
kennisuitwisseling. Verschillende cybergerelateerde initiatieven komen hieruit voort (zie ook interventie 3).
In de volgende paragrafen behandelen we zo het effect van de
•
De gemeente Den Haag is onderdeel van P@CT, een
interventies die de gemeente Den Haag in de afgelopen jaren
samenwerkingsverband van onderwijs, overheid en
heeft gedaan om bij te dragen aan de verdere groei van het
bedrijfsleven in de regio Den Haag, dat zich bezighoudt
veiligheidscluster.
met cyberveiligheid. Dit samenwerkingsplatform richt zich op het ontwikkelen van goede cyber-mbo-opleidingen. Stichting HSD coördineert dit platform. Een bespreking van de activiteiten van stichting HSD op dit gebied volgt in paragraaf 5.3.
33
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Outcome
Beelden bij het effect van de interventie
Kennis en innovatie worden breed gezien als belangrijke
Op het vlak van kennis en innovatie is het patroon uit de
elementen voor maatschappelijke en economische
gesprekken dat het binnen het veiligheidscluster ontbreekt
vooruitgang en voor de ontwikkeling van clusters. Wanneer
aan overzicht en samenhang tussen projecten. De precieze
kennisontwikkeling en innovatie plaatsvinden en tot effect
impact van de gemeentelijke interventies hierin vinden
leiden, is lastig te vatten. Ook voor de output van de gemeente
gesprekspartners overwegend lastig te benoemen. De
Den Haag zijn er geen harde ‘outcome’-gegevens beschikbaar.
valorisatiesubsidieregeling wordt gezien als een positieve interventie. In de ogen van sommigen heeft dat geen structureel
De literatuur over kennis en innovatie benadrukt dat er effect
robuust effect, maar tegelijkertijd voor de specifieke projecten
optreedt wanneer onderzoek en innovatie worden omgezet
wel positieve spin-off. Het vinden, delen en verplaatsen
in economische en maatschappelijke impact (valorisatie)
van kennis binnen het cluster is volgens gesprekspartners
en brede toepassing hiervan. Kijkend naar de outcome die de
in algemene zin voor verbetering vatbaar. Zij schetsen een
gemeente Den Haag ten aanzien van deze interventie heeft
versnipperd beeld van het cybersecuritylandschap.
20
gerealiseerd, stellen we vast dat: Gesprekspartners geven aan dat er binnen dat domein veel •
Twee groepen academische onderzoekers subsidie hebben
verschillende initiatieven zijn, die nog niet goed samenkomen.
ontvangen op basis van de valorisatieregeling. Zij richten
De samenwerking tussen bedrijven in het veiligheidscluster
zich op het vergroten van de veiligheid van software-
met onderwijsinstellingen (zoals de Haagse Hogeschool, ROC
ecosystemen door het beter registreren van kwetsbaarheden
Mondriaan) kan in hun ogen sterker worden vormgegeven
in software en het anonimiseren van privacygevoelige
dan nu het geval is. Op het talentendossier is op mbo-niveau
gegevens in grote dataverzamelingen. Dat gaat (op termijn)
impact gerealiseerd, maar wordt ruimte gezien dit ook steviger
tot effect leiden voor het veiligheidscluster. We hebben
op hbo- en wo- niveau vorm te geven.
niet kunnen vaststellen in welke mate dit ook tot brede(re) •
spin-off leidt.
Analyse van het effect van de interventie
De gemeente Den Haag werkt bij initiatieven veel
De aanwezigheid van kennis en innovatie is een belangrijke
samen met andere partijen om kennis te delen en
randvoorwaarde voor de groei van het veiligheidscluster.
onderzoeksprogramma’s op te stellen. Het is aannemelijk
Den Haag heeft als stad een gunstige uitgangspositie
dat hier indirecte effecten uit voortkomen. De mate waarin
wat betreft aanwezige kennis- en onderzoeksinstellingen.
dit ook tot valorisatie en brede toepassing leidt, is niet goed
Het is aannemelijk dat het opzetten of faciliteren van
vast te stellen.
innovatieprogramma’s en ‑projecten een bijdrage levert aan de beschikbare kennis en innovatiemogelijkheden.
