RIS313415 Notulen van de raad van 26 september 2022

Ik ga toch echt over mijn eigen woorden en ik laat me echt niet door D66 de mond snoeren, integendeel. De voorzitter. Het gaat er ook niet om dat D66 dat wil. Het gaat erom dat ik als voorzitter constateer dat we nu de grenzen van het debat gaan bereiken: wat is nog persoonlijk en wat wordt bijna schelden? Ik heb daar net een bepaalde analyse van gegeven. Iedereen heeft een naam gekregen en iedereen zit hier als gekozen volksvertegenwoordiger. Volgens mij hebben we dat op een bepaalde manier ook te respecteren zonder dat we elkaar gaan beknotten in wat men wel of niet mag zeggen. Maar dit gaat echt de grens op, wat volgens mij niemand hier zou willen. Daarom zou ik willen verzoeken dat u gewoon doorgaat met uw betoog, zoals we dat gewend zijn van elkaar. Sebastian Kruis (PVV). Ik heb dus helemaal niemand uitgescholden. Ik heb alleen de diversiteit in dit college gefietst. In ditzelfde diversiteitsbeleid van dit college, dat ervoor moet zorgen dat geen normale Nederlander meer een baan krijgen op het gemeentehuis. Ik probeer uiteindelijk de eisen die aan de stad worden gesteld ook het college in te fietsen. En als ik zeg dat ik iemand vanaf nu wil gaan beschouwen als iemand uit de Centraal-Afrikaanse Republiek, juist om recht te doen aan het verkiezingsprogramma van de Partij van de Arbeid, dan doe ik dat gewoon.

Dan heb ik eigenlijk nog één vraag: is het dan meneer Kabongo of mevrouw Kabongo of hen Kabongo? Want dat weet je niet meer tegenwoordig, in tijden waarin geslacht ook niet meer zeker is. Dat is ook een beetje de wereld die dit college heeft gecreëerd. De wereld waar je vitamine D-supplementen niet meer vergoed krijgt van de verzekering, maar de samenleving wel mag opdraaien voor de kosten als je je wilt laten aanduiden tot het andere geslacht en alles daartussen. Dus ja, ik zal hem vanaf nu aanduiden als de heer Kabongo. En geen meneer Van Asten kan daar iets aan doen. Fatima Faïd (HSP). Sorry, maar ik heb hier toch ook … Volgens mij hebben we net geconstateerd dat dit over de grens is, maar we gaan hier nog steeds verder. Dus ik wil toch een punt van orde maken. Ik vind dat dit echt niet kan. Ik vind het echt onbeschoft, dus ik wil dat we hier paal en perk aan stellen. We hebben vorige week een hele toestand gehad en de burgemeester, de hele wereld heeft zich uitgesproken. Ik wil dat er nu dus ook actie op komt. De voorzitter. Ik heb daar net het een en ander over gezegd. Volgens mij bent u aan het einde gekomen van uw betoog. Sebastian Kruis (PVV). Nee, ik ben nog niet op de helft.

75

De voorzitter. U bent nog niet op de helft? Volgens mij hebben we nu voldoende over dit onderwerp gewisseld en is dat nu klaar. Ik stel voor dat u doorgaat met de rest van uw betoog. Sebastian Kruis (PVV). Laat ik dan toch, omdat ik dat wel zo netjes vind, even reageren op mevrouw Faïd van de wokebrigade. Ik laat me ook niet door de Haagse Stadspartij de mond snoeren. Kijk, woke maakt een hoop kapot. In de eerste plaats woke zelf, zien we aan de uitslagen van de Haagse Stadspartij. Maar ik laat me echt niet hier de maat nemen door u over wat ik wel of niet mag zeggen. Wat krijgen we nou? De voorzitter. Deze discussie hebben we hier vaker gehad. Toen heb ik hier ook weleens gezeten, precies bij soortgelijke discussies. We gaan nu in een vervelend debat komen waarin iedereen elkaar de maat gaat nemen en het persoonlijk gaat worden. Dat zou ik ontzettend jammer vinden. Het is ook helemaal niet de bedoeling. We hebben juist afgesproken dat we het persoonlijke eruit halen. Ik zie nu dat er meer interrupties gaan komen, want iedereen gaat hier nu iets van vinden. Dat wil ik nu niet, want dan gaan we in een heel vervelend debat komen waar we niet meer uit gaan komen. Dat is precies waarom we nu met dit onderwerp gaan stoppen. Mevrouw Faïd, u wil echt nog iets zeggen, begrijp ik. Kort, maar geen verwijtende sfeer of wat dan ook. Anders blijven we hierin hangen. Fatima Faïd (HSP).

Volgens mij ga ik ook over mijn eigen woorden. U moet gewoon ingrijpen. U bent hier voorzitter. U moet gewoon ingrijpen, maar dat doet u niet. Vervolgens gaat u mij nu de maat zitten nemen dat ik dus niet mag zeggen dat ik er last van heb. Ik heb hier last van. Ik wil dat het ophoudt. Dit kan gewoon niet. Het is niet de eerste keer dat dit gebeurt. Dit gebeurt heel vaak. Er zitten mensen in mijn fractie die hier last van hebben, dus ik wil dat het presidium hierover praat. Er is ook al een brief naar het presidium gegaan over de omvolkingstheorie. Daar heb ik ook nog steeds niks over gehoord. Dus ik wil echt dat er nu vanuit het presidium opgetreden wordt tegen dit soort racistisch geweld, waar wij de hele tijd maar onze mond over moeten houden. De voorzitter. Volgens mij luistert het presidium mee op dat punt. Dat neemt niet weg dat we op dit moment in de vergadering zitten. Ik zou de heer Kruis willen verzoeken om met zijn betoog door te gaan en het onderwerp waar we het zojuist over hebben gehad te laten rusten, want dat lijkt me voor dit debat verder niets bij te dragen. Ik zie dat er nog meer interrupties zijn, maar voor we het weten zitten we echt in een heel vervelend ordedebat waarin alle woorden gewogen moeten gaan worden. Nur Icar (DENK). We weten allemaal wat het doel is van de heer Kruis. Alleen, ik ben wel van mening … Volgens mij ben ik de enige Afrikaan hierzo.

Ik ben wel van mening dat er ingegrepen moet worden. Ik werd aan alle kanten rot gebeld omdat iemand een verkeerde uitspraak deed. Daar werd direct op gehandeld; er werd direct ingegrepen. Ik zie hier dat de PvdA-fractie is opgestaan. Dus als er niet ingegrepen wordt, dan trekken wij ons ook terug. De voorzitter. Dit gaan we niet doen. Meneer Kruis, ik vraag u nog eenmaal om uw betoog voort te zetten. Dat lijkt mij voor nu het allerverstandigst. Ik zie ook wat hier gebeurt. Ik vind het buitengewoon vervelend. Robert Barker (PvdD). Volgens mij is het het beste om even te schorsen, want iedereen loopt de zaal uit en de gemoederen zijn best hoog opgelopen. Dat zou ik voorstellen. De voorzitter. Dat lijkt mij ook het verstandigst. Meneer Kruis, u heeft volgens mij nog een deel van uw inbreng. Maar ik denk dat het goed is om nu even een moment te schorsen. Daar geef ik de heer Barker groot gelijk in. Dat doen we voor een minuut of vijf. Als het iets langer nodig is, wordt het iets langer. Maar we schorsen nu even. De vergadering wordt van 23.28 uur tot 23.39 uur geschorst. De voorzitter. Het was goed om even te schorsen tot de gemoederen wat bedaard zijn en iedereen elkaar even heeft kunnen spreken. Terugkomend op wat zojuist passeerde in deze vergadering - ik heb 76

de gedragscode en het reglement van orde er nog even op bekeken - zou ik willen benadrukken dat we het hebben over de inhoud, in dit geval het coalitieakkoord en punten die in de stad spelen. Zoals gebruikelijk horen persoonlijke punten, dus dat personen persoonlijk worden aangesproken, iets wordt verweten of anders genoemd worden, niet thuis in het debat. Dus wat zojuist gepasseerd is, past niet in het debat dat we hier met elkaar voeren. Dat zou ik willen zeggen over wat zojuist heeft plaatsgevonden. Als er vanuit de raad behoefte is om daar een reactie op te geven, dan moet die mogelijkheid er kunnen zijn. Ik kijk dus rond of die behoefte er is, maar die is er niet. De heer Kruis heeft aangegeven nog niet klaar te zijn met zijn betoog. U kunt die voortzetten met inachtneming van de opmerkingen die ik zojuist heb gemaakt. Dat betekent dat als u doorgaat met het geven van benamingen aan een lid van deze raad, dat niet past binnen het reglement van orde en dus niet kan. Sebastian Kruis (PVV). Ik ben er klaar voor en ik heb er weer zin in. Ik moest net wel een beetje gniffelen, als ik zie dat allerlei antiracismepartijen de zaal uit rennen als iemand constateert dat er alleen maar blanken in het college zitten. Dat is toch wel een hele rare stijlfiguur. Maar ik stel vast … De voorzitter. Maar volgens mij kunt u zich voorstellen … Sebastian Kruis (PVV).

