RIS313870 Bijlage
Tekst van het document
Verkenning naar mogelijkheden afschalen opgestart
11 GEM Vroondaal
Na moeizame start is het realiseren van max. 2150 woningen goed op gang gekomen
Toevoeging exclusiever woonmilieu bevordert doorstroming
EVP adviseert nadere monitoring risico’s gezien B.V./C.V. structuur
Bevordering recreatieve functies
Laatste 4 jaar ruim 700 woningen gerealiseerd
26
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
Daarna oplevering openbare ruimte en vervolgens liquidatie
≡◄►
Samenvatting Verbonden Partijen
12 Starterspanden
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Ruimte voor startups en duurzaamheidsdoelen/ economische doelen
Ruimte voor kleinschalige bedrijfsruimten
Positieve exploitatie
Continuering ligt vanwege positieve resultaten en goede samenwerking voor de hand
Past in strategie huisvesting van bedrijven
Mogelijke actuele risico’s worden in begroting ondervangen
Voorziet ook komende jaren in behoefte
EVP adviseert nadere monitoring risico’s
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Meer dan 300 woningen herontwikkeld en/of gerenoveerd
Bijgedragen aan kader tot herontwikkeling van de wijk
WOM SOC was financieel gezond
Liquidatie inmiddels afgewikkeld
Gemeente blijft sturen op o.m. leefbaarheid en veiligheid
Gemeente had grip financiële situatie en stabiliteit
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Ruimte voor Haagse bedrijven
Past in doelstelling 10.000 banen voor de stad
Nauwgezette risicobeheersing
Looptijd grondexploitatie t/m halverwege 2024
Bezettingsgraad naar 80% eind 2021, 100% binnen bereik Omliggende wijken profiteren
13 WOM Stationsbuurt/ Oude Centrum
Bijgedragen aan leefbaarheid en veiligheid
14 Bedrijventerrein Harnaschpolder
Ca. 47 hectare bedrijfsterrein uitgegeven waarvan 35 laatste vier jaren. 2800 FTE werkgelegenheid gerealiseerd Bijdrage aan stroomvoorziening 1420 huishoudens
27
Nog ca. 8 hectare uitgeefbaar en 1300 FTE verwacht Samenwerking met andere gemeenten vanwege beperkte ruimte
Verwachte verlies heeft Den Haag voorzien Verwacht nadelig saldo bij liquidatie is deels teruggebracht
Door verplaatsing nieuwe ruimte in de stad
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
Liquidatie als uitgifte is voltooid en doelen bereikt
≡◄►
Samenvatting Verbonden Partijen
15 Industrieschap de Plaspoelpolder (IPP)
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Ruimte voor Haagse bedrijven
Diverse bedrij-venterreinen ontwikkeld
Via Wgr opties voor (bij)sturing door gemeente
Robuuste en duurzame samenwerking met Rijswijk
Financieel vermogen opgebouwd
Geen noemenswaardig (financieel) risico
Bezit veel kennis van en ervaring met herstructurering verouderde terreinen
Geeft invulling aan bedrijven huisvestings-strategie
Mogelijkheden tot sturing voor gemeente ingericht
18.000m2 bvo aan bedrijfsruimte afgelopen 4 jaar gerealiseerd (en circa 220 arbeidsplaatsen) Bijdrage aan ambities groen, duurzaamheid en bereikbaarheid
Uitbreiding van takenpakket te overwegen Regeling dient te worden aangepast aan gewijzigde Wgr
16 MRDH
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Concessieverlening OV in regio
Taken voor de stad vragen om regionale aanpak
Via Wgr opties voor (bij)sturing door gemeente
Wettelijke taken met regionaal aspect
Status van vervoerregio van Rijk ontvangen
Financiële risico’s beperkt
Bijdrage aan grote verkeer/ vervoer projecten Vb. Schaalsprong OV & Binckhorst HOV Westland Beter vestigingsklimaat bedrijven
Gezamenlijk bepalen inzet van € 600 miljoen aan Rijksmiddelen
Mogelijkheden tot sturing voor gemeente ingericht
Vb. Security Delta & digitalisering MKB
17 Veiligheidsregio Haaglanden
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Brandweerzorg
Basis via Wet Veiligheidsregio
Via Wgr opties voor (bij)sturing door gemeente
Deelname wettelijk bepaald
Geneeskundige hulp bij ongevallen/rampen
Meldkamer taak niet wettelijk, maar past binnen VRH
Rampenbestrijding en crisisbeheersing
Specifiek maatwerk mogelijk
Risico’s worden strak gemonitord Voldoende risico reserve aanwezig
Beheer gezamenlijke meldkamer Vb. ook strandveiligheid
28
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
Meldkamer-taak en Strandveiligheid passend maatwerk
≡◄►
Samenvatting Verbonden Partijen
18 GGD en Veilig Thuis
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Regionale aanpak meerwaarde bij incidenten
Deelname o.b.v. Wet Publieke Gezondheid
Via Wgr opties voor (bij)sturing door gemeente
Bijdrage aan publiek belang blijft
Vb. Coronapandemie is gemeente overschrijdende problematiek
Via WMO verplicht om in Veilig Thuis regionaal samen te werken
DB stuurt strak via P&C cyclus
Sturing op effectiviteit en efficiency geborgd
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Voorkomen calamiteiten via verlenen vergunningen
Stelsel omgevingsdienst wettelijk bepaald
Via Wgr opties voor (bij)sturing door gemeente
Omgevingswet geeft Raad grotere rol
Specialistische advisering milieu en RO
Focus op veilig en gezonde leefomgeving
Gezonde financiële positie en strakke sturing
Op termijn wellicht uitvoering niet-wettelijke taken opnieuw beschouwen
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Gezamenlijke inkoop van jeugdhulp
Wettelijk ingesteld na decentralisatie jeugdzorg 2015
Via Wgr opties voor (bij)sturing door gemeente
Op basis wettelijke taken
Serviceorganisatie die transitie jeugdhulp ondersteund
Knelpunten wegnemen richting toekomstige jeugdhulp Den Haag
Recent risicoanalyse geactualiseerd vanwege uitbreiding taken
Vb. Samen plannen preventie huiselijk geweld
Beperkt financieel risico’s. Afspraken hierover in financieel statuut
19 Omgevingsdienst
Uitvoering overige milieutaken gemeente
20 Servicebureau Jeugdhulp
Samenwerken aan contractbeheersing en kostenbeheersing
29
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
Groter deel jeugdhulp naar verwachting lokaal organiseren
≡◄►
Samenvatting Verbonden Partijen
21 HEID
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Via revolverende fondsen investeren in lokale economie
Instrument economisch beleid Den Haag
Financiële risico’s zeer beperkt
Via deelname beschikking over ruim aanbod financiële instrumenten
Versnellen Haagse energietransitie
Transitievisie Warmte en stedelijk energieplan mogelijk maken
Haagse initiatieven schone energie mogelijk maken
Beperkt tot gesubsidieerde bedragen Bestuurlijke aansprakelijkheid afgedekt
Via deelname is cofinanciering vanuit Rijk en EU mogelijk
Binnenhalen cofinanciering Tech fondsen die investeren
22 Dataland
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Voor periode wettelijke basisregistraties en landelijke voorziening
Kostenbesparing levering data aan afnemende partijen
Beperkte financiële juridische risico’s
Liquidatie inmiddels afgewikkeld
Afnemers 1 loket, Den Haag ontving jaarlijks dividend
Certificaathouders niet aansprakelijk voor financiële en juridische risico’s
Toegevoegde waarde?
Haags Publiek Belang?
Risico gemeente beheerst?
Continueren VP?
Beheer ICT als basis voor verlenen bijstand (Participatiewet)
Faciliteert (deel van) voorziening inkomen burgers
Coöperatie met uitsluiting aansprakelijkheid
Stabiele partner
Bereik van 120.000 inwoners
Bestuurlijk invloed via ALV
Geen betere dienstverlening op andere wijze verwacht
Gebruiksgemak en betere interactie inwoners
Via recente herbeoordeling afspraken voor kostenreductie
Transitie Wigo4it: klaar maken voor toekomst
Door deelname kon landelijke voorziening vastgoedinformatie ontstaan
23 Wigo4it
Expertise uitvoering tijdelijke en crisis-regelingen (vb. Tozo) Samenwerking met G4 is effectief en efficiënt
30
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
bijlage 2
Evaluatie per Verbonden Partij
31
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij
1
HTM Personenvervoer N.V. (en HTM Railinfra B.V.)