Naast de impact op kennis en valorisatie is ook samen met
Wanneer de gemeente Den Haag directe interventies doet,
stichting HSD via P@Ct ingezet op het inbedden van studenten
zoals het beschikbaar stellen van subsidiegelden, heeft dit
van de opleiding cybersecurity bij het ROC Mondriaan. Hier
meteen effect op de onderzoeken die hiermee gefinancierd
zijn meer dan 1.100 studenten opgeleid.
worden. Het is aannemelijk dat dit eerder tot meer dan tot minder innovaties leidt. Tegelijkertijd constateren we dat de omvang van het effect kleinschalig is en dat innovaties binnen het veiligheidscluster nog niet goed samenkomen, waardoor de spin-off van deze interventies beperkt blijft. De vertaalslag van hoogwaardige innovaties en kennis naar bedrijfsleven en inwoners van Den Haag lijkt daarmee nog minder goed tot stand te komen. Daarmee lijkt het effect van de gemeentelijke interventie om kennis en innovatie in de stad te stimuleren aanwezig, maar beperkt. De spanning daarbij is dat de gemeente met haar eigen interventies
20
34
In algemene zin slaagt Nederland er relatief slecht in om onderzoek en innovatie om te zetten in economische en maatschappelijke impact (valorisatie). Een verklaring hiervoor is dat onderzoeksinstellingen veelal gericht zijn op onderzoek en publicaties en in mindere mate op valorisatie. Wanneer valorisatie wel optreedt blijft brede toepassing vaak uit, mede doordat de vraagkant van innovaties niet goed aangesloten is. Daarin zijn bedrijven en ondernemers van groot belang.
daarop moeilijker invloed kan uitoefenen, omdat zij deels afhankelijk is van het handelen van andere partijen.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Interventie 2: ONE Conference
•
Effecten op de economische (aantrekkings)kracht van de
Output
regio. Uit diverse onderzoeken blijkt dat internationale
De ONE Conference over cybersecurity heeft de afgelopen
congressen een aanmerkelijke positieve invloed
jaren 3.000 tot 5.000 (inter)nationale bezoekers naar de
kunnen hebben op het profiel en het imago van de
stad Den Haag getrokken. De bezoekersaantallen voor de
‘accommoderende stad of regio’. Aspecten die positief
ONE Conference kenden in het eerste coronajaar 2020 een
worden beïnvloed, zijn de internationale bekendheid, het
sterke daling als gevolg van het digitaal organiseren van het
imago als innovatieve regio en het voorzieningenniveau.
evenement. In 2021 is de ONE Conference voor het eerst
•
Op basis hiervan constateren we dat het aannemelijk is dat
als hybride evenement georganiseerd, met circa 500 fysieke
de ONE Conference in bredere zin een impuls geeft aan het
bezoekers en 1.300 online bezoekers.
verdiepen van het imago van internationale stad van vrede en recht en aan de bredere economische bloei van de stad.
De gemeente Den Haag organiseert de ONE Conference samen
We constateren dat in het COVID-19-jaar 2020 het effect
met departementen, mede om de relatie en verbinding met
van de ONE Conference vanzelfsprekend minder is geweest
de rijkspartners te verbeteren. The Hague Conference Agency,
dan wanneer het in fysieke vorm had plaatsgevonden.
IQ en stichting HSD zijn betrokken bij het organiseren van
Of de ONE Conference ook tot directe groei van het
sprekers, sponsors, promotie en deelnemers. Bedrijven uit
veiligheidscluster leidt in termen van toename in banen,
het veiligheidscluster dragen bij aan de ONE Conference,
bedrijven en omzet, kunnen we niet vaststellen.
bijvoorbeeld als (keynote) speaker. Ook is er een exporuimte voor Haagse ondernemers en zijn er business side-events.
Beelden bij het effect van de interventie Over de hele linie zijn gesprekspartners enthousiast over de ONE Conference. Zij zien dit als een succesvol en prestigieus
Bezoekers ONE Conference 2016
2018
2019
2020
congres met toegevoegde waarde voor de stad. Het zet
Cybersecurity
Cybersecurity
ONE
ONE Conference
Den Haag (inter)nationaal op de kaart, er wordt relevante
week: meer dan
week: circa
Conference:
(digitaal): circa
4.000 bezoekers
4.800 bezoekers
circa 3.450
1.200 bezoekers
(wetenschappelijke) kennis gedeeld en er is een hoogwaardig
bezoekers
stakeholderveld aanwezig. De ONE Conference draagt volgens gesprekspartners bij aan kenniscirculatie en het opdoen van
Tabel 10.