Ik kan me daar helemaal niks bij voorstellen. Helemaal niets. Niet eens een begin daarvan. De voorzitter. We hebben net geschorst en niet zomaar. U krijgt de gelegenheid om uw betoog voort te zetten. Maar ik zou u willen vragen om gewoon door te gaan met wat u graag nog wilt vertellen aan de raad en aan de stad en om niet in dit verhaal te blijven hangen. Volgens mij is daar net vanuit verschillende partijen antwoord op gegeven. Ik geef als voorzitter aan wat hier de spelregels zijn. Voor mij zijn die helder. Ik wil u vragen uw betoog voort te zetten. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Dit past helemaal in mijn verhaal. Het punt dat ik probeerde te maken, is dat als iets tegenwoordig genderfluïde is, de naam van de wethouder dat toch zeker moet kunnen zijn. Dus laten we nu niet allemaal zo aangebrand reageren, want dit is uiteindelijk wat ze de stad aandoen. Ze leggen eerst de hypocrisie aan de dag en vervolgens gaan ze anderen de maat nemen als die iets zeggen waar ze het niet mee eens zijn. Ik laat me hier niet door al die linkse gasten de mond snoeren. Geen sprake van! Maar goed, ik was dus bezig met mijn tekst voordat ik botweg werd onderbroken door allemaal mensen die democratie niet in zo'n hoog vaandel hebben staan als de PVV. Voorzitter. De presentatie van het coalitieakkoord deed me denken aan Woodstock 1969, dag 4.

Het feest was afgelopen en wietdampen hingen boven het veld. Het veld is nagenoeg verlaten en we zien een vrouw met een rozenkrans en een gewaad met een bloemetjespatroon over het veld dwalen. Het lijkt mevrouw Vavier te zijn. Ze doet Biodanza op Noord-Koreaanse volksmuziek. En we zien meneer Bredemeijer van het CDA, die aangeslagen overkomt, een interview geven aan een beveiligingscamera. Want een camera is immers een camera. En we zien bij de bar meneer Mulder en meneer Kabongo bekvechten. Het lijkt erop … De voorzitter. Nee, dat gaan we niet doen. Echt, daar heb ik net een punt over gemaakt. Dat gaan we niet doen, dus dat sta ik niet toe. Ik wil u vragen dat terug te nemen. Sebastian Kruis (PVV). Prima, dan zal ik vanaf nu de desbetreffende persoon aanduiden als 'degene wiens naam niet genoemd mag worden'. Maar als ik iemand een andere naam geef … De voorzitter. Nee, nee, nee. Ik zet nu even de microfoon uit. Dit gaan we niet doen. Ik heb hier net een heel belangrijk punt over gemaakt. Ik heb u aangegeven wat er in het reglement staat. Dit gaan we niet op deze manier doen. Als u dit nu uit uw betoog haalt, dan kunt u verder. Maar dit gaan we echt niet op deze manier doen. Sebastian Kruis (PVV). Ik word nu helemaal uit mijn metafoor gehaald, dus dat is wel vervelend. Dat is supervervelend, want je bereidt iets voor. Als de metafoor wordt onderbroken omdat links niet 77

accepteert dat iemand iets zegt, dan is dat heel vervelend. Maar goed, dan moet ik die passage helaas schrappen. Die zal terug te zien zijn op onze website of live via Instagram natuurlijk. Wie zien we dan nog verder lopen op dat veld? Dat is meneer Van Asten, scheldend door de pleuriszooi op het veld, zijn fiets heeft een lekke band en hij komt er tot z'n grote schrik achter dat de tramhaltes in de buurt zijn opgeheven. Het is een treurige bedoening. Het hek is kapot en de Haagse belastingbetaler kijkt hoofdschuddend door het gescheurde plastic en vraagt zich af: wie zijn die mensen? Dat weet ik zelf ook nog steeds niet. Ik had eigenlijk een motie van wantrouwen voorbereid, in lijn met de traditie van de PVV, mijn mooie partij. Echter, die eindigen altijd met de zin 'en zegt het vertrouwen op'. Maar dat zou suggereren dat ik ooit vertrouwen heb gehad, en dat is er niet. Dank u wel. Ik vond het trouwens ook hartstikke leuk. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. U zou het bijna vergeten kunnen zijn: vandaag bespreken we het coalitieakkoord met de titel 'Voor een stad die tegen een stootje kan'. Om te beginnen wil ik de onderhandelende partijen, de nieuw te vormen coalitie D66, VVD, GroenLinks, PvdA en CDA feliciteren dat ze het een halfjaar na de verkiezingen gelukt is om toch tot een akkoord te komen. Dat kwam er niet zonder een slag of stootje.

Het zijn immers bijzondere tijden, zoals de partijen zelf ook schrijven in hun voorwoord: de wereld om ons heen is roerig en onrustig, en zo is het ook. Het voelt soms alsof we met elkaar in een bootje zitten en de golven om ons heen slaan: de coronacrisis, de woningcrisis, de asielcrisis, de klimaatcrisis, de energiecrisis en daarbij een ongekend hoge inflatie, waardoor meer mensen onder de armoedegrens terechtkomen of in de schulden dreigen te komen. Het voelt alsof we van golf naar golf varen en van crisis naar crisis, en te weinig koersen naar die stip aan de horizon. Terwijl het, juist als de golven om je heen slaan, van belang is koers te houden. Naar de stad die we in 2026, de duur van dit akkoord, en verder nog, in 2050 willen zijn. Voorzitter. In dit akkoord staan voor de ChristenUnie/SGP herkenbare punten, zaken waarmee recht gedaan wordt aan de stad en onze inwoners. Soms dacht ik zelfs dat ik ons eigen verkiezingsprogramma las, bijvoorbeeld als het gaat om de plannen voor een permanente winteropvang, een kerkverzamelgebouw voor internationale kerken, voldoende betaalbare bedrijfshuisvesting, een einde aan gokreclames en de broodnodige constatering dat er een einde moet komen aan de mensonterende raamprostitutie. Maar tegelijkertijd mist de ChristenUnie/SGP die stip aan de horizon.

Welke richting gaat het Haagse bootje op? Waar koersen we op aan? Wat voor stad willen we zijn in 2026 en in 2050? Het lijkt erop dat de coalitiepartijen elkaar vooral gevonden hebben in de financiële compromissen en niet in een gezamenlijke visie op de stad. Omdat het in het coalitieakkoord ontbreekt, maak ik van de gelegenheid gebruik om wat visie mee te geven. Robert van Asten (D66). Ik werd gelijk getriggerd toen door mevrouw Klokkenburg werd gezegd 'de visie van 2050'. Maar dat is juist opgenomen in het akkoord om dat juist te gaan maken, samen met de stad en samen met de raad. Heeft mevrouw Klokkenburg dat wellicht gemist? Want ik zou dat graag ook met mevrouw Klokkenburg willen bespreken. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Nee, dat heb ik zeker niet gemist. Het is ook de wettelijke taak die we hebben om die omgevingsvisie op te stellen met elkaar. Maar ik had graag al een flinke aanzet gezien, omdat we wel al heel veel maatregelen gaan treffen, omdat er geld verdeeld wordt. Dat is nu niet op basis van die visie gedaan. We hebben eerst het geld verdeeld en later gaan we die visie vaststellen. Voor mij is dat een verkeerde volgorde. Als het aan de ChristenUnie/SGP ligt, wordt Den Haag een stad waarin we recht doen aan mensen in de knel, die wonen in tochtige woningen, schulden hebben, of mensen die op straat leven.