1. Beknopte beschrijving HTM Doel: Exploiteren van openbaar vervoer binnen de gemeente Den Haag en in de regio Haaglanden.
De maatschappelijke of publieke waarde van HTM komt op meerdere manieren tot uiting, die kunnen worden samen gevat als het leveren van een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid, bereikbaarheid en duurzaamheid van de samenleving. Het aanbieden van vervoerdiensten via de rail en over de weg, het leveren van reisinformatie en service aan de reizigers, en het meer en meer verzorgen van aanvullende vormen van vervoer, zorgen ervoor dat (met een tijdelijke ‘dip’ door de coronapandemie) een groeiend aantal mensen gebruik maakt van het openbaar vervoer in de Haagse regio. Zonder deze diensten zou vooral het aantal auto’s sterk toenemen, met alle negatieve consequenties voor de leefbaarheid en bereikbaarheid van dien. Het openbaar vervoer biedt ook aan mensen die niet beschikken over andere vormen van vervoer de kans zich te verplaatsen, hetgeen van groot belang is voor het onder houden van sociale contacten, de werkgelegenheid en de zorg. Om verder bij te dragen aan de leefbaarheid, bereikbaarheid en duurzaamheid van de Haagse samenleving steekt HTM veel energie in de ontwikkeling van nieuwe, aanvullende diensten, bijvoorbeeld bij het verbinden van vragers en aanbieders van ‘Mobility as a Service’-vervoerdiensten aanvullend op het OV, zoals deelfietsen en elektrische deelscooters.
Ook wordt gezocht naar innovatieve en duurzame manieren om het reizen met tram, light rail en bus nog aantrekkelijker te maken. Dat HTM daarin succesvol is blijkt onder meer uit haar hoge (en nog altijd toenemende) score in de jaarlijkse landelijke OV-Klantenbarometer.
Openbaar belang: Het beheer van het bedrijf dat het openbaar vervoer in de regio Haaglanden verzorgt. Voor de financiën van de gemeente is waarde behoud en rendement van het geïnvesteerd vermogen een doelstelling.
3. In hoeverre is er sprake van een publiek belang?
Wat en waarom: Gemeente wenst invloed op de bereikbaarheid van en binnen de stad. Verplaatsbaarheid van bewoners is essentieel voor de leefbaarheid. Voorbeeld: Vanwege de coronacrisis heeft HTM het financieel moeilijk. Tijdens de pandemie kon wel gebruik worden gemaakt van het OV, maar het aantal reizigers daalde dramatisch a.g.v. de coronamaatregelen. Dat heeft financiële consequenties en kan weer effect hebben op de bereikbaarheid. Om de derving van reizigersinkomsten te compenseren is het Rijk bijgesprongen (BVOV).
Gemeente Den Haag hecht grote waarde aan goede railinfrastructuur, bereikbaarheid van de stad en personenvervoer voor haar inwoners. Dit blijkt ook uit het Coalitieakkoord 2019-2022, waarin wordt aangegeven dat Den Haag wil zorgen dat de stad de komende decennia bereikbaar, leefbaar en verkeersveilig voor bewoners, ondernemers en bezoekers blijft. Het OV, en hiermee HTM, speelt een dragende rol voor de grootste vervoerstromen binnen de stad en biedt ruimte aan de groei van Den Haag.
2. Welke waarde heeft HTM in de afgelopen 4 jaren kunnen toevoegen aan het Haags publiek belang? HTM rekent zich een belangrijke maatschappelijke verantwoordelijkheid toe, die recht doet aan het feit dat zij eigendom is van twee overheidsinstanties, de gemeente Den Haag en de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH). In haar strategie komt die maatschappelijke verantwoordelijkheid op verschillende plaatsen tot uiting, evenals in haar uitgangspunt niet te streven naar winstmaximalisatie, maar naar een voor de vennootschap en de aandeelhouders ‘redelijke winst’. Recent is het belang van HTM en haar dienstverlening voor de samenleving nog eens benadrukt, toen het kabinet in 2020 besloot het openbaar vervoer als ‘vitale sector’ aan te merken, en rijkssteun beschikbaar te stellen om OV-diensten ook tijdens de coronapandemie te kunnen blijven aanbieden.
32
4. In hoeverre is dit een publiek belang op de schaal van Den Haag? Met het raadsvoorstel Schaalsprong OV als onderdeel van de Haagse mobiliteitstransitie (RIS303479) wordt beoogd dat voor iedereen de reis van deur tot deur duurzaam, snel, betaalbaar, comfortabel, toegankelijk en betrouwbaar wordt. Met de geplande groei van Den Haag – door toename van het aantal woningen, banen, toeristen en hiermee gepaard gaand de toename van het aantal verplaatsingen- speelt het OV, en daarmee HTM, een dragende rol voor de grootste vervoer stromen binnen de stad.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij – HTM Personenvervoer N.V. (en HTM Railinfra B.V.)
5. In hoeverre zijn er andere publiekrechtelijke instrumenten inzetbaar? Er zijn geen andere publiekrechtelijke instrumenten inzetbaar. De komende jaren komen er tienduizenden woningen en banen in Den Haag bij. Ook het toerisme in Den Haag groeit sterk. En dit allemaal binnen de grenzen van de huidige stad. Het gevolg van dit alles is een grote toename van het aantal verplaatsingen. Het huidige mobiliteitssysteem is hier niet op berekend. HTM speelt een belangrijke rol in de Haagse mobiliteitstransitie. In dit kader is het goed dat de gemeente grip houdt op de (financiële) gezondheid, strategie en doel stellingen van HTM door middel van het aandeelhouderschap in HTM.
6. In hoeverre is het mogelijk deze taak te besteden? Het OV, en hiermee HTM, speelt een grote rol bij de Schaalsprong OV als onderdeel van de mobiliteitstransitie (RIS303479), die noodzakelijk is door en voor de groei van Den Haag. Door het aandeelhouderschap in HTM houdt de gemeente grip op de (financiële) gezondheid, strategie en doelstellingen van HTM. Bij eventuele uitbesteding van deze taak aan een marktpartij zou de gemeente deze grip verliezen. Daarnaast beschikt een externe partij niet over de benodigde deskundigheid, m.n. waar het gaat om railvervoer en kennis van de stad, met mogelijke veiligheidsrisico’s tot gevolg. Een andere reden om niet uit te besteden is de fysieke verwevenheid van de railinfra met de overige stedelijke infrastructuur. Hoewel de railinfra juridisch is ondergebracht bij de gemeente (via HTM Railinfra) is het beheer van die infra moeilijk in handen van een derde onder te brengen. Om al deze (en andere) redenen zijn er vrijwel geen steden in Europa die hun railvervoer hebben uitbesteed.
7. Lenen de taken zich voor vormgeving in deelname HTM? De taken lenen zich voor vormgeving in deelname HTM. Het OV speelt zoals gezegd een grote rol bij de mobiliteit stransitie (RIS303479), die noodzakelijk is door en voor de groei van Den Haag. En door het aandeelhouderschap in HTM houdt de gemeente grip. Daarnaast is HTM in staat zelfstandig financiering aan te trekken en doet dat al jaren; de laatste tijd meer en meer bij MRDH i.p.v. private financiële instellingen. Risicobeheersing is op orde, getuige o.m. de accountants verklaringen van de afgelopen jaren.