Overzicht bezoekersaantallen ONE Conference
(nieuwe) relaties. Daarnaast heeft het een positief effect op de citymarketing van Den Haag. Stakeholders vinden
Outcome
het daarin wel belangrijk dat er voor Haagse bedrijven ook
Het effect van de ONE Conference op de groei van het
profileringsmogelijkheid is op de ONE Conference.
veiligheidscluster is niet in directe zin te meten. Om de aannemelijkheid van het effect van deze interventie in kaart te
Diverse gesprekspartners zien de ONE Conference als een
brengen, kijken we naar in onderzoeken vastgestelde algemene
ontwikkeling die uitging vanuit de ministeries van J&V en EZK,
effecten die het organiseren van (meerdaagse) congressen
waar de gemeente Den Haag de afgelopen jaren op een goede
heeft op de organiserende stad. Die effecten worden als volgt
wijze op aangesloten is. Daarmee verstevigen zij de verbinding
getypeerd:
van Haagse bedrijven met het evenement en de verbinding met de stad Den Haag. Bedrijven en kennisinstellingen geven
•
Bestedings- en werkgelegenheidseffecten voor de regio
aan concrete klanten, leads en financieringskansen te hebben
(uitgaven voor logies, accommodaties, horeca, detailhandel,
overgehouden aan de ONE Conference.
vervoer, recreatie en cultuur). Bestaande onderzoeken schatten de gemiddelde besteding per bezoek bij meerdaagse congressen op € 1.200. Bij eendaagse congressen is dit € 90.21
21
35
LA Group 2017.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Analyse van het effect van de interventie Het effect van de ONE Conference op de groei van het veiligheidscluster is niet hard te maken. We hebben
Resultaten cyberweerbaarheid Cybersecurity in
2 sectorale events
3 projecten, waarvan
mkb (1 project)
mkb voor 5 sectoren
2 met mkb (o.a. digiwerkplaats) en 1 in de wijk (weerbaarheid
geconstateerd dat het wel aannemelijk is dat de ONE
cybercriminaliteit)
Conference een positief effect heeft op de positionering van het veiligheidscluster. Indirect geven bedrijven en instellingen aan hier zinvolle relaties aan over te houden,
Outcome
die potentieel kunnen bijdragen aan versterking van het
Ten aanzien van de cyberweerbaarheidsinitiatieven van de
veiligheidscluster. De toegevoegde waarde van de ONE
gemeente Den Haag zijn er geen gegevens beschikbaar over
Conference en de bijdrage van de gemeente Den Haag
de outcome-effecten die met de verschillende outputs zijn
daaraan kan bij gesprekspartners unaniem op een positief
gerealiseerd.
oordeel rekenen. Het is een evenement met (inter)nationale allure die positief afstraalt op de stad Den Haag en op vele
Onderzoeken die ingaan op het belang van cyberweerbaarheid
fronten zorgt voor meer verbinding. Dit is voor ons een
benadrukken dat cyberincidenten kunnen leiden tot
duidelijk teken dat deze (gemeentelijke) interventie een
maatschappijontwrichtende schade voor overheid, bedrijfsleven
positief effect heeft op het veiligheidscluster.
en burgers.23 Deloitte24 constateert dat cybercrime de Nederlandse economie jaarlijks € 10 miljard kost. Dit risico doet zich met name voor bij technologische bedrijven, de
Interventie 3: Bevorderen cyberweerbaarheid mkb
publieke sector, banken en nutsvoorzieningen. Ze signaleren
Output
dat ook de risico’s voor het mkb toenemen. We constateren dat
De gemeente Den Haag heeft verschillende resultaten tot
door te investeren in de cyberweerbaarheid van het mkb het
stand gebracht die een bijdrage leveren aan het bevorderen
aannemelijk is dat het risico op economische schade voor de
van cyberweerbaarheid bij het mkb in de stad. Op hoofdlijnen
betreffende bedrijven in de gemeente Den Haag beperkter is.
betreft het de volgende output: Daarnaast kan er sprake zijn van een effect wanneer •
De gemeente Den Haag heeft in 2020 de City Deal Lokale
gespecialiseerde Haagse cybersecuritybedrijven worden ingezet
Weerbaarheid Cybercrime gesloten met daarin achttien
voor het verbeteren van cybersecurity bij het mkb. We hebben
lokale projecten gericht op Digitaal Veilig in de Wijk, als
hier echter geen concrete gegevens van.
onderdeel van de Haagse Resilience strategie. De gemeente
•
•
•
Den Haag heeft via het resilience-programma een project
Beelden bij het effect van de interventie
met de politie en CCV over digitale veiligheid in de wijk.
