RIS313415 Notulen van de raad van 26 september 2022

Maar gaat u nou beweren dat de 50.000 mensen aan migranten waarmee Den Haag is gegroeid allemaal vluchtelingen zijn geweest? En hoe gaat u dat uitleggen aan de Hagenaar die al acht jaar op een woning wacht en aan jongeren die niet kunnen doorstromen? Wat is uw verhaal naar die mensen toe? Martijn Balster (PvdA). Ik vind dit een terechte vraag van de heer De Mos. Het aantal mensen dat gevlucht is voor oorlog en geweld en in een woningcorporatiewoning terechtkomt, schommelde de afgelopen jaren tussen de 2% en de 6%. Dat is lang niet de hele groep waarmee de stad groeit. Er komen expats onze stad binnen. Er komen internationale studenten. Er komen überhaupt studenten onze stad binnen, en arbeidsmigranten. De stad groeit ook omdat we kinderen krijgen. Onze stad groeit, en daar hebben overigens alle grote steden last van. Wat we met elkaar doen, is ervoor zorgen dat we die wooncrisis aanpakken, dat we een ongekende ambitie hebben om betaalbaar te bouwen daar komt nu nog een flinke schep bovenop - en dat de mensen die de woning het hardst nodig hebben daar ook als eerste aanspraak op kunnen maken. Dat zijn allerlei groepen en daarvoor hebben we een eerlijk verdeelsysteem met elkaar. Daar spreken we ook regelmatig over. Op die manier doen we dat in onze stad.

61

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik ben altijd benieuwd. We hebben het over procenten. U reserveert 6% voor de groep statushouders. Hoeveel woningen zijn dat nou concreet? Hoeveel woningen worden er onttrokken aan de Haagse woningmarkt waar Haagse jongeren in willen wonen, die nu noodgedwongen bij papa en mama thuis moeten blijven, die geen gezin kunnen stichten omdat ze geen woning hebben? Hoeveel woningen zijn het? Ik hoor graag een concreet aantal. Martijn Balster (PvdA). Dat hangt van het moment af. Het hangt ervan af hoeveel woningen er vrijkomen op zo'n moment. In absolute zin is dat dus niet te zeggen over een periode van een jaar of een halfjaar. Dat verschilt. 6% gaat naar statushouders. Dat betekent dat 94% niet naar statushouders gaat, maar naar andere groepen. Daar zitten mensen bij die uit een zorginstelling komen. Daar zitten ook reguliere woningzoekenden bij. Als u zegt dat de betaalbaarheid onder druk staat, dan heeft u een punt. Dat is precies de reden waarom we aan de ene kant betaalbaar bouwen en aan de andere kant ontzettend hebben gelobbyd bij het Rijk om woningen betaalbaar te houden. Gelukkig komt er straks huurprijsregulering. Dat is heel hard nodig om mensen met een kleine beurs straks een plek te kunnen blijven bieden in onze stad. De voorzitter. De laatste keer, meneer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

Feit is dat de bouwwensen en bouwambities niet gehaald worden, al lange tijd niet, en dat het vanwege de situatie in de markt nog maar de vraag is of dat lukt. Ik ga de vraag ook aan u stellen. Met hoeveel inwoners denkt u dat de stad Den Haag nog kan groeien? Wanneer is het absorptievermogen van onze stad volgens u bereikt? Martijn Balster (PvdA). Ik vind het ingewikkeld om over absorptievermogen te praten, want we hebben het wel over mensen. Maar natuurlijk kan de stad niet oneindig groeien. Den Haag heeft weinig grond, maar we hebben met drie grote gebieden waar nog veel woningbouw kan plaatsvinden de komende jaren ruimte om extra woningen te realiseren. Vandaar ook de ambitie die de Partij van de Arbeid van harte steunt om 4.000 woningen per jaar te realiseren. Maar natuurlijk zit er uiteindelijk een einde aan de groei die onze stad kan doormaken. Als je kijkt naar het verleden, dan zie je dat daar ook fluctuaties in zijn geweest. Ooit was de stad groter dan die nu is, overigens op een veel kleiner lapje grond. Inmiddels groeit de stad weer heel erg hard. Overigens is dat niet alleen aan Den Haag voorbehouden. De komende jaren kunnen we in ieder geval goed vooruit. De voorzitter. De heer Balster zet zijn betoog voort. Martijn Balster (PvdA). Voorzitter.

De huishoudkostencrisis laat zien dat de overheid soms moeilijk in staat is om mensen te helpen die het het hardst nodig hebben. Ik had het net al over het kabinetsplan dat er gelukkig van de week lag als het gaat om de energielasten voor mensen. Gelukkig is dat er, maar is dat voldoende? Lang hebben we ons afhankelijk gemaakt van regimes in het buitenland en dachten we dat de markt onze woningvoorraad wel zou verduurzamen. Nou, dat is niet het geval. Dan hebben we nog de gemeentefinanciëncrisis. We hebben gigantische uitgaven te doen. Dat is een belangrijke opgave: het bieden van een vangnet voor onze jongeren bijvoorbeeld. Het Rijk geeft alleen maar geld voor deze kabinetsperiode en daarna houdt het op. Dat betekent een gat in 2026, dat nu een klein beetje wordt opgevuld, zo hebben we op Prinsjesdag kunnen lezen, maar dat zal niet voldoende zijn. Mensen in de stad voelen dan direct de gevolgen. Ze voelen te vaak dat het ieder voor zich is, dat er te weinig wordt samengewerkt, dat er te veel wordt gekissebist, dat het te gemakkelijk je eigen schuld is als je het niet redt en dat we er met elkaar te vaak elkaar de schuld van geven, verdeeldheid zaaien in plaats van eendrachtig met elkaar aan de slag te gaan voor iedereen.

Dat is niet de stad die wij moeten willen zijn en het is ook niet de stad die ik zie, als ik naar Zuidwest of naar Laak fiets of, zoals gisteren, van City naar Pier naar City ren. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). U heeft het over 'eendrachtig' en over 'samen', maar ook aan u de vraag: hoe legt u dat nou uit aan die 30.000 Hagenaars die op Hart voor Den Haag hebben gestemd? Want die voelen dat 'eendrachtig samen' niet. In een stadsdeel dat u zo bewierookt, Escamp, ging 25% van de stemmen naar Hart voor Den Haag. Wat legt u nou uit aan die kiezers, die niet op u 62

zitten te wachten als ze de stembusuitslag in Escamp mogen zien, maar wel op Hart voor Den Haag, dat u uitgesloten heeft? Martijn Balster (PvdA). Het begint bij elke inwoner van de stad, op welke partij men ook heeft gestemd en ook als men niet heeft gestemd, even serieus te nemen. Dit akkoord staat vol met ambities, en daar ben ik heel erg blij om, om dat gesprek met de stad en in de stad heel zorgvuldig aan te gaan. Ik maak me buitengewoon veel zorgen. Dat is ook de reden waarom de Partij van de Arbeid een goed onderzoek heeft gepleit naar de lage opkomst en de geringe betrokkenheid van inwoners van de stad bij het stadsbestuur en hoe dat komt. Er is de afgelopen jaren natuurlijk veel gebeurd. Laten we met elkaar kijken hoe we dat vertrouwen kunnen terugwinnen. En laten we met elkaar, coalitie en oppositie, daar goed op samenwerken. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik heb het antwoord wel waarom mensen niet meer gaan stemmen. Ik heb veel mensen in de stad gesproken. Dat noem je ombudspolitiek. GroenLinks vindt dat heel gevaarlijk, maar wij doen het heel graag. Mensen zeggen dan dat het helemaal geen zin meer heeft om te stemmen: de partij waarop ik stem wordt toch buitengesloten, die doet toch niet mee, ze doen toch wat ze willen. Dat gevoel neemt u niet weg door de grootste partij uit te sluiten.