Dus voldoende slagkracht binnen de gemeente is nodig, kinderarmoede moet de stad uit en we moeten echt kiezen voor een klimaatneutrale stad in 2030. Een Den Haag dat recht doet aan jongeren en starters die op zoek zijn naar woonruimte. Of zoals het CDA zou zeggen: zodat iedereen thuis is in Den Haag. Die stad zijn we samen en iedereen doet mee: vrijwilligers die zich inzetten in onze stad, enthousiaste inwoners en lokale coöperaties die de buurt willen verduurzamen en ouders die betrokken zijn bij de school en sportvereniging van hun kind. Een stad waar ouderen van waarde zijn en we eenzaamheid bestrijden. En een stad waarbij de overheid dienstbaar is aan haar inwoners, juist voor hen die dat het hardst nodig hebben. Ik hoor graag wat de aanzet is van de visie die deze 78

onderhandelaars hebben. Welk Den Haag willen zij nalaten? Want zonder visie dreigt deze coalitie nieuwe wijn in oude zakken te worden. En zoals dit Bijbelse spreekwoord zegt: als je jonge wijn in oude zakken giet, dan scheuren de zakken door de jonge wijn en wordt de wijn verspild. Ik hoop dat de coalitie dit ter harte neemt en er snel een duidelijke visie komt, op basis waarvan we de investeringen kunnen doen en we met elkaar kunnen bouwen aan onze mooie stad. Voorzitter. Er zijn een aantal zaken die mijn fractie zijn opgevallen en die we graag willen uitlichten. Allereerst armoede. Afgelopen dinsdag, op Prinsjesdag, is er een ongekend pakket aan maatregelen aangekondigd om mensen in de knel te helpen, bijvoorbeeld door het instellen van een energieplafond. Dat is iets om dankbaar voor te zijn, hoewel er tegelijkertijd nog veel vragen en onduidelijkheden zijn. In deze bijzondere, roerige en onrustige tijden moet de overheid er staan voor de meest kwetsbare inwoners, en die notie mis ik in dit akkoord. Een overheid, een gemeente, die zegt: we laten u niet vallen als u het op welke manier dan ook niet redt. We laten u niet vallen, ook niet als de landelijke overheid tekortschiet. Ik kijk dan bijvoorbeeld naar de eenmalige investering in de armoedevoorzieningen om deze, alleen in 2023, te verbreden voor gezinnen met kinderen die tot 150% van het sociaal minimum verdienen.

Dit is wat de ChristenUnie/SGP de zwakste schakel in het akkoord en ook een van de meest cynische dingen die ik kan bedenken. Leg het maar eens uit. 'Je krijgt een collectieve zorgverzekering met betere premie en je kind kan gratis sporten. Maar voordat ik het vergeet, volgend jaar mag u het zelf weer uitzoeken.' Dat is wat incidenteel de armoedevoorzieningen verbreden betekent. In de wetenschap dat er meer geld wordt uitgegeven aan Olympische sporters dan aan deze verbreding van de armoedevoorzieningen vind ik dat ronduit pijnlijk. Voorzitter. Daarnaast zijn er meer zorgen. De afgelopen jaren liepen we vaker tegen de beperkte uitvoeringscapaciteit van de gemeente aan. Met de beoogde bezuinigingen op het ambtelijk apparaat maakt de ChristenUnie/SGP zich zorgen of er straks nog wel voldoende mensen zijn om iedereen goed en snel te helpen, bijvoorbeeld als het gaat om armoede, om schuldhulpverlening of om iemand in de bijstand. Ik herhaal dan ook mijn oproep: aan ons mag het niet liggen als gemeente. Laat iedereen vrij, maar niemand vallen. Voorzitter. De ChristenUnie/SGP is blij dat er aandacht is voor mensen in een kwetsbare positie in onze stad. Zo lezen we over de permanente winteropvang. Ik hoop en verwacht dat dit ook echt een plek wordt waar iedereen zonder een dak boven het hoofd al deze winter terechtkan en dat de raad hier snel meer informatie over krijgt.

Ik hoor graag van de onderhandelaars of dat ook gaat lukken. De afgelopen jaren is het hier vaak over gegaan en elke keer zeiden we: dakloosheid is niet een probleem van de maatschappelijke opvang, maar het is een huisvestingsprobleem. Wat dat betreft is het dan een gemiste kans dat de wethouder Volkshuisvesting niet ook dak- en thuisloosheid onder zijn hoede heeft. Ik hoop dat het toekomstige college dit scherp heeft en blijft werken aan voldoende huisvesting voor iedereen, juist ook voor de meest kwetsbare mensen, want dat is pas een eerlijk Haags verhaal. Voorzitter. Mijn fractie is blij dat de nieuwe coalitie eindelijk tot het inzicht is gekomen dat raamprostitutie niet meer van deze tijd is. We zijn blij met het voornemen om dit uit te faseren in onze stad. Wat dat betreft was de ChristenUnie/SGP haar tijd eigenlijk al ver vooruit. Tegelijkertijd ontbreekt er in deze plannen een concreet tijdspad. Ik ben benieuwd wanneer het laatste raam verdwijnt en raamprostitutie in Den Haag daadwerkelijk verleden tijd is. Vergeet daarbij het belangrijkste niet: goede zorg voor iedereen die achter deze ramen moet werken. Voorzitter. Daarnaast blijven de zorgen over mensenhandel, ook in de prostitutie. Helaas wordt het woord 'mensenhandel' niet genoemd in dit akkoord.

Heeft de coalitie hier wel aandacht voor? Want juist als we ramen sluiten, moeten we er scherp op zijn dat deze mensen niet in de handen van mensenhandelaren vallen. Ook over andere vormen van mensenhandel zoals bijvoorbeeld criminele uitbuiting lees ik niets in dit akkoord. Ik hoop van harte dat het nieuwe college de handschoen oppakt en echt samen aan de slag gaat voor een veilig en vrij Den Haag. Want Den Haag is niet altijd goed, maar moet wel beter. Voorzitter. Mijn fractie is teleurgesteld in het hoofdstuk over duurzaamheid. In de inleiding van het akkoord wordt expliciet genoemd dat de wereld roerig en onrustig is en dat er gedurfde keuzes nodig zijn voor de toekomst. Kiezen voor een groen, gelijk en kansrijk Den Haag lijkt soms wel vergeten, want weer begint het duurzaamheidshoofdstuk met tochtstrips. Belangrijk, maar die tijd is nu voorbij. We moeten met zwaarder geschut komen om mensen letterlijk uit de kou te helpen. Hoe wil 79

de nieuwe coalitie in 2030 klimaatneutraal zijn als er geen extra stappen worden gezet om dit doel te halen? Hoe gaan we er concreet voor zorgen dat mensen in een woning met enkelglas niet in de kou zitten deze winter? Durft de coalitie onconventionele keuzes te maken om te verduurzamen en de energierekening naar beneden te krijgen? Ik hoor het graag. Voorzitter. Juist de energietransitie is een kans voor lokaal eigenaarschap van een warmtenet, buurtbatterij of een energiecoöperatie voor en door buurtbewoners. Dat de stoep openligt is niet erg, zolang je weet dat het voor jouw warmtenet is waar je als buurt van profiteert. Juist voor niethuiseigenaren is dit lokale eigenaarschap cruciaal, zodat iedereen profiteert. De exorbitante gasprijzen geven alleen maar meer urgentie aan een versnelling en het werk maken van de kansen die de energietransitie biedt. We moeten sneller van deur tot deur, van straat tot straat om actief hulp aan te bieden om huizen snel te isoleren en te verduurzamen. De Eneco-gelden worden nu gevierd als nieuwe middelen, maar echte keuzes blijven uit. Wat gaat het beoogd college nu echt beter en sneller doen om klimaatneutraal 2030 te halen? Voorzitter. Ten slotte over het huishoudboekje van de gemeente. Goed dat er wordt gewerkt aan plannen om de begroting structureel sluitend te maken.