8. In hoeverre bieden de gemeentelijke bevoegdheden (bij het deelnemen aan HTM) waarborgen in het beschermen van het publiek belang? Door het aandeelhouderschap in HTM houdt de gemeente grip op de gezondheid van HTM en kan de gemeente hiermee de continuïteit en de doelstelling van de gemeente -goede railinfrastructuur, bereikbaarheid van de stad en personen-
33
vervoer voor haar inwoners- waarborgen. Als aandeelhouder van HTM heeft de gemeente stemrecht en spreekrecht bij de algemene vergadering van aandeelhouders. In de statuten is vastgelegd welke besluiten dienen te worden voorgelegd aan de aandeelhouders, waaronder het vaststellen van de jaarrekening, goedkeuren van het jaarplan en benoemingen van bestuursleden en commissarissen.
9. Staan de (financiële) risico’s t.a.v. HTM (nog steeds) in redelijke verhouding tot de te dienen publieke belangen? De (financiële) risico’s t.a.v. HTM staan (nog steeds) in redelijke verhouding tot de te dienen publieke belangen. Op basis van de concessievoorwaarden moet het mogelijk zijn om jaarlijks € 4,5 miljoen winst te behalen. De gemeente heeft voorzichtigheidshalve € 3 mln. dividend per jaar geraamd. Conform de statuten staat het jaarlijks resultaat na belastingen ter beschikking van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA) en derhalve ter beschikking tot uitbetaling als dividend aan de gemeente Den Haag. Voor de Covidpandemie is jaarlijks een uitkering aan dividend mogelijk geweest van rond de € 3 miljoen. Echter i.v.m. de Covidpandemie was er geen dividenduitkering mogelijk over (in ieder geval) de jaren 2019, 2020 en 2021. Dit mede in verband met de Beschikbaarheidsvergoeding Openbaar Vervoer (BVOV) die HTM heeft ontvangen en nog ontvangt van het Rijk als gevolg van de Covidpandemie, welke BVOV als randvoorwaarde stelt dat uitkering van bonussen en dividend niet is toegestaan.
10. Wat zijn de eventuele uittredings mogelijkheden uit HTM? Uittreden is (technisch gezien) mogelijk door de aandelen over te dragen. Overeenkomstig de statuten dienen deze aandelen eerst aangeboden te worden aan de medeaandeelhouder(s) of dient voor de overdracht van de aandelen schriftelijke toestemming te zijn van de medeaandeelhouder(s), zijnde de MRDH. Bij uittreden uit HTM Pv blijft de gemeente wel eigenaar van de railinfrastructuur.
Conclusie In hoeverre heeft het deelnemen van gemeente Den Haag in HTM bijgedragen aan en kan het de komende jaren bijdragen aan de borging van het (Haagse) publieke belang? HTM levert een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid, bereikbaarheid en duurzaamheid van de Haagse samenleving en speelt een belangrijke rol in de Haagse mobiliteitstransitie. Door het aandeelhouderschap in HTM houdt de gemeente grip op de gezondheid van HTM en kan de gemeente hiermee de continuïteit en de doelstelling van de gemeente – goede railinfrastructuur, bereikbaarheid van de stad en personenvervoer voor haar inwoners – waarborgen.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij
2
Stedin Holding N.V.
2. Welke waarde heeft Stedin in de afgelopen 4 jaren kunnen toevoegen aan het Haags publiek belang? Als netbeheerder heeft Stedin de wettelijke taak een veilig, betrouwbare en betaalbare energievoorziening te realiseren. Om hieraan te voldoen investeert Stedin in haar energienetten. Deze investeringen bestaan naast de reguliere onderhoud- en vervangingsinvesteringen, ook uit investeringen in het kader van de energietransitie. Dit komt tot uiting in de leveringszekerheid en betrouwbaarheid van 99,9% in de afgelopen jaren.
3. In hoeverre is er sprake van een publiek belang?
1. Beknopte beschrijving Stedin Stedin is regionaal netbeheerder voor gas en elektriciteit in Zuid-Holland, Utrecht, regio Amstelland, Kennemerland en Noordoost Friesland. Doel: Het verzorgen van veilig en betrouwbaar transport van gas en elektriciteit naar huishoudens en bedrijven en het beheer, aanleggen, aansluiten en toekomstbestendig maken van de elektriciteits- en gasnetten waarbij deze betaalbaar en betrouwbaar moeten blijven. Openbaar belang: Veilig aansluiten, beheer, aanleggen en toekomstbestendig maken van elektriciteits- en gasnetten en verzorgen van betrouwbaar transport van gas en elektriciteit naar huishoudens en bedrijven. Voor de financiën van de gemeente is waardebehoud en rendement van het geïnvesteerd vermogen een doelstelling. Wat en waarom: Gelet op de grote maatschappelijke belangen werd energievoorziening in de 19e eeuw al een (voornamelijk lokale) overheidstaak. De gemeente is al aandeelhouder in (de voorgangers van) Stedin sinds 1875, met de oprichting van het gemeentelijk gasbedrijf. Rond 1900 volgde het gemeentelijk elektriciteitsbedrijf, om paardentrams te kunnen vervangen door elektrische trams. Na vele fusies, overnames en afsplitsingen zijn die bedrijven nu Stedin. De laatste afsplitsing was de splitsing van energieproducent Eneco en energietransporteur Stedin. Stedin transporteert gas en elektriciteit in 91 gemeenten in Nederland.
44 van die gemeenten zijn aandeelhouder. Den Haag is voor 16,55% aandeelhouder in Stedin, de een-nagrootste aandeelhouder (na Rotterdam).
34
Stedin heeft een publieke taak die is vastgelegd in Europese richtlijnen en in nationale wet- en regelgeving. Stedin zet in op: - Het verzorgen van veilig en betrouwbaar transport van gas en elektriciteit naar huishoudens en bedrijven; - Het beheer, aanleggen, aansluiten en toekomstbestendig maken van de elektriciteits- en gasnetten; - Het betaalbaar en betrouwbaar houden van elektriciteitsen gasnetten. Daarnaast zijn de rol en taken van Stedin randvoorwaardelijk voor een succesvolle energietransitie. De elektrificatie van auto’s, het geleidelijk afstappen van gas en het decentraal opwekken van energie via o.a. zonnepanelen vragen een flinke uitbreiding van het elektriciteitsnet.
4. In hoeverre is dit een publiek belang op de schaal van Den Haag? Stedin beheert het energie- en gasnet binnen Den Haag. De doelstellingen van Stedin zijn dezelfde als waar het publiek belang van de gemeente op is gericht, namelijk veilig en betrouwbaar transport van gas en elektriciteit naar huishoudens en bedrijven. Daarnaast hecht ook de gemeente veel belang aan een toekomstbestendige energievoorziening die betaalbaar is en betrouwbaar moet blijven.
5. In hoeverre zijn er andere publiekrechtelijke instrumenten inzetbaar? Op grond van de wetgeving is Stedin de enige partij die binnen het verzorgingsgebied de regionale gas en elektriciteitsnetten mag beheren. Daarnaast moet Stedin op basis van diezelfde wetgevingen in publieke handen blijven. Doordat de werkzaamheden van Stedin voortkomen uit een wettelijke taak, zijn zij verplicht om deze taken uit te voeren. Middels het aandeelhouderschap in deze verbonden partij krijgt de gemeente inzicht in de meerjarige strategie en de jaarlijkse financiële prognoses van Stedin, alsmede het risicomanagement van Stedin. Tevens krijgt de gemeente, vanuit deze rol, grip op en inzicht in de werkzaamheden van de vennootschap die niet tot haar wettelijke taak behoren, zoals warmte en waterstof
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij – Stedin Holding N.V.
(de zgn. niet-gereguleerde activiteiten). Deze taken kunnen financiële impact hebben en daardoor mogelijk risico vormen voor de wettelijke taak. Deze grip behoudt de gemeente niet met het inzetten van andere publiekrechtelijke instrumenten.
6. In hoeverre is het mogelijk deze taak uit te besteden? De door Stedin uitgevoerde werkzaamheden vinden (grotendeels) hun oorsprong in wettelijke taken die niet uitbesteed mogen worden aan marktpartijen.
