RIS313415 Notulen van de raad van 26 september 2022

Je wilt toch dat mensen Nederlands leren? Ze worden toch niet getriggerd om die taal te leren door een flutakkoord in het Arabisch te krijgen? Nur Icar (DENK). Het hele akkoord vertalen lijkt me echt intensief, dus ik zou alleen speerpunten daarvan doen, maar inderdaad: Arabisch, Spaans, Engels. Bij expats vinden we dat acceptabel en normaal, maar arbeidsmigranten of migranten die in de jaren vijftig of zestig hier zijn gekomen om het land weer op te bouwen zetten we weg met: die moeten gewoon Nederlands spreken. Zo sta ik er niet in. Sebastian Kruis (PVV). Nee, dat merken we, en dat zien we ook in halve stadsdelen terug, maar heel veel mensen worden er wel knettergek van dat ze in een stad wonen waar de helft geen Nederlands spreekt. Ik zou dus willen dat als meneer Icar doelmatigheid belangrijk vindt, we ervoor zorgen dat mensen Nederlands leren en we ze niet in de armoede houden door ze maar hun eigen taal te laten behouden. Ik had van meneer Icar dus iets meer souplesse verwacht. De voorzitter. Dat was geen vraag. Gaat u door, meneer Icar. Nur Icar (DENK). Tot slot, voorzitter, wil ik afsluiten met twee gezegdes. Neem die alsjeblieft ter harte. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. En: a friend in need is a friend indeed. Wees die betrouwbare steunpilaar voor onze Hagenaars. Dank, voorzitter. De voorzitter.

Door de heer Icar, daartoe gesteund door de heer Mahmood, wordt de volgende motie (D.3 DENK) ingediend:

Motie D.3 DENK Toegankelijk coalitieakkoord De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op maandag 26 september 2022, ter bespreking van Coalitieakkoord Den Haag 2022-2026 (RIS313189) Constaterende, dat: • na 6 maanden wikken en wegen van onderhandelende partijen er nu eindelijk een coalitieakkoord is; • dit coalitieakkoord vol staat met ingrijpende beslissingen die de Hagenaars in hun portemonnee gaan voelen; • het coalitieakkoord is geschreven in moeilijke, stugge en vooral technische taal, wat ten gevolge zal hebben dat Hagenaars afhaken na een paar bladzijdes gelezen te hebben. 46

Overwegende, dat: • de kloof tussen overheid en burger verder gedicht dient te worden; • participatie van Hagenaars ook betekent dat zij kunnen lezen en begrijpen wat de lokale politiek doet en van plan is te gaan doen; • het van groot belang is om dit coalitieakkoord te vertalen naar de burger, zodat zij het kunnen begrijpen. Verzoekt het college: • het coalitieakkoord toegankelijk te maken door het te vertalen naar voor burgers begrijpelijke taal, d.w.z. simpele en gebruikelijke taal en illustraties; • het coalitieakkoord bereikbaar te maken door het te delen via meerdere (sociale) media kanalen; • de belangrijkste punten of een samenvatting van het coalitieakkoord te vertalen naar meerdere talen; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. GroenLinks is blij met het coalitieakkoord zoals we dat hier vandaag bespreken; het zal u niet verbazen. We hebben in hele goede en stevige samenwerking met de partijen een akkoord gesloten waarmee we de maatregelen treffen voor een gezonde toekomst voor de stad, door een gezonde balans tussen degelijk financieel beleid en investeringen in de vitaliteit en de veerkracht van de stad. Mijn fractie kijkt ernaar uit om hier samen met de stad en de raad de schouders onder te zetten. Sebastian Kruis (PVV).

Ik heb een vraag, want ik heb mevrouw Vavier aan mijn zijde gehad in de vorige raadsperiode om de raamexploitanten in de sekswerkstraten niet onnodig zenuwachtig te maken. Nu staat in het coalitieakkoord opnieuw dat we die straten willen sluiten, terwijl daar helemaal geen geld voor is. We hebben toen al onderzocht dat het tientallen, zo niet honderden miljoenen gaat kosten om die mensen daar weg te krijgen. Wat is dit voor een beeld naar die exploitanten toe, die eerst GroenLinks aan hun zijde hadden maar nu opnieuw de onzekerheid in worden geduwd? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dat is een van de maatregelen in het akkoord waar we juist heel blij mee zijn, omdat we daar eindelijk helderheid over creëren. We gaan nu iets aanpakken wat we daadwerkelijk op de lange termijn kunnen gaan realiseren. Sebastian Kruis (PVV). Dat antwoord is nog vager dan de doelstelling uit het coalitieakkoord zelf. Want 'op de langere termijn iets willen realiseren' is natuurlijk geen concreet punt qua helderheid bieden. Wees nou eens concreet. Wat is dan uw doelstelling en hoe gaat u dat betalen? Mariëlle Vavier (GroenLinks). De doelstelling van wat we met elkaar overeen zijn gekomen in dit coalitieakkoord is met name: leren van het verleden en leren van wat er in andere gemeenten is gebeurd, bijvoorbeeld in Groningen en Utrecht.

Onze eigen ideeën om het raamsekswerk te verhuizen naar de sporendriehoek bleken niet haalbaar te zijn, omdat we maar 25 jaar gebruik konden maken van die plek, omdat het eigenlijk veel te duur was en omdat er geen betaalbare sekswerkplekken voor terug zouden komen. In dit akkoord hebben we nu gezegd dat we in ieder geval een langetermijndoel gaan stellen. We zeggen: over tien jaar veranderen we de bestemmingsplannen van de raamstraten en in de tussentijd gaan we samen met de sekswerkers, samen met de branche, de moderniseringen doorvoeren die nodig zijn om de sekswerkers aan het werk te houden.

47

Sebastian Kruis (PVV). Ja, alleen kun je niet stellen: over tien jaar wijzigen we de bestemmingsplannen. U weet hoeveel dat gaat kosten. Er is nu al geen geld, dus uiteindelijk zorg je er dan voor dat de kwaliteit van die sekswerkstraten zienderogen afneemt, omdat mensen ook niet meer willen investeren in het op peil houden van die kwaliteit. Uiteindelijk zitten mensen dus langer in onzekerheid. Dit is natuurlijk een enorme kniebuiging naar de VVD, die vorige keer zat aan te rommelen met die vastgoedmaffia om daar die plekken vrij te spelen om daar torens te bouwen. Uiteindelijk had ik van GroenLinks wel iets meer principes verwacht op dit punt. De voorzitter. Ik hoor geen vraag. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter, er zit geen vraag in deze interruptie, maar ik wil er wel graag op reageren, omdat GroenLinks hier wordt aangesproken op in ieder geval de bijdrage die we hebben geleverd in de afgelopen periode en de afgelopen jaren als het gaat om sekswerk en het raamsekswerk. GroenLinks is altijd groot voorstander geweest van het ondersteunen van de branche zelf. Het is een illegaal beroep, en wat wij vooral willen bewerkstelligen is dat dit beroep op allerlei verschillende manieren … Het is een legaal beroep, natuurlijk. Wij hebben de illegaliteit eruit gehaald. Zei ik illegaal? Wat een ongelofelijk lelijke verspreking. Excuses. Dank dat jullie me scherp houden.

Wij willen bereiken dat we die termijn gaan stellen. Natuurlijk moet je die termijn flink fors nemen, want het is juist betrouwbaar bestuur om te zeggen: over tien jaar verandert de bestemming van dit gebied. Dan kunnen de ondernemers daar zich voorbereiden op een andere toekomst. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik schrik wel een beetje van hoe het allemaal gaat. Over het coalitieakkoord is door diverse onderhandelaars in de media geroepen dat het allemaal in samenspraak is gegaan met de stad. Mijn mailboxje loopt ook vol, en de sekswerkers zijn compleet verrast door wat er in het coalitieakkoord staat over het sluiten van de raamprostitutie. Er is vooral vrees dat de sekswerkers straks met lege handen staan en - ik citeer maar even - 'het illegale bos in worden gedreven, wat zeker hun positie en veiligheid niet ten goede komt'. Nou ken ik GroenLinks toch als een partij die daar wat aan doet. De zakken geld om uit te kopen waar de heer Kruis het over heeft, zijn er niet, en u heeft de sekswerkers de angst om het lijf gejaagd. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank aan de heer De Mos voor deze interruptie, want die is heel welkom. Die brief die namens het platform is geschreven, heb ik inderdaad gelezen. Het is alles behalve de bedoeling om dit te doen zonder de sekswerkers, zonder de branche zelf.