Zeker met het oog op het ravijn van het Gemeentefonds moeten we goed op de toekomst zijn voorbereid. Tegelijkertijd lees ik nog niets concreets over het aanvullen van de gemeentelijke reserve. Wat hebben we geleerd van de vorige crisis, toen we de algemene reserve moesten plunderen om mensen te kunnen helpen? Laten we zorgen dat het bootje dan niet kapseist door ons nu goed voor te bereiden op die eventuele volgende storm. Voorzitter. Om het huishoudboekje sluitend te krijgen en her en der wat cadeautjes uit te kunnen delen, worden de lasten flink verzwaard. Hierbij worden vooral de mensen met een koophuis en een auto geraakt. De ChristenUnie/SGP heeft enigszins begrip voor lastenverzwaring in deze financieel zware tijden voor de gemeente, maar hoopt tegelijkertijd dat dit college oog houdt voor het feit dat ook veel burgers in financieel zware tijden leven, bijvoorbeeld de werkende armen die nu al amper hun hoofd boven water kunnen houden en voor wie die lastenverzwaring de genadeklap kan zijn. Hoe zorgen we ervoor dat zij niet kopje-onder gaan? Voorzitter. U, collega raadsleden, toekomstige wethouders en coalitiepartijen. We zijn blij dat er partijen verantwoordelijkheid nemen om onze prachtige stad te besturen. We hopen dat u koers houdt op de woelige baren en de stad bestuurt met een duidelijk kompas in de hand.

In het Bijbelboek Amos staat: 'Laat het recht als water golven en gerechtigheid als een immer vloeiende beek.' Laten deze golven van recht en gerechtigheid jullie inspireren en helpen koers te houden. Wij wensen en bidden jullie veel wijsheid toe bij jullie verantwoordelijke taak en hopen op een constructieve samenwerking. Voorzitter: de heer Van Zanen. Gideon van Meijeren (FVD). Voorzitter. Toen in maart duidelijk werd dat de overgrote meerderheid van Den Haag niet eens meer de moeite heeft genomen om überhaupt te gaan stemmen, vroeg deze hele raad zich af hoe dat toch kon. Het nieuwe coalitieakkoord en de wijze waarop dit tot stand is gekomen, bieden het antwoord op die vraag: de stem van de Haagse kiezer doet er niet meer toe en wordt volstrekt genegeerd. Vandaag bespreken we dit nieuwe coalitieakkoord, een stuk dat ik ondanks de vrolijke kleurtjes en plaatjes zou willen omschrijven als vooral heel veel zwarte bladzijden voor Den Haag. 'Voor een stad die tegen een stootje kan', zo luidt de titel van het akkoord. Als ik zie hoeveel geweld onze stad met dit beleid wordt aangedaan, dan is het maar te hopen dat de stad nú al tegen een stootje kan. Dan is 'een stootje' nog een understatement.

Want terwijl de voorgaande colleges de stad al tegen de grond hebben gewerkt, helpt het nieuwe college de stad niet overeind, maar besluit het om de komende jaren nog een potje te gaan kopschoppen. Ruim zes maanden is het inmiddels is het alweer geleden dat de inwoners van Den Haag naar de stembus gingen voor de gemeenteraadsverkiezingen, met Hart voor Den Haag als grote winnaar. Als laatste gemeente van Nederland heeft nu ook Den Haag een nieuw college, met de Haagse kiezer als grote verliezer. Voordat ik zo over de inhoud van het coalitieakkoord kom te spreken, toch nog een aantal opmerkingen over het proces. Ik heb het al vaker gezegd, maar ik hecht er waarde aan om deze hele gang van zaken toch nog een keer te herhalen. Want wat zijn we getuige geweest van een

80

schaamteloze wanvertoning. Een periode van 184 dagen die in het teken stonden van uitsluiting, schijnonderhandelingen en andere politieke spelletjes. Tijdens het eerste debat over het formatieproces, op 14 april dit jaar, sprak ik al de aan zekerheid grenzende verwachting uit dat het huidige college van D66, VVD, CDA, GroenLinks en de PvdA uiteindelijk gewoon door zou gaan. Maar eerst moest er even een toneelstukje worden opgevoerd voor de bühne, zodat het in ieder geval zou lijken alsof er pogingen ondernomen zouden worden om recht te doen aan de verkiezingsuitslag. Het lijkt wel alsof de onderhandelaars de coalitieonderhandelingen op landelijk niveau als handleiding hebben gebruikt. Want na de vorige Tweede Kamerverkiezingen gebeurde min of meer hetzelfde en ging de vorige coalitie na een periode van schijnonderhandelingen ook weer gewoon met elkaar verder. De grootste uitdaging om in onze gemeente geen recht te hoeven doen aan de verkiezingsuitslag, was dat er een reden gevonden moest worden om de winnaar van de verkiezingen, Hart voor Den Haag, uit te sluiten. Ook een trucje dat lijkt te zijn afgekeken uit de landelijke politiek, waar bij iedere verkiezing een nieuwe reden wordt gezocht om kritische oppositiepartijen uit te sluiten en de kop in te drukken.

Hier in de gemeente werd die reden gezocht en gevonden in een vage verdenking van corruptie aan het adres van de heren De Mos en Guernaoui, waarvoor tot op de dag van vandaag nog niet het begin van een greintje bewijs is geleverd. En toch worden beide heren al schuldig geacht totdat het tegendeel bewezen is. De onschuldpresumptie, een fundamentele pijler van de rechtsstaat, geldt blijkbaar niet als het politiek even niet uitkomt. Dat De Mos en Guernaoui er de dupe van zijn dat het OM alle termijnen overschrijdt, waardoor er nog steeds geen duidelijkheid is over een vervolgingsbeslissing en het recht op een eerlijk proces hiermee ook op grove wijze wordt geschonden, lijkt niemand te deren. Als er maar een reden is om ze uit te kunnen sluiten. Wat nu als een wethouder na de start van een nieuw college de gevangenis in moet, zo speculeerde de heer Mulder erop los in NRC. Ik zou het graag om willen draaien: wat nu als na de start van het nieuwe college door het OM wordt besloten om de zaak te seponeren? Of als er wel vervolging wordt ingesteld, maar de zaak eindigt in vrijspraak? Zijn de onderhandelaars het ermee eens dat het college dan onmiddellijk zijn ontslag aan moet bieden, het liefst in combinatie met excuses, en alsnog Hart voor Den Haag een eerlijke kans moet geven? Graag een reactie. Dan de inhoud.

Ik heb er met belangstelling kennis van genomen, hoewel eigenlijk al op voorhand vaststond welk beleid de coalitie voor ogen heeft. De coalitie heeft zich namelijk openlijk gecommitteerd aan de internationale Agenda 2030 van de Verenigde Naties en het World Economic Forum, waar dit akkoord een uitwerking van is. Het college neemt dus de rol op zich van uitvoeringsinstantie van een globalistische elite, die er expliciet voor uitkomt te streven naar een nieuwe wereldorde waarin besluiten niet worden genomen door nationale of lokale overheden maar door een wereldregering. Een agenda die niet ondemocratisch is, maar antidemocratisch. Onder het mom van verzonnen of gecreëerde crises op het gebied van klimaat, volksgezondheid, veiligheid of immigratie zouden we onze complete manier van leven radicaal moeten veranderen. Het gaat ten koste van de vrijheid en rechten van normale mensen, maar die globalistische elite, internationale organisaties en ngo's trekken steeds meer macht en controle naar zich toe over alle aspecten van het menselijk leven. Andere stakeholders die de deur platlopen in al die internationale gremia - Big Tech, Big Pharma, Big Finance - zijn de grote winnaars en maken hogere winsten dan ooit tevoren.

