RIS314014 Bijlage 1 Rapport Evaluatie versterking veiligheidscluster Den Haag
Tekst van het document
RAPPORT
Een effectief veiligheidscluster na 2022 Evaluatie van de versterking van het veiligheidscluster in Den Haag
5 maart 2022
RAPPORT
Een effectief veiligheidscluster na 2022 Evaluatie van de versterking van het veiligheidscluster in Den Haag Anne van Heerwaarden Annelore Beukema Jeroen Boot
5 maart 2022
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ......................................................................4
1.1
Aanleiding .................................................................................................. 4
1.2
Opdrachtformulering en reikwijdte ....................................... 4
1.3
Aanpak en verantwoording ...........................................................5
1.4
Leeswijzer .....................................................................................................5
Bijlage 1: Verdieping van de onderzoeksbevindingen....... 23 4.
Gemeentelijke interventies in het veiligheidscluster...................................................24
4.1
Gemeentelijke beleidsdoelstellingen voor ontwikkeling van het veiligheidscluster ........................... 25
2.
Context van het veiligheidscluster en stichting HSD....................................................... 6
2.1
Het veiligheidscluster The Hague Security Delta (HSD) in een notendop......................................................................7
2.2 De gemeente Den Haag in relatie tot stichting The Hague Security Delta ..........................................................................9
4.2 Grootste gemeentelijke interventies....................................26
5.
Effect van de gemeentelijke interventies ...............................................................31
5.1
Vaststellen van het effect van de gemeentelijke interventies ................................................. 32
5.2 Effect van de gemeentelijke interventies ........................ 33
3.
Beantwoording onderzoeksvragen..................11
3.1
Welke grote interventies heeft de gemeente gepleegd in het veiligheidscluster?....................................... 12
3.2 Welk effect hebben de gemeentelijke interventies?.............................................................................................14 3.3 Welk effect hebben de gemeentelijke interventies?.............................................................................................18 3.4 Conclusie....................................................................................................20
3
5.3 Effect van stichting HSD .............................................................. 40
Bijlage 2 - 3: Documenten en gesprekspartners........................45 Lijst van bestudeerde documenten .............................................. 46 Lijst van gesprekspartners ......................................................................47
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
HOOFDSTUK 1
Inleiding 1.1
Aanleiding
1.2 Opdrachtformulering en reikwijdte
De afgelopen tien jaar heeft de gemeente Den Haag gewerkt aan verbreding van de economische basis van de stad. Een van
De gemeente Den Haag heeft de volgende onderzoeksvragen
de belangrijke pijlers hierbij is versterking van het veiligheids
geformuleerd die wij in deze evaluatie beantwoorden:
cluster: The Hague Security Delta. Bedrijven, kennisinstellingen en overheidsinstellingen werken daarin samen aan een veilige
1. Welke grote interventies heeft de gemeente gepleegd
digitale wereld. In het veiligheidscluster is stichting The Hague
in het veiligheidscluster?
Security Delta (hierna: stichting HSD) een centrale actor in het
2. Welk effect heeft dat gehad?
netwerk.
3. Hoe kijken de belangrijkste stakeholders naar het gevoerde beleid?
Aanleiding voor dit onderzoek is de commissiebrief ‘Clusterontwikkeling binnen de sector Veiligheid en relatie ten
Het onderzoek moet een beknopt en helder beeld opleveren
opzichte van HSD’ van 30 oktober 2018. Daarin is aangekondigd
van het effect van de grootste gemeentelijke interventies bij de
dat: “na drie jaar, in 2021, een beleidsevaluatie (incl. stake
ontwikkeling van het veiligheidscluster, met daarin specifiek
holderonderzoek) [wordt] uitgevoerd om de toegevoegde waarde
ook aandacht voor de subsidiëring van stichting HSD en een
van het beleid te bepalen. Aan de hand daarvan kan vervolgens
reflectie van de belangrijkste stakeholders op het gevoerde
een weloverwogen keuze worden gemaakt voor de beleidsinzet in
beleid.
de periode na 2022.” Onderdeel van deze beleidsinzet is de meerjarige subsidie aan stichting HSD, die na 2022 afloopt.
Het onderzoek betreft de periode 2019-2021. Voor deze periode
In 2022 zullen raad en college een keuze moeten maken of zij
is gekozen, omdat er na 2018 een aantal wijzigingen in de
nog financieel willen bijdragen aan de ontwikkeling van het
sturing op en financiering van stichting HSD is doorgevoerd.
veiligheidscluster in de periode na 2022 en zo ja, op welke
Hiermee is de relatie verzakelijkt en de stichting volledig op
wijze. Deze evaluatie is één van de bouwstenen om tot deze
afstand van de gemeente Den Haag geplaatst.
keuze te komen. Berenschot is gevraagd een onafhankelijke evaluatie uit te voeren naar het effect van de grootste gemeentelijke interventies in de ontwikkeling van het veiligheidscluster om de beleidsdoelen te behalen. Daarin is bijzondere aandacht voor de subsidierelatie met stichting HSD.
4
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
1.3 Aanpak en verantwoording
1.4 Leeswijzer
In dit onderzoek onderscheiden we feiten, beelden en analyse:
Dit onderzoeksrapport bestaat uit een beknopt hoofdrapport, een onderzoeksbijlage met een verdieping van de onderzoeks
•
De feiten zijn verkregen vanuit beschikbare documentatie.
bevindingen en een overzicht van geraadpleegde documentatie
Bij het uitvoeren van het onderzoek hebben we een groot
en gesprekspartners.
aantal documenten bestudeerd. Dit betreft een combinatie
•
van openbare bronnen en onderzoeken en documentatie die
In het hoofdrapport schetsen we de context van de betrok
de gemeente Den Haag en stichting HSD ons beschikbaar
kenheid van de gemeente Den Haag bij het veiligheidscluster.
hebben gesteld. In bijlage 2 is een lijst met gebruikte
Vervolgens beantwoorden we de onderzoeksvragen. In de
documenten opgenomen.
onderzoeksbijlage onderbouwen we de centrale bevindingen en
We geven beelden weer. Dit zijn ervaringen, inzichten,
analyse uit het hoofdrapport en werken we deze nader uit.
overwegingen en meningen van betrokkenen. Deze beelden hebben we opgehaald in individuele interviews en in een aantal groepsgesprekken. Zo hebben we gesprekken gevoerd met de gemeente Den Haag, stichting HSD en diverse stakeholders uit het veiligheidscluster afkomstig uit het bedrijfsleven, onderwijs en de overheid. In die gesprekken zijn we ingegaan op de grootste gemeentelijke interventies en het effect daarvan op de ontwikkeling van het veiligheidscluster. Een lijst met geïnterviewde personen is in bijlage 3 opgenomen. De beelden hebben we beoordeeld aan de hand van de volgende vragen: -
Is de informatie afkomstig van meerdere personen?
-
Is de informatie onderling congruent?
-
Zijn er schriftelijke bronnen die de informatie aannemelijk maken?
-
Is de informatie logisch en consistent?
-
Hoe meer van deze vragen met ‘ja’ beantwoord zijn, hoe relevanter en betrouwbaarder het beeld is. Op basis van die uitkomsten hebben we de beelden laten meewegen in onze analyse.
•
Op basis van feiten en beelden komen we tot onze (onafhankelijke) analyse.
5
HOOFDSTUK 2
Context van het veiligheidscluster en stichting HSD In dit hoofdstuk gaan we nader in op de context van de gemeentelijke betrokkenheid bij het veiligheidscluster. Allereerst schetsen we op hoofdlijnen een beeld van het veiligheidscluster en de rol van de gemeente daarbinnen. Vervolgens karakteriseren we de gemeentelijke relatie met stichting HSD. Zo ontstaat een overzicht van de context waarbinnen de gemeente Den Haag interventies in het veiligheidscluster pleegt.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Figuur 1.
Veiligheidscluster in Den Haag (bron: Policy Research, 2020)
en lokale overheidsorganisaties, bedrijven in verschillende soorten en maten en kennis- en onderwijsinstellingen.