Het is juist de bedoeling om helderheid te creëren over wat we willen in de toekomst. Ik kan de heer De Mos ook op een briefje geven dat ik ook een heleboel positieve geluiden heb gehoord over wat we hebben afgesproken in het akkoord. De voorzitter. De heer De Mos. Niet? Dan de heer Barker. Robert Barker (PvdD). Ik herken me wel in de voorgaande sprekers, want ook onze telefoon stond roodgloeiend over dit akkoord en de passages over sekswerk, vooral omdat dit heel veel onzekerheid met zich meebrengt voor mensen. Ik snap de verspreking ook wel over het illegale beroep, want in heel veel andere steden blijkt dat juist het sluiten van die raamprostitutie ervoor zorgt dat mensen de illegaliteit ingaan. Heeft GroenLinks daar wel goed naar gekeken? Hoe zorgen we er nou voor dat het sluiten van die plekken er niet voor zorgt dat we weer een illegaal beroep creëren hier in Den Haag? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Zeker gaan we dat doen, zoals ik al zei, samen met de branche. We gaan ook niet morgen sluiten. We gaan ook niet volgende week sluiten. We doen het ook niet volgend jaar. We maken afspraken over hoe we dat op lange termijn gaan doen. Wij hebben in de coalitie besproken dat wij zelf kijken naar een termijn van een jaar of tien. Het is juist de bedoeling om die zekerheid te creëren, want die onzekerheid is er de afgelopen decennia geweest.

Wordt het wel of wordt het niet gesloten? Wat gaan we wel en wat gaan we niet doen? En in de tussentijd zijn die twee straten zwaar verloederd en is er enorme overlast van allerlei af- en aanrijdend verkeer zoals scootertjes, en gedoe in de buurten eromheen. Het is juist de bedoeling van deze coalitie om in dit akkoord die helderheid wél voor eens en voor altijd te verschaffen. 48

Robert Barker (PvdD). Ik hoorde nog geen antwoord op de vraag hoe je ervoor zorgt dat het niet gewoon weer een illegaal beroep wordt. Het enige wat ik hoor van GroenLinks is namelijk: we gaan samen met de branche kijken. Maar wat denkt u dat de branche gaat zeggen als u zegt: we gaan u sluiten? Wat zou daar dan de reactie op zijn en waarom zou dit voorkomen dat alles weer de illegaliteit in gaat? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Nou, ik heb die reactie gelezen, en de reactie op 'we gaan sluiten op termijn' is inderdaad een reactie waar veel bezorgdheid uit blijkt. Er wordt gezegd dat niet iedereen in coöperaties kan gaan werken en dat niet iedereen in een private club kan werken. En het sekswerk achter beeldschermen is lang niet altijd legaal. Ik denk dat het juist heel erg belangrijk is om daar samen naar te kijken. Welke maatregelen kan je als gemeente treffen om juist wel die veiligheid te vergroten en ervoor te zorgen dat deze mensen gewoon hun werk kunnen blijven doen? De voorzitter. Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Ik vind dit een beetje het ontwijken van de vraag. We hebben in de afgelopen tijd in andere steden die het raamsekswerk hebben gesloten, namelijk gezien dat het allemaal de illegaliteit in ging. Mensen gaan langs de straat staan en dat soort dingen. Maar ik heb van GroenLinks geen begin van een antwoord gehoord op mijn vraag hoe je dat gaat voorkomen.

Het is wel heel leuk om te zeggen dat je het allemaal gaat sluiten, maar als je er vervolgens niks aan doet, zorg je ervoor dat het wederom een illegaal beroep wordt. Ik dacht juist dat GroenLinks met ons van mening was dat we de werkomstandigheden van sekswerkers zouden moeten aanpakken. Dan valt het me eigenlijk tegen van GroenLinks dat dit in het coalitieakkoord staat. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik begrijp dat de heer Barker eigenlijk vooral niet wil horen dat we samen met de branche naar oplossingen willen gaan zoeken. Ik heb aan het begin in een interruptiedebatje met de heer Kruis ook gezegd dat we natuurlijk moeten leren van wat we zelf in de afgelopen jaren hebben gedaan, maar zeker ook van wat er bijvoorbeeld in Groningen is gedaan. Daar hebben ze wel degelijk heel lang van tevoren gezegd dat de bestemming veranderd zou gaan worden, maar daar heeft niemand omgekeken naar wat er met die sekswerkers is gebeurd. Dat moeten wij anders doen. In Utrecht is het gesloten zonder dat er alternatieven zijn geboden. Natuurlijk moeten wij dat anders doen, en daarvoor kunnen we ook de tijd nemen. Maar je moet wel duidelijkheid verschaffen over wat je op termijn met dat sekswerk wilt, en dat is wat we in dit akkoord doen. Fatima Faïd (HSP). Ik vraag me het volgende af. U heeft vier jaar lang onderzoek gedaan naar van alles en nog wat.

U bent in gesprek geweest met heel de wereld die te maken heeft met sekswerk. Ik begrijp dus eigenlijk niet goed waarom u nu opnieuw zegt dat u met die mensen in gesprek gaat. Daar bent u namelijk al heel veel mee in gesprek geweest. Het is helder wat de meeste vrouwen en transmensen willen. Die willen gewoon die ramen hebben. Ik snap dus niet zo goed waar u nou die afslag genomen heeft. Misschien kunt u me daarin meenemen. Waarom knappen we de straten niet op en waarom werken we niet aan de werkomgeving van deze mensen? En hoe kan het nou dat GroenLinks dit heeft weggegeven? Ik vind het echt heel teleurstellend. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Die onderzoeken heeft GroenLinks niet gedaan, hè. Die heeft het college in de vorige periode gedaan. Een van die onderzoeken ging echt over de toekomst van het sekswerk, waaronder de toekomst van het raamsekswerk. En ook als je kijkt naar wat er in de afgelopen periode aan ontwikkelingen is geweest, zie je dat het sekswerk een ontwikkelingen heeft doorgemaakt. En natuurlijk zijn er allerlei verschillende wensen binnen de beroepsgroep. Wij willen daar zo goed mogelijk antwoord op geven. Fatima Faïd (HSP). Dank u wel voor dit antwoord, maar we hebben natuurlijk net corona achter de rug, dus ik snap niet zo goed wat u bedoelt met: er zijn allerlei veranderingen.

Ja, die waren er, want heel veel sekswerkers konden niet werken en hadden dus geen geld, dus die gingen andere manieren zoeken. Voor mij blijft nog steeds de volgende vraag staan. Vier jaar lang heeft een college waar u in 49

zat miljoenen over de balk gesmeten om met al die mensen in gesprek te gaan, om tot de conclusie te komen dat we eigenlijk helemaal niks meer moeten doen met die ramen, behalve opknappen en zorgen dat de werkomstandigheden van sekswerkers in de stad verbeteren. Ik hoor helemaal niet wat u heeft bewogen om dit zomaar weg te geven. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Mevrouw Faïd heeft een verkeerde voorstelling van wat er is gebeurd in de afgelopen periode. Het is niet zo dat we hebben gezegd: het raamsekswerk moet daar blijven. We hebben gezegd: de verhuizing naar de sporendriehoek is geen begaanbare weg, en in de tussentijd moeten we ervoor zorgen dat de boel daar leefbaar is en de straten worden opgeknapt. Er is namelijk helemaal niets in geïnvesteerd, ook niet door de exploitanten en de pandeigenaren daar. Die hebben er niets aan gedaan in de afgelopen jaren, omdat ze hebben zitten wachten totdat de gemeente over de brug zou komen met een plan. En dat is wat we nu doen. We geven nu een perspectief en we gaan de tijd nemen om dat goed te organiseren, samen met de branche. De voorzitter. Mevrouw Faïd, laatste keer. Fatima Faïd (HSP). Nee, natuurlijk hebben die exploitanten niet geïnvesteerd. We zijn namelijk tien jaar verder met het onderzoeken van en het praten over het sluiten van die straten. Het lijkt me logisch dat mensen dan niet gaan investeren.