Dat neemt u niet weg door niet met die 30.000 Hagenaars in gesprek te gaan. Dus nogmaals, hoe gaat u dat verbeteren? Als u het vertrouwen terug wilt brengen bij de burger, hoe kunt u dan de grootste partij uitsluiten met twee collega-partijen? Martijn Balster (PvdA). U wijt het lage vertrouwen, dat we overigens niet alleen in Den Haag zien, alleen aan het feit dat Hart voor Den Haag niet aan de coalitie deelneemt. Dat vind ik echt te makkelijk. Er is heel veel gebeurd in de afgelopen periode. Het zal zeker meespelen, maar er zijn veel meer factoren waardoor de opkomst laag is en te weinig - dat deel ik volstrekt met u - van onze inwoners de gang naar de stembus hebben gemaakt. Nogmaals, daar zullen we met elkaar, coalitie en oppositie, keihard aan moeten werken. De voorzitter. De laatste keer, meneer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan heeft u toch wel wat uit te leggen in Escamp. Dat is echt wel hardcore Hart voor Den Haag met 25% van de stemmen. U bent daar stadsdeelwethouder geweest. De mensen die ik spreek, begrijpen er helemaal niks van. Ik geloof dat u nog niet boven de 10% bent gekomen met uw partij. Die snappen er niets van dat als ze massaal op Hart voor Den Haag stemmen, ze de PvdA krijgen. Dat vertrouwen bij de mensen komt te voet en gaat te paard. Nou, we hebben hier een heel legioen paarden gehad. Martijn Balster (PvdA).

Volgens mij hebben inwoners van de stad echt tabak van het elkaar de schuld geven en hebben ze er behoefte aan dat partijen, oppositie en coalitie, met elkaar samenwerken om de stad vooruit te helpen. Laten we dat met elkaar doen. Laten we met elkaar de handschoen oppakken en inzetten op samenwerking. Aan de slag! Voorzitter. Het coalitieakkoord dat voorligt, is in een sombere tijd gemaakt, in een verdeelde stad, in een crisissfeer waar veel mensen moeten afzien. In deze tijd hebben vijf partijen het aangedurfd en gezegd: ook al zijn de verschillen groot, wij gaan met elkaar aan de slag om mensen perspectief te bieden en de stad door een ingewikkelde tijd te loodsen en zekerheid te bieden. Dichtbij zijn. Een sterke overheid die naast mensen staat. Dit akkoord verbindt en overbrugt verschillen. Daarom ben ik als PvdA-voorman ook trots op dit verhaal. Het investeert in mensen die het zwaar hebben in de crisis en de energierekening niet kunnen betalen, die de wijk achteruit zien kachelen door asociale investeerders die niet omkijken naar hun pandjes, maar alleen als de huurpenningen opgehaald moeten worden. Deze coalitie investeert fors extra in de aanpak van armoede. Het bereik van de armoedevoorzieningen verhogen we fors, specifiek voor gezinnen met kinderen.

We behouden juist in deze moeilijke tijd - dat gaat in veel gemeenten anders - het recht op voorzieningen met 130% van het sociaal minimum. En we helpen ook nog eens 1.600 mensen aan het werk die dat zonder hulp absoluut niet zouden kunnen. 63

We investeren in het voorkomen van gezondheidsproblemen door sociaal-economische gezondheidsverschillen aan te pakken, door te investeren in preventie voor jongeren en voor ouderen, beter te werken aan bewegen en vertrouwde hulp dichtbij dan dat we mensen ziek maken en de zorgkosten de pan uit rijzen. We stoppen met marktwerking. In de jeugdhulp deden we dat al en nu ook in de Wmo. En de winteropvang wordt permanent. We gaan de wooncrisis nog harder te lijf. 80% betaalbaar bouwen is echt ongekend. Vorig jaar haalden we voor het eerst weer 30% sociaal. Dat zullen we lang moeten vasthouden. Daar komt nu ook betaalbare koop bij als eis en ook de middenhuurambitie schroeven we op. Dit zullen we lang moeten volhouden: veel bouwen en betaalbaar bouwen. Lesley Arp (SP). De heer Balster begint met een hele grote lijst investeringen. Dat begrijp ik ook in zijn positie. Er zitten ook echt mooie investeringen bij; begrijp mij niet verkeerd. Maar bij een debat als dit is het natuurlijk het ook belangrijk om het over de bezuinigingen te hebben. In de aanloop naar de presentatie van het coalitieakkoord werd er al het een en ander gelekt. Er werd al gelekt dat er iets met de zorg zou gebeuren. Daar is mijn fractie uiteraard niet blij mee. Maar er werd ook gelekt dat er iets met citymarketing zou gebeuren en dat we daar ook op zouden bezuinigen.

Ik heb hard gezocht in het coalitieakkoord, maar ik kon dat niet vinden. Misschien kan de heer Balster uitleggen hoe dat komt. Voorzitter: de heer Van der Helm. Martijn Balster (PvdA). In de eerste plaats dank voor het compliment van mevrouw Arp. Twee: ik weet niet precies wat ze nu vraagt. De heer Van Asten heeft net heel helder aangegeven dat er ontzettend veel opties op tafel zijn geweest om, gegeven deze ingewikkelde financiële omstandigheden, a. te doen wat de stad en onze inwoners echt nodig hebben en b. financiële middelen te vinden om dat in deze financieel ingewikkelde tijd te doen. Er zitten vijf partijen bij elkaar aan tafel en we hebben met elkaar geprobeerd om het op deze manier op te lossen. Lesley Arp (SP). Ik zal nader duiden wat ik bedoel. Toen ik hoorde dat het allemaal zo moeilijk was om dit financieel rond te breien en ik las dat er bijvoorbeeld ook bezuinigd werd op citymarketing, vond ik dat vanuit mijn ideologisch perspectief en, kan ik me voorstellen, ook vanuit de PvdA een hele logische keuze. Maar je ziet nu dat er geïnvesteerd wordt in economie, waar extra geld naartoe gaat, en dat er wordt bezuinigd op zorg. Ik was benieuwd of de heer Balster daar nog een reflectie op kon geven en hoe hij dat verantwoordt. Martijn Balster (PvdA). Dat verheldert de vraag.

Ik hoop dat mevrouw Arp het met mij eens is dat een investering in economie verstandig is, als we daarmee mensen aan het werk helpen en op die manier een fatsoenlijk bestaan bieden in de stad. Het is belangrijk dat we daarin blijven investeren. En ja, er staat een bedrag in het coalitieakkoord dat oploopt naar € 5 mln. op de Wet maatschappelijke ondersteuning. Daar staat ook bij dat een van de elementen de draagkrachttoets zal zijn. U kunt dat ook in het rapport van Van der Vlist lezen. U heeft zich destijds met de PvdA verbaasd over het feit dat het Rijk het abonnementstarief heeft ingevoerd, waardoor mensen, ongeacht het inkomen, hetzelfde gaan betalen voor de voorzieningen in de Wmo. Mensen die een hoog inkomen hebben en hun hele leven lang huishoudelijke hulp zelf hebben kunnen betalen, gaan dat straks ook doen. Daarmee houden we de zorg en de zorgvoorzieningen beschikbaar voor iedereen. Tegelijkertijd investeren we meer dan € 6 mln. structureel in gezondheidspreventie. We hopen dat we daarmee straks voorkomen dat er een beroep wordt gedaan op voorzieningen, waar overigens iedereen netjes recht op moet blijven houden. De voorzitter. Mevrouw Arp, tot slot. Lesley Arp (SP). Allereerst over het draagkrachtcriterium. Mijn fractie gaat daar een motie over indienen. Je kan dat op vele manieren invoeren. Sommige gemeenten doen dat al vanaf 150% van het minimum.

Dat zijn dezelfde mensen waarvan deze onderhandelende partijen vinden dat ze ook recht hebben op armoedevoorzieningen. Ik vind het dus belangrijk om te weten hoe dat gaat gebeuren. Ik 64

hoop op steun voor de motie. Maar dan als het gaat om de economie. Natuurlijk zitten daar investeringen bij zoals betaalbare bedrijfsruimte die mijn fractie heel goed vindt, maar we weten dat er in het huidige budget ook dingen zitten zoals citymarketing en clustervorming waarvan ik zou zeggen: bezuinig daarop en zorg dat de zorg in stand blijft. Hoe kijkt de heer Balster daartegen aan? Martijn Balster (PvdA). Ik onderschrijf uiteraard dat er ook nog een hoop moet worden uitgewerkt, dat we goed moeten kijken hoe straks die economiemiddelen worden besteed, zodat ze banen opleveren. Die ambitie staat ook in het coalitieakkoord. Dat geldt ook omgekeerd voor de maatregelen die we in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning gaan nemen, die overigens nog niet volgend jaar ingaan. Er is dus tijd om dat debat en dat goede gesprek met u te voeren om ervoor te zorgen dat we een stelsel in stand houden dat mensen recht doet waardoor mensen aanspraak kunnen maken op de voorzieningen die ze nodig hebben en dat de rekening ook wat meer daar ligt waar mensen het zelf kunnen dragen. Wat mij betreft is dat een solidair uitgangspunt. Voorzitter, ik vervolg mijn betoog. We investeren in wijkgericht werk met flink wat geld: zo'n € 23 mln. voor Zuidwest, € 7 mln. voor de prioritaire gebieden, € 22 mln. voor kwetsbare wijken en € 22 mln. voor waar de buitenruimte niet op orde is.