7. Lenen de taken zich voor vormgeving in deelname Stedin? De huidige organisatievorm is nog steeds de meest geschikte vorm als wordt gekeken naar de positionering en gestelde doelen van Stedin en de gemeente Den Haag. Zoals reeds beschreven is het publieke aandeelhouderschap van netbeheerders in de wet verankerd. De aandeelhouders van Stedin zijn 44 gemeenten, waaronder Den Haag (16,55% van de aandelen), Rotterdam (31,69% van de aandelen) en Dordrecht (9,05% van de aandelen). Alle 44 gemeenten vallen binnen het verzorgingsgebied van Stedin.
De energietransitie in Nederland vereist substantiële investeringen in het verzorgingsgebied van Stedin. De tarieven die Stedin bij haar klanten in rekening mag brengen worden gereguleerd door de ACM. Hierdoor kunnen de nodige investeringen niet direct aan haar klanten worden doorberekend. Dit legt steeds meer druk op het financiële profiel en de bedrijfsresultaten van Stedin en heeft invloed op toekomstige dividenduitkeringen. Ter behoud van Stedin’s financiële positie en kredietwaardigheid op de korte termijn hebben aandeelhoudende gemeenten de vermogenspositie versterkt met een kapitaal bijdrage van € 200 miljoen in 2021. Den Haag heeft niet deelgenomen aan deze kapitaalstorting (zie RIS309321). Aansluitend heeft Stedin haar kapitaalbehoefte voor de lange termijn, tot en met 2030, herijkt. Hieruit kwam een door de AHC gevalideerde kapitaalbehoefte van € 1,75 miljard naar voren. Ter invulling van deze kapitaalbehoefte wordt gekeken naar het Rijk en de toetreding van de 47 gemeenten en 5 provincies in het verzorgingsgebied van Stedin die momenteel geen aandeelhouder zijn. Indien deze nieuwe publieke aandeelhouders toetreden leidt dit tot verwatering van aandelenkapitaal van Den Haag (nu 16,55%). Dat is te verantwoorden, omdat op basis van het inwonersaantal afgezet tegen het gehele verzorgingsgebied, het aandelenkapitaal van Den Haag ongeveer 11% zou moeten zijn.
Zie ook RIS312030 voor meer informatie over deze lange termijn kapitaalbehoefte en bijbehorende ontwikkelingen.
8. In hoeverre bieden de gemeentelijke bevoegdheden (bij het deelnemen aan Stedin) waarborgen in het beschermen van het publiek belang? De gemeente heeft via haar aandelenkapitaal zeggenschap. De Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA) heeft conform artikel 8, 13 en 16 van de statuten goedkeuringsrecht voor vaststelling van de jaarrekening, meerjaren strategisch plan, overdracht van aandelen, benoeming en het ontslag van RvC-leden, het beloningsbeleid voor bestuurders, grote investeringen en belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van de vennootschap of de onderneming. De gemeente Den Haag, vertegenwoordigd door de wethouder Financiën, neemt deel aan de aandeelhouderscommissie (AHC). De AHC is een overlegorgaan, bestaande uit 9 aandeelhoudende gemeenten, waaronder de drie grootste aandeelhouders Rotterdam, Den Haag en Dordrecht. De AHC heeft als doel om de gecoördineerde betrokkenheid van de 44 aandeelhouders te borgen en de verantwoordelijkheid om belangrijke besluiten voor te bereiden.
9. Staan de (financiële) risico’s t.a.v. Stedin (nog steeds) in redelijke verhouding tot de te dienen publieke belangen? Naast het verzorgen van veilig en betrouwbaar transport van gas en elektriciteit is voor gemeente Den Haag waardebehoud en rendement van het geïnvesteerd vermogen een doelstelling. De hoogte van de dividenduitkering staat echter de aankomende periode onder druk.
35
10. Wat zijn de eventuele uittredings mogelijkheden uit Stedin? De uittredingsmogelijkheden van gemeente Den Haag zijn beperkt. Het publieke aandeelhouderschap van netbeheerders is in de wet verankerd en dient ter borging van publieke belangen als veiligheid, leveringszekerheid en betaalbaarheid. Derhalve kan de gemeente bij een eventuele wens tot verkoop haar aandelen alleen verkopen aan publiekrechtelijke rechtspersonen waaronder de Staat, provincies en anderen gemeenten. Ook zou Stedin zelf de aandelen kunnen inkopen wanneer het bedrijf hier voldoende financiële middelen voor zou hebben.
Conclusie In hoeverre heeft het deelnemen van gemeente Den Haag in Stedin bijgedragen aan en kan het de komende jaren bijdragen aan de borging van het (Haagse) publieke belang? De rol van Stedin en de investeringen die zij daarvoor doet, dragen bij aan het Haags publiek belang. De gemeente wil veilige, betaalbare en betrouwbare transportnetten voor gas en elektriciteit. Daarnaast draagt Stedin bij aan de Haagse energietransitie door het toekomstbestendig maken van de elektriciteitsinfrastructuur in Den Haag.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij
3
N.V. Haagsche Milieu Services (HMS)
2. Welke waarde heeft HMS in de afgelopen 4 jaren kunnen toevoegen aan het Haags publiek belang? Ten eerste voert HMS de wettelijke taken genoemd onder vraag 1 conform de gemeentelijke opdracht uit. Hierop wordt toegezien door middel van contractmanagement. Ten tweede heeft HMS de voorbije jaren deels uit eigen beweging en deels in opdracht van de gemeente Den Haag invulling gegeven aan taakvernieuwing en -uitbreiding. Zo heeft HMS alle onder- en bovengrondse afvalverzamelcontainers voorzien van sensoren waarmee deze op basis van gegevens van vulgraad en vulsnelheid optimaal geleegd kunnen worden. Ook is HMS op verzoek van de gemeente gestart met het weghalen van bijgeplaatst afval naast containers op zaterdagen en meer recent op zondagen, het separaat inzamelen van afgedankte matrassen en het meedoen aan opruimdagen in stadsdelen. HMS doet ook mee aan verscheidene experimenten waarmee we het illegaal bijplaatsen van afval proberen te ontmoedigen en het scheiden van afval proberen aan te moedigen. Zeer recent nog is een besluit genomen over een proef met emissie loze (elektrische) inzamelvoertuigen.
1. Beknopte beschrijving HMS Doel: Haagse Milieuservices NV (hierna: HMS) voert meerdere wettelijke taken van de gemeente Den Haag in de openbare ruimte uit. De met afstand grootste taak is de inzameling van het huishoudelijk afval van alle inwoners van Den Haag. De gemeente Den Haag is naast 100% aandeelhouder ook opdrachtgever van HMS. Belangrijke waarden in de taakuitvoering zijn een efficiënte bedrijfsvoering, een goede dienstverlening en een betekenisvolle bijdrage aan gemeentelijke doelstellingen op het vlak van onder meer een duurzame stad, een schone stad en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Aanverwante wettelijke taken die HMS uitvoert naast de afvalinzameling zijn de plaagdierenbestrijding, de gladheidsbestrijding bij sneeuw of ijzel en de afvoer en opslag van inboedels na huisuitzettingen door gerechtsdeurwaarders. Openbaar belang: De inzameling van huishoudelijk afval, de plaagdierenbestrijding en de gladheidsbestrijding zijn wettelijke gemeentelijke taken die hun basis vinden in Wet Milieubeheer en lokaal zijn vertaald in onder meer de Afvalstoffenverordening. De gemeentelijke zorgplicht voor volksgezondheid, duurzaamheid en leefbaarheid in het beheer van de openbare ruimte liggen ten grondslag aan deze taken. Wat en waarom: HMS is opgericht in 1998 door de privatisering van de gemeentedienst die tot dat moment verantwoordelijk was voor de afvalinzameling.
Het werkterrein van HMS omvat het inzamelen van huishoudelijk afval van alle inwoners van de gemeente Den Haag alsmede de exploitatie van drie afvalbrengstations. Het management van HMS is bij Renewi Overheidsdiensten BV (hierna: Renewi) belegd. De afspraken hierover zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst (SOK) en is destijds met NV Afvalverwerking Rijnmond (AVR) overeengekomen. Renewi is de huidige rechtsopvolger van AVR en hierdoor zijn de afspraken in de SOK van toepassing op Renewi. Elke vijf jaar wordt de samenwerkingsovereenkomst geëvalueerd, en voor het laatst in 2016. De evaluatie is in 2021 gestart en wordt naar verwachting in 2022 afgerond.