Dat het huidige en dus ook het nieuwe college de belangen van de boven ons gestelden vooropstelt en de inwoners van Den Haag daarvoor op laat draaien, is op geen enkele manier goed te praten. Het goede nieuws voor de inwoners van Den Haag is dat er een alternatief geboden wordt. Een alternatief van een stad van nieuw hervonden vrijheid met zelfbeschikking voor burgers en herwaardering van onze gedeelde waarden en onze cultuur. Geen peperduur klimaatbeleid maar betaalbare energie voor iedereen. Geen massale immigratie maar betaalbare woningen voor Nederlanders. Geen schaamte voor onze geschiedenis maar trots op wie we zijn. Een alternatief dat níét de belangen dient van een globalistische elite maar de belangen van de inwoners van Den Haag te allen tijde vooropstelt. Het alternatief van Forum voor Democratie. De voorzitter. Dan zijn we in het debat over het coalitieakkoord na ruim zes uur - het is inmiddels dinsdag - gekomen tot het einde van de eerste termijn. We hebben gisteren afgesproken - ik heb het vanmiddag ook nog even gezegd aan het begin - dat als er nog vragen zijn overgebleven die in algemene zin aan de beoogde coalitie zijn gesteld naar aanleiding van het coalitieakkoord, de heer Van 81

Asten bereid is om daar kort op in te gaan. Daarna gaan we over, al dan niet na een korte schorsing, naar een tweede termijn, als daar tenminste behoefte aan is. Robert van Asten (D66). Voorzitter. Er werden tijdens bijdragen heel veel vragen afgevuurd. Ik kijk de heer Barker niet direct aan, maar hij had er wel een heleboel achter elkaar. Maar ik had één voordeel. Hij stelde vervolgens de vragen nog vaak in een interruptie aan een van de andere leden van de coalitie, dus die zijn daarmee toch beantwoord. Ik heb een aantal vragen opgeschreven. Daar ben ik vast niet volledig in. Mocht u nu daarop gelijk het antwoord willen hebben, stelt u die vraag dan gerust nog een keer. Hart voor Den Haag vroeg zich af wat er met de erfpachtcanon gaat gebeuren. Daarvoor is er een objectieve berekening op basis van de grondwaarde. Daar is verder niets over opgenomen in het akkoord, dus dat werkt gewoon via het huidige systeem. U vroeg zich af: wanneer waren de cijfers over de financiën bekend? Die waren ons bekend bij het uitkomen van de meicirculaire. Dat was op 3 juni van dit jaar. En hoe serieus nemen wij de raad? Die nemen wij uiterst serieus. Was de financiële situatie nou echt zo slecht? Volgens mij was dat een vraag van mevrouw Faïd. Iemand stelde die vraag, dus ik ga die maar gewoon beantwoorden, ook als die niet van mevrouw Faïd was. Ja, die is echt zo slecht.

Daarvoor verwijs ik u naar diezelfde meicirculaire van 3 juni, waarin ook wordt aangegeven wat de impact is van dat hele ravijn. Die is dus echt fors. Daar heb je gewoon rekening mee te houden op het moment dat wij een eerste begroting moeten gaan maken die tot en met 2026 reikt. De Stadspartij heeft wel gevraagd hoe we de input van de stad hierin hebben behandeld. We hebben altijd goed bijgehouden welke brieven er binnenkwamen. We hebben altijd gekeken: wat wordt hier nu geschreven door een bepaalde belangengroep, een persoon, een bedrijf, een stichting of wie dan ook maar een brief schreef; hoe wordt dat binnengehaald? Dat neem je natuurlijk mee op het moment dat je onderhandelt over dat stuk. Hoe iedere individuele partij dat heeft gewogen, is aan die partij. Het is allemaal zeer goed inzichtelijk gemaakt wat er naar voren is gekomen, en dat is behandeld. Er was nog een vrij concrete vraag over de permanente winteropvang. Er komt ook deze winter inderdaad een opvang, permanent, structureel. We willen ernaar toe dat het een vast gebouw wordt. Daarvoor hebben we ook het geld gereserveerd als coalitie. Deze winter hebben we dat pand nog niet, maar we zorgen wel dat die opvang er in ieder geval komt. U bent vast teleurgesteld dat ik hier alvast de pen neerleg, maar stelt u mij gerust nog even de specifieke vragen die u had.

Sommige dingen kon ik niet meeschrijven of zijn later al beantwoord. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik ben toch wel een beetje geschrokken. De heer Van Asten zegt dat het accres, die raming van de vele tientallen miljoenen extra, op 3 juni bekend was. Dat hoor ik meneer Van Asten zeggen. Ik vind het dan heel raar dat u de formateur of de gespreksleider, de heer Donner, laat zeggen op 30 juni dat de financiële situatie zorgelijk is. De heer Donner wist toen dus al dat er een miljoenenmeevaller aan zat te komen. Dat vind ik nogal een schoffering van de raad, als u de accrescijfers heeft: € 63 mln. in 2023, € 118 mln. structureel oplopend tot 2026. U wist dat op 3 juni en op 30 juni laat u de heer Donner hier in deze raad zeggen dat de financiën belabberd zijn. Dan wordt hier de raad gewoon misleid en verkeerd voorgelicht. Robert van Asten (D66). Oeh, dat zijn natuurlijk hele grote woorden, en gelukkig zijn ze eigenlijk gewoon niet waar. Iedereen wist van de meicirculaire en kon dus ook precies weten wat de gevolgen waren voor Den Haag. Op dat moment wisten iedereen ook dat we in 2026 een enorm probleem zouden krijgen met de afname van het accres, met de opschalingskorting die daarbij ook nog eens ontdooid werd, dus wederom € 30 mln. in de min. Zo werkt dat. Je moet een meerjarige reeks hebben om uiteindelijk meerjarig sluitend te zijn.

Dus waar er een plus zit in de eerste jaren, zit er een enorm gat in dat laatste jaar. En dat moet gedekt worden over al die jaren heen, structureel gedekt. Het is dus goed dat we enkele meevallers hebben gehad in die eerste jaren, maar die zijn kei- en keihard nodig om alleen al op het einde weer uit te kunnen komen.

82

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik snap nu waarom in de technische briefing over de financiële bijlage van het akkoord de heer Guernaoui vragen heeft gesteld: wanneer was die miljoenenmeevaller bekend? Daar werd geen antwoord op gegeven. De berekening van de meicirculaire heeft altijd tijd nodig: om hoeveel miljoenen gaat het nu? Nu blijkt dat op 3 juni bij u bekend was hoeveel miljoenen het waren. En u laat hier de heer Donner op 30 juni net doen alsof er wordt gezocht naar een oorlogskas, terwijl u die met de meevaller allang had. Dat is gewoon de raad willens en wetens misleiden en verkeerd voorlichten. Iets anders kan ik er niet van maken. Robert van Asten (D66). Die informatie is gewoon gepubliceerd bij het ministerie en bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, dus u had daar gewoon naar kunnen kijken. Blijkbaar moet ik de heer Guernaoui nog steeds uitleggen hoe financiën werken en dat structurele middelen heel anders zijn dan incidentele middelen. Ik moest zojuist al uitleggen wat kapitaallastenfinanciering is en nu wat structurele middelen zijn. Wellicht is het toch goed om dat nog even na te lezen, want dan kunnen we het debat daarover verder voeren. De voorzitter. Meneer De Mos, de laatste keer. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is gewoon buitengewoon vreemd dat u niet zegt: in 2023 hebben wij een meevaller van € 63 mln.

en die miljoenen lopen op tot 2026 naar € 118 mln. Dat heeft u zo niet genoemd. U laat hier de heer Donner willens en wetens zeggen dat er op zoek gegaan moet worden naar een oorlogskas. Nogmaals, het is niks anders dan het bewust misleiden van de raad. Robert van Asten (D66). Het herhalen maakt het niet waar. En ik zeg het hier: het ís gewoon niet waar. U mist hier de hele systematiek van gemeentefinanciën. Robert Barker (PvdD). Het wordt wel een beetje makkelijk afgedaan. Volgens mij is het punt dat er structureel extra geld is vanuit het Rijk naar gemeentes en dat dat een beetje clasht met het beeld dat de heer Donner schetste, want zelfs in 2026 is dat bedrag hoger dan in 2023. Daar zou ik graag nog een toelichting op willen. Robert van Asten (D66). Uiteraard zal in de begroting perfect duidelijk worden hoe die verschillen zijn. Die vindt u ook in de financiële bijlage van dit coalitieakkoord. Dan ziet u ook dat we in 2026 te maken hebben met het ravijn. Daar kunt u ook alles over lezen op de website van de VNG en in de pers. Alles wat we doen bij het Rijk om die lobby daar op te zetten, is bedoeld om te zorgen dat gemeenten vanaf 2026 genoeg financiën hebben. Laat me u in ieder geval overtuigen dat op het moment dat wij de wereld zo heel zonnig zagen omdat in 2026 het manna uit de hemel zou vallen, wij natuurlijk ook een ander verhaal hadden gehad.