We investeren ook in dienstverlening dichtbij, het persoonlijk contact met de gemeente, twintig extra ontmoetingsplekken, de menselijke maat, de basis op orde. De energiecrisis pakken we aan. Hier komt ook een fundamentele verandering. Kijk naar de schrikbarende kaartjes waarop staat waar de subsidies voor verduurzaming in de stad terechtkomen, namelijk daar waar mensen zelf hun zonnepanelen of elektrische auto's wel kunnen betalen, maar nog veel te weinig in de wijken waar investeringen in duurzaamheid voor mensen op dit moment niet tot de mogelijkheid behoren, waar de hoge voorschotten die verhuurders nu opleggen, rekening houdend met de hogere gasprijs, weer direct worden teruggedraaid door mensen omdat ze het gewoon niet meer kunnen dragen. We weten wat er dan gebeurt over een paar maanden, als de nacalculatie komt. Daar spelen we met het akkoord nu op in. We accepteren met dit akkoord ook niet dat kinderen achterblijven op school, terwijl ze dezelfde talenten hebben. We kiezen onvoorwaardelijk voor tolerantie. Discriminatie hoort daar niet bij en het ruimhartig opvangen van vluchtelingen, of het nou Afghaanse oorlogsvluchtelingen zijn of Oekraïners, uiteraard wel. Fatima Faïd (HSP). Ik werd nog even getriggerd door het vorige punt over het budget dat naar duurzaamheid gaat, maar niet naar de mensen die arm zijn.

Wat gaat deze coalitie daar precies aan doen? U somt allemaal dingen op en het klinkt allemaal hartstikke leuk. Het lijkt wel of u solliciteert voor partijleider van uw landelijke partij, maar wat gaan we hier concreet doen? Volgens mij gaan alle subsidies vooral naar de wijken die heel veel geld hebben. Wat gaan we op het gebied van duurzaamheid concreet doen voor de arme mensen? Martijn Balster (PvdA). Dat begint bij het uitgangspunt dat we constateren dat de subsidies nog niet terechtkomen waar ze het hardst nodig zijn. Dat staat in het akkoord. We gaan de ruime middelen die we hebben voor de energietransitie en voor het verduurzamen en opknappen van woningen gericht inzetten, maar we zijn daar natuurlijk al mee begonnen. We zijn vol op stoom met onze acties om woningen winterklaar te maken. Daarbij hebben we overigens ook te maken met tekorten aan personeel. Daar zal ook van alles aan moeten gebeuren. Het Rijk helpt nu gelukkig een handje, ook met de energierekening. Maar u heeft gelijk dat er een enorme ambitie nodig is om dat te realiseren, omdat we ons ervan bewust moeten zijn dat mensen met de kleinste inkomens soms ook de hoogste energierekening hebben. Daar zal echt heel stevig op moeten worden ingezet. Fatima Faïd (HSP). Hoe dan? De constatering, dat is natuurlijk allemaal hartstikke leuk.

We zeggen al jaren dat de geldstromen op een andere manier zouden moeten lopen. Maar hoe gaan we dat concreet doen? Ik hoor u niks concreets zeggen, alleen maar: het geld gaat inderdaad naar de rijkere wijken en de arme hebben het nakijken. Maar u bent een sociaaldemocraat, dus daar heeft u vast ideeën over.

65

Martijn Balster (PvdA). Ik heb het net in algemene zin al aangegeven, maar laat ik het concreet maken. Ik ken een wethouder die afspraken maakt met woningcorporaties over het verduurzamen van woningen, en ook de opdracht die we met elkaar hebben om de E-, F- en G-labels van woningen zo snel mogelijk tot het verleden te laten behoren. Dat gaat echt flink in de versnelling. Daarbij helpt het, zoals mevrouw Vavier net ook al zei, dat de verhuurderheffing is afgeschaft en woningcorporaties meer kapitaal hebben om dat te doen. Maar ook op de meest korte termijn zijn we al aan de slag om die maatregelen te nemen, van tochtstrips tot radiatorfolie tot alle zaken die op de korte termijn al helpen om de energierekening een beetje behapbaar te maken. Natuurlijk hebben we daarbij ook het Rijk nodig om extra financiële middelen te verwerven om die slagen te kunnen maken. Want ik maak me ook wel zorgen over de particuliere sector, waar het niet zo eenvoudig is om dat te doen. We hebben ook echt werk te doen om mensen daarin te begeleiden, dichtbij te zijn en goed advies te geven. De Hou van je huis-punten - u kent ze - zijn daarbij heel belangrijk. Langs dat soort lijnen gaan we aan de slag met elkaar. De voorzitter. Mevrouw Faïd, tot slot. Fatima Faïd (HSP).

Begrijp ik het goed dat we nog steeds niet loskomen van die dozen met radiatorfolie en de tochtstrips voor de arme wijken en dat u nog steeds geen idee heeft van hoe u die subsidies gaat ombuigen? Feitelijk gaat het natuurlijk over de isolatie van die woningen. Daar moeten we natuurlijk mee beginnen. Enkelglas, daar moeten we mee beginnen. Ik hoor u helemaal niks concreets zeggen, alleen maar dat het allemaal heel erg is en dat het niet zou moeten gebeuren. Mevrouw Holman, ik begrijp wel dat u het ook heel vervelend vindt, maar wat gaat de Partij van de Arbeid nou concreet in dit coalitieakkoord hiervoor doen? Martijn Balster (PvdA). Ik heb toch het idee dat mevrouw Faïd meer bezig is met het opleggen van een frame dan dat ze luistert. Ik heb net aangegeven wat we gaan doen. Natuurlijk zijn radiatorfolie en tochtstrips kleine maatregelen en helpen ze op de lange termijn niet, natuurlijk niet. De E-, F- en Glabels aanpakken betekent dat we woningen opknappen, dat we ze verduurzamen, dat we daarin investeren, maar u weet ook dat we dat niet van vandaag op morgen allemaal hebben gedaan. Natuurlijk moeten we daar beginnen waar sprake is van enkelglas, waar de wind door het huis raast en waar mensen energielasten hebben van € 400, € 500, gelukkig nu een beetje geholpen door het Rijk. Natuurlijk moeten we dat doen. Daar zijn we dan ook volop mee aan de slag.

Wat de Partij van de Arbeid betreft van harte steun voor de ambitie om het aantal woningen dat we verduurzamen te verdubbelen. Aan de slag om te zorgen dat het daar terechtkomt waar het het hardst nodig is. Robert Barker (PvdD). Toen ik de beantwoording richting mevrouw Faïd beluisterde, dacht ik ook: hoe dan? De afgelopen tijd hebben we de tochtstripjes hier en de radiatorfolie daar uitgedeeld. Wat merkt bijvoorbeeld een huurder in Laak van het feit dat de gemeente zegt dat ze het belangrijk vindt om zijn woning aan te pakken, anders dan alle dingen die we al eerder deden, zoals pleiten voor een verhuurderheffing en een tochtstripje hier, een tochtstripje daar? Wat merkt iemand die in een slecht geïsoleerde huurwoning in Laak woont nou van het nieuwe gemeentelijke beleid? Martijn Balster (PvdA). Ik begrijp deze vraag niet na alles wat we net hebben gewisseld. We gaan de ambitie van het aantal woningen dat we verduurzamen verdubbelen. We hebben daar geld voor. We gaan mensen veel intensiever helpen. Ik ken de laatste cijfers; dat gebeurt ook. Mensen maken daar grif gebruik van. Dat is ook logisch, want de energierekening loopt op en mensen kunnen dat bijna niet meer handelen. We trekken nog intensiever de wijken in om dat te doen. Het is ook van belang om scherp te blijven op wat we kunnen en in welk tempo.