36
3. In hoeverre is er sprake van een publiek belang? HMS voert de hiervoor genoemde wettelijke gemeentelijke taken uit. Dat doet HMS op een wijze die bijdraagt aan de gemeentelijke doelstellingen in het terrein van volksgezondheid, duurzaamheid en leefbaarheid in het beheer van de openbare ruimte in de stad.
4. In hoeverre is dit een publiek belang op de schaal van Den Haag? Het betreft hier de uitvoering van meerdere wettelijke taken van de gemeente Den Haag. HMS is in 1998 opgericht om deze taken op de maat van de stad Den Haag optimaal te kunnen uitvoeren. HMS is bovendien enkel werkzaam in en voor Den Haag en daarmee voor het Haags publiek belang.
5. In hoeverre zijn er andere publiekrechtelijke instrumenten inzetbaar? Tot 1998 was de uitvoering van de taken die nu bij HMS liggen belegd bij de gemeentelijke reinigingsdienst. Toen is wegens efficiencyvoordelen besloten tot verzelfstandiging. In de jaren na oprichting zijn die efficiencyvoordelen aantoonbaar gehaald. In de latere jaren wordt elke vijf jaar door middel van een evaluatie van de Samenwerkingsovereenkomst gestuurd op behoud van deze efficiencyvoordelen. Daarom is de huidige keuze voor een aparte NV te verkiezen boven het alternatief van de terugkeer naar een gemeentelijke dienst. In de evaluatie die in 2021 is gestart, wordt breed gekeken naar de toekomst van de samenwerking tussen de gemeente Den Haag en Renewi. Het voornemen is om in het vierde kwartaal van 2022 de (periodieke) evaluatie af te ronden en besluiten te nemen. Daarbij staat de positie van HMS als verbonden partij niet ter discussie.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij – N.V. Haagsche Milieu Services (HMS)
6. In hoeverre is het mogelijk deze taak uit te besteden? De gemeente blijft wettelijk verantwoordelijk voor de afval inzameling. Voor efficiënte uitvoering van deze taak is eind jaren 90 besloten tot verzelfstandiging van uitvoering van deze wettelijke taken. Zoals aangegeven worden de efficiencyvoordelen periodiek geëvalueerd. Er wordt tot op heden geen reden gezien waarom de gemeente in eigen beheer deze taken efficiënter kan uitvoeren. Op basis van de huidige Samenwerkingsovereenkomst zijn de bedrijfsvoering en het management van HMS en het vermarkten van 25 gescheiden afvalstromen (‘monostromen’) uitbesteed aan een markt partij, zijnde Renewi. De samenwerking wordt thans geëvalueerd. Het voornemen is om in het vierde kwartaal van 2022 bestuurlijke besluiten te nemen.
7. Lenen de taken zich voor vormgeving in deelname HMS? Ja. Deze deelneming bestaat sinds 1998 en nog steeds beschikken zij over de specialistische kennis om deze taken efficiënt uit te voeren. Bovendien krijgt de gemeente via het aandeelhouderschap in deze verbonden partij inzicht in de meerjarige strategie en financiële resultaten en risico’s. Er zijn geen veranderde omstandigheden die reden geven tot herziening van de positie van verbonden partij. In de hiervoor genoemde evaluatie van de Samenwerkingsovereenkomst wordt de samenwerking met marktpartij Renewi in ogenschouw genomen.
8. In hoeverre bieden de gemeentelijke bevoegdheden (bij het deelnemen aan HMS) waarborgen in het beschermen van het publiek belang? De gemeente heeft als enig aandeelhouder een goede informatiepositie over de financiële status en de risico’s van de onderneming. De gemeente kan daarnaast als (vrijwel) enig opdrachtgever goed sturen op de taakinhoud van HMS. De gemeente heeft als aandeelhouder beperkte bevoegdheden over bijv. het bestuur van HMS, gezien de afspraken hierover met Renewi in de samenwerkingsovereenkomst. De statutair directeur van HMS wordt door Renewi geleverd en is in dienst van Renewi. De gemeente heeft in beperkte mate bestuurlijke grip op HMS om bescherming van het publieke belang af te dwingen. Als de gemeente bijvoorbeeld financieel zou moeten bijspringen kan de statutair directeur (i.c. Renewi) bepalen wat er met de middelen van HMS gebeurt.
37
9. Staan de (financiële) risico’s t.a.v. HMS (nog steeds) in redelijke verhouding tot de te dienen publieke belangen? Vanuit de informatiepositie die de gemeente heeft, is er voldoende zicht op de financiële status en de risico’s van de gemeente. De mate waarin de gemeente grip heeft op de beheersbaarheid van de risico’s is beperkt. Om de risico’s te beperken, heeft de directie momenteel voorgesteld geen dividend uit te keren aan de aandeelhouder, terwijl dit wel is begroot. Hierover wordt nog nader overlegd. Ook dit is een gevolg van eerder gemaakte afspraken in de samenwerkingsovereenkomst. Zoals eerder aangegeven wordt de samenwerkingsovereenkomst in het vierde kwartaal van 2022 geëvalueerd.
10. Wat zijn de eventuele uittredings mogelijkheden uit HMS? De gemeente Den Haag is de enige aandeelhouder en vrijwel de enige opdrachtgever van HMS. Een eventuele ‘uittreding’ zou daarmee feitelijk een beëindiging van HMS NV impliceren. Terwijl HMS meerdere wettelijke taken uitvoert, die dan herbelegd zouden moeten worden. Voor een dergelijke uittreding zijn geen redenen.
Conclusie In hoeverre heeft het deelnemen van gemeente Den Haag in HMS bijgedragen aan en kan het de komende jaren bijdragen aan de borging van het (Haagse) publieke belang? De taken die zijn belegd bij HMS blijven onverminderd een Haags publiek belang. Nog steeds is de vorm van een aparte verbonden partij de meest voor de hand liggende keuze. De governance, de risicobeheersing, het toezicht, de bedrijfsvoering en het vermarkten van de monostromen zijn allemaal onderdeel van de samenwerkingsovereenkomst. De samenwerkingsovereenkomst is onderwerp van evaluatie. Het voornemen bestaat om in het vierde kwartaal van 2022 terzake bestuurlijke besluiten te nemen.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij
4 United Fish Auctions N.V. (UFA)
4. Uitstraling Scheveningen: De visserijsector heeft ook een fysieke culturele impact op de uitstraling van de haven. Het visafslaggebouw en de aanwezigheid van kotters worden daaraan geassocieerd. Zo is bijvoorbeeld Vlaggetjesdag ook onderdeel van de uitstraling van de Scheveningse haven.
2. Welke waarde heeft UFA in de afgelopen 4 jaren kunnen toevoegen aan het Haags publiek belang? De visafslag zit nog steeds in Scheveningen. Daarmee hebben de veiling en de distributie van vis vanuit de haven van Scheveningen kunnen plaatsvinden. En daarmee is het economisch belang van de visafslag en de visketen de afgelopen jaren gecontinueerd. Daarnaast lagen ook dit jaar de kotters tijdens Vlaggetjesdag in de haven. In die zin wordt er toegevoegde waarde geleverd aan het Haagse publieke belang. Wel zijn er indicaties dat de marktmeester-functie en de distributiefunctie in belang afnemen. Hierop is nader onderzoek gaande en nodig.
1. Beknopte beschrijving UFA Doel: Het oorspronkelijke doel om een verbonden partij te worden was het in stand houden van de exploitatie van de visafslag Scheveningen, na de fusie van de visafslag Scheveningen met de visafslag Stellendam en de visafslag Colijnsplaat. Door als aandeelhouder verbonden te zijn met UFA kon het behoud van de visafslag voor de haven van Scheveningen worden gegarandeerd. Openbaar belang: De visafslag in Scheveningen betekent naast een cultureel belang ook dat kotters in de haven behouden blijven en dat verse Noordzeevis vanuit Scheveningen wordt aangeboden (economisch belang). Hiermee blijft vis authentiek verbonden met Scheveningen. Wat en waarom: 1. Borging marktmeester-functie van de visafslag: Oorspronkelijk had de gemeente zelf een marktmeester-functie voor vis. De visafslag is met het overdragen aan UFA, een private dienst geworden. Hiermee is gemeente Den Haag aandeelhouder met 34% van de aandelen en bezit gemeente Goeree-Overflakkee 63%. De overige 3% van de aandelen zijn door UFA ingekocht van de gemeente Noord-Beveland. Door deelname in UFA is – tot op heden – het veilen en verhandelen van vis in de haven van Scheveningen geborgd. 2.