In de gesprekken tekent zich het beeld af dat het bevorderen
Er is een roadmap cyberweerbaarheid opgesteld door de
van cyberweerbaarheid bij inwoners en mkb een logische en
Economic Board Zuid-Holland, waaraan de gemeente Den
relevante taak voor de gemeente is, die naast maatschappelijke
Haag een bijdrage heeft geleverd en betrokken is bij de
ook economische waarde kan hebben (doordat vraag en aanbod
uitvoering.
samenkomen). Gesprekspartners geven aan dat de acties rond
De gemeente heeft een cyberweerbaarheidsloket ‘Cyber
cyberweerbaarheid veel losse events en projecten betreffen.
Resilience Community Platform Den Haag’ waar bedrijven
Daarmee zijn individuele bedrijven en sectoren gericht
uit de stad terecht kunnen.
geholpen.
De gemeente levert een bijdrage aan het programma Cyber Kracht van stichting HSD. Het betreft een project met
De verbinding tussen het bevorderen van cyberweerbaarheid
een omvang van € 1,6 miljoen dat vanuit verschillende
in het mkb met (innovaties van) onderwijsinstellingen en
partijen wordt gefinancierd. Hier draagt onder meer de
bedrijven uit het veiligheidscluster kan in de ogen van een deel
EU (Kansen voor West), de provincie Zuid-Holland, de
van de gesprekspartners nog verder worden versterkt. Op die
MRDH en de Hogeschool Leiden en het Leiden Bio Science
manier kunnen innovaties uit het veiligheidscluster ten dienste
Park aan bij. De gemeente Den Haag draagt hier in 2020
gesteld worden aan (specifieke sectoren en) ondernemers in de
€ 25.000 aan bij en in 2021 en 2020 € 20.000 aan fte.
Haagse regio.
Het betreft hier de omvang van het gehele project gericht op talentontwikkeling en upskilling van het mkb. Dat omvat Cyberkracht, de uitrol binnen de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en het Digital Trust Center (DTC).
23 24
22
22
36
Cybersecurity Raad (2021). Integrale Aanpak Cyberweerbaarheid. Deloitte (2017). Cyber Value at Risk in the Netherlands.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Analyse van het effect van de interventie
Outcome
Het bevorderen van cyberweerbaarheid is niet enkel een
Ten aanzien van de initiatieven van de gemeente Den Haag
interventie met een potentieel effect op het realiseren van
om de groei en ontwikkeling van bedrijven te faciliteren door
de economische (groei)doelstellingen, maar draagt ook in
acquisitie en accountmanagement, constateren we de volgende
directe zin bij aan doelstellingen rond een (digitaal) veiliger
effecten waarmee een directe relatie met de gemeentelijke
stad. Als afgeleide daarvan voorkomt het ook economische
inspanningen te leggen is (mede ondersteund door de
schade.
inspanningen van IQ en stichting HSD).
Doordat de gemeente Den Haag op het vlak van
•
In de afgelopen 3 jaar zijn 14 bedrijven naar de regio
cyberweerbaarheid inzet op kleine doelgroepen/
Haaglanden gehaald (cijfers IQ en NFIA). De verwachting
sectoren, is deze interventie gericht en effectief om de
is dat deze 215 banen en meer dan € 20 miljoen aan
cyberweerbaarheid en daarmee de veiligheid te vergroten
investeringen opleveren. Daarnaast zijn er sinds 2019
bij de betreffende sectoren. Waar het gaat om versterking
29 nieuwe ICT & security start-ups bijgekomen
en groei van het veiligheidscluster (door het wegnemen van
(Techleap 2019).
groeibelemmeringen) in termen van economische groei is
•
Het investeringsfonds van DSTF heeft een omvang van
het effect van deze interventie lastiger vast te stellen. Het
€ 31 miljoen specifiek gericht op cybersecurity en IoT.
is aannemelijk dat het vergroten van cyberweerbaarheid
Met dit fonds worden de kansen voor startende
effectief is om schade aan economische groei te voorkomen,
ondernemers in de Haagse regio vergroot.
maar onduidelijk is in hoeverre dit ook heeft geleid tot meer economische groei bij de bedrijven in de stad.