2.1 Het veiligheidscluster The Hague Security Delta (HSD) in een notendop
Ook netwerkorganisaties, ontwikkelingsmaatschappijen en investeerders maken deel uit van het veiligheidscluster. Policy Research (2020) heeft de economische impact van het veiligheidscluster in beeld gebracht (zie tabel 1). De omzet van
The Hague Security Delta
het cluster lag in 2020 op circa € 3 miljard met een toegevoegde
The Hague Security Delta is een netwerk van bedrijven,
waarde van € 1,4 miljard, en is goed voor 16.700 banen en
overheidsorganisaties en kennisinstellingen in de
meer dan 600 vestigingen. De economische impact van het
veiligheidssector, die zich samen sterk maken voor een digitaal
veiligheidscluster in de regio Den Haag is de afgelopen vier
weerbaarder Nederland, het versterken van de Nederlandse
jaar toegenomen in termen van omzet (+29,5%), toegevoegde
economie en het creëren van werkgelegenheid. Inmiddels
waarde (+13,8%), aantal banen (+9,9%) en aantal vestigingen
telt dit netwerk ongeveer 280 partijen die kennis delen
(+51,2%). Deze stijging is in lijn met de ontwikkeling in de rest
en samenwerken aan innovatieve veiligheidsoplossingen,
van Nederland. Daar wordt een vergelijkbare groei geconstateerd
die ook (inter)nationaal kunnen worden uitgerold. Het
op het vlak van omzet, toegevoegde waarde, banen en
veiligheidscluster richt zich in het bijzonder op inhoudelijke
vestigingen. Kortom: het veiligheidscluster in Den Haag groeit,
terreinen als nationale veiligheid, cybersecurity, forensics en
maar dat geldt ook voor de rest van Nederland. Den Haag steekt
bescherming van vitale infrastructuur. Het veiligheidscluster is
daar getalsmatig niet beter, maar ook niet slechter, bij af.
1
sterk verankerd in Den Haag en directe omgeving en heeft een fysieke ontmoetingsplek: de HSD Campus, eveneens in Den
Het Haagse veiligheidscluster groeit het sterkst op de
Haag.
deelsectoren ‘cybersecurity’ en ‘urban security’. Verschillende onderzoeksrapporten (Gartner 2020, KPMG 2020, Kansen
Verschillende rapporten (KPMG,2020;, Birch 2019, Kansen
voor West 2020) geven aan dat de zakelijke markt voor digitale
voor West 2020) typeren het veiligheidscluster als een uniek
veiligheid ook de komende jaren door blijft groeien. In de
en sterk cluster in Den Haag, mede vanwege de geografische
regio Den Haag/Zuid-Holland bevindt zich het grootste aantal
nabijheid van de HSD-campus en omdat deze verschillende
cybersecuritybedrijven (zie figuur 2). Na de regio Amsterdam
partijen in het veiligheidsdomein verbindt. Het cluster bestaat
worden zijn hier ook de meeste (cyber)security start-ups
uit een combinatie van internationale, nationale, regionale
(Techleap 2021). Andere veiligheidsclusters bevinden zich in de regio Amsterdam, regio Utrecht, regio Eindhoven en regio
1
7
www.securitydelta.nl
Twente.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Economische impact
2016
2020
Groei DH 2016-2020
Groei NL 2016-2020
Omzet
€ 2,27 miljard (32% van NL)
€ 2,94 miljard (32% van NL)
+ 29,5%
+ 28%
Toegevoegde waarde
€ 1,23 miljard (32% van NL)
€ 1,4 miljard (31% van NL)
+ 13,8%
+ 21%
Aantal banen
15.200 wzp (25% van NL)
16.700 wzp (24% van NL)
+ 9,9%
+ 14%
406 (10% van NL)
614 (10% van NL)
+ 51,2%
+ 51%
Aantal vestigingen Tabel 1.
Economische impact van het veiligheidscluster (bron: Policy Research 2020)
Naast de economische groei heeft het veiligheidscluster
De stichting HSD heeft volgens de statuten ten doel de
zich de afgelopen jaren ook in termen van volwassenheid
krachten van overheden, bedrijven en kennisinstellingen te
doorontwikkeld. Birch Consultants constateert dat het
bundelen, zowel nationaal als internationaal, teneinde een
veiligheidscluster zich ontwikkelt, maar dat het nog niet het
bijdrage te leveren aan een veiliger wereld en daarmee tevens
stadium van volwassenheid heeft bereikt (waarbij de groei
meer bedrijvigheid en meer banen te creëren, in het bijzonder
van het cluster stabiliseert en waarbij regionale netwerken en
in de regio Den Haag.4 De stichting tracht haar doel onder
interactie tussen bedrijven de belangrijkste kenmerken van het
meer te bereiken door het:
cluster zijn). Ten aanzien van clusterversterking wordt gesteld dat de meeste clusters en campussen minstens tien tot vijftien
1. stimuleren en faciliteren van kennisdeling en het verbinden
jaar nodig hebben om hun bestaansrecht aan te tonen, waarna zij op eigen kracht verder kunnen (Birch 2019, 2020).
van overheden, bedrijven en kennisinstellingen 2. opzetten van innovatieprogramma’s waar partijen vanuit het gehele veiligheidsdomein in mogen participeren via het
Stichting HSD
HSD-samenwerkingsmodel: vraaggestuurd, doelgericht en
De versterking van het veiligheidscluster is in 2010 vanuit een
op basis van vertrouwen
consortium van initiatiefnemers opgestart als onderdeel van
3. bouwen van (inter)nationale kennis- en handelsbruggen
het project ‘Pieken in de Delta’ , gericht op de economische
4. bieden van toegang aan HSD-partners tot kennis, innovatie,
2
ontwikkeling van de Zuidelijke Randstad. Dit project had tot doel de verbindingen binnen het veiligheidsnetwerk door te
markt, talent en financiering en kapitaal 5. aantrekken van (inter)nationale talenten, investeerders,
ontwikkelen tot een duurzaam en groeiend economisch cluster.
congressen, bedrijven en organisaties, mede door het
Naar aanleiding van ‘Pieken in de Delta’ is in 2013 actief
positioneren van HSD.
gestuurd op doorontwikkeling van het veiligheidscluster door randvoorwaardelijke investeringen te doen om economische
Stichting HSD bestaat uit een raad van toezicht, een
ontwikkeling te stimuleren. In 2013 is de stichting HSD
bestuurder/algemeen directeur, een MT en een bureau
opgericht, met de gemeente Den Haag als een van de
(HSD Office). Daarnaast adviseert een raad van advies de
‘founding fathers’. Sindsdien fungeert de stichting HSD als een
algemeen directeur over de thematische programmering van
centrale actor in het netwerk om samen met de stakeholders
HSD en de inhoudelijke strategische koers. Partners uit het
in het veiligheidscluster invulling te geven aan de verdere
veiligheidsnetwerk kunnen zich als HSD-partner aansluiten bij
doorontwikkeling van het veiligheidscluster.
de stichting. HSD Office is het uitvoerend bureau van stichting
3
HSD en heeft tot taak de doelen van de stichting te realiseren. De financiering van de stichting bestaat uit subsidies, projectfinanciering en partnerbijdragen. Alle partners dragen zo bij aan de bekostiging en instandhouding van de faciliterende en uitvoerende organisatie HSD Office.
2
3
8
NO, Twynstra Gudde, Haagse Hogeschool, The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS), Kamer van Koophandel Den Haag, Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en het West Holland Foreign Investment Agency (nu NFIA) en vervolgens gemeente Den Haag, Siemens, Thales, Fox-IT, Trigion en het Ministerie van Veiligheid & Justitie. Commissiebrief ‘Aanbieding van onderzoeksrapport over stichting HSD’ van 8 maart 2018.
4
Statuten stichting The Hague Security Delta (www.securitydelta.nl/nl/statutes).
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Gemeente Den Haag5
stichting HSD. Via de subsidievoorwaarden stuurt zij op
De gemeente Den Haag heeft ten aanzien van het veiligheids
de toegevoegde waarde van stichting HSD voor de Haagse
cluster enerzijds een faciliterende en stimulerende rol.
economie.