Borging distributiefunctie van de visafslag: De aanwezigheid van de visafslag – en de mogelijkheid tot het veilen en verhandelen – maakt het ook voor de hand liggend dat vis via de haven van Scheveningen aan land wordt gebracht en via de visafslag van Scheveningen fysiek wordt verspreid naar visgroothandels, -winkels en -restaurants. 3. Behoud visafslag als onderdeel in de Scheveningse visketen: Vis hoort bij Scheveningen en (borging van de functies van) de visafslag maakt daar een onderdeel van uit. Deze zorgen – tot op heden – mede voor de aanwezigheid van vissers, visgroothandels en aanverwante ondernemingen in Scheveningen en Den Haag.
38
3. In hoeverre is er sprake van een publiek belang? De visafslag in de Scheveningse Haven is een Haags publiek belang. Het is zowel in cultureel als in economische perspectief verbonden aan Scheveningen. Dit wilden en willen we vooralsnog als Den Haag behouden. Het economische perspectief van de visserij voor Scheveningen is overigens onderdeel van de lopende toekomstverkenning voor de Scheveningse haven. Verder is het visafslaggebouw een Rijksmonument geworden en door zijn architectuur en omvang goed herkenbaar. Het gebouw heeft daarmee ook impact op de uitstraling van de Scheveningse haven. Bovendien functioneert het gebouw voor een deel nog steeds als visafslag, waar het ooit voor gebouwd is.
4. In hoeverre is dit een publiek belang op de schaal van Den Haag? Het economische belang is afgenomen in relatie tot het aantal Scheveningse kotters dat gebruik maakt van de visafslag, ten opzichte van het moment waarop de gemeente besloot tot deelname aan UFA. Echter, vis hoort bij Scheveningen en de visafslag maakt daar een belangrijk onderdeel vanuit. De visgroothandels in Scheveningen kunnen overigens ook prima van andere veilingen hun vis halen en deze na eventuele bewerking leveren aan bijvoorbeeld de viswinkels en restaurants in Den Haag en ver daarbuiten. In die zin is de visafslag niet cruciaal voor de visketen. Ook is de directe omgeving van het visafslaggebouw in ontwikkeling en kan een deel van het gebouw daar beter op aansluiten/bijdragen in een andere functie. Een kleiner deel van het visafslaggebouw is daadwerkelijk nodig als visafslag en nu al als zodanig in gebruik. Nader onderzoek naar de
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij – United Fish Auctions N.V. (UFA)
toekomst van de haven en de toekomst van de visserijsector in de regio in brede zin is echter nodig om concrete uitspraken op dit vlak te kunnen doen. Naast het economische aspect van het publieke belang is er ook sprake van een cultureel aspect dat pleit voor het behoud van de visafslag. Het verdwijnen van de visafslag heeft waarschijnlijk ook effect op de aanverwante ondernemingen in de haven. Ook bijv. bij een groot event als Vlaggetjesdag ontbreekt het dan aan kotters die professioneel de haven aandoen. Voor de gemeente Den Haag is dit een zwaarwegend argument om de visafslag in de haven overeind te willen houden.
5. In hoeverre zijn er andere publiekrechtelijke instrumenten inzetbaar? Voor de gewenste instandhouding van het gebouw en functies van de visafslag zijn er, naast het zijn van een Rijksmonument en deelname in de onderneming UFA, geen publiekrechtelijke middelen.
6. In hoeverre is het mogelijk deze taak uit te besteden? Uitbesteden van deze taak (marktmeesterfunctie en distributiefunctie van de visafslag) vanuit de gemeente, maakt dat de gemeente opdrachtgever wordt en op vergaande wijze overgaat tot inmenging in de visserijhandel. Het zijn van een marktmeester of het bieden van een visafslag (distributiefunctie) is geen logische en gebruikelijke taak voor gemeenten. Het volledig overlaten van deze functies aan een marktpartij zonder nadere betrokkenheid van de gemeente vergt nader en breder onderzoek naar het functioneren van visafslagen in het algemeen en de toekomst van de visserijsector voor de regio in brede zin. Een aspect van onderzoek zou moeten zijn, de wijze van verhandelen van vis. Het aantal veilingen loopt terug en het digitaal veilen neemt in belang toe. UFA bereikt een Europees netwerk van klanten met Pefa als online aanbieder van veilingen. De marktmeester-functie functioneert naar behoren in private handen en Pefa heeft de potentie om te groeien in marktaandeel. Vanuit de gemeente is er geen reden om aan te nemen dat er nu of in de toekomst een interventie nodig is om nog een marktmeester-functie – voor de enkele vissers die vanuit Scheveningen actief zijn – te behouden.
Mocht de UFA vertrekken uit Scheveningen dan heeft dit in principe alleen effect op de visafslag/fysieke distributie functie en niet op het onderdeel online veiling. Het behoud van de marktmeesterfunctie is daarmee niet langer een belang van de gemeente Den Haag.
39
7. Lenen de taken zich voor vormgeving in deelname UFA? De functie van de visafslag is in principe geen publieke taak (meer). In het huidige landschap binnen de visserij is het bovendien niet gebruikelijk dat een gemeentelijke dienst exploitant is van een visafslag en daarmee marktmeester is. Binnen de gemeentelijke organisatie is er geen dienst aanwezig met (alle) benodigde expertise voor het voeren van een financieel gezonde en functionele visafslag. De huidig gekozen vorm past – op volledige overname van het pand en beschikbaar stellen ervan na – het beste bij het gewenste resultaat, namelijk behoud van de visafslag in de Scheveningse Haven.
8. In hoeverre bieden de gemeentelijke bevoegdheden (bij het deelnemen aan UFA) waarborgen in het beschermen van het publiek belang? De gemeente heeft als aandeelhouder – samen met de andere aandeelhouder – in ieder geval de volgende ondernemingsrechtelijke bevoegdheden; het goedkeuren van de jaarrekening, het benoemen en ontslaan van directie en RvC-leden, het vaststellen van een profielschets voor RvC-leden en de daarbij horende bezoldiging. Ook heeft de gemeente via de AVA de bevoegdheid voor goedkeuring van besluiten van het bestuur over o.a. belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van UFA of de onderneming van de vennootschap en de mogelijkheid om de statuten te wijzigen. Daarnaast heeft de gemeente verzocht aan UFA om de jaarrekening te publiceren, zoals andere verbonden partijen dit ook doen op basis van transparantie. Hier is UFA nog terughoudend in en gesprekken hierover zijn gaande. De gemeente wil als publieke aandeelhouder dat UFA dit ook doet, conform ook het beleidskader van de gemeente.