Dat tempo moet zo hoog mogelijk liggen, passend bij de mensen die we hebben om dat uiteindelijk te realiseren in de stad, passend bij wat we financieel met elkaar aankunnen, maar volle bak ambitie. Volgens mij zijn we dat volstrekt met elkaar eens, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Als ik het zo hoor, blijven we ongeveer hetzelfde doen, want dat geld, die € 100 mln., hadden we natuurlijk al. Dat was gewoon Eneco-geld. Ik hoor dat de ambitie verhoogd is, maar ik hoor nog niet wat er dan extra gaat gebeuren. Daar zoek ik naar. We kunnen wel zeggen dat 66

we het beleid van de vorige wethouder, wethouder Van Tongeren, gewoon blijven uitvoeren, maar dat gaat uiteindelijk de mensen in Laak natuurlijk niet helpen, want dat is gewoon 'same old, same old'. Martijn Balster (PvdA). Ik merk toch dat de heer Barker dat vaker doet. Als de spreker hier zegt vijf, dan zegt de heer Barker zes. Wordt de ambitie acht, dan zegt de heer Barker negen. Wordt de ambitie tien, dan zegt de heer Barker elf. De ambitie is verdubbeld. We verdubbelen het aantal woningen dat we gaan verduurzamen. We zetten heel veel energie en heel veel menskracht in om zo veel mogelijk mensen te helpen om hun huis aan te pakken en op te knappen, op de korte termijn en op de lange termijn. Dat is niet van vandaag op morgen gefikst, maar die ambitie staat, inclusief het beter en gerichter inzetten van de subsidies voor het verduurzamen van woningen. De voorzitter. De heer Barker heeft daar nog een laatste interruptie op. Robert Barker (PvdD). Ik heb het idee dat de leider van de PvdA niet echt luistert. Ik heb helemaal geen kritiek gehad op de ambitie. De heer Balster zegt vijf, zes, zeven, acht, negen, tien, maar daar heb ik het helemaal niet over. Ik heb het erover dat de coalitie ervoor kiest om de ambitie te verdubbelen.

Ik vind het goed dat de ambitie verdubbeld is, maar ik zeg: hoe dan? Als ik vervolgens vraag hoe dan, komt de heer Balster terug met: de heer Barker wil meer ambitie. Nee, ik wil concreetheid. De afgelopen vier jaar hebben we niks concreets gezien op duurzaamheid. Dan vraag ik me af hoe de heer Balster ervoor gaat zorgen dat we die slechte woningen, bijvoorbeeld in Laak en Transvaal, gaan aanpakken en verduurzamen en niet gewoon de hele tijd hetzelfde oude beleid gaan uitvoeren, wat natuurlijk niks gaat oplossen. Martijn Balster (PvdA). Gelukkig zijn we het eens over de ambitie. Laten we dat vaststellen met elkaar. Maar ik merk dat als er concrete antwoorden komen, de heer Barker toch nog blijft constateren dat het niet concreet wordt. Zo kunnen we elkaar natuurlijk lang bezighouden. Ik denk dat onze energie beter tot z'n recht komt als we ervoor zorgen dat die maatregelen nu genomen worden en we met elkaar de handen uit de mouwen steken om dit voor elkaar te krijgen, hoe ingewikkeld het ook is. Laten we dat goede debat voeren in de komende periode. Want gelukkig is uw ambitie de mijne en omgekeerd. Lesley Arp (SP). Het gaat hier over ambities. We hebben ieder jaar debatten over ambities op het gebied van isolatie. De laatste keer dat we het daarover hadden, moesten we als raad concluderen dat de ambities op isolatie helaas niet waren gehaald.

Ik vraag mij vooral het volgende af. Als je kijkt naar het geld, het Eneco-geld maar ook de projectcapaciteit van € 4 mln. per jaar, staat in het coalitieakkoord niet specifiek wat er naar de huurders gaat en wat er naar de particulieren gaat die dan een subsidie krijgen en mogelijk eigen geld erin moeten stoppen. Ik had daar toch wel wat meer duidelijkheid over verwacht. Martijn Balster (PvdA). Ik snap het ongeduld van mevrouw Arp en dat daar ook duidelijkheid over moet komen. We presenteren hier een coalitieakkoord waarin we niet alle beleidsplannen helemaal tot in detail hebben uitgewerkt. Dat moge ook duidelijk zijn. We zullen vanaf nu keihard aan de slag moeten met elkaar om dat zo snel mogelijk te concretiseren. Ik hoop dat mevrouw Arp heeft gezien - u heeft daar ook geregeld een oproep toe gedaan - dat we die ambitie buitengewoon serieus nemen. Als voorman van de Partij van de Arbeid ben ik er ook trots op dat we dat nu met zoveel kracht gaan doen, dus laten we daar nu met elkaar de schouders onder zetten. Lesley Arp (SP). Een laatste vraag hierover. Ik constateer dus dat over de besteding van die budgetten niet echt specifiek is aangegeven wat er naar corporatiehuurders gaat en wat naar particuliere huurders.

Kunnen wij er dan op hopen dat de komende tijd, als dit allemaal uitkristalliseert, de PvdA ervoor gaat ijveren dat een aantal van de plannen die mijn fractie had, bijvoorbeeld een duurzame wijkontwikkelingsmaatschappij en het helpen met het opzetten van energiecoöperaties voor huurders, weer op tafel komen zoals in de raad is afgesproken?

67

Martijn Balster (PvdA). Ik denk dat mevrouw Arp doelt op het initiatiefvoorstel energiearmoede. Daarin heeft u verschillende hele goede voorstellen gedaan om de energiearmoede aan te pakken. Ik ga nu natuurlijk niet vooruitlopen op individuele maatregelen. Ik denk dat we met elkaar dat moeten doen wat het meest effect heeft. Daarbij gaan we uiteraard ook zeer serieus kijken - ik heb u dat in een andere rol ook aangegeven - naar wat we met elkaar en ook samen met onze woningcorporaties, met particuliere verhuurders in onze stad en met huiseigenaren kunnen doen, wat het meest effectief is en wat mensen ook financieel - daar gaat het ook om in deze tijd - uit de brand helpt. De voorzitter. Mevrouw Arp, tot slot. Lesley Arp (SP). Toch nog één laatste vraag hierover. Moet ik hieruit opmaken dat de Partij van de Arbeid zich er ook voor gaat inzetten dat als het gaat om de middelen hier, de huurders van de woningcorporaties meer krijgen dan alleen maar de energieboxen en de coaching en dat er ook een bijdrage komt voor de isolatie van die woningen? Martijn Balster (PvdA). Dat is echt inherent aan het snel af zien te raken van de E-, F- en G-labels in de stad. Woningen die slecht geïsoleerd zijn, moeten die opknapbeurt krijgen om straks überhaupt aan de wet te voldoen. Daar zijn corporaties zeer van doordrongen.

De PvdA steunt de ambitie om die versneld door te voeren, dus ik denk dat we het daarover eens zijn. De voorzitter. Ik stel voor dat u uw betoog vervolgt. Martijn Balster (PvdA). Voorzitter. We kiezen voor een Den Haag dat mensen neemt zoals ze zijn, ongeacht waar je wieg stond. Discriminatie de stad uit. We investeren ook in een goede taalbeheersing voor elke Hagenaar. Maar dit is pas het begin. Is dit een perfect akkoord? Nee, het is niet een-op-een het verkiezingsprogramma van de PvdA; dit was een grapje. Het is ook niet een akkoord waarmee de stad alle crises oplost met een knip van de vingers. We doen een stevig beroep op de solidariteit van onze stadgenoten. We hebben het Rijk keihard nodig. We moeten meer geld binnenhalen om onze ambities waar te maken, want die zijn hoog. Goede samenwerking is van belang, ook met uw raad. We kunnen het alleen als we het samen doen. Dit akkoord kiest voor een sterke gemeente, een gemeente die op orde is, financieel, maar die ook naast mensen staat. Persoonlijk contact. Invloed op het beleid. Niet de hardste schreeuwers en de meestbetalenden eerst, maar juist ook zij die we niet vanzelf zien. De PvdA kiest voor verantwoordelijkheid nemen, met de poten in de modder staan. We doen het ergens voor, voor een stad die tegen een stootje kan, om mensen perspectief te bieden. Sebastian Kruis (PVV).