Naast deze directe effecten is het aannemelijk dat de gemeentelijke interventie eveneens een bredere spin-off heeft ten aanzien van de groei van het aantal bedrijven en
Interventie 4: (Inter)nationale acquisitie en accountmanagement
de werkgelegenheid in de Haagse regio. We constateren verschillende positieve ontwikkelingen:
Output De gemeente Den Haag heeft verschillende resultaten tot stand
•
gebracht gericht op de groei en ontwikkeling van bedrijven in de stad. Op hoofdlijnen betreft het de volgende output:
In de regio Den Haag/Zuid-Holland bevindt zich het grootste aantal cybersecuritybedrijven.
•
De regio Den Haag telt, na de regio Amsterdam, de meeste nieuwe (cyber)security start-ups.25
•
•
De gemeente Den Haag heeft doorlopend
•
De economische impact van het veiligheidscluster is in
accountmanagement ingericht met accountmanagers die
de regio Den Haag de afgelopen vier jaar toegenomen
een-op-een in contact staan met Haagse bedrijven.
in termen van omzet (+29,5%), toegevoegde waarde
De gemeente financiert een programma van IQ gericht
(+13,8%), aantal banen (+9,9%) en aantal vestigingen
op internationalisering, om in het buitenland afzetmarkt
(+51,2%).
te creëren voor bedrijven in het veiligheidscluster. De
•
•
provincie Zuid Holland en stichting HSD zijn hierbij
Beelden bij het effect van de interventie
betrokken.
Gesprekspartners geven aan dat het
Daarnaast wordt samen met stichting HSD en IQ ingezet
internationaliseringsprogramma en de aanwezigheid van
op het project Invest & Trade om meer bedrijven bij het
het veiligheidscluster bijdragen aan het vestigingsklimaat
veiligheidscluster te betrekken.
voor bedrijven in de regio. Zij zien een belangrijke rol voor
De gemeente Den Haag heeft € 500.000 beschikbaar gesteld
IQ op regionaal niveau en voor RVO op nationaal niveau.
in het Dutch Security Tech Fund (vanuit stichting HEID)
De gesprekspartners zijn verdeeld over de vraag in hoeverre
voor ondersteuning van het Haagse mkb. Hiertoe zijn in
de gemeente hier zelf sterk op moet inzetten of beter kan
2019 gesprekken gestart met de gemeente Den Haag en
aansluiten bij bestaande initiatieven op dit vlak.
TIIN (fondsbeheerder). Naast de gemeente Den Haag is ook IQ ingestapt. TIIN Capital vestigt zich op de HSD Campus.
25
37
(Techleap 2021).
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Bezetting campus
Het accountmanagement vanuit de gemeente Den Haag wordt door verschillende bedrijven die met de gemeente in contact staan positief beoordeeld. Zij ervaren betrokkenheid vanuit de gemeente die hen ook op weg helpt als ze tegen vraagstukken
201626
2018
2019
2020
87,4%
85%
93%
58%
Tabel 11.
Bezettingsgraad HSD Campus
aanlopen. Outcome Analyse van het effect van de interventie
De gemeente Den Haag heeft in 2021 twee afzonderlijke
De gemeente Den Haag geeft aan dat de activiteiten op het
onderzoeken laten uitvoeren naar HSD Campus en de toekomst
vlak van (inter)nationale acquisitie en accountmanagement
van de IT&Security Campus in brede zin. Beide onderzoeken
een bijdrage dienen te leveren aan groei en meer banen
doen een aantal constateringen met betrekking tot het effect
door meer bedrijven aan te trekken en te helpen groeien.
van HSD Campus voor de gemeente Den Haag.
Over het algemeen is het aantal bedrijven en banen in de regio Den Haag de afgelopen jaren toegenomen. De inzet
•
Birch/Stec (2021) en BUCK (2021) constateren dat de HSD
op (inter)nationale acquisitie en accountmanagement
Campus succesvol is als ontmoetingsplek en als locatie voor
vanuit verschillende partijen lijkt daarin een
start-ups. De campus zorgt voor meer fysieke concentratie
positieve bijdrage te leveren. Ook ontsluiting van het
en interactie van bedrijven, studenten en professionals. Dit
financieringsnetwerk via het DSTF trekt naar verwachting
wordt gezien als een vruchtbare voedingsbodem voor het
meer (inter)nationale investeerders richting Den Haag en
cluster.
versterkt de positionering van het Haagse veiligheidscluster.