Maar het punt is natuurlijk dat u in het onderzoek naar de sporendriehoek gewoon met sekswerkers heeft gesproken, die daar heel duidelijk over waren. Dat hoeven we nu niet vier jaar lang opnieuw te gaan doen. Ik hoor helemaal niet waarom u het heeft weggegeven. GroenLinks, maar dat geldt natuurlijk ook voor D66, heeft dat gewoon weggegeven, en mensen zijn daar heel erg verdrietig en teleurgesteld over. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Mevrouw Faïd heeft het over weggeven. Ik vind dat geen geschikt woord in deze context. We hebben in dit coalitieakkoord een heel goed compromis gesloten, waarbij GroenLinks, en ook D66 en de Partij van de Arbeid, behoorlijk strakke voorwaarden hebben bedongen en we de komende jaren ook fors investeren in met name de positie van de sekswerkers en het aanpakken van stigmatisering van het sekswerk. Mevrouw Faïd zegt zelf dat er niet geïnvesteerd wordt omdat er geen duidelijkheid is over wat we nou wel en niet doen. Dat is wat deze coalitie doet: wij bieden duidelijkheid over wat er over tien jaar anders moet worden aan deze straten. De voorzitter. Goed. Dan de heer Kruis, en dan gaat u gauw door. Sebastian Kruis (PVV). Ja, kijk, wees dan gewoon eerlijk en zeg: we hebben dit weggegeven aan de VVD. Want laten we eerlijk zijn.

Mevrouw Vavier is samen met de Partij van de Arbeid en D66 als een zwerm sprinkhanen over dat verkiezingsprogramma van de VVD gegaan en heeft dat volledig kaalgevreten. Er is alleen één plantje blijven staan en dat is dit treurige plantje van de VVD, die nou eenmaal die afspraken heeft met de vastgoedlobby. Zeg dan gewoon: dit was niet ons punt; dit hebben wij niet ingebracht en ik ga er alles aan doen om het zo snel mogelijk concreet te maken. Wees dan eerlijk daarover. U noemde net zelf de termijn van tien jaar, maar dat staat niet in het coalitieakkoord. Waar komt die tien jaar dus opeens vandaan? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Die tien jaar staat inderdaad niet in het coalitieakkoord. In het coalitieakkoord staat: op de lange termijn. Ik maak daar zelf tien jaar van. En ik ben eerlijk; ik zeg dat dit een compromis is waarbij we in ieder geval met een aantal partijen behoorlijk harde voorwaarden hebben bedongen voor deze sluiting in de toekomst, wat mij betreft over een jaar of tien. Sebastian Kruis (PVV). Maar je onderhandelt toch om concrete afspraken te maken? Dan zet je die toch ook concreet op papier? Dan weten de mensen in de stad, de seksexploitanten en de werkers waar ze aan toe zijn. Dat is dan toch eerlijk naar die mensen toe, die al zo lang in onzekerheid zitten? Dan is dan toch gewoon … De voorzitter. Mevrouw Vavier. Uw punt is duidelijk.

50

Sebastian Kruis (PVV). Nee, nee, ik moet nog zeggen: dat is dan toch een onderhandelingsresultaat? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dit is toch echt een beetje een herhaling van zetten. Ik denk dat ik duidelijk ben geweest. De voorzitter. Dan kijk ik naar mevrouw Arp. Heeft u een nieuw punt? Dus niet meer op dit punt, want dat hebben we voldoende uitgediept, denk ik. Lesley Arp (SP). Volgens mij is gewoon één vraag nog niet beantwoord. Dat is de vraag die de heer Kruis helemaal aan het begin stelde. Ik hoor mevrouw Vavier zeggen dat ze wil investeren in de situatie van de sekswerkers. Ik hoor haar zeggen dat er een plan is voor tien jaar, maar er is gewoon geen dekking. Ik zou daar toch wel wat meer duidelijkheid over willen krijgen, als mevrouw Vavier daartoe bereid is. Hoe gaat men deze ambitie uitvoeren zonder enige cent dekking? Mariëlle Vavier (GroenLinks). We gaan in ieder geval niet pandeigenaren en exploitanten uitkopen. We gaan ervoor zorgen dat we de bestemmingsplannen kunnen wijzigen, zodat de ondernemers weten waar ze aan toe zijn en ze hun onderneming kunnen herzien. De bestemming wijzigt dan over tien of vijftien jaar. Dat gaan we ook netjes doen, met de procedures die daarbij horen. De komende tijd gaan we daar dus echt nog wel wat werk aan besteden. De voorzitter. Wilt u nog, mevrouw Arp? Lesley Arp (SP). Ja, nog één keer, voorzitter.

Ik heb toch het idee, aangezien ineens die termijn van tien jaar uit een hoge hoed komt, dat we hier geconfronteerd worden met een soort halve onderhandeling, tenminste dat er achter de schermen door de coalitiepartners nog heel veel afspraken zijn gemaakt over het realiseren hiervan, waar wij als raad in ieder geval geen zicht op hebben. Wanneer krijgen we hier dus duidelijkheid over, ook in het belang van de mensen die de raad hebben aangeschreven omdat ze zich gewoon enorme zorgen maken over wat hen te wachten staat? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ja, dat is dan mijn schuld. Dat ik er die termijn van tien jaar opplak, is vooral om aan te geven dat het niet binnen deze coalitieperiode z'n beslag gaat krijgen, en dat we juist die helderheid willen bieden voor de lange termijn. De voorzitter. Meneer Barker, heeft u iets nieuws? Want anders … Gaat uw gang. Robert Barker (PvdD). Ja, om hierop door te pakken: het punt is die tien jaar. Mevrouw Vavier zegt de hele tijd dat er de afgelopen tien jaar niet is geïnvesteerd en dat ze in de komende tien jaar gaan sluiten. Dan vraag ik me af hoe we dan zorgen dat er toch geïnvesteerd wordt. Als je namelijk tegen mensen zegt 'we gaan sluiten', gaan ze niet investeren in de leefomstandigheden. En ik dacht dat GroenLinks met ons van mening was dat we de omstandigheden moeten verbeteren. Mariëlle Vavier (GroenLinks).

Bij de inleiding van de vraag van de heer Barker dacht ik bijna: dit is helemaal niet iets nieuws. Maar deze vraag is zeker nieuw. Dank. Dit is absoluut een zorg die we moeten adresseren in de komende periode. We zijn nu bezig. Er zijn plannen om de boel aan te pakken rondom en in de straten. Ik denk ook dat we dat moeten voortzetten. We moeten dus zeker ook maatregelen nemen, bijvoorbeeld om de verkeersoverlast tegen te gaan. Robert Barker (PvdD). Ik begrijp dat GroenLinks zegt dat we de zorgen moeten adresseren, maar wat gaan we dan precies doen? Er is namelijk geen dekking voor. Er is een plan om over tien jaar te sluiten dus er wordt niet meer geïnvesteerd. Waar gaat GroenLinks dus voor pleiten om te zorgen dat de omstandigheden daar verbeteren? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Er zijn natuurlijk nog steeds wel verordeningen en regels waar pandeigenaren en exploitanten zich aan moeten houden. Die veranderen niet. Die blijven ook bestaan in de komende jaren. 51

De voorzitter. Laatste keer, Barker. Robert Barker (PvdD). Ik vind dit wel zorgelijk. Aan de ene kant wordt tegen een vrij kwetsbare doelgroep gezegd dat we over tien jaar gaan sluiten, en weten we dat de omstandigheden slecht zijn, en tegelijkertijd is er dus geen budget en geen idee van een begin van een oplossing voor het verbeteren van de omstandigheden. Ik zou GroenLinks dus willen oproepen om richting de begroting toch echt wat meer te doen op dit gebied, om echt te zorgen dat de omstandigheden op één staan. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Wat ik toch echt wel bijzonder vind, is dat we in de afgelopen jaren vaak zij aan zij hebben gestreden als er werd gezegd dat de omstandigheden zo vreselijk onmenselijk waren, en we nu ineens zeggen dat de omstandigheden zo slecht zijn. Ik begrijp de Partij voor de Dieren daar even niet. De voorzitter. Mevrouw Vavier zet haar betoog voort. De voorzitter. Ja, dank u wel. Ik zou graag een paar concrete maatregelen in het coalitieakkoord noemen waarvan we denken dat de stad daar echt op heeft gewacht. Ik begin met de aanpak van de wooncrisis. We hebben afspraken gemaakt die leiden tot meer betaalbare woningen, een betere positie van de huurders en een stevige aanpak van huisjesmelkers; de heer Mulder had het al over de versterking van de Pandbrigade. Ook daar is GroenLinks heel erg blij mee.