Ik heb ook aan de heer Balster een persoonlijke vraag. We lazen in de media dat de heer Mulder op een gegeven moment boos is weggelopen om een punt te maken over bezuinigingen. Daar bleek helemaal niets van te kloppen, lazen we in het coalitieakkoord. Maar we hoorden wel de heer Balster op de radio zeggen dat hij een aantal keren boos is weggelopen. Mijn verzoek aan de heer Balster zou zijn of hij zo meteen op diezelfde manier kan teruglopen naar zijn plek, zodat wij kunnen zien waardoor de heer Mulder zo geïntimideerd was dat meneer Balster in alles zijn zin kreeg. Martijn Balster (PvdA). Hier staat een politicus met een blij gemoed. Ik vrees dat ik zo meteen niet aan uw wens kan voldoen. Ik ga, denk ik, zo met opgeheven hoofd naar mijn plek terug. Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Het was afzien gisteren. Mijn spierpijn zal in de loop van de week wel verdwijnen - ik heb het weer over de CPC - met in mijn hoofd de spandoekjes, de aanmoedigingen, dat jochie op een stoepje dat elke hardloper bij naam probeerde aan te moedigen. Maar de zorgen van mensen in de stad zijn aan het eind van deze week niet weg. Er ligt een ambitieus akkoord, maar we moeten ons realiseren dat papier geduldig is en de uitdagingen waar we voor staan dat niet zijn. Het afzien zonder zicht op een finish is niet gemakkelijk.

We moeten dan ook volop aan de slag in de komende periode om onze inwoners perspectief te bieden, de stad vooruit te helpen in deze ingewikkelde tijd en niemand te laten staan. Aan de arbeid dus. Helemaal tot slot wil ik me heel graag aansluiten bij de mooie woorden die mevrouw Vavier zojuist uitsprak als dank voor alle signalen, brieven, oproepen vanuit de stad, het meedenken bij het 68

schrijven van dit akkoord en ook de geweldige staf, die ons de afgelopen periode dag en nacht heeft ondersteund. Dank! Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik wilde het hele betoog van de heer Balster afwachten om te horen of hij het hier nog over zou gaan hebben. Ik wil hem allereerst feliciteren met het volkshuisvestelijke hoofdstuk in dit akkoord, wat heel veel PvdA ademt als het gaat om goed verhuurderschap, de huurbalie maar ook de betaalbare woningbouw. Toch is er een alinea die bij mij pijn doet aan de ogen en wellicht ook bij de heer Balster, namelijk het stukje over het compensatiemechanisme dat zal worden ontwikkeld om 'als normen voor sociale woningbouw niet gehaald kunnen worden in een project of gebied, te zorgen voor compensatie in het betreffende gebied dan wel stadsbreed'. Want, zo redeneert deze coalitie, zo ontwikkelen we diverse en gemengde wijken, terwijl volgens mij juist die stadsbrede compensatie bekritiseerd wordt, ook door de PvdA, in ieder geval in het verleden. Hoe rijmt collega Balster dit met zijn inzet voor sociale woningbouw in de gehele stad? Martijn Balster (PvdA). Ik denk dat mevrouw Klokkenburg een ietwat verkeerde interpretatie heeft van deze zinnen. Ik kan haar dan ook geruststellen. De ambitie blijft namelijk exact zoals die was. We realiseren de betaalbaarheidsdoelstellingen per project en, als dat niet lukt, per gebied.

Er zijn situaties, en die gaan zich in de toekomst ook vast nog weleens voordoen, waarin het om een of andere reden ingewikkeld is om dat in één project te doen. Dan gaan we kijken hoe we dat kunnen compenseren. Uw raad heeft daar ook om gevraagd. In een andere rol heb ik dat debat ook vaak gevoerd. Er was juist behoefte om daar waar het niet lukt omdat het een kleiner project is, omdat het soms vanwege financiële mogelijkheden of een samenwerking van partijen ingewikkeld is, te komen tot een compensatiemechanisme. Overigens hebben we daar bijvoorbeeld op de Binckhorst al heel mooi mee geëxperimenteerd en is het ook gelukt. Als het bij de ene ontwikkeling niet lukt, dan is het verplicht om een bijdrage te leveren aan de betaalbaarheid in een andere ontwikkeling. Natuurlijk gaan we ervoor dat we bij voorkeur bij elke ontwikkeling en in elk gebied de doelstellingen halen, die overigens nog hoger zijn dan ze waren. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik lees toch echt in het akkoord, zwart-op-wit, 'zodat we in het betreffende gebied dan wel stadsbreed voldoen aan de normen'. Dat staat er. U kunt nee schudden, maar ik lees het in het akkoord, waar onder andere uw handtekening onder staat. Het is fijn dat collega Balster mij gerust kan stellen, maar ik zou toch meer dan geruststelling willen hebben en zo snel mogelijk de woorden 'dan wel stadsbreed' eruit willen hebben.

Martijn Balster (PvdA). Ik stel u meer dan gerust. Er staat namelijk precies hetzelfde als in het vorige coalitieakkoord. Toegevoegd is een goed compensatiemechanisme zodat we bij alle ontwikkelingen ervoor zorgen dat er voldoende betaalbaar wordt gebouwd. Die ambitie gaat ook nog eens extra omhoog, en dat is natuurlijk keihard nodig. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Als ik een hele dag de tijd neem om een maaltijd te laten sudderen, dan wordt het lange wachten meestal beloond met iets smaakvols. Deze onderhandelaars hebben vier maanden in de keuken gestaan, maar ik vond het resultaat toch buitengewoon flauw. Het is veelal bekende kost, soms ook wel wat spruitjeslucht, maar soms weten de onderhandelaars zelfs iets op te lepelen wat ik het liefst meteen terug naar de keuken zou willen sturen. Ik kom daar later op terug. Wat mij vooral dwarszit, is dat de grote ongelijkheid, een fundamenteel probleem in onze stad, pas op de helft van het akkoord aan bod komt. Die ongelijkheid wordt de komende jaren alleen maar erger. Want waar de één profiteert van investeringen in zonnepanelen en warmtepompen, zit de ander in een tochtig huurhuis te wachten totdat de verhuurder eindelijk in actie komt. Dat brengt mij bij het isoleren van woningen, misschien wel de belangrijkste uitdaging die wij als stad hebben.

Dit doorstartcollege zegt woningen met labels E, F en G versneld te willen verduurzamen en hiervoor een actieprogramma te willen ontwikkelen. Onduidelijk is hoeveel geld hiermee gemoeid is en hoe de huurders en de woningeigenaren hier een beroep op kunnen doen. Als het om de allerslechtste corporatiewoningen gaat, dan kijkt het college echter vooral naar het Rijk. Maar we gaan huurders in tochtige enkelglaswoningen toch niet tot 2028 laten wachten tot hun 69

problemen zijn aangepakt? De SP zou dit beschamend vinden en bovendien in strijd met het bijna unaniem aangenomen initiatiefvoorstel Actieplan energiearmoede. Wat is er gebeurd met onze voorstellen zoals huurbevriezing voor de slechtste labels als stok achter de deur voor woningcorporaties, het helpen opzetten van energiecoöperaties voor huurders of de duurzame wijkontwikkelingsmaatschappij? In de talkshow Spuigasten gaven onderhandelaars aan samen met de raad op te willen trekken. Maar met het niet uitvoeren van een aangenomen initiatiefvoorstel maken zij zich volstrekt ongeloofwaardig. Dat maakt mij vooral kwaad, omdat huurders die al een enorm stressvolle winter tegemoet gaan hier de dupe van zijn. Voorzitter. Dan de lastenverhogingen. Hoewel iedere lastenverhoging natuurlijk pijn doet in deze moeilijke tijd, had de SP ook wel voorzien dat het verhogen van de lasten nodig is om belangrijke voorzieningen voor kwetsbare Hagenaars overeind te houden. Ook moeten we de overstap maken naar schoner vervoer. De auto is voor ons dan ook beslist geen heilige koe. Maar dat neemt niet weg dat mensen recht hebben op betaalbaar vervoer en het risico op sociaal isolement alleen maar toeneemt, nu alles vrijwel onbetaalbaar wordt. Dus als het college de kosten van het autogebruik verhoogt, dan is het volgens de SP niet meer dan rechtvaardig dat er ook wat gebeurt aan de tarieven van het ov.