Daar kunt u echt wel van op aan. Robert Barker (PvdD). Wat de heer Van Asten zegt, klopt niet helemaal. In ieder geval in de accresraming, in het financiële kader, staat gewoon dat het in 2023 een stuk lager is dan uiteindelijk in 2026. Het klopt wat de heer Van Asten zegt, namelijk dat het van 2025 naar 2026 lager wordt, maar eigenlijk is de kern dat zowel in 2023 als in 2024, in 2025 en in 2026 het een heel stuk hoger is dan nu. Dat klopt dus niet met de schets van de heer Donner dat het zo'n groot probleem zou zijn. Hij heeft de financiële situatie wel wat aangedikt. Robert van Asten (D66). De heer Barker stelt nu dezelfde vraag als de heer De Mos. Dat mag natuurlijk, maar u gaat dan wel hetzelfde antwoord krijgen: het verschil tussen de incidentele meevallers die je dan hebt in 2023, 2024 en 2025 ten opzichte van het ravijn in 2026. Nogmaals, als wij niet zouden hoeven te bezuinigen omdat het in 2026 allemaal zo fantastisch zou zijn, zouden we dat zeker niet hebben gedaan. De voorzitter. De laatste keer, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Dat zogenaamde ravijn. Als ik de cijfers erbij pak, dan is het in 2023 € 58,85 mln. en in 2026 € 76,25 mln. als je de opschalingskorting en de herverdeling eraf neemt. De heer Van 83

Asten zegt dat het een groot ravijn is, maar dat is vanaf 2025. Als je 2023 met 2026 vergelijkt, dan valt het wel mee. Ik snap het frame van de heer Donner, maar eigenlijk zien we hier gewoon dat er ten opzichte van de begroting in 2026 nog € 67 mln. over is. Ik snap best dat u zegt 'dat is niet genoeg voor al mijn hobby's', maar het is niet zo dat er een gigantisch financieel probleem is en dat er een gigantische bezuiniging nodig is. Robert van Asten (D66). U ziet in de financiële bijlage dat we het hebben opgelost zoals we het hebben opgelost. Maar we gaan hier niet vertellen dat er geen probleem is in 2026 en verder, want dat is er juist wél. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). U was druk in gesprek met mevrouw Arp van de SP. Dat mag natuurlijk ook als de heer Van Meijeren hier een betoog houdt. Maar de heer Van Meijeren had een interessante suggestie. Hij haalde het NRC-artikel aan van de heer Mulder: wat nou als de heer De Mos in de gevangenis moet als hij schuldig wordt bevonden? Maar de vraagstelling van de heer Van Meijeren was een interessante: wat nou als de heer De Mos straks vrijspraak krijgt? Valt dan het college? Komen er excuses? Komen we dan toch nog als grootste partij aan tafel? Een zeer goede vraag van de heer Van Meijeren, waar ik het antwoord nog niet op gehoord had. Robert van Asten (D66). Ik hoop van harte dat u en uw collega worden vrijgesproken.

Daar laat ik het bij, want ik ga verder niet speculeren op de toekomst. Ik denk dat er nu een heel solide coalitie is gevormd en ik zie geen enkele reden waarom 2022 niet gehaald wordt met dit prachtige coalitieakkoord. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is een hele aparte, want uw coalitiegenoot de heer Mulder kon wel een voorschot nemen op de gevangenisstraf van Richard de Mos: wat nou als er een wethouder in de gevangenis komt? Dat is wel een voorschot nemen op de toekomst. U kunt een voorschot nemen op de toekomst door mij bij voorbaat schuldig te bevinden en niet met Hart voor Den Haag samen te werken. Nu vraag ik aan u via de voorzitter: wat nou als u ernaast zat? Wat gaat u dan doen? Hoe gaat u die 30.000 kiezers die u nu buitenspel zet vanwege het feit dat u op de stoel van de rechter gaat zitten, nou bedienen bij vrijspraak? Robert van Asten (D66). Nogmaals, gezien de zware beschuldigingen van deelname aan criminele organisaties, schending van het ambtsgeheim en zo nog een aantal lijkt het mij heel goed dat het Openbaar Ministerie maar vooral de rechter zich daarover buigt en daarover een uitspraak doet. Dat vinden wij heel belangrijk. De stad heeft nodig dat er nu een stadsbestuur is van onbesproken gedrag. Ik hoop van harte dat uw zaak snel voorkomt en dat er snel een uitspraak komt.

Ik hoop voor u maar ook voor de hele Haagse politiek dat er een vrijspraak uitkomt, want dan kunnen we pas echt door. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar hier spreekt de heer Van Asten zichzelf toch tegen. De heer Van Asten heeft gezegd: ik heb geen enkel probleem om samen te werken met Hart voor Den Haag, de fractie van Hart voor Den Haag, het raadslid Richard de Mos. We leven in een systeem van dualisme. Richard de Mos en de heer Guernaoui zouden helemaal geen wethouder worden. Daar hadden we mevrouw Verdonk en meneer Martini voor; dat is dualistisch. Dus deze mensen zijn helemaal clean, helemaal schoon. U zegt steeds: iedere zweem. Die was er niet. En u zit op de stoel van de rechter door ervan uit te gaan, net als de heer Mulder, dat het zal eindigen in gevangenisstraf. Mijn vraag aan u, via de voorzitter, was: wat nou als u ernaast zat? Wat nou als er vrijspraak komt? Hoe legt u uit aan die 30.000 mensen dat u een partij heeft uitgesloten waar uiteindelijk niks mis mee is? Robert van Asten (D66). Wij hebben heel zuiver gezegd dat wij niet met de partij van de heer De Mos in een coalitie zullen stappen zolang de rechter zich nog buigt over de zaak. Als het aan Groep De Mos lag en een andere coalitie te vormen was, dan hadden wij op dit moment in de oppositie gezeten.

84

Fatima Faïd (HSP). Volgens mij is er één vraag blijven liggen, namelijk over het feestje. Wij gingen ervan uit dat het de bedoeling is dat dat breed voor alle groepen gebruikt mag worden. Misschien kunt u daar iets over zeggen. Robert van Asten (D66). Het is de intentie van de onderhandelaars geweest om de Hindoestaanse immigratie van voormalig Brits-Indië naar Suriname te herdenken. Fatima Faïd (HSP). Het is al heel fijn dat we weten dat het daarover gaat, maar wij maken ons natuurlijk zorgen dat er best heel veel geld voor één etniciteit is gereserveerd. Er zijn in die tijd heel veel contractarbeiders bijvoorbeeld naar Suriname gekomen. Hoe zien jullie dat? Is het specifiek gericht op één etniciteit en één organisatie? Of moeten ze gewoon met anderen samenwerken, zoals alle andere groepen in de stad? Robert van Asten (D66). Dit is specifiek gelabeld voor deze groep, die heel groot is in Den Haag. Daarmee willen we ook recht doen aan die emigratie en aan die groep. Daarnaast hebben we natuurlijk nog de vele andere herdenkingen die we graag willen organiseren in het kader van de afschaffing van de slavernij; zie ook het initiatiefvoorstel vanuit de raad om te komen met een monument en met herdenkingen. Dat is niet alleen op Haags niveau, maar ook op landelijk niveau. Daar willen wij voluit recht aan doen door juist met alle groepen in de stad deze momenten te herdenken.

Fatima Faïd (HSP). Dank u wel voor het antwoord, maar ik vind het eigenlijk best wel schokkend. Alle andere groepen moeten namelijk ook het geld verdelen. Gaat u nou serieus zeggen dat u in het coalitieakkoord € 150.000 heeft opgenomen voor één etniciteit in Den Haag om een feestje te vieren? Om heel eerlijk te zijn: ik vind dat eigenlijk niet kunnen. Daar gaan we natuurlijk iets mee doen in een motie of zo. Robert van Asten (D66). Dan wachten wij die motie af. Robert Barker (PvdD). Ik had een aantal vragen die waren blijven liggen. Is het handig om ze nu te stellen? Ik kan ze ook in tweede termijn stellen. De voorzitter. Het lijkt me dat u ze nu kunt stellen, want dan kunnen we misschien een tweede termijn voorkomen. Robert Barker (PvdD). Ik dien in tweede termijn sowieso een motie in. Ik had gevraagd waarom gekozen wordt om de bomen in achtertuinen vogelvrij te verklaren. Wat wordt er gedaan om de LER in te voeren, gegeven dat dat de afgelopen tijd niet is gelukt? Waarom er is opeens € 1 mln. extra nodig voor het doden van dieren en hoe wordt dat geld precies besteed? Robert van Asten (D66). Ik ga een poging doen als woordvoerder namens de onderhandelaars. Er speelden twee zaken bij de bomen in de achtertuinen. Ten eerste kost het de stad geld vanwege hoe de leges zijn geregeld. Het kost de stad € 150.000.