En er is eindelijk structureel geld voor de permanente winteropvang. Ook daar is mijn fractie zeer blij mee. Dan de versnelling in de verduurzaming en isolatie van woningen, van 5.000 naar minstens 10.000 per jaar. We maken daarnaast de inzet vanuit de gemeente structureel en maken een oorlogskas om optimaal gebruik te gaan maken van de middelen die door het Rijk en Europa beschikbaar worden gesteld. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik was benieuwd wie volgens mevrouw Vavier die huizen bouwt. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Er zijn natuurlijk heel veel huizen die al bestaan in Den Haag en waarin ook huurders zitten. De positie van die huurders willen we ook versterken. Er wordt ook veel misbruik gemaakt door allerlei eigenaren en dat willen we aanpakken met een verhuurdersvergunning. En de huizen die gebouwd worden, worden gebouwd door ontwikkelaars, beleggingsfondsen et cetera. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Bent u op de hoogte van het feit dat beleggingsfondsen massaal aangeven dat zij niet meer willen investeren in Nederland? Hoe gaat u dus die 4.000 woningen per jaar regelen die u wilt realiseren, waarvan ook nog 30% sociaal, als de vastgoedsector zegt: jongens, toedeledokie, we gaan naar het buitenland; we stoppen ermee in Nederland? Hoe gaan die huizen gebouwd worden? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik zou dat ook zeggen.

Het is natuurlijk altijd lastig als je geconfronteerd wordt met meer regels. Maar de heer De Mos en Hart voor Den Haag zijn er sowieso altijd als de kippen bij om te waarschuwen voor de leefbaarheid in de stad. Wij willen onze stad ook leefbaar houden voor nu en voor in de toekomst, en dat kunnen we vooral doen door echt te bouwen en ook goed de regie te nemen op wat er wordt gebouwd voor onze inwoners. De voorzitter. Meneer De Mos, laatste keer. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat was nog geen begin van een antwoord, want zonder de beleggers en de vastgoedmensen wordt er geen huis gebouwd. Zonder benzine gaat de motor niet starten. Maar dan even een lokale vraag. De vastgoedsector geeft aan dat de doorlooptijd enorm lang is, dat het verstrekken van vergunningen heel langzaam gaat en dat de lokale overheid een onbetrouwbare overheid is omdat er steeds wordt gewijzigd van beleid. Zij zeggen ook: wij gaan niet 52

meer bouwen in Den Haag. Hoe gaat u die vastgoedsector verleiden om wel te bouwen, om die 4.000 huizen die u per jaar wil bouwen te realiseren? Mariëlle Vavier (GroenLinks). De heer De Mos vraagt mij eigenlijk twee dingen. Hoe gaan we er nou voor zorgen dat de bouwprojecten en de aanvragen daarvoor een snellere doorloop krijgen binnen het stadhuis? Dat is ook een van de voornemens in dit coalitieakkoord. We willen met name de uitvoeringskracht van de gemeente versterken en versnellen. Dat gaan we straks ook echt merken in de duur van vergunningaanvragen. Tenminste, dat is zeker het doel van deze coalitie. En hoe zorgen we er nou voor dat we beleggers en ontwikkelaars kunnen verleiden om meer te bouwen in de stad? Den Haag is de derde grote stad van Nederland. Dit is echt een ongelofelijk mooie stad om woningen te bouwen. Je hebt hier echt wel rendement op je investering. En het is vooral belangrijk dat we er als gemeente, als overheid voor zorgen dat we consistent zijn. Eén consistentie is er in ieder geval: de gemeente Den Haag wil heel graag betaalbare woningen. De voorzitter. Dan meneer Barker. Heeft u iets nieuws? Robert Barker (PvdD). Ja, voorzitter. We zijn daar natuurlijk nog niet heel succesvol, maar ik had een andere vraag over concreetheid. Die gaat over verduurzamen. Mevrouw Vavier zei dat we gaan van 5.000 naar 10.000 woningen verduurzamen.

Ik vraag me af welke extra acties eraan komen om dat hogere doel te bereiken? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank aan de heer Barker. We hebben dit doel gesteld omdat we die versnelling in verduurzaming en isolatie echt willen. Die is ook noodzakelijk om uiteindelijk ook Den Haag als klimaatneutrale stad te kunnen realiseren. We hebben nu die oorlogskas geformeerd om meer geld binnen te halen van het Rijk en van Europa. Daarnaast maken we de inzet die er vanuit de gemeente wordt gepleegd structureel, zodat we ook een betere vuist kunnen maken en daadwerkelijk de handen kunnen leveren om het te organiseren. Robert Barker (PvdD). Die zogenaamde oorlogskas was natuurlijk gewoon de duurzaamheidsreserve van het vorige college. Ik ben dus op zich blij dat die niet is opgegeten, maar die was er al. Maar mijn vraag was eigenlijk vooral welke actie we extra gaan doen om te zorgen dat die verduurzaming verdubbelt. Want dat is het uitgangspunt, en tot nu toe, de afgelopen vier jaar, is er weinig gebeurd op duurzaamheid. Wat gaan we dus extra doen om een hoger doel te behalen? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank hiervoor. GroenLinks is ook heel erg blij dat we niet bezuinigen op het budget voor de energietransitie. Er zijn een aantal dingen, hè.

We sluiten aan bij een aantal projecten en lijnen van het Rijk, bijvoorbeeld wat betreft de huizen met labels E, F en G, die heel snel moeten worden verduurzaamd. We gaan een plan maken om met name de particuliere huurvoorraad versneld te verduurzamen. En nu de verhuurderheffing wordt opgeheven, gaan de woningcorporaties ook meer armslag krijgen. In de prestatieafspraken gaan we ook afspraken maken over hoe zij hun bijdrage kunnen leveren aan die versnelling. De voorzitter. Laatste keer, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Het klinkt allemaal goed, maar dit waren allemaal dingen die de afgelopen vier jaar ook gebeurden. De intenties waren er in ieder geval om die te laten gebeuren. Ik ben dus benieuwd wat nou echt die versnelling is, want dit was al precies het beleid van het college en dat heeft niet geresulteerd in goede acties en goede gevolgen. Dus wat gaat er extra gebeuren op duurzaamheid? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik heb daar net antwoord op gegeven. De sterren staan ook een stuk beter dan de afgelopen jaren. Er is beter rijksbeleid, woningcorporaties krijgen meer financiële armslag en er is ook veel meer bewustwording in de samenleving dat we moeten overstappen op schone, lokale energiebronnen.

53

De voorzitter. Meneer Kruis, heeft u iets nieuws? Sebastian Kruis (PVV). Zeker. Ik heb een persoonlijke vraag aan mevrouw Vavier. Heeft ze last van plankenkoorts? De voorzitter. Dat mag gevraagd worden. Dat kun je namelijk heel vrolijk beantwoorden, en dat kan ze ook heel goed! Mariëlle Vavier (GroenLinks). Nee, voorzitter, ik zie niet waarom ik hier antwoord op zou moeten geven. Ik ga gewoon lekker door met mijn betoog. De voorzitter. Meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Dan zal ik de vraag zelf beantwoorden. Ik kende mevrouw Vavier toen ze nog raadslid was als een links … De voorzitter. Ze is nog steeds raadslid, kom op. Sebastian Kruis (PVV). Ja, nog steeds, maar uiteindelijk … Toen was het altijd wel die linkse … Meneer Assad, even uw mond houden. Al die linkse praatjes klonken altijd als een drilboor in mijn rechtse oor, maar het was wel steady; het was wel overtuigend. En ik mis vanavond die overtuigingskracht. Ik snap ook niet waarom mevrouw Vavier zo vaag antwoord geeft op al die vragen die ze krijgt, want ze is als overwinnaar uit de onderhandelingen gekomen en ik heb het idee dat meneer Mulder nu helemaal denkt dat het voor niks is geweest. Dus waarom zien we niet een beetje die overtuigingskracht van weleer? De voorzitter. You ain't seen nothing yet. Mevrouw Vavier. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank, voorzitter.