Denk bijvoorbeeld aan gratis ov voor kinderen. In plaats daarvan wil de gemeente het opgehaalde geld deels in de bouw van garages steken. Nog los van de haalbaarheid daarvan toont dit bij uitstek aan dat je met zulke verschillende partijen aan tafel uiteindelijk een visie krijgt die als een tang op een varken slaat. Want hoe wil je mensen op deze manier enthousiast maken voor de transitie naar schoon vervoer? Wees dan gewoon eerlijk over het feit dat dit een ordinaire bezuinigingsmaatregel is. Voorzitter. Helaas is dit niet het enige smakeloze compromis in het coalitieakkoord. Hoe kun je bijvoorbeeld stellig zeggen dat er twee coffeeshops worden verplaatst uit de Weimarstraat en het Zeeheldenkwartier, terwijl de criteria voor vestiging van een coffeeshop even streng blijven? We hebben de afgelopen jaren gezien dat de shops hierdoor geen kant op kunnen. Ook lezen we dat de coalitie een einde wil maken aan raamsekswerk, terwijl verschillende miljoenen slurpende onderzoeken hiernaar tot niks hebben geleid? Hoe verwacht men dat exploitanten hun zaak gaan sluiten zonder dat wij hier een cent gemeenschapsgeld aan uit hoeven te geven? Want budget hiervoor is niet geregeld. Hoe zijn de sekswerkers zelf bij de zogenaamde oplossingen betrokken? Het moge duidelijk zijn. Ten aanzien van coffeeshops en sekswerk lijken het CDA en de VVD de onderhandelingen te hebben gewonnen.

Maar in hoeverre ben je echt een winnaar, als na vier jaar alweer blijkt dat de groepen waarvoor je stelt op te komen, in dit geval namelijk bewoners die last hebben van overlast, mogelijk blij zijn gemaakt met een dode mus? Voorzitter. Dan over de bezuinigingen. Wat opvalt is dat de hardste bezuiniging in het allerkortste hoofdstukje van het coalitieakkoord zit. Ik heb het dan natuurlijk over, alweer, de zorg. Een grote bezuinigingsoperatie hangt kwetsbare inwoners boven het hoofd en het is nog volstrekt onduidelijk wat dit zogenaamde maatregelenpakket Wmo behelst. De SP vindt het verbluffend dat de onderhandelaars vier maanden de tijd hebben genomen en niet verder zijn gekomen dan: we gaan iets met een draagkrachtberekening doen. Verantwoordelijkheid nemen begint bij eerlijk zijn over hoe jouw keuzes als coalitie de mensen gaan raken. Daarom dient mijn fractie de volgende motie in, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college in de begroting voor 2023-2027 inzichtelijk te maken hoe het bezuinigingspakket van bij elkaar opgeteld € 12 mln.

op de Wmo is opgebouwd, hierbij duidelijk te maken welke andere bezuinigingsmaatregelen het college wil invoeren naast de draagkrachtberekening en hoeveel men per maatregel wil bezuinigen, hierbij duidelijk te maken welke invloed het maatregelenpakket heeft op de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg en vanaf welke inkomenscategorie men een draagkrachtberekening wil gaan toepassen, en de wettelijke mogelijkheden en onmogelijkheden van de voorgestelde maatregelen toe te lichten (denk aan het risico op rechtszaken). De motie wordt mede ingediend namens de heer Barker van de Partij voor de Dieren, mevrouw Faïd van de Haagse Stadspartij, de heer De Mos van Hart voor Den Haag, mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en de heer Icar van DENK. De SP hoopt dat deze motie wordt aangenomen, zodat we over een tijd het echte debat over deze bezuinigingen kunnen voeren, die nu als een donkere wolk boven de hoofden van kwetsbare mensen hangen. En wat verbaast onze fractie bovendien? Ondertussen wordt het programma Economie volledig ontzien. Sterker nog, de Economic Board hing afgelopen week de vlag uit, omdat er zelfs geld bij komt. De jarenlange door de gemeente zelf gesubsidieerde lobby voor meer geld naar de 70

economie heeft duidelijk haar vruchten afgeworpen. Maar wie lobbyt er eigenlijk voor de Hagenaars die zorg nodig hebben? De SP vindt het onbegrijpelijk dat de partijen op links niet een bezuiniging op citymarketing hebben afgedwongen om de bezuinigingen op zorg in te perken Voorzitter. Natuurlijk bevat het akkoord ook positieve punten. Denk aan het extra geld naar straatcoaches, wat mijn fractie positief vond, die vroeg problemen onder jongeren kunnen signaleren, en de aanpak van laaggeletterdheid. Ook mooi dat er een plan komt om mensen die in opdracht van de gemeente werken een loon van minstens € 14 te betalen, al hadden we dat natuurlijk al in de raad afgesproken met een motie. Aan de andere kant zitten er ook kostenposten in die er wat de SP betreft zeker uit hadden gekund in deze moeilijke tijden. Denk aan de € 3 mln. voor het Olympisch Fonds. Voorzitter. Ik rond af. De komende jaren zal de SP de plannen van het college op de inhoud beoordelen. En ook al hebben we bij de presentatie van dit coalitieakkoord helaas gemerkt dat de aangenomen voorstellen uit de raad opeens in rook op kunnen gaan, de SP blijft ook de komende jaren met voorstellen en alternatieven komen. Maar belangrijker is voor ons dat de nieuwe coalitie gauw met meer duidelijkheid komt.

In een tijd dat veel inwoners van onze stad vooral bezig zijn met overleven, hebben zij recht om te weten wat er op hen afkomt. Zij hebben recht op politieke keuzes die ongelijkheid verkleinen in plaats van juist vergroten. We kunnen wel miljoenen pompen in allerlei onderzoeken, praatsessies en een toer met raadsleden door de stad, maar het vertrouwen in de politiek herstellen begint bij concrete daden. Ik hoop oprecht dat ik straks na drieënhalf jaar kan zeggen dat de bewoners van bijvoorbeeld de Jacob Catsstraat die strijden voor vervanging van hun enkelglas een bondgenoot hadden in dit college. Maar dit akkoord biedt naar de mening van de SP helaas nog te weinig garantie daarvoor. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Barker, mevrouw Faïd, de heer De Mos, mevrouw Klokkenburg en de heer Icar, wordt de volgende motie (D.2 SP) ingediend:

Motie D.2 SP Snel duidelijkheid over bezuinigingen Wmo De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 26 september 2022, ter bespreking van Coalitieakkoord Den Haag 2022-2026, constaterende, dat: • het nieuwe college in de periode 2024-2026 € 12 miljoen wil bezuinigen onder de noemer ‘Maatregelenpakket Wmo’. overwegende, dat: • er sinds 2020 al sprake is van bezuinigingen op het programma Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid die opliepen tot € 24,6 miljoen vanaf 2022 en het gros van deze bezuiniging bij de Wmo terecht kwam; • het coalitieakkoord nauwelijks informatie bevat over de manier waarop het college de aanvullende bezuiniging wil doorvoeren en enkel verwijst naar ‘een aanpak die onder meer uitgaat van draagkrachtberekening’; • kwetsbare inwoners en zorgverleners recht hebben op duidelijkheid over de gevolgen van deze nieuwe bezuinigingen voor hun dagelijks leven; • een draagkrachtberekening op verschillende manieren doorgevoerd kan worden: zo zijn er • bijvoorbeeld gemeenten die gezinnen die vanaf 150 procent van het minimumloon verdienen in principe geen huishoudelijke hulp meer willen geven; • een draagkrachtberekening bovendien op gespannen voet kan staan met het nog geldende landelijke abonnementstarief, waardoor het nog maar de vraag of de gehele bezuinigingsopgave van € 12 miljoen uitsluitend hiermee kan worden gehaald.

verzoekt het college: • in de begroting voor 2023-2027 inzichtelijk te maken hoe het bezuinigingspakket van € 12 miljoen op de Wmo is opgebouwd; 71