Mensen vragen wel een vergunning aan, maar betalen daar minder voor dan dat het de gemeente kost om die te verlenen. Vervolgens ga je kijken wat er eigenlijk gebeurt met die bomen. Soms is een boom gewoon te groot voor een achtertuin. We verwachten totaal niet dat mensen spontaan alles in de achtertuin gaan kappen. Sterker nog, we hopen dat mensen met onze maatregelen meer inzetten op vergroenen. Daar komt het vandaan. Robert Barker (PvdD). Ik maak me daar wel zorgen om, want het college had natuurlijk ook kunnen kiezen om de leges te verhogen zodat het wel kostendekkend wordt. Uiteindelijk geven we gratis bomen weg, voornamelijk aan rijke mensen met een achtertuin. En die rijke mensen met een achtertuin krijgen dan ook de mogelijkheid om zonder kapvergunning te kappen. Dat zorgt ervoor dat het veel makkelijker wordt om bomen in de achtertuin te kappen. Ik vind dat moeilijk te rijmen met het idee dat het college zegt met vergroening bezig te zijn. De voorzitter. De coalitie, bedoelt u. De beoogde coalitie. 85

Robert van Asten (D66). De coalitie is er en er is een beoogd college. Maar het is het tijdstip, denk ik. Waarom is het te rijmen? We hebben gekeken wat er nu gebeurt in die achtertuinen. Niet letterlijk, want wij hoeven niet achter de voordeur te kijken, laat staan in de achtertuin. Maar we verwachten niet dat mensen daar spontaan al hun bomen gaan rooien en vervolgens allemaal gratis bomen van de gemeente gaan krijgen. Dat zou natuurlijk ridicuul zijn. Maar u moet maar eens door de oudere wijken lopen. Dan ziet u vaak een boom met een enorme stamomtrek die dan weliswaar nog net niet monumentaal is, maar zo'n beetje al het licht uit het hele appartementengebouw weghaalt. Dan zou die boom logischerwijs best tegen de vlakte kunnen gaan, simpelweg om de leefbaarheid daar weer te realiseren. Natuurlijk hopen we dan wel dat daar vervolgens een nieuwe boom of nieuw groen voor terugkomt. De voorzitter. Meneer Barker, doe het dan maar in tweede termijn, want u gaat nu natuurlijk voor elke vraag straks drie keer interrumperen en dan hebben we nog een tweede termijn. Kom op, het is bijna half een. Maar gaat uw gang, meneer Barker. Hou het kort. Robert Barker (PvdD). Dan behoud ik de rest voor de tweede termijn, maar we zijn hier toch mee bezig. De heer Van Asten zegt: dan hebben we een boom in de achtertuin die net niet monumentaal is en die moeten we dan gaan kappen.

Maar de reden waarom we een kapvergunning hebben, is toch juist om die bomen te behouden die net niet monumentaal zijn en dus van grote waarde voor de omgeving zijn? Robert van Asten (D66). Ik noemde het 'net niet monumentaal'. Daarmee bedoel ik dat ze niet eeuwenoud zijn en dergelijke. Maar het kunnen af en toe best forse jongens zijn die vol tegen een balkonrij aan staan, omdat ze ooit als lief klein sprietje in de tuin zijn geplant. Dat heb ik zelf ook gedaan in mijn tuin. Daar staan nu wat bomen waarvan ik denk: als die ooit gaan uitgroeien tot volledige woudreuzen. Daar is mijn stadstuintje niet helemaal op gemaakt, maar in de tussentijd wil ik wel graag een boom hebben. Wij denken dat heel veel mensen op die manier nadenken. Wij zien dat dit de gemeente fors geld kost, dus ook daarin hebben we een keuze gemaakt. Nur Icar (DENK). Even een verhelderende vraag, aansluitend op de interruptie van mevrouw Faïd. In het akkoord staat dat er een herdenkingsmonument komt voor het koloniaal en slavernijverleden van de stad. Tegelijkertijd is er ook een onderzoek gaande dat, als het goed is, eind 2022 gepresenteerd wordt. Daarin wordt ook onderzocht of er eventueel twee monumenten komen. Ik wil even weten hoe ik dit moet lezen.

Staat vast dat er één monument komt voordat het onderzoek zelf is afgerond? Of gaan we wachten op de uitkomst van dat onderzoek en gaan we op basis daarvan, in gesprek met de belanghebbenden, bepalen hoe en wat? Robert van Asten (D66). Sowieso is het belangrijk om dat onderzoek af te wachten. Ik ben zelf ook zeer benieuwd naar wat daar uitkomt. Ik denk dat het heel belangrijk is voor de stad. We moeten dat onderzoek en de aanbevelingen die daarin zitten zeker serieus nemen. Nur Icar (DENK). Oké, dus ik moet dit niet zo lezen dat er één herdenkingsmonument komt voor het koloniaal en slavernijverleden, maar dat we wachten op de uitkomst van het onderzoek en op basis daarvan de vervolgstappen gaan nemen? Robert van Asten (D66). Ja. Vooralsnog staat er dat er in ieder geval een monument komt. Als uit onderzoek blijkt dat er meer monumenten moeten komen, moeten we kijken of daar plek voor is en mogelijkheden voor zijn. Nogmaals, we moeten eerst afwachten wat het onderzoek brengt. Ik ben net zo benieuwd als u, denk ik. Nur Icar (DENK). Sorry, ik weet dat het heel laat is, maar mijn laatste vraag. Hoe reflecteert u op de brief die is binnengekomen van de mensen van het slavernijverleden?

86

Robert van Asten (D66). Die vraag kan ik nu niet beantwoorden, want ik sta hier namens alle coalitiepartijen. U vraagt mij nu om een reflectie van alle partijen te geven. Dat kan ik niet op deze plek. Dat zou ik persoonlijk kunnen, maar ik sta hier op dit moment namens de vijf. Voorzitter. Er werd gevraagd hoe we de LER wél gaan invoeren. Door aan de slag te gaan. Dat is het enige wat ik tegen de heer Barker kan zeggen. We hebben er weer goed over gesproken en we willen dit, dus we gaan het doen. Vervolgens vroeg hij zich af waarom er € 1 mln. naar de plaagdierenbestrijding gaat. Dat is simpelweg omdat het niet voor niks plaagdieren zijn. Die moet je goed kunnen bestrijden, en elke plaag moet op een andere wijze worden bestreden. Wellicht dat we nog te rade kunnen gaan bij de heer Van der Helm, want hij heeft in ieder geval heel verstand van de Amerikaanse rivierkreeft. De voorzitter. Oké. Ik kijk nog even naar de raad. Zijn er nog vragen aan de onderhandelaars als collectief? Dat is niet het geval. Robert Barker (PvdD). Alleen even ter check: wordt er niet ingegaan op de ingediende moties? De voorzitter. Nee. Robert Barker (PvdD). Nee? O, ik dacht dat de onderhandelaars daar ook iets over zouden zeggen. De voorzitter. Nee. Misschien gaan de fracties er in de tweede termijn iets over zeggen, maar dat weet ik niet.

We gaan over naar de tweede termijn, maar eerst heeft meneer Mulder een punt van orde. Anne Mulder (VVD). Het probleem is dat een aantal moties gericht zijn aan het college. Volgens mij wordt er morgen een nieuw college geïnstalleerd, dus ze zijn ontijdig. De voorzitter. Ik zou het volgende willen voorstellen. U moet overal lezen dat het woord 'beoogd' ertussen staat. Bij Hart voor Den Haag staat 'toekomstige', bij andere niet. Anne Mulder (VVD). Maar dat is toch gek? Moet dan ook een beoogd college, dat nog niet is geïnstalleerd, een antwoord geven? De voorzitter. De raad spreekt wel gekkere dingen uit waar hij niet over gaat, en dan sturen we dat naar ambassade X of regering Y. Dus dat kan, echt. De raad gaat over de eigen oordelen. Maar het college bestaat niet en een beoogd college ook nog niet. Anne Mulder (VVD). Het loopt hier de hele avond al door elkaar. Wordt iemand nou bevraagd als vertegenwoordiger van zijn fractie, staat hij daar als wethouder of wordt hij weer bevraagd namens alle onderhandelaars? Dat loopt door elkaar. De voorzitter. Iedereen heeft het heel goed begrepen, hoor. U moet eraan wennen. Morgen is het misschien weer anders. Zegt u het maar. Ik vind dat er moet staan 'beoogd college', want het college is er niet. Anne Mulder (VVD). Maar dat is toch ook een hele vreemde? De voorzitter. Nee, dat vind ik niet. Anne Mulder (VVD).