You ain't seen nothing yet; ik herhaal het maar eventjes, in goed Nederlands. Voorzitter. Ik ga nog even door met het noemen van de maatregelen waar GroenLinks blij mee is. Een daarvan is ook zeker de extra inzet voor de aanpak van kinderarmoede. Die is weliswaar incidenteel, maar wij denken dat dat in de komende periode heel veel leed kan verminderen. Daarnaast is er die forse investering in gesubsidieerde banen om meer mensen aan het werk te helpen. Ook bezuinigen we niet op het armoedebudget. Daar is GroenLinks echt vet trots op. Sterker nog, we maken € 9 mln. extra vrij om de verwachte toename van het aantal mensen dat door het ijs dreigt te zakken het hoofd te kunnen bieden. We zijn ook heel bij met de investeringen in de jeugdpreventie, in taalonderwijs en in de aanpak van onderadvisering. Meneer Kruis zou daar toch gelukkig mee moeten zijn. Daarmee versterken we de aanpak van de kansenongelijkheid in onze stad. En dan is er de integrale aanpak om arbeidsmigratie in goede banen te leiden, waarbij we de rechten van arbeidsmigranten versterken en malafide praktijken aanpakken. We verbeteren daarmee niet alleen de situatie van de arbeidsmigranten zelf; dit is volgens GroenLinks ook de beste manier om spanningen in de kwetsbare wijken te voorkomen en aan te pakken. Voorzitter. Die maatregelen nemen we niet voor niks.

Het zijn noodzakelijke maatregelen om te bouwen aan een stad die voorbereid is op de toekomst, waarin mensen samen kunnen leven met al hun verschillende achtergronden en al hun verschillende ambities en dromen, waarin de Hagenaars kunnen rekenen op een overheid die er voor hen is en die doet waar zij voor is, namelijk zorgen voor de mensen die dat nodig hebben en zorgen voor leefbare wijken en straten waarin samengeleefd kan worden, nu en in de toekomst. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik sloeg aan op het veilig leven in die volkswijken, want het was het college waar GroenLinks ook deel van uitmaakte dat enige tijd geleden heeft gezegd dat het niet in staat is om de problemen in een groot aantal traditionele volkswijken, zoals Laak, Transvaal, Rustenburg en Oostbroek en Morgenstond, op te lossen. Ik pleegde deze interruptie zonet ook al. Hoe 54

gaat u die mensen helpen die iedere dag te kampen hebben met overbewoning, ondermijning, criminaliteit, overlast en dat soort fratsen? Ik zie dat in het coalitieakkoord niet gedekt terug. Mariëlle Vavier (GroenLinks). De heer De Mos doelt op die brief die dit voorjaar is gestuurd. Die ging met name over instrumenten die we nodig hebben van het Rijk om steviger te kunnen sturen. Eén instrument is bijvoorbeeld die verhuurdersheffing, waarmee we malafide huisjesmelkers ook echt kunnen aanpakken. Die gaat er komen. Een ander instrument is het veel meer sturen op betaalbare woningen. We gaan in de komende periode ook extra investeren in afval ophalen. Er komt ook extra aandacht voor de kwetsbare wijken. Ik snap dus niet zo goed waar de heer De Mos het vandaan haalt dat we niks doen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nou, wat het college nu gaat doen, namelijk de straat op gaan en met mensen praten, dat doet Hart voor Den Haag al een poosje. Als je dan bijvoorbeeld in Moerwijk komt en daar met de mensen spreekt, hoor je dat die mensen heel teleurgesteld zijn dat de toestroom van kansarmen, dus mensen met verslavingszorg en mensen met bepaalde achtergronden, alsmaar in Moerwijk worden gestopt. De Rotterdamwet is daar een mooi middel voor. Uw partij is daartegen. Hoe gaat u nou die wijk, die overbelast is, ontlasten? Ik heb dat nog niet teruggelezen. Mariëlle Vavier (GroenLinks).

Allereerst hebben we de afspraak gemaakt om door te gaan met het doorbraakplan om met name die kwetsbare doelgroepen te kunnen huisvesten. Wat GroenLinks betreft, en wat de hele coalitie betreft, gaan we dat beter spreiden over de stad. Dat gaat nu niet de direct de directe nood ledigen in Moerwijk, maar ook daar moeten in de komende periode de maatregelen effect gaan hebben die we nu gaan nemen. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dit verbaast me toch. GroenLinks heeft drie jaar aan de knoppen gezeten. Als je de mensen in Moerwijk spreekt, of dat nou de Moerwijkmoeders zijn of de bewoners, dan hoor je dat ze horendol worden van overbewoning. Ze worden gek van hun buren: de ene buurman heeft een drugsprobleem en de andere een alcoholprobleem. Wat zeg je nou tegen die bewoners, die dagelijks niet weten hoe ze de dag door moeten komen? Hoe gaat u die bewoners op korte termijn helpen? Ik krijg graag een concreet antwoord. Mariëlle Vavier (GroenLinks). De heer De Mos haalt wel echt een paar dingen door elkaar, hè? We hebben als gemeente de verantwoordelijkheid om huisvesting te bieden aan mensen die bijvoorbeeld uit instellingen komen, aan kwetsbare doelgroepen. En we hebben de verantwoordelijkheid om de veiligheid op straat te organiseren.

Daarnaast hebben we de verantwoordelijkheid om overbewoning tegen te gaan, en die overbewoning wordt natuurlijk heel vaak veroorzaakt door verhuurders die denken lekker veel geld te verdienen. Ik zag vandaag een kelderbox ergens te huur staan op Funda, belachelijk. Dat zijn toch dingen die we moeten willen aanpakken? Nu hebben we daar het instrumentarium voor. De voorzitter. Mevrouw Vavier zet haar betoog voort. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ja, voorzitter, dank, dank. Die maatregelen nemen we ook omdat er zorgen zijn, niet alleen om de toekomst maar ook om het hier en nu. We kennen ze allemaal: de wooncrisis, de klimaatcrisis, de leefkostencrisis. Het is hier vandaag al behoorlijk vaak aan de orde geweest. Ik noem ook de systemische fouten in het publieke domein, zoals de intens bittere gevolgen van de marktwerking in de jeugdzorg voor kinderen en jongeren in kwetsbare en onveilige situaties. Daar gaan we de komende periode echt wat aan doen. Ook op de toenemende polarisatie in de samenleving en de aanhoudende kansenongelijkheid en segregatie in ons mooie Den Haag biedt dit akkoord antwoorden. Daarom nemen we die maatregelen, maar het is ook onze morele plicht om optimistisch te zijn. Want de toekomst hangt af van wat wij doen. Het is onze plicht om samen de toekomst vorm te geven en te vechten voor een betere wereld.

De zorgen zijn groot en de maatschappelijke problemen zijn niet minder groot, maar we hebben ze in het vizier en ze worden 55

erkend. Lees de verslagen van die twee verkenningsrondes maar terug; dat is al eerder aan de orde geweest. De overeenstemming in de stad is echt ongekend groot over de opgaven waar we als gemeente en samenleving voor staan. De problemen worden niet verzwegen, maar staan juist op onze gezamenlijke agenda. Daarom is optimisme een plicht, juist omdat die goede afloop helemaal niet vanzelfsprekend is. We staan daar allemaal voor aan de lat. Voorzitter, de GroenLinks fractie heeft met overtuiging ingestemd met dit akkoord. We steken met optimisme de handen uit de mouwen om samen met de mensen, de maatschappelijke instellingen en de ondernemingen te bouwen aan een stad die tegen een stootje kan. Voorzitter, ik zou graag ook mijn dank uitspreken aan alle mensen en alle organisaties in de stad die input hebben geleverd en die ook de moeite hebben genomen om te reageren op ons coalitieakkoord, zoals ook vanavond weer de insprekers. Dank voor jullie reactie. Ook veel dank aan het ondersteuningsteam van de onderhandelingen, dat altijd goed voor ons zorgde, op welke manier dan ook. Ook veel dank aan de medeonderhandelaars. We hebben dit gefikst dankzij de bereidheid om iets te maken van onze samenwerking. We hebben dat gedaan met respect voor elkaar en elkaars positie, met pit, uitdaging en altijd de bereidheid om te luisteren en elkaar tegemoet te komen.

