RIS313318 Notulen van de raad van 8 september 2022

Aan de orde is: P. Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, mevrouw Bruines, inzake Voortgang Living Lab Scheveningen (RIS312343). De beraadslaging wordt geopend. 69

Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. We hebben een motie, meeondertekend door mevrouw Gerritsen van de Partij voor de Dieren, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college een overzicht te maken met alle resultaten uit Living Lab vanaf het begin tot nu toe met daarin vermeld de lessen die uit de resultaten opgemaakt kunnen worden en de toepasbaarheid van die resultaten op de stad en haar inwoners en deze naar de raad te sturen. De voorzitter. Door mevrouw Faïd wordt de volgende motie (P.2 HSP) ingediend:

Motie P.2 HSP Living Lab, Leren, Leven. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, mevrouw Bruines, inzake Voortgang Living Lab Scheveningen (RIS312343). Overwegende, dat: • de resultaten uit Living lab misschien nuttig zijn en ingezet kunnen worden op verschillende plekken en projecten in de stad. • het belangrijk is om te weten welke lessen we hebben kunnen trekken uit meer dan 5 jaar Living lab. Constaterende, dat: • er op dit moment geen volledig overzicht is met alle resultaten uit Living Lab over de afgelopen 5 jaar en op wat voor manier dit toepasbaar kan zijn op de stad en haar inwoners. Verzoekt het college: • een overzicht te maken met alle resultaten uit Living Lab vanaf het begin tot nu toe met daarin vermeld de lessen die uit de resultaten opgemaakt kunnen worden en de toepasbaarheid van die resultaten op de stad en haar inwoners en deze naar de raad te sturen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Living Lab Scheveningen doet veel goed werk bij het bedenken en testen van allerlei digitale innovaties om de stad veiliger en leefbaarder te maken en ook op het gebied van mobiliteit kijken ze naar innovatie.

Deze data en kennis zouden we goed kunnen inzetten voor bijvoorbeeld het verbeteren van doorstroming op zomerse dagen richting Scheveningen. Daarom dien ik samen met collega De Graaf van de VVD een motie in om daar meer gebruik van te maken. Het dictum ervan luidt: verzoekt het college in gesprek te treden met Living Lab Scheveningen en hen te vragen om hun kennis en mogelijkheden aan te bieden aan relevante stakeholders, waaronder het stadsdeel Scheveningen en de gemeentelijke afdeling mobiliteit, om de verkeersopstoppingen richting en op Scheveningen op te lossen, en de raad hierover te informeren. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer De Graaf, wordt de volgende motie (P.1 CU/SGP) ingediend:

Motie P.1 CU/SGP Gebruik Living Lab voor oplossen mobiliteitsproblemen Scheveningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de Brief van wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening inzake Voortgang Living Lab Scheveningen (RIS312343), 70

constaterende, dat: • op zomerse dagen het autoverkeer richting Scheveningen regelmatig vast komt te staan, ondanks allerlei maatregelen om reizigers te informeren over drukte; • het nog steeds niet mogelijk is om door middel van data gedreven informatie automobilisten die naar het strand willen naar lege parkeerplaatsen of Park + Beach te sturen; overwegende, dat: • het Living Lab Scheveningen - als onderdeel van Smart City - een leeromgeving aan de kust van Scheveningen is waar allerlei (digitale) innovaties worden getest, in samenwerking met allerlei relevante partners in de stad; • in het Living Lab ook specifiek gewerkt wordt aan digitale innovatie op het gebied van mobiliteit en deze kennis en data goed van pas kunnen komen om verkeersstromen richting Scheveningen in goede banen te leiden; verzoekt het college: • in gesprek te treden met Living Lab Scheveningen en hen te vragen om hun kennis en mogelijkheden aan te bieden aan relevante stakeholders, waaronder het stadsdeel Scheveningen en de gemeentelijke afdeling mobiliteit, om de verkeersopstoppingen richting en op Scheveningen op te lossen; • de raad hierover te informeren. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Motie P.2 HSP vraagt om een overzicht te maken met alle resultaten.