9. Staan de (financiële) risico’s t.a.v. UFA (nog steeds) in redelijke verhouding tot de te dienen publieke belangen? Nee, risico’s t.a.v. UFA staan niet meer in verhouding tot de te dienen publieke belangen. De publieke belangen van de gemeente gaan verder dan alleen behoud van de visafslag in de Scheveningse haven. De Scheveningse haven is sterk in ontwikkeling, zowel economisch als ruimtelijk. Het behoud van het gebouw zelf en de rol die het gebouw in de omgeving speelt is voor de publieke belangen van de gemeente evenzo van belang als de visafslag functies (die juist aan het afnemen zijn). Het is de afgelopen periode gebleken dat deelneming aan UFA geen toegevoegde waarde heeft om aan de overstijgende publieke belangen tegemoet te komen. Daar bovenop komt dat er macro-economische factoren spelen waarop UFA, vanwege haar omvang en positie, geen invloed heeft. Deze macro-economische omstandigheden kunnen al op korte termijn zorgen voor terugval in de omzet en/of inkomsten.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij – United Fish Auctions N.V. (UFA)
10. Wat zijn de eventuele uittredings mogelijkheden uit UFA? Het is zowel juridisch en beleidsmatig mogelijk om uit te treden uit UFA. Dit dient wel te gebeuren in afstemming met de medeaandeelhouder in UFA, de gemeente Goeree-Overflakkee aan wie de aandelen eerst aangeboden dienen te worden. Consequentie kan zijn dat UFA opteert om de Scheveningse haven te verlaten. Ingeschat wordt dat dit niet aannemelijk is, omdat in Scheveningen dagelijks vis wordt gelost. Overigens is uittreden niet aan te bevelen als UFA het gebouw niet (terug)verkoopt aan de gemeente. Dan zijn de consequenties mogelijk dat UFA de activiteiten in de haven van Scheveningen staakt en het gebouw niet verder wordt onderhouden in de zoektocht naar een nieuwe invulling. De gemeente heeft op deze wijze slechts weinig middelen om te sturen op een gewenste invulling.
40
Conclusie In hoeverre heeft het deelnemen van gemeente Den Haag in UFA bijgedragen aan en kan het de komende jaren bijdragen aan de borging van het (Haagse) publieke belang? De deelname aan UFA heeft de afgelopen periode bijgedragen aan de doelstelling en tevens publieke belang van het behoud van de visafslag in de haven van Scheveningen. Zonder meer kan gesteld worden dat zonder deelname van de gemeente Den Haag het visafslaggebouw niet meer als visafslag in gebruik geweest zou zijn. De omgeving rondom het gebouw en de economische afhankelijkheid van de bedrijven in de haven van Scheveningen met de visafslag is in de afgelopen periode echter wel onderhavig geweest aan verandering. Het Noordelijk Havenhoofd ondergaat een herontwikkeling. Nog maar een deel van het gebouw is nodig voor de functie als visafslag en de rest van het gebouw kan een andere functie vervullen (binnen het Noordelijk Havenhoofd), die beter aansluit op de directe omgeving en de toekomstige economische koers van de haven. Op basis van deze evaluatie is de voorlopige conclusie dat deelname in UFA niet meer de voorkeur geniet boven andere opties. De genoemde mogelijke opties hebben een verdiepend vervolgonderzoek nodig om tot een eindconclusie te komen.
Hierbij dient rekening gehouden te worden met de uitkomsten van (lopende) onderzoeken naar de toekomst van de haven en de toekomst van de visserijsector in de regio in brede zin.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij
5
Daarnaast werd financiering verstrekt aan Haagse instellingen op het gebied van zorg, onderwijs en gebiedsontwikkeling. Tot de Haagse klanten behoren ook GGD Haaglanden en de Veiligheidsregio Haaglanden. Daarnaast worden via het BNG Duurzaamheidsfonds kredieten verstrekt aan Haagse sport- en voetbalverenigingen.
BNG Bank N.V.
3. In hoeverre is er sprake van een publiek belang?
1. Beknopte beschrijving BNG Doel: BNG Bank N.V., gevestigd te Den Haag, is de bank van en voor overheden en instellingen, en voor het maatschappelijk belang. Met gespecificeerde financiële dienstverlening draagt BNG Bank bij aan zo laag mogelijke kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Openbaar belang: Bank voor het publieke domein. Wat en waarom: BNG Bank is opgericht in 1914 en richt zich exclusief op het publieke domein in Nederland. Klanten zijn onder meer gemeenten, woningcorporaties en zorg- en onderwijsinstellingen. BNG Bank is gedreven door maatschappelijke impact. Om te zorgen dat klanten maatschappelijke impact kunnen maken, is het essentieel dat BNG Bank als publieke bank haar taken goed uitvoert. In de kern zijn die taken: kredieten verstrekken tegen aantrekkelijke voorwaarden en het adequaat verrichten van betalingsverkeer. Doordat BNG Bank op het hoogste ratingniveau (Triple A) wordt gewaardeerd, is BNG Bank in staat om op de internationale kapitaalmarkten funding aan te trekken tegen gunstige tarieven. Daarnaast streeft BNG Bank naar een redelijk rendement voor haar aandeelhouders. Gemeente Den Haag is met 2,3% de grootste aandeelhouder na de Staat. Dit is historisch zo gegroeid.
2. Welke waarde heeft BNG in de afgelopen 4 jaren kunnen toevoegen aan het Haags publiek belang? BNG Bank opereert binnen vele sectoren van het publiek domein. In de afgelopen jaren werden financieringen verstrekt aan onder meer gemeenten, het openbaar vervoer, de zorgsector en woningbouwcorporaties. BNG Bank is landelijk actief, dus ook in Den Haag. Naast de gemeente Den Haag behoren tot de klanten van BNG Bank o.a. Vestia, Haag Wonen en Staedion, woningcoöperaties die gezamenlijk zo’n 180.000 inwoners van de stad huisvesten.
41
Door het publiek aandeelhouderschap kan BNG Bank een sterke kapitaalspositie behouden. Ratingbureaus Fitch, Moody’s en S&P waarderen BNG Bank op het hoogste ratingniveau. De klanten van de BNG Bank zijn organisaties in het publieke domein die vanwege de sterke liquiditeits- en kapitaalpositie van BNG Bank kunnen profiteren van aantrekkelijke financiering voor de korte en lange termijn. De financiering die deze organisaties verkrijgen, komt ten goede aan de Nederlandse maatschappij. Het jaarlijks door BNG Bank uitgekeerde dividend komt terecht bij de publieke aandeelhouders, waaronder de gemeente Den Haag. Dat geld kan opnieuw geïnvesteerd worden in het publiek belang.
4. In hoeverre is dit een publiek belang op de schaal van Den Haag? BNG Bank is landelijk actief, dus ook in Den Haag. Het is in het belang van de gemeente, dat organisaties in het publiek domein hun investeringen kunnen financieren. Zo wordt door kredietverlening aan Haagse woningcorporaties huisvesting van Haagse inwoners verbeterd. Vanwege haar triple A status is BNG Bank in staat om tegen gunstige tarieven funding aan te trekken op de internationale kapitaalmarkten. Ook in tijden van crisis, waarin beleggers op zoek gaan naar veilige belegging. Hierdoor kunnen klanten ook in onzekere tijden op financiering en betalingsverkeer van BNG Bank vertrouwen. Dit levert een hoge mate van zekerheid op voor de gemeente. De gemeente kan in principe altijd geld lenen van BNG Bank.
5. In hoeverre zijn er andere publiekrechtelijke instrumenten inzetbaar? De gemeente heeft de mogelijkheid de kapitaalpositie van BNG Bank te versterken via het publiek aandeelhouderschap. Andere manieren van kapitaal verstrekken, zoals bijvoorbeeld een subsidierelatie, zou geen grondslag hebben en zou de gemeente geen inspraak geven.
6. In hoeverre is het mogelijk deze taak uit te besteden? BNG Bank heeft statutair vastgelegd dat enkel Nederlandse overheden aandeelhouder kunnen zijn, en enkel organisaties in het publiek domein klant kunnen zijn. Zo wordt marktverstoring voorkomen. Van uitbesteding kan daarom geen sprake zijn.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij – BNG Bank N.V.
7. Lenen de taken zich voor vormgeving in deelname BNG? BNG Bank heeft alleen publieke aandeelhouders en heeft enkel klanten in het publiek domein. Het aandeelhouderschap van gemeente Den Haag is historisch ontstaan. Voor de gemeente is het aandeelhouderschap niet cruciaal om haar taken te kunnen uitvoeren, maar er wordt een (landelijk) publiek belang mee gediend waar de gemeente ook baat bij heeft. Er zijn geen redenen om af te zien van deelname in BNG Bank. De risicobeheersing van BNG Bank is op orde. Interne toezichthouder is de Raad van Commissarissen. BNG Bank is een systeemrelevante bank, die onder direct toezicht staat van de Europese Centrale Bank.