Anderzijds is zij, vanuit haar maatschappelijke doelstelling om de stad zo veilig mogelijk te maken, zelf ook eindgebruiker van
Sturing op stichting HSD vanuit de subsidierelatie
innovaties op het gebied van veiligheid.6 Samenwerking (met
Tot 2018 vroeg de stichting HSD jaarlijks een exploitatiesubsidie
private partners en andere overheden) zijn daarin in haar ogen
aan bij de gemeente op basis van haar jaarwerkplan. In 2018
van belang. De ambitie van de gemeente is om steeds meer
heeft de gemeente Den Haag de precieze uitdagingen van
te bewegen naar een meer netwerkende en ondersteunende
het veiligheidscluster in kaart gebracht. Sinds 2019 vraagt
overheid, waarbij het cluster steeds autonomer wordt en de
de gemeente aan de stichting HSD plannen te formuleren
gemeente veelbelovende initiatieven faciliteert en ondersteunt.
om de volgende vier door haar geïdentificeerde uitdagingen (groeibelemmeringen) het hoofd te bieden:
De gemeente Den Haag heeft vanuit bovengenoemde rol de afgelopen jaren samen met haar partners gewerkt aan
•
de ontwikkeling van het veiligheidscluster. Daartoe heeft
Meer innovatiesamenwerking (inclusief valorisatie/ vermarkting).
zij verschillende beleidsinterventies gedaan, waarvan we de
•
Het tekort aan talent.
belangrijkste behandelen in hoofdstuk 3.
•
Het tekort aan financieringsmogelijkheden.
•
Meer bedrijven aantrekken en helpen groeien.
2.2 De gemeente Den Haag in relatie tot stichting The Hague Security Delta
Met stichting HSD maakt de gemeente vanuit de subsidievoorwaarden afspraken over financiering, activiteiten, te behalen resultaten, doelstellingen, communicatie en verantwoording ten aanzien van deze uitdagingen. Over de subsidierelatie is in de commissiebrief uit 2018 opgenomen
Herziene governance gemeente Den Haag en
dat de doelstellingen en activiteiten waar de stichting
stichting HSD per 1 januari 2019
HSD subsidie voor aanvraagt aan dienen te sluiten op de
Het college van B&W heeft in 2013 besloten tot oprichting
doelstellingen, actielijnen en projecten van de gemeente
van de stichting The Hague Security Delta , met als doel een
Den Haag. Op outputniveau gaat het dan bijvoorbeeld om
internationaal aansprekend veiligheidscluster te realiseren.
het aantal innovatietrajecten dat stichting HSD start tussen
Stichting HSD is, zoals eveneens bekrachtigd is in het
overheden, kennisinstellingen en bedrijven in Den Haag
coalitieakkoord 2019-2022, voor de gemeente Den Haag
of om het aantal Haagse bedrijven dat stichting HSD heeft
‘een belangrijk voertuig’ voor de doorontwikkeling van het
geholpen bij het vinden van nieuwe partners, werknemers,
veiligheidscluster.
groeifinanciering of Europese subsidies. Op outcome-niveau
7
8
kan worden gekeken naar (de bijdrage van stichting HSD aan) Per 1 januari 2019 zijn wijzigingen in de governance van
de werkgelegenheidsontwikkeling. In de praktijk gebeurt dit in
stichting HSD doorgevoerd, waarmee de relatie tussen de
samenspel met stichting HSD, waarbij de stichting een jaarplan
gemeente Den Haag en stichting HSD is herzien en verzakelijkt.
opstelt dat de gemeente opneemt in het vaststellen van de
Deze verzakelijking sloot volgens Galan Groep goed aan
subsidievoorwaarden.
bij de volgende volwassenheidsfase waarin stichting HSD als organisatie terechtkwam. Waar de gemeente tot eind
In de subsidievoorwaarden aan stichting HSD is tevens
2018 zowel partner en bestuurder was in stichting HSD als
opgenomen dat de diverse aanbevelingen uit de onderzoeken
subsidiënt, is per 1 januari ervoor gekozen de gemeente en
van Bureau Gateway, Galan Groep en Panteia systematisch
andere ‘founding fathers’ geen rol meer in het bestuur of de
worden geïmplementeerd en dat stichting HSD hierover
toekomstige raad van toezicht van stichting HSD te geven.
rapporteert in de nieuwe meerjarenstrategie en jaarverslagen.
Sindsdien heeft de gemeente enkel een subsidierelatie met 5 6 7 8
9
Commissiebrief ‘Clusterontwikkeling binnen de sector Veiligheid en relatie ten opzichte van HSD’ van 30 oktober 2018. Strategie en Actieprogramma Veiligheidscluster 3.0 2021-2030. Zie besluit RIS nr. 258493. Commissiebrief ‘Aanbieding van onderzoeksrapport over stichting HSD’ van 8 maart 2018.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Verantwoording door stichting HSD
Meerjarige subsidie stichting HSD tot en met 2022
De subsidie wordt jaarlijks door stichting HSD verantwoord.
In 2018 was de taxatie van de gemeente dat ondersteuning van
Hiertoe levert de stichting verantwoordingsrapportages op,
het cluster Veiligheid vanuit de gemeente ook in financiële zin
waarin zij helder maakt op welke wijze de subsidie is benut
voorlopig nodig zal zijn. Stichting HSD kon op dat moment nog
en welke output en vast te stellen outcome is gerealiseerd ten
niet zonder ondersteuning van de gemeente bestaan. De zorg
behoeve van de gemeentelijke doelstellingen. Hierover vindt
destijds was: het borgen van de continuïteit van bedrijfsvoering
gedurende het jaar een gestructureerd gesprek plaats tussen de
en de neutraliteit en toegankelijkheid van de organisatie HSD.
gemeente Den Haag en het bestuur van stichting HSD.
De gemeente geeft aan dat stichting HSD zonder meerjarige financiële zekerheid te afhankelijk wordt van de flexibele inhuur
Stichting HSD overlegt jaarlijks in april de volgende
van personeel. Dit gaat ten koste van de kwaliteit en slagkracht.
verantwoordingsdocumenten:
Daarnaast speelt de vrees dat stichting HSD te zeer afhankelijk wordt van de individuele belangen van (private) partners, in
•
Een verslag waaruit blijkt dat de activiteiten conform
plaats van het algemeen belang.
aanvraag en jaarplan zijn uitgevoerd en aan de •
•
subsidievoorwaarden is voldaan.
De gemeente heeft daarom een meerjarige overeenkomst met
Een financieel overzicht van de activiteiten uit de aanvraag
stichting HSD opgesteld om de benodigde basisfinanciering
en het jaarplan en de hieraan verbonden uitgaven en
voor de periode 2019-2022 te garanderen. Uitgangspunt zijn
inkomsten.
de volgende bedragen die de komende jaren, verbonden aan
Een verklaring van een accountant waarin staat dat de
de subsidievoorwaarden, beschikbaar worden gesteld: 2019:
realisatie van het project overeenkomstig verplichtingen is
€ 1 miljoen; 2020: € 750.000; 2021: € 750.000 en 2022:
uitgevoerd en dat de uitgaven en inkomsten en de subsidie
€ 500.000. Deze meerjarige overeenkomst loopt na 2022 af.
conform de voorwaarden zijn besteed. •
Een bestuursverklaring waarin is aangegeven dat de ontvangen subsidie is besteed aan het doel waarvoor deze is verstrekt. Dit omvat tevens een verklaring inzake de maximum bezoldiging in de zin van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector.
•
Een jaarrekening en een controleverklaring van getrouwheid en rechtmatigheid van de accountant.
Naast de jaarlijkse verantwoordingscyclus is er een tussentijdse verantwoording door middel van een schriftelijke halfjaarsrapportage (inhoudelijk en financieel) met daarin specifieke aandacht voor de voortgang op voorgaande punten. Deze rapportage dient voor september van het betreffende kalenderjaar ingediend te worden en wordt eveneens mondeling besproken.