• • •

hierbij duidelijk te maken welke andere bezuinigingsmaatregelen het college wil invoeren naast de draagkrachtberekening en hoeveel men per maatregel wil bezuinigen; hierbij duidelijk te maken welke invloed het maatregelenpakket heeft op de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg en vanaf welke inkomenscategorie men een draagkrachtberekening wil gaan toepassen; de wettelijke mogelijkheden en onmogelijkheden van de voorgestelde maatregelen toe te lichten (denk aan het risico op rechtszaken).

en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Hilbert Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Ik wil beginnen met dank uit te spreken aan de collega's van de hele gemeenteraad, maar uiteraard met name de collega's van de coalitie voor het samenwerken in de afgelopen maanden aan dit akkoord. Ik denk dat het in deze tijd van collegialiteit en ook van lef getuigt dat we dit akkoord met elkaar hebben kunnen sluiten, want het zijn geen gemakkelijke tijden. De opdracht is ingewikkeld en groot. Toch hebben we met elkaar de schouders eronder gezet en allerlei verschillende ideologische invalshoeken gekozen om toch uiteindelijk tot het gezamenlijke verhaal te komen om de problemen van de stad aan te pakken. Veel dank ook aan de ambtelijke ondersteuning. Het is vanavond al aangegeven. Veel dank voor het geduld en de ondersteuning die we hebben ervaren. En natuurlijk in het bijzonder heel veel dank aan de heer Donner, die dit proces met heel veel ervaring en inhoudelijke kennis tot een goed einde heeft gebracht, waarvoor dank.

Het verkiezingsresultaat van het CDA, waar wij heel trots op zijn, kwam voort uit de belofte om met elkaar te blijven werken aan een stad waar iedereen zich thuis kan voelen, waar de groei van de stad niet ten koste gaat van voorzieningen, van groen en waar de starters en gezinnen een huis kunnen vinden, en ook een stad waar we naar elkaar blijven omkijken, waar fatsoen de boventoon voert en waar eenzaamheid wordt bestreden. Dat betekent dus een stad van verenigingen, van wijken, van sociale verbanden en niet een stad van 560.000 individuen. We zijn als CDA trots dat deze lijnen, de beloftes die wij hebben gedaan, ook een rode draad vormen in dit nieuwe coalitieakkoord. Om die belofte waar te maken als onderdeel van deze coalitie zou ik zes thema's heel kort willen aanstippen die daarin de belofte hebben gevormd en die daarin ook terugkomen. Wat het CDA betreft begint het met de mogelijkheid die we iedere inwoner van deze stad willen geven om mee te doen, de mogelijkheid om de kans te pakken om mee te doen. Dat betekent een forse investering in taal, een taaloffensief. Dat is op dit gebied daarvoor ontzettend belangrijk wat ons betreft. Het gaat ook over het tweede thema: ontmoeten. Wij hebben als CDA het gevoel dat er nog steeds veel te veel langs elkaar heen geleefd wordt in deze stad, dat er te weinig mogelijkheden zijn om oog voor elkaar te kunnen hebben.

We zetten in dit akkoord in op verbinding. Het gaat om het creëren van nieuwe ontmoetingsplekken. De gedachte van het Buurthuis van de Toekomst zoals een aantal jaren geleden opgesteld, komt hierin expliciet weer terug. Versterking van de verenigingen is nog niet genoemd vandaag, maar dat heeft er misschien mee te maken dat het ook hier om kapitaalslasten gaat. Het gaat om een forse investering in de sportaccommodaties, die echt historisch is als je het mij vraagt. Wat een enorme impact gaat die hebben op deze stad. Het is een forse investering, niet alleen in sportaccommodaties maar ook in andere maatschappelijke accommodaties die van wezenlijk belang zijn om die verbindingen tot stand te kunnen brengen, want daar krijgt de samenleving vorm. Het gaat ook over de inzet van levensbeschouwelijke organisaties, die in onze samenleving een heel belangrijke rol spelen. Het is historisch dat het in dit akkoord ook expliciet zo benoemd wordt. Het is expliciet zo dat levensbeschouwelijke organisaties door heel veel mensen in deze stad gezien worden als zeer belangrijk, niet alleen in het bij elkaar brengen van mensen maar ook bij het oplossen van problemen zoals armoedeproblematiek en allerlei andere sociale problematiek die mensen kunnen ervaren.

Die levensbeschouwelijke organisaties gaan we erbij betrekken en die blijven we erbij betrekken, zowel door te komen tot een concreet voorstel als het gaat om een accommodatie als door het instellen van een coördinerend wethouderschap levensbeschouwelijke organisaties. 72

Het derde thema gaat wat het CDA betreft over bewegen, vitaliteit. Ik noemde net al even de forse investeringen in de accommodaties. Het gaat ook over de afspraak om geen sportruimte in te leveren op het moment dat we de groei van de stad faciliteren. Die voorzieningen blijven daarin van wezenlijk belang. In preventie wordt extra geïnvesteerd, zowel jeugdpreventie als gezondheidspreventie. Dat is heel belangrijk in een tijd waarin de jeugd onze aandacht meer dan nodig heeft. Ook wijzen we op alle gevaren die op verschillende momenten op ze afkomen. Werken is een vierde thema waar het CDA aandacht voor heeft gevraagd. We hebben geconstateerd dat de matige dienstverlening die het mkb ervaart hier echt wordt opgepakt, doordat we fors investeren in economie. Het vijfde thema gaat over leefbaarheid, het vergroenen van de stad, het investeren in veiligheid. We geven wel degelijk duidelijkheid aan kinderrijke woonwijken, wijken waar al veel accommodaties zijn die eventueel ook overlast geven, over de plaatsing van coffeeshops. Hier geven we echt duidelijkheid aan die wijken die we eerder niet hebben kunnen geven. Tegelijkertijd gaan we toch ook over tot sluiting van de twee coffeeshops die voor de meeste overlast zorgen in onze stad. Sluiting van de prostitutie, van de sekswerkramen is voor het CDA een mooie uitkomst van de afgelopen onderhandelingen. Dat mag ook helder zijn.

Tot slot wonen. Voor het eerst is er een duidelijk percentage van 80% betaalbare woningen, waarbij we ook een harde norm stellen voor betaalbare koop en middeldure huur. Dat is voor starters en voor gezinnen in onze stad echt hartstikke belangrijk. Daarnaast hebben we uiteraard oog voor de studenten, voor wie het ook steeds lastiger is om in onze gemeente een kamer of een woning te kunnen vinden. Tot slot. Het was geen makkelijke opgave. We hebben het met elkaar wel gedaan. We hebben de verschillen overbrugd en ik hoop echt dat hiermee de basis is gelegd om dit niet alleen met deze vijf partijen te gaan doen, maar het met elkaar als een opgave te zien om de verbinding te blijven zoeken naar elkaar en met name naar de stad. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik ben wel blij dat ik nog net aan het woord ben voor twaalf uur, want ik kom na twaalf uur van een glazen-muilmodus meestal in een houd-je-muilmodus, dus ik denk dat het voor mezelf ook heel erg goed is dat ik voor twaalven nog aan de beurt ben. Dat is natuurlijk puur op mezelf gericht, zoals u zult begrijpen. Voorzitter. Dit is eigenlijk het slotstuk van de gemeenteraadsverkiezingen. Die vonden plaats in maart 2022 en dat is een hele tijd geleden. Ik denk dat de ouderen het zich nog wel zullen herinneren. Ook ikzelf was nog jong, onbezonnen en dynamisch.

Een biertje was nog € 2,50 in de kroeg, de boeren waren blij en Rita Verdonk was nog populair. Die kun je wel hebben, toch, ijzeren Rita? Het was een andere tijd, de onvoltooid verleden tijd. Vandaag spreken we over een coalitieakkoord. Er is blijkbaar in de tussenliggende maanden onderhandeld over plannen voor de stad. Een stad die door diezelfde partijen aan de onderhandelingstafel en trouwens ook de afgelopen jaren kapot is gemaakt. En als een duveltje uit een doosje kwam daar opeens een financieel tekort. Een financieel tekort waar alleen de PVV voor de verkiezingen een eerlijk verhaal over vertelde, maar dat terzijde. Ik gaf de onderhandelaars wel het voordeel van de twijfel en heb vol goede moed het coalitieakkoord tot mij genomen. En twijfel is altijd beter dan voordeel, zoveel is duidelijk. Dit waren geen politieke onderhandelingen. Dit was een Biodanza-sessie waarbij meneer Bredemeijer en meneer Mulder eigenlijk politiek gedrogeerd zijn door het linkse trio D66, GroenLinks en die verschrikkelijke Partij van de Arbeid. Want waar waren jullie? Waarom zijn jullie zo door de pomp getrokken? Hoe kan je hier trots op zijn, vraag ik me af. Want het is een aanfluiting. Het is een linkse oorlogsverklaring aan de Haagse belastingbetaler die voor verdere tweedeling en polarisatie zorgt. In plaats van financiële hulp krijgen de belastingbetalers een financieel nekschot.