Ik kijk ernaar uit om dit in de komende jaren voort te zetten, met kracht. Fatima Faïd (HSP). Ik dacht eigenlijk dat mevrouw Vavier al een beetje aan het afronden was, maar misschien is dat nog niet zo. Ik heb nog een vraag. Ik ken mevrouw Vavier als iemand die heel erg opkomt voor de emancipatie van vrouwen, en ik merk dat er in het coalitieakkoord eigenlijk heel weinig aandacht is voor vrouwen, terwijl dat toch wel een grote en belangrijke meerderheid in de stad is. Ik vroeg me af wat er is gebeurd met het expertisecentrum emancipatie, dat de heer Van Alphen ooit ging onderzoeken. Ik zie dat helemaal nergens meer terug. Dat is één vraag. Ten tweede hoop ik dat emancipatie meer is dan alleen maar arbeidsparticipatie. Misschien kunt u daar dus ook nog op reflecteren. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ja, zeker is dat veel meer dan alleen maar arbeidsparticipatie. Het ingewikkelde aan zo'n coalitieakkoord is natuurlijk, zeker als het zo'n lijvig document is, dat je denkt dat alles erin staat. Maar we hebben ook heel bewust gekozen om goed beleid dat we al hebben, voort te zetten. Het feit dat het er nu niet in staat, betekent dus niet dat we er niks meer aan gaan doen. Fatima Faïd (HSP). Dank u wel, maar hadden we ook niet gewoon hartstikke geld tekort? Het budget voor emancipatie was namelijk een heel klein budgetje.

Nu merk ik dat er door deze coalitie opnieuw eigenlijk geen extra geld gereserveerd is. Dus misschien kunt u daar iets over zeggen. Gaat u er misschien bij de begroting nog dingen in doen? Ik noem maar wat. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank aan mevrouw Faïd voor deze vraag, want het is een ongelofelijk belangrijk onderwerp. Daar is deze coalitie ook van overtuigd. Laten we daar bij de begroting verder op ingaan. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Kunnen we dat een beetje concretiseren? Misschien kan ik mevrouw Vavier het voorstel doen om voor de begrotingsbehandeling met een plan te komen voor hoe we de vrouwenemancipatie meer body gaan geven. Ik vind het namelijk een heel raar iets dat u zegt: het staat er niet in maar we gaan er wel wat aan doen. U presenteert een coalitieakkoord, maar vrouwenemancipatie staat er niet in. Dan gaat u er niks aan doen, want u heeft er geen geld voor gereserveerd. Mag ik u dus uitdagen om bij de begrotingsbehandeling met een doorwrocht plan te komen? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Er zijn eigenlijk twee dingen. We hebben een prima emancipatiebeleid en ik heb zojuist met mevrouw Faïd afgesproken dat we daar nog even samen op terugkomen bij de begroting. Maar de begroting wordt binnen afzienbare tijd geleverd; daar zijn ze nu al mee bezig. Dus het lijkt mij even overvragen om nou binnen twee weken met een goed doorwrocht plan te komen.

56

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Even overvragen? U heeft daar maanden op de hei gezeten. U bent een partij die altijd prat gaat op vrouwenemancipatie. Nu is er een coalitieakkoord en stelt mevrouw Faïd van de HSP een terechte vraag, en geeft u niet thuis. Wat is dat nou? Geef boter bij de vis: gaan we vrouwenemancipatie serieus nemen of niet? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Deze coalitie neemt vrouwenemancipatie bloedserieus. Ik eindig met een laatste opmerking, voorzitter, met uw goedvinden. De voorzitter. Hij mag er nog een. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, ze nemen het bloedserieus, het staat alleen niet in het coalitieakkoord. Tot zover GroenLinks. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Ik wil graag afsluiten met een opmerking van een andere orde over vrouwen. Wij zijn de gemeenteraad van de internationale Stad van vrede en recht. Als er op dit moment vrouwen de straat op gaan in Iran onder de leuze Vrouw, Leven, Vrijheid, dan laat mij dat niet koud. Als Mahsa Amini de dood vindt in een politiebusje, dan voelen wij dat in de Stad van vrede en recht. We voelen als GroenLinks de solidariteit met de vrouwen die nu opkomen tegen discriminatie en onderdrukking en we veroordelen het geweld tegen alle mensen die vreedzaam protesteren. Tot zover, voorzitter. Sebastian Kruis (PVV). Ik word nu toch een beetje getriggerd door mevrouw Vavier.

Is zij dan misschien ook van zins om een campagne te lanceren in Den Haag om vrouwen te motiveren die hoofddoek af te doen? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Nee. Sebastian Kruis (PVV). Tot zover dan haar solidariteit met die vrouwen in Iran. Die knokken er namelijk voor om die hoofddoek af te mogen doen, en hier in Den Haag is het stadsbestuur ongeveer degene die accommodeert dat half Den Haag met een hoofddoek loopt. Dat gaat dus niet helemaal met elkaar samen. Hoe ziet zij dat? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Opkomen voor vrouwenrechten en solidariteit met vrouwen gaan wat GroenLinks betreft over de vrije keuze, de vrijheid om zelf de keuze te maken of je een hoofddoek wilt dragen of niet. En in Iran willen een aantal vrouwen dat niet. Sebastian Kruis (PVV). Een aantal vrouwen? Een aantal vrouwen? Dit is misschien nog wel erger dan de oproerpolitie in Iran, dat je op deze manier omgaat met vrouwen die daarvoor knokken, dat je dat vanuit je linkse geprivilegieerde positie allemaal gaat duiden alsof u een politieke bondgenoot bent van de ayatollahs. Dat is echt wat u hier doet. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik ben eigenlijk helemaal niet van plan om mee te werken aan de antiislamiseringsagenda van de PVV. Ik ben er klaar mee. Dank. De voorzitter. Dank u wel. Dan zijn we ruim vier uur verder. We hebben zes fracties gehad en hebben er nog zeven te gaan. Mevrouw Faïd.

Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. We willen niet negatief beginnen, maar we hadden toch wat meer hoop na zes maanden wachten. Het coalitieakkoord bevat veel intenties, maar zonder concrete uitwerkingen. Zo komt het woord 'betaalbaar' wel tien keer voor in het akkoord. Dat is natuurlijk supergoed, zeker in deze financieel zware tijden, maar concreter wordt het niet. Dus voor wie is het betaalbaar? Voor de bijstandsmoeder of voor de directeur? Voor het eerst in lange tijd was er een linkse coalitie mogelijk, maar de onderhandelende partijen sloegen rechtsconservatief af. Opnieuw stopt de coalitie werk in het uitzoeken van het sluiten van de ramen in de Geleenstraat en de 57

Doubletstraat. Tegen beter weten in proberen we het weer. We hebben serieus onze eigen Haagse Groundhog Day. Ook in de wooncrisis zet de coalitie een stapje naar rechts. Ondanks het schreeuwende tekort aan sociale woningen - acht jaar wachten is echt geen uitzondering - blijft de ambitie 30% sociaal, dus niet meer dan wat landelijk is opgelegd. Vorig jaar bij het woonprotest sprak ik al de volgende historische woorden uit: meer kleine hokjes voor hoge prijzen en zogenaamd betaalbare koop van € 350.000 lost niks op. Haha, je trapte erin, hè? Ja, je trapte erin. De voorzitter. Een interruptie van mevrouw Faïd zelf! Fatima Faïd (HSP). Ja, ik dacht: even scherp blijven, mensen. Want jullie weten nu allemaal waar het over gaat. Het college zet nog steeds vol in op de markt om de woningen te realiseren. De stijgende prijzen en de vele vertraagde projecten geven echter weinig vertrouwen voor de toekomst. De Haagse Stadspartij zal daarom snel met een concreet voorstel komen om een substantiële derde bouwstroom op gang te brengen, die collectieve, niet-commerciële ontwikkeling centraal stelt. De Haagse Stadspartij vindt het verbazingwekkend dat tien knappe koppen in zes maanden tijd geen eensgezind toekomstbeeld voor de stad hebben kunnen opschrijven. Het coalitieakkoord staat vol platitudes en dooddoeners.