10
HOOFDSTUK 3
Beantwoording onderzoeksvragen In dit hoofdstuk geven we een beknopt antwoord op elk van de onderzoeksvragen. Allereerst beschrijven en analyseren we de grote gemeentelijke interventies (3.1). Vervolgens gaan we in op de effecten van de gemeentelijke interventies op de ontwikkeling van het veiligheidscluster (3.2). Vervolgens benoemen we de beelden en reflecties van stakeholders op het gemeentelijk beleid en de gemeentelijke interventies ten aanzien van het veiligheidscluster (3.3). We sluiten dit hoofdstuk af met een korte conclusie (3.4). In onderzoeksbijlage 1 treft u een verdieping aan op de beantwoording van de onderzoeksvragen.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
3.1 Welke grote interventies heeft de gemeente gepleegd in het veiligheidscluster?
Interventie
Toelichting
1. Bevorderen van
Acties die erop gericht zijn het delen van kennis
kennis en innovatie
en innovaties tussen publieke en private partijen
in de stad
te versterken en de innovatieketen op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau te
3.1.1
Feitelijke beschrijving gemeentelijke interventies
verbeteren (valorisatie). 2. ONE Conference
Een meerdaags internationaal congres voor actoren op het vlak van cybersecurity en tevens
De gemeentelijke interventies zijn gericht op het realiseren
een van de grootste internationale conferenties over dit onderwerp. Deelnemers komen vanuit
van verdere groei van het veiligheidscluster. De gemeentelijke
het bedrijfsleven, onderwijs- en kennisinstellingen
doelstellingen voor de doorontwikkeling van het
en overheden. De conferentie gaat zowel over
veiligheidscluster komen voort uit het economisch beleid van
het versterken van cybersecurity als over de
de gemeente. De inspanningen sluiten volgens de gemeente
economische kansen binnen het cyberdomein
Den Haag eveneens aan op verschillende andere doelstellingen uit het economisch beleidskader Economische Visie Den Haag+
3. Cyberweer
De gemeente Den Haag zet zich in op het
baarheid mkb
bevorderen van de cyberweerbaarheid van
versterken
ondernemers en inwoners in de stad en regio.
2030 en de Economische Uitvoeringsagenda 2019-2022.
Daarin richt de gemeente zich in het bijzonder op het midden- en kleinbedrijf in verschillende sectoren, om het ondernemersklimaat in de stad
De aanpak van de gemeente richt zich op de zogeheten groei
te versterken.
belemmeringen van het veiligheidscluster. Deze aanpak is in
4. Internationale
De gemeente Den Haag richt zich op het
de Strategie en Actieprogramma Veiligheidscluster 3.0 langs
acquisitie, account
aantrekken van nieuwe bedrijven, en (in
management en
omgekeerde richting) helpt Haagse bedrijven
financiering
actief te worden in het buitenland. Daarnaast
volgende actielijnen met onderliggende acties uitgewerkt:
zet de gemeente in op het bevorderen van groei van bedrijven die in Den Haag gevestigd
1. Vernieuwen door meer innovatiesamenwerking
zijn, onder meer door het versterken van
(inclusief valorisatie/vermarkting) (elf lijnen met acties).
financieringsmogelijkheden. 5. HSD Campus
2. Meer talent opleiden, aantrekken en behouden
positioneert deze actief als innovatiecentrum voor veiligheid. De campus is een fysieke locatie
(inclusief afstemming mismatch arbeidsmarkt)
van circa 4.000m2 in het HeadQuarter-gebouw
(wordt opgepakt in separate talentstrategie).
bij Laan van NOI. De gemeente verhuurt deze
3. Meer publieke en private financiering aantrekken
campus aan bedrijven (thans: 23). Ook stichting HSD is op de fysieke campus gehuisvest. De
(acht lijnen met acties).
campus dient als ruimte voor ontmoeting en
4. Groei en banen door meer bedrijven aan te trekken
evenementen, voor start-ups en ondersteunende diensten en maakt deel uit van de bredere
en te helpen groeien (twaalf lijnen met acties). Per actielijn geeft de gemeente aan dat “wordt bepaald welke
De gemeente beheert de HSD Campus en
IT&Security Campus Laan van NOI. 6. Stichting HSD
De gemeente subsidieert stichting HSD voor het opzetten en uitvoeren van activiteiten
doelstellingen en activiteiten noodzakelijk zijn (output) om bij
die bijdragen aan de doelstellingen voor doorontwikkeling van het veiligheidscluster. Het
te dragen aan verdere economische ontwikkeling van de sector in
betreft een gelaagde interventie. De gemeente
Den Haag (outcome)”. De gemeente definieert in totaal 76
subsidieert stichting HSD, waarmee er binnen
activiteiten die bijdragen aan de doorontwikkeling van het
het veiligheidscluster een centrale netwerkactor wordt gefinancierd. Daarnaast wordt stichting
veiligheidscluster.
HSD als vehikel voor de gemeente Den Haag ingezet om allerlei (inhoudelijke) activiteiten
Op basis van (een samenstelling van) de activiteiten die de
te realiseren vanuit de beschikbaar gestelde
gemeente gedurende de evaluatieperiode heeft ontplooid,
subsidie, die op hun beurt een bijdrage leveren aan de gemeentelijke doelstellingen voor
hebben we de zes grootste gemeentelijke interventies
doorontwikkeling van het veiligheidscluster.
geïdentificeerd. ‘Groot’, omdat ze in termen van financiële of personele inzet (tijd) een groot aandeel van de gemeentelijke inzet in het veiligheidscluster betreffen. Onderstaande tabel geeft de grootste gemeentelijke interventies op hoofdlijnen weer.
12
Tabel 2.
Grootste gemeentelijke interventies in het veiligheidscluster
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Tabel 3 toont een overzicht van de totale omvang van de
mogelijkheden voor bedrijven te creëren om kansen te benutten
gerealiseerde investeringen in het veiligheidscluster in de
(opportunities). De focus ligt daarmee in mindere mate op
afgelopen jaren (exclusief personele inzet).
het aan de voorkant vaststellen van gemeentelijke interventies (outputs) in relatie tot economische groei. Dat is namelijk niet
2019
2020
2021
goed kenbaar en te bepalen. De focus ligt op het wegnemen van
Geraamde investering
€ 1,45
€ 1,38
€ 1,90
zogenoemde ‘collectieve-actie’ problemen.
veiligheidscluster
miljoen
miljoen
miljoen
1. Bevorderen kennis
€ 27.000
€ 147.0009
€ 19.000
€ 248.000
€ 57.00010
€ 150.00011
N/a
€ 47.000
€ 10.00012
€ 51.000,-
€ 75.000
€ 100.000
in de stad 2. ONE Conference 3. Bevorderen cyberweerbaarheid mkb 4. Internationalisering,
Vanuit deze economische stroming moet de overheid zich richten op een continu leerproces waarin knelpunten en kansen worden geïdentificeerd voor bedrijven, investeerders, kennisinstellingen en (potentiële) werknemers om tot actie over te gaan en van daaruit kijken hoe daar adequaat op kan worden ingespeeld. Zeker met het oog op de dynamische
accountmanagement en financiering
context waarbinnen clusters zich ontwikkelen. Dit betekent dat
5. HSD Campus13
€ 78.000
€ 254.000
€ 882.000
de overheid zich niet zou moeten richten op het vergroten van
6. Stichting HSD
€ 1 miljoen
€ 750.000
€ 750.000
innovatiesamenwerking en kijken wat daar in algemene zin de
Tabel 3.