Conclusie In hoeverre heeft het deelnemen van gemeente Den Haag in BNG bijgedragen aan en kan het de komende jaren bijdragen aan de borging van het (Haagse) publieke belang? Het deelnemen van gemeente Den Haag in BNG heeft bijgedragen aan de financiering van investeringen van Nederlandse publieke organisaties binnen en buiten Den Haag. Voor de gemeente is het aandeelhouderschap niet doorslaggevend om haar taken te kunnen uitvoeren, maar er wordt een (landelijk) publiek belang mee gediend waar de gemeente ook van profiteert. Conclusie is om deelneming in BNG Bank te continueren.
8. In hoeverre bieden de gemeentelijke bevoegdheden (bij het deelnemen aan BNG) waarborgen in het beschermen van het publiek belang? BNG Bank doet melding aan de aandeelhoudende gemeenten over de strategie van de bank. De gemeente heeft als aandeelhouder inspraak op in de statuten gedefinieerde besluiten. Daarnaast worden leden van de Raad van Commissarissen door de Algemene Vergadering benoemd.
9. Staan de (financiële) risico’s t.a.v. BNG (nog steeds) in redelijke verhouding tot de te dienen publieke belangen? Ja. Het risico voor de gemeente is beperkt tot de waarde van het aandelenbezit (€2,9 mln.). De risicobeheersing van BNG Bank is op orde.
10. Wat zijn de eventuele uittredings mogelijkheden uit BNG? Het is mogelijk de aandelen van BNG Bank aan te bieden aan andere Nederlandse overheden. Gezien het gediende belang is dit niet voor de hand liggend.
42
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij
6
N.V. Stadsherstel Den Haag en Omgeving
woningen. Ook heeft Stadsherstel in het verleden ook leegstaande historische panden aangekocht die anders tot verloedering van buurten hadden geleid. Denk bijvoorbeeld aan de voormalige brouwerij ‘De Drie Hoefijzers’. Hiermee is en wordt heel concreet invulling gegeven aan herstel en behoud van cultuurhistorische waarden in Den Haag. Daarnaast draagt Stadsherstel bij aan het creëren van woningen. Jaarlijks zet Stadsherstel ca. 150 opdrachten in de markt aan aannemers en andersoortige toeleveringsbedrijven en draagt zij bij aan de economische ontwikkeling. Speciaal coronabeleid heeft ertoe geleid dat horeca- en retailondernemers die lijden onder de lockdowns door huurkorting en ruimhartige betalingsregelingen het hoofd boven water hebben kunnen houden. Daarmee is naast de economie ook de levendigheid in de stad gediend.
3. In hoeverre is er sprake van een publiek belang?
1. Beknopte beschrijving Stadsherstel Doel: Het behouden en restaureren van monumentale panden. Na bouwkundig herstel vindt functieherstel plaats door het monument een passende bestemming te geven. De gerestaureerde panden worden door Stadsherstel marktconform verhuurd. Daarnaast behoort de bevordering van monumentenzorg in het algemeen tot de doelstellingen. Openbaar belang: Het beheer van het bedrijf dat zich bezig houdt met het behouden en restaureren van monumentale panden in Den Haag en omgeving. Wat en waarom: Stadsherstel koopt monumentale panden op, om ze vervolgens op te knappen/te restaureren en ze vervolgens te verhuren. Gemeente Den Haag beoogt door deelname aan Stadsherstel het behoud van historisch erfgoed te bevorderen. Gemeente Den Haag is hiertoe certificaat houder in Stadsherstel, naast een groep particulieren. Op basis van het aantal certificaten in beheer bij de gemeente, is er sprake van een stabiel jaarlijks dividend. Vrijwel jaarlijks worden panden verworven.
2. Welke waarde heeft Stadsherstel in de afgelopen 4 jaren kunnen toevoegen aan het Haags publiek belang? Stadsherstel heeft de afgelopen jaren verschillende objecten van cultuurhistorische waarden aangekocht, gerestaureerd en/of her bestemd. Zo zijn bijvoorbeeld de ‘Water- en vuur winkel’ aan de Paviljoensgracht in 2021 aangekocht en het Havenkantoor aan de Goudriaankade in 2020 en 2021 gerestaureerd en verbouwd. Aan de Duinstraat zijn 3 gasloze appartementen opgeleverd. Ook is bijvoorbeeld het Bierdepot ‘De Drie Hoefijzers’ enige jaren geleden al aangekocht. Het koelhuis en de directievilla zijn reeds gerestaureerd en getransformeerd. Momenteel worden plannen gemaakt voor de herbestemming van de stalling van het depot tot
43
Stadsherstel Den Haag zet zich in voor herstel en behoud van het historische karakter en daarmee de leefbaarheid van Den Haag. Net als de gemeente Den Haag streven zij naar het in standhouden van cultuurhistorische waarden. Ze kopen en restaureren bedreigde monumenten en beeldbepalende panden en geven ze een passende bestemming.
4. In hoeverre is dit een publiek belang op de schaal van Den Haag? Net als de gemeente Den Haag streeft Stadsherstel naar herstel en behoud van het historische karakter van Den Haag. Ook zet zij door verschillende andere activiteiten het erfgoed van Den Haag op de kaart. Denk bijvoorbeeld aan speciale activiteiten tijdens Open Monumentendag. Ook organiseert Stadsherstel bijvoorbeeld wandelroutes, rondleidingen, lezingen en webinars over erfgoed in de stad.
5. In hoeverre zijn er andere publiekrechtelijke instrumenten inzetbaar? Deelname aan Stadsherstel is niet het enige instrument om monumenten in stand te kunnen houden. Ook geeft de gemeente via o.m. uitvoering van de Wabo en de Erfgoedwet invulling aan behoud van cultuurhistorisch erfgoed en beschermde stadsgezichten. Daarnaast heeft de gemeente een eigen subsidieregeling, de Subsidieregeling Monumentenzorg Den Haag 2022. Deze regeling is echter toegespitst op specifieke typen monumenten. Het werk van Stadsherstel is een aanvulling hierop. Daarnaast adviseert de gemeente bij voorgenomen ontwikkelingen en begeleidt initiatiefnemers vanaf het vooroverleg tot en met de uitvoering.
Evaluatie Verbonden Partijen 2022 – ‘Sturing werkt’
≡◄►
Evaluatie per Verbonden Partij – N.V. Stadsherstel Den Haag en Omgeving
6. In hoeverre is het mogelijk deze taak uit te besteden? Bescherming van cultureel-historisch erfgoed (ongeveer 2500 monumenten) is – naast o.m. vergunningverlening, advies en stimulering via een subsidieregeling niet uit te besteden aan andere partijen(ook niet aan Stadsherstel). Echter, Stadsherstel levert in aanvulling op het instrumentarium van de gemeente een waardevolle bijdrage in het behoud en bescherming van ongeveer 50 monumenten in de stad waar zij eigenaar van is.
7. Lenen de taken zich voor vormgeving in deelname Stadsherstel? De constructie van certificaathouders in Stadsherstel is historisch gegroeid en Den Haag bezit vanaf aanvang certificaten. Aandeelhouder van Stadsherstel is de Stichting Administratiekantoor (STAK), waarin de gemeente het recht heeft een bestuurder te benoemen. Door het certificaathouderschap heeft de gemeente geen directe zeggenschap over de vennootschap Stadsherstel. Vanuit het beleid van de gemeente Den Haag (uitgangspunt actief aandeelhouderschap) heeft derhalve de gekozen vorm (certificaathouderschap van de gemeente) niet de voorkeur. Overigens heeft de gemeente statutair de bevoegdheid om een commissaris te benoemen die toezicht houdt op het beleid en de directie adviseert. Echter, vanuit Stadsherstel bezien heeft de gekozen vorm wel de voorkeur. Via certificaathouderschap kunnen ook private partijen participeren. En gelijktijdig biedt deze vorm een beschermingsconstructie t.o.v. aandeelhouderschap, doordat betreffende private partijen bijv. geen verkoop van cultuurhistorisch erfgoed kunnen afdwingen. Dit maakt het vanuit Stadsherstel bezien beter mogelijk om de doelstelling van instandhouding van erfgoed te realiseren.