Er wordt niet ingegaan op de unieke Haagse kwaliteiten op het gebied van architectuur en stedenbouw. Achteraf gezien was de motie Stuur het nieuwe college op erfgoedles dus helemaal niet zo gek. Hoe gaat u dit invullen? Het geeft maar weer aan hoe deze coalitie denkt om te gaan met de bestaande stad en de mensen erin: mooie woorden, maar als puntje bij paaltje komt, moeten ze wijken. En wat betekenen die mooie woorden nu precies voor De Samenscholing, de laatste vrijplaats van Den Haag? Die betekenen toch gewoon vertrek? Of komt de D66-wethouder tot inkeer? Daarop aansluitend vind ik het opvallend dat de coalitie inzet op het 'nog een keer uitleggen' in plaats van op het 'luisteren naar en meedoen door bewoners'. We gaan er trouwens van uit dat mevrouw Vavier zodra ze in het college zit, zorgt dat de Haagse participatieleidraad spoedig naar de raad komt, aangezien zij zich daar de afgelopen jaren keihard voor heeft ingezet. We zijn dus heel benieuwd. Zet 'm op. Voorzitter. Speciale aandacht moeten we ook geven aan de permanente winteropvang. Het is goed dat deze basale basisvoorziening er eindelijk komt. Dit had het begin kunnen zijn van anders denken over dakloosheid en de oorzaken daarvan. Landelijk wordt er ingezet op housing first, beleid dat de gemeenten moeten gaan uitvoeren.

Waarom zien we dit niet terug in het coalitieakkoord? We hoeven toch niet echt alles zelf te verzinnen? Voorzitter. Nu even een klein, positief lichtpuntje. Al 25 jaar, want zo oud is de Stadspartij al, heeft de Haagse Stadspartij in haar programma staan dat we grond niet meer gratis ter beschikking moeten stellen aan blik. De coalitie kiest echter voor een uitermate rechtse bestemming voor de opbrengsten, namelijk de auto. Foei! Dat geld moet natuurlijk naar het openbaar vervoer, want waar zijn de concrete plannen die de betaalbaarheid en de toegankelijkheid van het openbaar vervoer garanderen? Het is jammer dat de coalitiepartijen denken te moeten bezuinigen op mensen, op de Wmo en op jeugdbeleid. Waarom wordt bijvoorbeeld niet het tunneltje van € 30 mln. voor Hommerson geschrapt? Of hebben we daar ook een verkeerd contract voor getekend, zoals bij de Grotiusplaats? We steunen van harte de motie van de SP die ertoe oproept om snel helderheid te geven over waar we nou precies op gaan bezuinigen. En in het licht van de gascrisis en de klimaatcrisis is het ronduit teleurstellend dat de coalitie niet een tandje bijzet op het gebied van duurzaamheid. Waarom worden eigenaren en corporaties niet harder aangepakt om meer te verduurzamen en te isoleren? Huurders kunnen namelijk geen aanspraak maken op subsidie voor isolatie, groene daken, warmtepompen, zonnepanelen et cetera.

Ze zijn afhankelijk van de woningcorporaties. Bomen zijn volgens deze coalitie ook heel belangrijk, maar kappen in de achtertuin mag van de coalitie straks gewoon zonder vergunning. Wij vragen ons af: hoe dan? Dat draagt toch niet bij aan het voorkomen van bijvoorbeeld hittestress in de stad? En dan het onderwijs. We lezen het heugelijke nieuws dat de wethouder de onderadvisering in twee jaar tijd wil halveren en in vier jaar tijd helemaal wil uitbannen, maar een concrete aanpak om deze doelen te halen, ontbreekt nog. Als we over vier jaar geen kinderen meer in de stad hebben, is het

58

doel ook gehaald. Bijkomend voordeel is dat we dan waarschijnlijk op veel meer plekken coffeeshops kunnen gaan openen. We zijn wel heel erg tevreden dat het actieprogramma Queer in Den Haag wordt voortgezet. We missen wel nog een beetje het heilige vuur hierin. We vragen dan ook wat we nou anders gaan doen gezien het feit dat de meldingsbereidheid voor aangifte niet gestegen is en het onderzoek naar de pilot Trans Health Clinic en de safehouses voor asielzoekers en statushouders in Den Haag nog steeds niet is afgerond. Wanneer gaan we daar wat over horen? Wat gaan we de komende vier jaar concreet doen aan het bestrijden van institutioneel racisme? Wat gaan we doen op de woningmarkt, in het onderwijs en op de arbeidsmarkt? Wat gaan we doen om toekomstige generaties bij de stad te betrekken en betrokken te houden? Hele delen van de stad hebben niet gestemd, waaronder veel mensen van kleur. Dan komen we nu bij het laatste onderdeel: een feestje. Maar we zijn wel een beetje in verwarring. Over welke migratie hebben we het precies? Is het de migratie vanaf 5 juli 1873 van BritsIndië naar Suriname? Of is het de migratie vanaf 1975 van Suriname naar Den Haag? Maar misschien missen we er eentje. In het kader van integriteit vinden we het wel een beetje curieus hoe dit in het coalitieakkoord is gekomen.

Om de schijn van voorkeursbehandeling van groepen in de stad te voorkomen, kunnen we ons voorstellen dat dit geld niet alleen gaat naar één etniciteit of één organisatie in de stad, maar verdeeld wordt over de groepen die te maken hebben gehad met een koloniaal verleden, zoals de andere contractarbeiders uit voormalige koloniën, namelijk de SurinaamsChinezen, de Surinaamse Javanen en de groepen uit de voormalige Nederlands Antillen, maar ook de Indonesiërs. Daar willen we dus graag nog antwoord op. Hoe kijkt het nieuwe college daartegen aan? Tot slot. Vier maanden onderhandelen heeft wat ons betreft het akkoord geen goed gedaan. Door achter gesloten deuren te onderhandelen zijn er geen concrete oplossingen bedacht, maar zijn er toch een beetje politieke paradepaardjes uitgewisseld. We vragen ons ook af op welke manier de onderhandelende partijen in dit akkoord de vele suggesties hebben meegenomen die de stad gedaan heeft. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Faïd namens de Haagse Stadspartij. Dan de Partij van de Arbeid, meneer Balster. Martijn Balster (PvdA). Dank, voorzitter. Gisteren renden er duizenden mensen door de stad.

Hoe gaaf is het dat er zo veel mensen staan te kijken? Muziek maken, aanmoedigen, kinderen die sponsjes en banaantjes aangeven, lopers die elkaar uit de wind houden, en iedereen is een winnaar met een medaille om z'n nek: groot, klein, 1 kilometer of 21 kilometer. Fantastisch, die Haagse sfeer. Al die lopers kozen ervoor zichzelf uit te dagen, af te matten, een halve marathon te draven. En ook al was het zwaar, morgen is er weer een dag, met in je hoofd de herinnering van een geweldig publiek en een belevenis. Voor veel mensen is het afzien in deze tijd echter geen keuze. Voor hen zijn de dagelijkse zorgen een marathon, maar zonder dat je weet wat de afstand precies is, en zonder dat je straks hoe dan ook met een medaille aan de eindstreep staat. We leven in een tijd van permanente crisis. We leven in tijden waarin crises zich opstapelen en de overheid het vermogen soms niet meer lijkt te hebben om snel een antwoord te bieden. De kinderopvangtoeslagaffaire laat zien dat mensen volstrekt ten onrechte het stempel van fraudeur kunnen krijgend, nota bene door de overheid, die nog steeds niet alles heeft rechtgezet voor de gedupeerden. De coronacrisis laat zien dat de basis van zorg en ic's niet meer op orde is. Die is kapot geliberaliseerd. De asielcrisis laat zien dat mensen buiten moeten slapen doordat de overheid aanmeldcentra en basale opvang afgeknepen heeft.