Overzicht omvang gerealiseerde investeringen veiligheidscluster
beste interventie voor is, maar dat ze samen met partners moet onderzoeken welke factoren belemmeren dat dit binnen het
Op dit moment zijn bij de gemeente Den Haag drie
cluster niet (vanzelf) tot stand komt. Om vervolgens te bepalen
personen werkzaam ten behoeve van het veiligheidscluster:
hoe die factoren verholpen kunnen worden. De overheid
één programmamanager, één beleidsmedewerker en één
kan dan de factoren elimineren die de markt niet uit zichzelf
accountmanager (in totaal 3 fte). Daarnaast wordt 0,8 fte
wegneemt. Hiervoor kunnen meerdere interventies geschikt
ingehuurd (de campusmanager).
zijn. Belangrijk is te bepalen hoe de gekozen interventie een bijdrage levert aan het wegnemen van belemmeringen of het
3.1.2 Analyse van de gemeentelijke interventies
benutten van kansen kan stimuleren. Vervolgens moet worden
Een erkende manier voor overheden om een economie te
gekeken of die belemmering ook daadwerkelijk uit de weg
versterken, is aan te sluiten bij clusters. De overheid kan
geruimd wordt en of dat dan tot de gewenste groei leidt.
de ontwikkeling van clusters ondersteunen om de positieve effecten voor de regionale economie te vergroten. Om de
Er is reeds het een en ander bekend over knelpunten die
gemeentelijke interventies in relatie tot de gemeentelijke
optreden in de ontwikkeling van clusters. Verschillende
doelstellingen goed te kunnen duiden, is het van belang
onderzoeken stellen dat clusters in sterke mate afhankelijk
dit te bezien vanuit de bestaande inzichten rondom
zijn van randvoorwaarden als nieuwe kennis, nieuw talent,
clusterontwikkeling.
netwerken en leiderschap om productieve groei te kunnen realiseren. Als één element achterblijft, kan het hele cluster
De economische stroming ten grondslag aan
uit balans raken. Het wegnemen van deze groeibelemmeringen,
clusterontwikkeling gaat ervan uit dat de overheid op basis van
het versterken van het organisatorisch samenwerkingsvermogen
‘moderne industriepolitiek’ moet inzetten op het versterken
van het cluster en het inrichten en verbeteren van specifieke
van strategische samenwerking met het bedrijfsleven en
randvoorwaarden zoals campussen, worden in de literatuur
kennisinstellingen, significante knelpunten voor groei moet
geïdentificeerd als relevante interventies om de groei van
identificeren en – samen met private partners - dient te
clusters te versterken.
kijken en te ontdekken welke interventies het meest passend zijn om die knelpunten (costs) weg te nemen en ruimte en
Wij hebben de gemeentelijke interventies in relatie tot de gemeentelijke doelstellingen door deze bril geanalyseerd.
9 10 11 12
13
13
Het bedrag voor innovatie in 2020 is de valorisatieregeling, waarmee Den Haag een aantal haarbaarheidsstudies heeft gefinancierd om innovaties naar de markt te brengen. Online editie Deels digitaal, een aantal activiteiten ging niet door De bedragen voor bevorderen cyberweerbaarheid zijn in deze jaren nog laag, maar nemen sterk toe na 2021, nadat de regionale Roadmap Cyberweerbaarheid in uitvoering is gegaan. Daarom is bevorderen cyberweerbaarheid mkb genoemd als ‘grote interventie’, ondanks dat de bedragen nu nog klein zijn. Het bedrag voor de campus fluctueert sterk rondom de € 250.000 die Den Haag begroot, door een huurkorting in 2019 en de gevolgen van corona in 2021.
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
3.2 Welk effect hebben de gemeentelijke interventies?
•
Twee groepen academisch onderzoekers hebben subsidie ontvangen op basis van de valorisatieregeling die samen met NWO door de gemeente Den Haag is opgezet. De
Clusterontwikkeling wordt gekenmerkt door een
onderzoeken richten zich op het vergroten van de veiligheid
complex samenspel van interacties. Een cluster is een
van software-ecosystemen door het beter registreren van
dynamische wisselwerking tussen partijen (onderzoeks- en
kwetsbaarheden in software en het anonimiseren van
kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheidsorganisaties)
privacygevoelige gegevens in grote dataverzamelingen.
en de randvoorwaarden in een cluster (onder andere de
Dat gaat (op termijn) tot effect leiden voor het
aanwezigheid van kennis, bedrijven, innovatie, talent en
veiligheidscluster. We hebben niet kunnen vaststellen in
financiering), die zelf ook veranderlijk zijn. Door deze
welke mate dit ook tot brede(re) spin-off leidt.
complexiteit is er bij clusterontwikkeling nooit sprake van
•
De gemeente Den Haag werkt bij initiatieven veel
volledige zekerheid en voorspelbaarheid van het effect
samen met andere partijen om kennis te delen en
van interventies, maar bestaat er altijd (enige mate van)
onderzoeksprogramma’s op te stellen. Het is aannemelijk dat
onvoorspelbaarheid, onzekerheid en onkenbaarheid. Daarnaast
hier indirecte effecten uit voortkomen. De mate waarin dit
hangt het effect van een gemeentelijke interventie niet alleen
ook tot valorisatie en brede toepassing leidt is niet goed vast
af van ‘goede plannen opstellen en uitvoeren’, maar ook van
te stellen.
adequaat inspelen op veranderende omstandigheden. Ten aanzien van de gemeentelijke interventie constateren we Om de effecten van de gemeentelijke interventies te kunnen
dat het verbinden van hoogwaardige innovaties en kennis
duiden, hebben we gekeken naar effecten die empirisch
tussen kennisinstellingen, bedrijfsleven en inwoners van
vastgesteld kunnen worden (op basis van feiten) en effecten
Den Haag nog minder goed tot stand komt. Daar ligt wel een
waarvan het aannemelijk is dat de gemeentelijke interventie hier
behoefte van partijen in het veiligheidscluster. De gemeentelijke
een bijdrage aan heeft geleverd (op basis van feiten en beelden),
interventie, die in financiële omvang beperkt is, lijkt in mindere
zonder dat dit empirisch met volledige zekerheid vast te stellen
mate op die behoefte in te spelen, waardoor de robuustheid
is.
en de spin-off van deze interventie beperkt in effect is bij het wegnemen van de bestaande groeibelemmeringen.
In deze paragraaf gaan we in op de effecten van genoemde gemeentelijke interventies op de gemeentelijke doelstellingen
Bevinding 2: ONE Conference heeft positief effect op
voor versterking van het veiligheidscluster. Een uitgebreidere
uitstraling Den Haag met toegevoegde waarde en
beschrijving van de feiten, beelden en analyse die hieraan ten
kansen voor deelnemers vanuit veiligheidscluster
grondslag ligt, treft u in de onderzoeksbijlage.
De ONE Conference over cybersecurity heeft de afgelopen jaren steeds 3.000 tot 5.000 (inter)nationale bezoekers getrokken.
Bevinding 1: Bevorderen van kennis en innovatie
De bezoekersaantallen daalden in het eerste coronajaar 2020
in de stad leidt tot kleinschalige effecten die breed
sterk als gevolg van het digitaal organiseren van het evenement.
gewaardeerd worden. Brede spin-off en robuust effect in
In 2021 is de ONE Conference voor het eerst als hybride
wegnemen groeibelemmering lijkt vooralsnog beperkt
evenement georganiseerd, met circa 500 fysieke bezoekers en
De aanwezigheid van kennis en innovatie zijn belangrijke
1.300 online bezoekers.
randvoorwaarden voor de groei van het veiligheidscluster. Den Haag heeft als stad een gunstige uitgangspositie wat betreft
We hebben geconstateerd dat het aannemelijk is dat de ONE
aanwezige kennis- en onderzoeksinstellingen.
Conference in bredere zin een impuls geeft aan het verdiepen van het imago van internationale stad van vrede en recht
Het is aannemelijk dat het opzetten of faciliteren van
en de bredere economische bloei van de stad in verband met
innovatieprogramma’s en projecten een bijdrage levert aan de
bestedingseffecten en effecten op de economische (aantrekkings)
beschikbare kennis en innovatiemogelijkheden. Via stichting
kracht van de regio. We constateren dat in het coronajaar 2020
HSD zet de gemeente Den Haag eveneens in op het bevorderen
het effect van de ONE Conference vanzelfsprekend minder is
van kennis en innovatie. Kijkend naar de outcome die de
geweest dan wanneer het in fysieke vorm had plaatsgevonden.
gemeente Den Haag ten aanzien van deze interventie heeft
Indirect zien we dat bedrijven en instellingen aangeven hier
gerealiseerd, stellen we vast dat:
zinvolle relaties aan over te houden, die potentieel kunnen bijdragen aan versterking van het veiligheidscluster.