De ene helft van Den Haag betaalt voor de andere helft en alle lasten gaan omhoog. Niet één belasting gaat omlaag. Ik hoorde meneer Mulder van de VVD op de radio bij Spuigasten. Zijn grappen waren nog slechter dan zijn onderhandelingsskills. En dat is knap, want onderhandelen kon hij blijkbaar niet. Ik snap dat we in deze tijd iets moeten doen voor de mensen die hun rekeningen niet meer kunnen betalen. Daarin loopt de PVV ook voorop, zoals jullie weten. Maar wat dit stadsbestuur doet, is structureel van half Den Haag een sociale hangmat maken waar Henk en Ingrid de boel omhoog houden, of laten we ze in Den Haag vanaf nu Hanny en Yvonne noemen. Maar de financiële 73

ruggengraat van Henk en Ingrid begint pijn te doen, begint krom te worden, net zo krom als de drogredeneringen van meneer Balster. Want zoveel lasten kunnen zij … Nee, die kunnen wíj niet meer opbrengen. Genoeg is genoeg wat de PVV betreft. De rek is eruit. Wat accepteren belastingbetalers nog, vraag ik me weleens af. Wat ze in ieder geval ook moeten accepteren, was een record immigratie in de eerste negen maanden van dit jaar. Als we alleen al even kijken naar de eerste drie maanden van dit jaar. Toen was er ook nog de verkiezingscampagne, dus dat is dan ook weer een haakje met waar we het nu over hebben. Toen was er een instroom van 88.000 immigranten. Los van de 20.000 Oekraïners ging het om 60.000 kolonisten. Allemaal mensen waar de coalitiepartijen een warm gevoel bij krijgen, maar de mensen thuis knettergek van worden. Want er zijn ook heel veel Nederlanders die een woning zoeken, die zich een slag in de rondte werken om de rekeningen te betalen, terwijl zij, al die gelukszoekers, alles gratis krijgen. De halve stad gaat ten onder aan die massa-immigratie, de verdichting, de druk op de zorg, het onderwijs. Dankzij onderwijspartij D66 gaan dit jaar in de wijken waar de taalbeheersing van likmevestje is, kinderen vier dagen per week naar school. Lerarentekort zeggen ze dan. Nee, bevolkingsoverschot zegt de Haagse divisie van de PVV.

Als een stad vol is, kan er niemand meer bij. Als een bus vol is, rijdt die ook door. Wat dat betreft moeten de onderhandelaars zich echt doodschamen. Al die maanden onderhandelen en dan krijg je dit. Zoals ik al aangaf, ben ik het niet met alles eens. Maar ik zou wel willen weten hoe ze hun doelstellingen willen realiseren. Wat is één, hoe is twee? Maar daar ontbreekt het aan. Alleen de lastenverhogingen zijn gespecificeerd. Zowel vriend als vijand is het hierover eens, ook stakeholders en belangenorganisaties in de stad. Voorzitter. Ook in lijn met het vorige college wordt de Nederlandse cultuur in de uitverkoop gedaan. Half Den Haag is inmiddels veranderd in Halallistan en dat gif, die islam, breidt zich als een olievlek uit over de rest van Den Haag. Het is weerzinwekkend. Halve stadsdelen zijn veranderd in een soort Islamabad en de boulevard van Scheveningen zou een imagoprobleem hebben. Nou, meer een Marokkanenprobleem. Iedereen weet het en niemand zegt het, maar wij wel. En al die volksstammen die hiernaartoe zijn geïmporteerd, worden gepamperd met subsidies en uitkeringen. De veestapel van Nederlandse boeren moet worden gehalveerd van de partijen, onderdeel van dit college, maar de linkse stemveestapel mag ongebreideld groeien ten koste van alles: het groen, de leefbaarheid, de sociale zekerheid.

Ik roep de mensen thuis dan ook graag op via de camera's hier: ga volgende keer stemmen. Uw stem maakt het verschil en dat is nodig. Want als mensen thuisblijven, dan profiteert het linkse establishment. En dat willen we niet. Maar al dat stemvee uit Halallistan moet naast subsidies en uitkeringen ook worden gepamperd met diversiteitsbeleid. U weet wel, dat beleid waardoor Nederlanders worden gediscrimineerd. Maar zoals het wel vaker gaat: diversiteitsbeleid geldt niet voor de politieke zakkenvullers zelf. Weet u nog in 2014, toen meneer Balster zei dat het stadhuis nog te wit was? De besturen, de vertegenwoordigende functies, allemaal te wit, te wit, te wit. Toen hij vervolgens zelf zijn zakken kon vullen als wethouder, gold dat opeens niet meer. Destijds verweet ik deze wethouder dan ook white privilege, hypocrisie. Allemaal linkse praatjes over diversiteit totdat de dukaten lonkten. Toen duwde hij opnieuw, ook deze keer weer, allerlei mensen van kleur opzij. Toen ik hem dat de vorige keer voorhield, werd hij zo rood als een tomaat van gêne. Hij werd zo rood dat mevrouw Arp van de SP dacht dat haar logo daar zat te zweten. Het is hilarisch en hypocriet tegelijk. Maar ontegenzeggelijk is de heer Balster wel de winnaar van deze politieke Biodanza-sessie, en daarom ga ik meneer Balster deze keer helpen. Ik schiet meneer Balster te hulp.

Laten we de diversiteit in dit roomblanke college een beetje stimuleren, niet omdat ík dat zo belangrijk vind, maar omdat zíj dat zo belangrijk vinden. Daarom stel ik voor dat we vanaf nu gewoon net doen alsof de heer Balster iemand van kleur is. Daarom mijn voorstel aan uw raad, en ik zal daar zelf in vooroplopen, om de heer Balster vanaf nu aan te spreken als de heer Ntula Kabongo uit de Centraal-Afrikaanse Republiek. Robert van Asten (D66). Voorzitter, ik wil een punt van orde maken. Dit kan niet. Dit is puur op de persoon en het is ook nog onsmakelijk. Dit moet nu gestopt worden. Voorzitter, ik wil graag dat u ingrijpt. (Geroffel op de tafels)

74

Sebastian Kruis (PVV). Applaus vanuit eigen gelederen. Het kan nog harder volgende keer, mevrouw Mostert. Maar ik laat me niet meer door D66 de mond snoeren. We moeten er een keertje mee ophouden dat die vleugel hier denkt te kunnen bepalen wat in een democratie de norm is. Het gaat om de vrije meningen. Daar weet meneer De Mos ook alles van. Robert van Asten (D66). … Sebastian Kruis (PVV). Nee, ik was aan het woord, meneer Van Asten. Ik ben wel aan het woord en u mag daarop reageren. De voorzitter. Er is nu een punt van orde gemaakt door de heer Van Asten en er is mij een vraag gesteld. Volgens mij heeft iedereen een naam gekregen en staat die naam ook op het naambordje, dus daar kan niets aan gewijzigd worden. Volgens mij staat dat buiten kijf. Verder zou ik heel graag willen dat iedereen via de voorzitter spreekt. Ik wil voorkomen dat we nu in een hele vervelende discussie gaan komen over wat iemand wel of niet mag zetten. Maar de regel is wel, en daar ligt volgens mij de grens die we altijd met elkaar hebben afgesproken: er wordt niet gescholden en er worden geen persoonlijke punten gemaakt. Ik denk dat dit echt op de grens zit. Volgens mij heeft u dat zelf ook goed door, zeg ik tegen de heer Kruis. Ik zou willen verzoeken dat u uw betoog voortzet. Volgens mij heeft u nog wat speech staan. Dat zou ik willen voorstellen. Sebastian Kruis (PVV).