De huishoudkostencrisis laat zien dat de overheid niet gemakkelijk meer in staat is om mensen acuut te helpen die het het hardst nodig hebben. Ternauwernood lag er van de week een kabinetsplan, maar is het voldoende? Fatima Faïd (HSP). Ik vroeg me iets af over die vluchtelingencrisis. Ik lees er helemaal niks over dat we daarin iets extra's gaan doen, maar misschien heb ik eroverheen gelezen. Wat gaan we nu precies extra doen met de asielcrisis die we in dit land hebben? Gaan we extra mensen opnemen, of niet?

59

Martijn Balster (PvdA). Ik hoop dat mevrouw Faïd de cijfers goed kent van wat Den Haag in de afgelopen periode heeft gedaan. We hebben Oekraïners opgevangen, heel ruim, overigens ook met dank aan al die Hagenaars die hier zelf voor zijn opgestaan en die in particuliere omstandigheden heel veel mensen uit Oekraïne hebben opgevangen. We vangen statushouders op, zoals van ons wordt verwacht van het Rijk, en we gaan ook kijken of we op de ambities een extra stap kunnen zetten, ook omdat dat van ons gevraagd wordt. Naar aanleiding van de verzoeken in en rond Ter Apel heeft ook Den Haag de vinger opgestoken en opvang geboden voor vluchtelingen. Den Haag levert daarin een belangrijke bijdrage en ik vind het ook belangrijk dat we dat doen als Stad van vrede en recht. Fatima Faïd (HSP). Dank u wel, meneer Balster, voor de beantwoording. Begrijp ik nou goed dat we dus toch iets extra's gaan doen? Want de crisis gaat natuurlijk over de crisis in Ter Apel. Er is een tweedeling binnen de groep asielzoekers, tussen mensen die uit Oekraïne komen mensen die uit de rest van de wereld komen. Dat is al heel erg, vinden wij, maar goed. Gaan we nu dus iets extra's doen? En wat dan precies? In het nieuwe college, hè. Wat het vorige college gedaan heeft is helemaal prima, maar ik vraag nu naar het nieuwe college. Welke nieuwe stappen gaat het nieuwe college zetten? Martijn Balster (PvdA).

U vraagt om iets extra's, maar ik laat vooral zien dat Den Haag een enorme inspanning lévert en dat wij dat met elkaar blijven doen. Mevrouw Faïd en ik delen, denk ik, de ambitie om daarin als Stad van vrede en recht een verantwoordelijkheid te dragen. Ook al is de woningnood in alle opzichten groot en ook al is het een ongelofelijk ingewikkelde opgave, mensen die gevlucht zijn voor oorlog en geweld vangen we op in onze stad. De voorzitter. Mevrouw Faïd, laatste keer. Fatima Faïd (HSP). Maar het gaat er nu even om dat we een extra stapje zetten, en dat hoor ik u toch niet helemaal zeggen. Ik hoor u zeggen: we doen al heel veel van wat we eigenlijk moeten doen. We hebben een taakstelling voor statushouders en het is helemaal prima dat we ons daar gewoon aan houden, maar voor ons is het heel belangrijk wat dit college nou extra gaat doen om die crisis in bijvoorbeeld Ter Apel mede op te lossen. Martijn Balster (PvdA). Ik begrijp dan niet goed waarom mevrouw Faïd iets extra's vraagt, terwijl we als Den Haag laten zien dat we doen wat nodig is in het realiseren van extra opvangvoorzieningen voor statushouders, minderjarige vluchtelingen en Oekraïners, dus om dat waar te maken. Dat doen we.

Ook hoop ik, en ik denk dat u dat met mij eens bent, op meer solidariteit in het land, zodat we dit gezamenlijk doen en dit als een gemeenschappelijke opgave in onze regio, onze provincie en ons land wordt gevoeld. Want kijk eens naar de cijfers van het aantal statushouders dat moet worden opgevangen. Er zijn weleens tijden geweest dat het er veel meer waren, en toen kon het ook. Laten we het nou met z'n allen doen. Daar loopt Den Haag graag in voorop. We laten zien dat het kan en die solidariteit in het land en in onze provincie mag wat dat betreft wel een stukje groter zijn. Sebastian Kruis (PVV). De heer Balster zegt dit heel mooi, maar we doen het helemaal niet met z'n allen. We doen het in de wijken die nu al het meest verdicht zijn en waar de sociale problemen nu al het grootst zijn. Daarom zou mijn voorstel aan meneer Balster zijn: als dan zo nodig al die gelukszoekers hiernaartoe moeten komen, is het dan mogelijk om die vooral te huisvesten in de wijken waar het stemmental op links het hoogste is? Dan kunnen de mensen die dit zo graag willen, ook de gevolgen ervan ervaren. Martijn Balster (PvdA). U kent het doorbraakplan dat we met elkaar hebben gemaakt omdat we hebben geconstateerd dat we mensen met een zorgverleden hebben te huisvesten, statushouders hebben te huisvesten en vluchtelingen hebben te huisvesten.

Er zijn tal van doelgroepen die met acute noodzaak een plek verdienen. Hét uitgangspunt in dat doorbraakplan is een goede spreiding in de stad, zodat we overal waar dat kan, plekken weten te vinden voor mensen die acuut een woning nodig hebben. Als we kijken naar hoe bijvoorbeeld de Oekraïners zijn opgevangen in onze stad, dan zien we dat dit ook overal in de stad gebeurt. Kijk ook naar de locaties in de tweede tranche van het doorbraakplan. Ik denk dat we er trots op mogen zijn dat we dat overal in de stad doen. 60

De voorzitter. Meneer Kruis, het coalitieakkoord. Sebastian Kruis (PVV). Ik ken geen doorbraakplan, misschien alleen een afbraakplan, maar van een doorbraakplan heb ik nog nooit gehoord. Mijn punt is het volgende. In het Zeeheldenkwartier zouden op een gegeven moment sociale huurwoningen gepland worden. Toen raakte de buurt, die voornamelijk GroenLinks en D66 stemt, in paniek: we willen al die gelukszoekers hier niet; laat die lekker in de wijken zitten waar toch al zo veel ellende is. Waarom is de prioriteit van dit aanstaande college dan niet om ze voornamelijk en alleen te huisvesten in het Zeeheldenkwartier en misschien ook nog Regentes en Valkenbos? Martijn Balster (PvdA). Ik weet niet waar de heer Kruis het over heeft als hij spreekt over gelukszoekers. Ik had het net over vluchtelingen, mensen die zijn gevlucht voor oorlog en geweld. Die vangen we op in onze stad. Daarmee leveren wij een bijdrage en dat doen we overal in de stad, goed gespreid, zodat mensen op een plek terechtkomen waar ze iets van hun leven kunnen maken. Ik ben er trots op dat we dat als Den Haag doen, dat we daarin onze morele verantwoordelijkheid nemen. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Even voor de heer Balster: met gelukszoekers bedoel ik mensen die zestien veilige landen door trekken om hier onze socialezekerheidsruif leeg te vreten. Daar heb ik het over.

Al die mensen uit Syrië en al die landen rondom de Middellandse Zee die hier al die Haagse woningen bezet houden, die voor Hagenaars zijn, daar heb ik het over. Martijn Balster (PvdA). Ik zou alleen tegen de heer Kruis willen zeggen: ga u schamen voor beeld dat u neerzet van mensen die gevlucht zijn voor oorlog en geweld. Ze hebben, vaak met kinderen, een hele lange tocht moeten afleggen om hier een veilig onderkomen te vinden. Als mensen gevlucht zijn voor oorlog en geweld dan verdienen zij hier een fatsoenlijke plek. De voorzitter. Zet u uw betoog voort. Martijn Balster (PvdA). Voorzitter. De coronacrisis liet zien dat de basis van zorg en ic's niet meer op orde is, kapot geliberaliseerd is, en de asielcrisis laat zien dat vanuit de overheid aanmeldingscentra en basale opvang zijn afgeknepen, waardoor mensen buiten kwamen te slapen. De huishoudkostencrisis laat zien dat … Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik haak daar even op aan. Natuurlijk moet je mensen uit Oekraïne helpen. Hart voor Den Haag stond vooraan om mensen uit de eigen regio, wat Europa is, die huis en haard hebben verlaten, te helpen.