14
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
De toegevoegde waarde van de ONE Conference en de bijdrage
beelden vinden we het aannemelijk dat het vergroten van
van de gemeente Den Haag daaraan kan bij gesprekspartners
cyberweerbaarheid effectief is om schade aan economische
unaniem op een positief oordeel rekenen. Het is een evenement
groei te voorkomen, maar het is niet hard te maken in hoeverre
met (inter)nationale allure, wat positief afstraalt op de stad
dit ook heeft geleid tot significante economische groei bij
Den Haag en op vele fronten zorgt voor meer verbinding.
meerdere bedrijven in de stad. Deze interventie speelt wel
Dit is voor ons een duidelijk teken dat deze (gemeentelijke)
proactief in op potentiële belemmeringen in de economische
interventie een positief effect heeft op potentiële kansen
groei van Den Haag. Bovendien merken wij op dat deze
binnen het veiligheidscluster.
interventie pas eind 2021 echt op stoom is gekomen, met de toekenning van Cyberkracht en Sectoraal Digitaal Veilig.
Bevinding 3: Inzet op cyberweerbaarheid mkb
Daarmee hangt samen dat de directe effecten nu nog niet vast
beperkt economische schade en biedt kleinschalige
te stellen zijn, maar mogelijk in de komende tijd wel zichtbaar
mogelijkheden voor cyberbedrijven
gaan worden.
Het bevorderen van cyberweerbaarheid is een interventie met een potentieel (indirect) effect op het realiseren van
Bevinding 4: Internationale acquisitie, account
de economische (groei)doelstellingen, doordat advies- en
management en financiering hebben positief effect
softwarebedrijven hiermee omzet genereren. Het draagt
op groei en mogelijkheden van (cyber)bedrijven en
ook in directe zin bij aan doelstellingen rond een (digitaal)
start-ups in Den Haag
veiliger stad. Als afgeleide daarvan voorkomt het economische
De gemeente Den Haag geeft aan dat de activiteiten op het vlak
schade. Doordat de gemeente Den Haag op het vlak van
van (inter)nationale acquisitie en accountmanagement dienen
cyberweerbaarheid inzet op sectoren in het mkb, is deze
bij te dragen aan groei en meer banen door meer bedrijven aan
interventie gericht en effectief om de cyberweerbaarheid en
te trekken en bedrijven te helpen groeien. Over het algemeen
daarmee de veiligheid te vergroten bij de betreffende sectoren
is het aantal bedrijven en banen in de regio Den Haag de
(agri, life science & health). Dit wordt ook gezien als een
afgelopen jaren toegenomen. In de regio Den Haag/Zuid-
logische en relevante taak voor de gemeente. Initiatieven zoals
Holland bevindt zich het grootste aantal cybersecuritybedrijven.
de Roadmap Cyberweerbaarheid, het cyberweerbaarheidsloket
De regio Den Haag telt, na de regio Amsterdam, de meeste
en de City Deal Lokale Weerbaarheid dragen hieraan bij.
nieuwe (cyber)security start-ups. De economische impact van het veiligheidscluster in de regio Den Haag is de afgelopen vier
Via stichting HSD zet de gemeente Den Haag eveneens in op
jaar toegenomen in termen van omzet (+29,5%), toegevoegde
het bevorderen van cyberweerbaarheid. Een van de nieuwe
waarde (+13,8%), aantal banen (+9,9%) en aantal vestigingen
initiatieven in 2022 is het programma Cyber Kracht, dat het
(+51,2%).
digitale veiligheidsbewustzijn en de digitale weerbaarheid van het mkb moet versterken. De afgelopen tijd zijn activiteiten
De inzet op (inter)nationale acquisitie en accountmanagement
gericht geweest op de tuinbouwsector. De komende jaren
vanuit verschillende partijen lijkt daarin een positieve
worden de initiatieven rond cyberveiligheid uitgebreid naar
bijdrage te leveren. In de afgelopen 3 jaar zijn 14 bedrijven
andere sectoren. In 2021 is het projectvoorstel ‘Sectoraal
naar de regio Haaglanden gehaald (cijfers IQ en NFIA). De
Digitaal Veilig’ van stichting HSD opgesteld, waarmee het
verwachting is dat deze 215 banen en meer dan € 20 miljoen
cyberbewustzijn in zes belangrijke regionale sectoren wordt
aan investeringen opleveren. Daarnaast zijn er sinds 2019 29
versterkt en een cyberweerbaarheidscentrum wordt opgezet.
nieuwe ICT & security start-ups bijgekomen (Techleap 2019).
Deze aanvraag van in totaal € 1,6 miljoen is gehonoreerd en wordt vanuit verschillende partijen gefinancierd. De provincie
Ook de ontsluiting van het financieringsnetwerk via het
Zuid-Holland, de MRDH en de Hogeschool Leiden en het
Dutch Security Tech Fund (DSTF) trekt meer nationale en
Leiden Bio Science Park dragen hieraan bij. De gemeente Den
internationale investeerders richting Den Haag en versterkt
Haag draagt hier in 2020 € 25.000 aan bij en in 2021 en 2020
de positionering van het Haagse veiligheidscluster. Het
€ 20.000 aan fte.
investeringsfonds van DSTF heeft een omvang van € 31 miljoen specifiek gericht op cybersecurity en IoT. Met dit fonds worden
Waar het gaat om de versterking en groei van het veiligheids
de kansen voor startende ondernemers in de Haagse regio
cluster (door het wegnemen van groeibelemmeringen)
vergroot. We constateren dat financiering hierdoor niet langer
in termen van economische groei, is het effect van deze
wordt gezien als groeibelemmering voor het cluster.
interventie lastiger vast te stellen. Op basis van de feiten en 15
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
We achten het verder zeer aannemelijk dat de (in)directe
Bevinding 6: Stichting HSD heeft als centrale
effecten van de gemeentelijke interventie een positieve bijdrage
netwerkactor positieve effecten rond groei van
leveren aan de groei van het aantal bedrijven, de beschikbare
het veiligheidscluster op verschillende onderdelen
financiering en het aantal banen in de regio.
versterkt. Toegevoegde waarde zit in het goed meebewegen en verbinden van behoeften van
Bevinding 5: Het positieve effect van HSD Campus op
partners in het veiligheidscluster
de ontwikkeling van het veiligheidscluster staat in de
De gemeente subsidieert stichting HSD voor het opzetten en
huidige vorm onder druk
uitvoeren van activiteiten die bijdragen aan de doelstellingen
De gemeente Den Haag geeft aan dat de activiteiten op het
voor doorontwikkeling van het veiligheidscluster. Daarmee
vlak van campusontwikkeling een bijdrage dienen te leveren
wordt er binnen het veiligheidscluster een centrale
aan de groei en banen door meer bedrijven aan te trekken en
netwerkactor gefinancierd.
bedrijven te helpen groeien. Fysieke nabijheid wordt gezien als een belangrijke succesfactor van een sterk cluster.
We constateren dat stichting HSD een relevante netwerkpartij binnen het Haagse veiligheidscluster is en dat de stichting
We constateren dat de waarde van het hebben van een
op verschillende vlakken een positieve bijdrage levert aan de
campusfunctie binnen het veiligheidscluster onderschreven
mogelijkheden tot groei van het Haagse veiligheidscluster.
wordt. De campus kan in potentie een goede bijdrage leveren
Stichting HSD is een interventie waarmee actief de verbinding
aan de gemeentelijke doelstellingen voor clusterontwikkeling,
tussen bedrijven, onderwijs en kennisinstellingen wordt gelegd
omdat deze de ‘nabijheid’ en het onderlinge netwerk bevordert
en die met haar initiatieven inzet op het wegnemen van
(Birch/Stec 2021), NB:.
groeibelemmeringen. Daarmee sluit de interventie goed aan op wat Birch (2019) als belangrijke elementen in de ontwikkeling
De effectiviteit van de campus als gemeentelijke interventie
van ecosystemen onderscheidt. Stichting HSD is daarmee
heeft de afgelopen jaren onder druk gestaan, als gevolg
een vehikel dat een directe en indirecte bijdrage levert aan
van twee factoren die los van elkaar staan. Allereerst is de
verschillende gemeentelijke doelstellingen.
oorspronkelijke opzet (met corporates, rijksoverheid en kennisinstellingen) niet tot wasdom gekomen, waardoor de focus is veranderd. De campus functioneert in deze opzet als plek voor kleine bedrijven, start-ups en ontmoeting. Daarnaast is er een tijdelijk, maar hevig, effect vanwege de gevolgen van de coronapandemie. De bezetting van de campus neemt als gevolg hiervan af en daarmee komt de verbindende functie van de campus als fysieke ontmoetingsplek steeds minder goed tot zijn recht. Daarmee staat de effectiviteit van deze interventie onder druk. De gemeente Den Haag en stichting HSD ondernemen diverse initiatieven om deze negatieve spiraal te doorbreken, zodat ook de effectiviteit van de interventie weer kan toenemen. Er zijn signalen dat de opgaande lijn weer gevonden is, met een toenemende huurbezetting. Het is voor de gemeente van belang ervoor te zorgen dat de opzet en inzet van de campus tegemoetkomen aan de behoeften van de partners in het veiligheidscluster en aan de groei die de gemeentelijke doelstellingen beogen.