Nou ja, wie moet dan antwoorden? Het beoogde college? Dan doe je toch als raad jezelf tekort? Want je moet ze toch eerst installeren? De voorzitter. Het is tussen de fracties, en die doen dan een oproep aan het volgende college. Ik zou niet weten waarom dat niet zou mogen. Maar u gaat er lekker zelf over. Dan stemt u tegen. Anne Mulder (VVD). Makkelijk, voorzitter. 87

De voorzitter. Zo zijn de feiten. Lesley Arp (SP). Ik wil graag reageren op dit punt van orde. Ik heb even de verslagen van de vorige behandeling van een coalitieakkoord bekeken. Toen zijn er ook moties ingediend, waaronder ook bijvoorbeeld over duidelijkheid over de zorg, een déjà-vumomentje. Dat was geen enkel beletsel voor fracties om daar gewoon over te stemmen, zelfs voor te stemmen, zelfs moties aan te nemen. Zo hebben we het de vorige keer ook gedaan. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik wil me aansluiten bij wat de heer Mulder zei: wie moet dan adviseren over die moties? Ik vind het een gekke figuur, maar goed, ik snap tegelijkertijd ook wel weer wat mevrouw Arp zegt. Dus by all means, laten we doorgaan. De voorzitter. Zo is het. Het was de vorige keer ook zo. Daar is het vorige college ook heel goed uitgekomen, heb ik het idee. Dan is voor de tweede termijn het woord aan de raad. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het is verwarring alom. Het worden vier hele leuke jaren. Hart voor Den Haag heeft er ontzettend veel zin in. We hebben vandaag geprobeerd om een handreiking te bieden, om de oppositie serieus te nemen. Dat gaat morgen met het presidium vast lukken met die voorzitter, drie oppositie en twee coalitie, zodat het allemaal een beetje eerlijk is verdeeld. Ik zie dat met zeer veel vertrouwen tegemoet.

Wat ik ook met heel veel vertrouwen tegemoetzag, waren natuurlijk die financiële afspraken, waarbij de raad toch wel een beetje geschoffeerd wordt. Een aangenomen motie die is omarmd door het presidium, wordt ineens geprullenmandeerd omdat de democratie hier voor een deel dood schijnt te zijn. Daarom een motie van treurnis: constaterende dat het presidium op 8 maart jl. in haar afdoening van de aangenomen motie 'Versterken hoogste orgaan' aan de onderhandelende partijen de opdracht heeft gegeven om te investeren in extra fractieondersteuning, beter en meer ambtelijke bijstand en in de griffie als ambtelijke ondersteuning van de raad, het hoogste orgaan hiermee, in samenhang met het bestuurlijk stelsel, wordt versterkt en extra mogelijkheden krijgt tot het inwinnen dan wel bevorderen van specifieke deskundigheid en tot het versterken van het budgetrecht en de controlerende rol van de raad; overwegende dat er in het coalitieakkoord geen uitvoering wordt gegeven aan de bijna unaniem door het hoogste orgaan aangenomen motie noch aan de glasheldere afdoening van het presidium, en spreekt zijn treurnis uit over de handelswijze van de coalitieonderhandelaars. Deze motie is medeondertekend door Robert Barker van de Partij voor de Dieren, Nur Icar van DENK, Fatima Faïd van de Haagse Stadspartij en onze grote vriend Sebastian Kruis van de PVV. Het is natuurlijk een slechte start.

Ik zou wel willen verzoeken aan de onderhandelende partijen, misschien nog via de gesprekspartner - ik weet niet of die nog ergens te vinden is- dat we gaan proberen om alsnog het woord van het hoogste orgaan serieus te nemen en om het alsnog te regelen voor de begroting. Een kleine oproep: kom de oppositie tegemoet. Wij hebben er zin in. Wij gaan oppositie voeren met een zeer goed gemoed. De voorzitter. Door de heer De Mos, daartoe gesteund door de heer Barker, de heer Icar, mevrouw Faïd en de heer Kruis, wordt de volgende motie (D.8 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie D.8 Hart voor Den Haag Motie van Treurnis De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 26 september 2022, ter bespreking van het coalitieakkoord. Constaterende, dat: • het presidium op 8 maart jl. in haar afdoening van de aangenomen motie ‘Versterken hoogste orgaan’, aan de onderhandelende partijen de opdracht heeft gegeven om te investeren in extra fractieondersteuning, beter (en meer) ambtelijke bijstand en in de griffie als ambtelijke ondersteuning van de raad; 88

•

het hoogste orgaan hiermee, in samenhang met het bestuurlijk stelsel, wordt versterkt en extra mogelijkheden krijgt tot het inwinnen dan wel bevorderen van specifieke deskundigheid en tot het versterken van het budgetrecht en de controlerende rol van de raad.

Overwegende, dat: • er in het coalitieakkoord geen uitvoering wordt gegeven aan de bijna unaniem door het hoogste orgaan aangenomen motie noch aan de glasheldere afdoening van het presidium. Spreekt zijn treurnis uit over de handelswijze van de coalitieonderhandelaars. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Eigenlijk blijft na deze termijn een beetje de vraag hangen: hoe dan? Cadeaus zijn uitgedeeld, maar zonder duidelijke invulling. Wat ons betreft zijn groene, duurzame en welzijnsplannen in dit akkoord eigenlijk wat teleurstellend. Ik had specifiek op duurzaamheid nog een punt. Ik zei dat we weinig echte vooruitgang zien. We hebben in het verleden gezien waar dat toe leidt. Maar ik begreep van D66 dat die doelen concreter zouden moeten worden en dat het echt afrekenbare doelen moeten worden. Dat staat niet in het akkoord, maar het is op zich fijn dat dat het idee is. Dat zou ik wel willen verankeren, ook omdat we deze discussie al vier jaar lang voeren en er eigenlijk niks is gebeurd op dat gebied.

Vandaar de motie 'Stel duurzame doelen' met als dictum: verzoekt het nieuwe college, of beoogde nieuwe college, concrete afrekenbare tussendoelen vast te leggen met acties die bijdragen aan deze doelen, en een analyse te presenteren van welke acties het meest bijdragen aan het klimaatneutraal worden van Den Haag. Ik dien de motie mede in namens de SP en de ChristenUnie/SGP. Ik zou de onderhandelaars willen vragen om nog even specifiek te reageren op de motie over het dierenwelzijnsbudget en op deze motie over duurzame doelen. De voorzitter. Dat zullen ze doen als ze daar behoefte … O, u wilt dat namens de onderhandelaars. Oké, dat zal ik zo vragen. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (D.7 PvdD) ingediend:

Motie D.7 PvdD Stel duurzame doelen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 26 september 2022, ter bespreking van het coalitieakkoord Den Haag 2022-2026. Overwegende, dat: • er geen heldere en meetbare tussendoelen om de verduurzamingsdoelen te bereiken staan opgenomen in de huidige duurzaamheidsdocumenten of in het coalitieakkoord; • we daarom niet weten hoe we bijdragen aan een klimaatneutraal Den Haag; • ook onduidelijk is welke van de acties in het coalitieakkoord of in gemeentelijke duurzaamheidsdocumenten het meest bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering • in het Haags Klimaatpact staat opgenomen dat er heldere en meetbare tussendoelen, waarop we permanent actie ondernemen, moeten komen; • er door de grootste coalitiepartij is aangegeven dat beoogd is met concrete afrekenbare tussendoelen te werken zodat ook de raad de controlerende taak goed kan uitvoeren, maar dat dit nergens duidelijk is verankerd. Verzoekt het nieuwe college: • concrete afrekenbare tussendoelen vast te leggen met acties die bijdragen aan deze doelen;