16
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Het faciliteren van een centrale actor in innovatie
Op elk van de gemeentelijke doelstellingen waartoe stichting
samenwerking is een erkende interventie om een cluster te
HSD initiatieven ontplooit, constateren we dat het zeer
versterken. De continuïteit van stichting HSD is door de
aannemelijk is dat dit positieve effecten sorteert voor het
meerjarige subsidie van Den Haag daarin een gegeven geweest.
veiligheidscluster. Met name op het aantrekken van bedrijven
We constateren dat deze meerjarige subsidie een belangrijke
en van financiering zijn er duidelijke resultaten behaald voor
financieringsbron is geweest voor stichting HSD om haar
het veiligheidscluster. Ook op de lijn innovatiesamenwerking
activiteiten binnen het veiligheidscluster te kunnen uitvoeren.
worden belangrijke innovatieprogramma’s ontwikkeld
De afgelopen jaren heeft stichting HSD de afbouw van de
en consortia opgezet. Net als bij de andere gemeentelijke
gemeentelijke financiering op weten te vangen door andere
interventies op dit vlak, zijn valorisatie en kennisdeling voor
financieringsbronnen aan te wenden. Kortom, de bijdrage van
de stad Den Haag daarbij belangrijke aandachtspunten. De
de gemeente Den Haag is de afgelopen jaren afgenomen, maar
inspanningen op het vlak van talent leiden tot een kleinschalig
het rendement van de gemeentelijke investering neemt toe.
effect, met name op het vlak van het mbo. Op elk van de gemeentelijke doelstellingen constateren we dat stakeholders
We constateren dat stichting HSD proactief werkt aan het
voor stichting HSD verschillende aanknopingspunten zien om
versterken van haar positie als centrale netwerkactor in
meer effect te realiseren in de komende jaren.
het veiligheidscluster, zodat zij effectiever kan opereren. Zo heeft stichting HSD een meerjarenprogramma 2021-
Tabel 4 bevat een overzicht van de door stichting HSD
2025 waarin ze rol en positionering scherper neerzet, is er
gerealiseerde output in de afgelopen jaren. Dit betreft geen
een scherpere inhoudelijke focus gekomen op cybersecurity
uitputtende lijst vanwege de vele verschillende typen activiteiten
& weerbaarheid, AI, data & intelligence en slimme veilige
die stichting HSD voor de gemeente Den Haag uitvoert. Het
steden, en wordt actief ingezet op de samenwerking met
geeft wel een goed beeld van de diversiteit van activiteiten en
vergelijkbare instellingen. Verder zet de stichting zich
de gerealiseerde output. Verder hebben we in de tabel tevens de
nadrukkelijk(er) in om activiteiten en resultaten van het
door stichting HSD gerapporteerde outcome voor 2020 (meest
veiligheidscluster steviger over het voetlicht te brengen,
recente gegevens) opgenomen. Dit geeft een beeld van de
zodat publieke, private en kennisorganisaties de weg naar
jaarlijkse outcome die stichting HSD realiseert.
het cluster en stichting HSD beter weten te vinden. Deze activiteiten komen voort uit aanbevelingen die zijn gedaan in onafhankelijke onderzoeken naar de rol en positionering van stichting HSD. Dit betreft de Gateway Review (2017, 2019), het partnertevredenheidsonderzoek van Panteia (2019) en een onderzoek naar de subsidierelatie met de gemeente Den Haag van Galan Groep. Het opvolgen van deze aanbevelingen maakt eveneens deel uit van de subsidieafspraken tussen de gemeente Den Haag en stichting HSD. Om de positie te versterken, blijven de aanbevelingen uit de Gateway Review 2019 – en het aansluiten bij de behoeften en aanpakken van groeibelemmeringen in het cluster - ook de komende jaren aandacht vragen. We zien dat stichting HSD op de thema’s AI/Data Intelligence en Smart Secure Cities haar positie heeft versterkt. Het belangrijkste aandachtspunt voor de positie van stichting HSD ligt op het thema Cybersecurity, waar het nationale landschap versnipperd is georganiseerd.
17
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
Doel gemeente
Output (niet uitputtend)14
Outcome (2020)
Vernieuwen door meer
• Verschillende events gericht op kennisdeling zoals HSD Cafés,
• Kenniscirculatie onder partijen in het
innovatiesamenwerking
Speaking Opportunities, netwerklunches en CISO-bijeenkomsten • Uitbrengen publicaties en trendrapportages en hosting
veiligheidscluster • € 1,88 miljoen uitgelokte investeringen
securityinsight.nl
• € 2,96 miljoen voor innovatieprogramma’s
• Stichting HSD is (in opdracht van J&V) voorzitter en coördinator van de Werkgroep Vrede, Veiligheid en Recht en het Meerjarig missiegedreven Innovatieprogramma binnen de Nederlandse AI Coalitie (met 110 deelnemers), waarin projectplannen worden opgezet en uitgevoerd ten aanzien van AI • In 2020 heeft stichting HSD 12 innovatieprogramma’s gerealiseerd waarbij meer dan 130 organisaties bij betrokken waren • Opzetten en trekken programma Smart Cities en Smart City Coalitie • Impact coalition safety & security Meer talent aantrekken, opleiden en behouden
• Stichting HSD heeft Cyberkracht voor mkb opgezet om de
• € 1,3 miljoen uitgelokte investeringen voor o.a. HSD
mismatch in aanwezige en benodigde kennis en vaardigheden voor mkb in de Haagse regio, IT en Cybersecurity en
Academy (door EU en MRDH) • 1.133 studenten cybersecurity ingebed in
tuinbouwsector op te lossen
curriculum ROC Mondriaan
• Hosten van websites securitytalent.nl en cybersecuritywerkt.nl
• 125 HR-professionals getraind.
• Mede-uitvoering van de Human Capital Agenda van de provincie
• 122 bedrijfsbezoeken en gastcolleges
Zuid-Holland
georganiseerd
• Organiseren International Cyber Security Summer School
• 102 stageplekken vervuld
• Ontwikkelen omscholingsprogramma’s
• 10 mkb-bedrijven geholpen • 3 keuzedelen voor mbo en 1 keuzevak voor vmbo ontwikkeld
Meer publieke en private financiering aantrekken
• Mede opzetten van het Dutch Security Tech Fund met
• € 23,25 miljoen aan bedrijfsinvesteringen voor in
IQ en TIIN Capital
totaal 5 bedrijven, waarvan 3 in Den Haag
• Inzichtelijk maken financieringslandschap en adviseren
• EU Horizon 2020: € 500.000
van HSD-partners
• Toename omvang fonds Dutch Security Tech Fund
• Aantrekken van Europese en nationale onderzoeks- en
van € 6 naar € 31 miljoen
innovatiesubsidies • Betrokken bij het internationaliseringsprogramma samen met IQ Groei en banen door
• Internationaliseringsstrategie voor Haagse cybersecuritybedrijven
• 253 matches tussen bedrijven gerealiseerd
meer bedrijven aan te
• Organiseren van handelsbijeenkomsten en ontvangst
• Bedrijven geven aan de komende 3 jaar 49 nieuwe
trekken en bedrijven te helpen groeien
handelsmissies op de HSD Campus
banen te creëren en € 7,7 miljoen te investeren
• Proactieve samenwerking Campus, YES!Delft en The Hague Tech • Aanjager van diverse internationale consortia, verbinder op R&D • Branding en communicatie van de stad Den Haag en organiseren van events op de HSD Campus
• € 0,3 miljoen economische spin-off van internationale congressen • € 0,6-1 miljoen omzetgroei op basis van verwachtingen bedrijven
Door COVID-19 moesten de internationale ambities in 2020 en 2021 worden bijgesteld. Fysieke handelsmissies en handelsreizen konden niet doorgaan en bezoeken van buitenlandse delegaties aan de HSD Campus vielen stil. Dit heeft eveneens de internationale acquisitie
• € 90.000 uitgelokte investeringen voor versterking internationale/Europese samenwerking • € 2,5 miljoen online mediawaarde door communicatie en branding
belemmerd.
14
Jaarverslagen stichting HSD 2019, 2020 en 2021
Tabel 4.
Overzicht output-outcome stichting HSD
We constateren dat stichting HSD, doordat zij naast
5 4
financiering van de gemeente Den Haag ook inkomsten vanuit
3
andere partijen ontvangt, de door de gemeente Den Haag
2
gesubsidieerde euro’s met een ‘multiplier’ effect inzet voor haar activiteiten. Hierdoor is het ook extra aannemelijk dat de investering van de gemeente Den Haag in stichting HSD bijdraagt aan het realiseren van de gemeentelijke doelstellingen,
1 0 2018
doordat hiervoor meer middelen beschikbaar zijn Figuur 3.
18
2019
2020
Gemeentelijke bijdrage
2021
2022
Multiplier effect
Multiplier effect gemeentelijke bijdrage stichting HSD
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
3.3 Hoe kijken de belangrijkste stakeholders naar het gevoerde beleid?
Ten aanzien van het effect van de gemeentelijke interventies op de gemeentelijke doelstellingen om groeibelemmeringen weg te nemen, komt het beeld naar voren dat financiering na 2019 niet langer wordt gezien als een (grote) groeibelemmering.
Gesprekspartners zien de waarde van het veiligheidscluster in
De belangrijkste aandachtspunten die gesprekspartners
Den Haag met het oog op de unieke kenmerken die de stad
identificeren, zijn leiderschap op het thema cybersecurity
heeft vanuit haar profiel van internationale stad van vrede
en het tekort aan talent. Dat laatste is een steeds urgentere
en recht. De aanwezigheid van kennisinstituten (zoals TNO,
groeibelemmering aan het worden voor het veiligheidscluster.
Instituut Clingendael, The Hague Centre for Strategic Studies),
Stakeholders geven aan dat de aanwezigheid van (meer)
onderwijsinstellingen (onder andere Haagse Hogeschool, TU
talent naar verwachting ook een sterk positief effect heeft
Delft), overheden (ministeries, onderdelen zoals AIVD, MIVD
op de aanpak van andere groeibelemmeringen in het
en uitvoeringsorganisaties) en verschillende toonaangevende
veiligheidscluster. Ten aanzien van het aantrekken van
bedrijven (waaronder KPN, Fox-IT, Booz Allen Hamilton)
bedrijven en het stimuleren van innovatie en kennis worden in
op het veiligheidsdomein geeft het Haagse cluster volgens de
algemene zin positieve ontwikkelingen gezien.
gesprekspartners een goede uitgangspositie. Op hoofdlijnen worden de interventies als volgt gewaardeerd: De gemeente Den Haag wordt gezien als een betrokken partner binnen het veiligheidscluster. De interventies en investeringen
•
Kennis en innovatie in de stad bevorderen. Op
die de gemeente in het veiligheidscluster doet en heeft gedaan,
het vlak van kennis en innovatie is het patroon uit de
dragen volgens gesprekspartners bij aan de ontwikkeling van
gesprekken dat er binnen het veiligheidscluster vanuit
het veiligheidscluster als geheel. Het verbetert in hun ogen de
verschillende partijen (bedrijfsleven, universiteiten,
randvoorwaarden waarbinnen het cluster zich kan ontwikkelen.
kennisinstellingen) diverse onderzoeksprogramma’s en projecten worden gerealiseerd, maar dat het binnen het
Het gevoerde beleid van de gemeente kan op verschillende
veiligheidscluster ontbreekt aan overzicht, samenhang en
vlakken op waardering rekenen. Onze gesprekspartners
verbinding tussen projecten. De precieze impact van de
constateren dat elk van de interventies tot effecten leidt die
gemeentelijke interventies hierbinnen vinden ze daarom
er anders niet zouden zijn geweest. Tegelijkertijd dragen de
lastig te benoemen. De valorisatie-subsidieregeling wordt
gesprekspartners verschillende andere interventies aan, die
gezien als een positieve interventie. Volgens sommige
mogelijk (ook) bijdragen aan het versterken van het cluster.
gesprekspartners heeft dat geen structureel robuust effect,
Wij hebben vanuit de stakeholdergesprekken niet een eenduidig
maar voor specifieke projecten wel een positieve spin-off.
patroon opgetekend welke andere interventies ‘beter’ zouden
Het vinden, delen en verplaatsen van kennis en projecten
zijn. Wel geeft een deel van de gesprekspartners aan dat het veel
binnen het cluster is in hun ogen in algemene zin voor
verschillende typen interventies betreft, waarvan de effecten wisselend van omvang zijn en zich op verschillende aspecten
ONE Conference. Over de hele linie zijn gesprekspartners
richten. Sommige gesprekspartners zouden het van meerwaarde
enthousiast over de ONE Conference. Zij zien dit als een
vinden als de gemeentelijke inzet daarin een scherpere
succesvol en prestigieus congres met toegevoegde waarde
doelstelling en focus zou kiezen, waardoor ook grotere effecten
voor de stad. Het zet Den Haag (inter)nationaal op de
teweeggebracht kunnen worden. Daarnaast worden ook intern
kaart, er wordt relevante (wetenschappelijke) kennis
binnen de gemeente kansen gezien om de beleidsinterventies
gedeeld en er is een hoogwaardig stakeholderveld aanwezig.
vanuit de economische beleidsagenda te verbinden met
De ONE Conference draagt volgens gesprekspartners bij
(initiatieven voortkomend uit) de digitale veiligheidsagenda
aan kenniscirculatie, het opdoen van (nieuwe) relaties en
van de gemeente Den Haag en de maatschappelijke impact die
heeft een positief effect op de profilering van Den Haag als
daarmee wordt beoogd. Deze verbinding komt in de ogen van
internationale stad van vrede en recht.
een deel van de gesprekspartners nog beperkt tot stand.
19
verbetering vatbaar. •
Een effectief veiligheidscluster na 2022 | Rapport
•
Cyberweerbaarheid mkb. In de gesprekken tekent zich
zij zou moeten ontplooien. Ze onderstrepen daarin de
het beeld af dat het bevorderen van cyberweerbaarheid
toegevoegde waarde van de aanwezigheid van een centrale
bij inwoners en mkb een logische en relevante taak
netwerkactor binnen het veiligheidscluster, en waarderen
is voor de gemeente, die naast maatschappelijke ook
de kennis en het netwerk dat stichting HSD de afgelopen
economische waarde kan hebben (doordat vraag en aanbod
jaren heeft opgebouwd. Met name op de thema’s AI/
samenkomen). Gesprekspartners geven aan dat de acties
Data Intelligence en Smart Secure Cities benadrukken
rond cyberweerbaarheid verschillende kleinere events
gesprekspartners de centrale positie van stichting HSD. Op
en projecten betreffen, waarmee individuele bedrijven
het thema Cybersecurity geven zij aan dat het nationale
en sectoren gericht geholpen worden. Het bredere effect
landschap versnipperd is georganiseerd en stichting HSD
op de ontwikkeling van het veiligheidscluster vinden ze
wel betrokken is, maar daarin niet altijd een centrale positie
lastiger te duiden. Te meer omdat de grotere interventies
inneemt.
(Cyberkracht, Sectoraal Digitaal Veilig) pas in de tweede helft van 2021 zijn gestart. •
(Inter)nationale acquisitie en account
3.4 Conclusie
management. Gesprekspartners geven aan het
•
internationaliseringsprogramma en de aanwezigheid van
Bij elk van de gemeentelijke interventies constateren we dat de
het veiligheidscluster bijdragen aan het vestigingsklimaat
gemeente deze (grotendeels) conform plan heeft uitgevoerd
voor bedrijven in de regio. Voor IQ wordt een belangrijke