U krijgt nu jaarlijks een voortgangsrapportage over hoe een en ander verloopt, met daarbij ook de resultaten. Ik heb eerder uitgelegd dat een heleboel projecten nog niet zijn afgerond, in de zin dat ze ook echt kunnen worden opgeschaald. Het is dan ook een overbodige motie omdat we al rapporteren. Ik wil u wel toezeggen om in een volgende rapportage wat specifieker op de resultaten of tussenresultaten in te gaan. Daarnaast wordt er binnenkort een website gelanceerd met alle projecten die plaatsvinden bij Living Lab Scheveningen, waarin de stand van zaken, de ins en outs, de toepasbaarheid enzovoorts vermeld staan. Dus in die zin wordt u op uw wenken bediend. Misschien is deze toezegging voldoende. De motie van mevrouw Klokkenburg betreft de kwestie van de mobiliteit op Scheveningen met daarbij de vraag of er niet wat meer gedaan kan worden met slimme toepassingen en de rol van Living Lab. De mensen die daar werken en daarmee bezig zijn, zijn gewoon onze gemeentelijke ambtenaren. Eigenlijk vraagt de motie dus om met mijn mensen in gesprek te gaan en om hun te vragen met hun collega's van Mobiliteit in gesprek te gaan. Dat is dus een beetje een gekke vraag want die contacten zijn er natuurlijk al. In het kader van het actieplan Scheveningen spreken we constant met elkaar, waarbij de kennis van Living Lab goed benut wordt op het gebied van onder andere mobiliteitsstromen.

Ik noem ook de 3D-kaart waar betreft crowd safety management, die inzicht geeft in de drukte. Daar zitten ook die mobiliteitsbewegingen in. De motie is dus overbodig. De vraag vanuit mobiliteit zou eigenlijk kunnen zijn of waar het gaat om Living Lab partijen bij elkaar gebracht kunnen worden om echt slagen te gaan maken op het gebied van mobiliteit en om bewezen toepassingen te gebruiken in Den Haag. Zoals gezegd, is de motie wat gek geformuleerd, maar ik snap de gedachte erachter heel erg goed. Ik zie dit als ondersteuning van beleid en zal ook zeker aan de verschillende partijen doorgeven dat ze op het gebied van mobiliteit misschien nog wat extra stappen moeten zetten. Ik zou willen adviseren om als we weer spreken over het actieplan Scheveningen, dit punt naar voren te brengen, zodat het van die kant ook ingevlogen kan worden. Dus overbodig en het oordeel over de motie laat ik aan de raad. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Tijdens de bespreking in de commissie heb ik deze vraag ook gesteld. U zou met uw collega van Mobiliteit contact opnemen die dan een brief zou sturen over onze vraag. Daarna zouden we dan in gesprek kunnen gaan. Dus ik denk dat die toezegging harder en noodzaklelijker is dan deze motie.

71

Wethouder Bruines (D66). Dat heb ik inderdaad toegezegd. Die brief ligt er nog niet en dat gesprek hebben we ook nog niet gehad, misschien ambtelijk wel maar bestuurlijk in ieder geval niet. U heeft daar misschien gelijk in. De gedachte hierachter wordt gewoon breed ondersteund. Laten we het dan dus van verschillende kanten invliegen. Het gaat erom dat we kijken hoe we de kennis in Living Lab en de mensen die daarmee bezig zijn, evenals de bedrijven die daarop aangehaakt zijn, zo goed mogelijk kunnen benutten voor de mobiliteitsvraagstukken in onze stad en in het bijzonder in Scheveningen. Dat gebeurt al, maar daar kan nog een slag bij. We doen dat aan de hand van de genoemde toezegging en de brief. De motie zie ik dan als een extra aansporing. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik wil dan toch even wat helderheid bieden. In het commissiedebat is het inderdaad hierover gegaan en toen zijn er vragen gesteld over specifiek het Zwarte Pad door collega Guernaoui. We hebben het toen wat breder geformuleerd over mobiliteit en verkeersopstoppingen in het algemeen. De wethouder heeft toen zelf aangegeven dat wij als raad die vraag bij Living Lab zouden kunnen neerleggen. En dat hebben wij nu met deze motie geprobeerd. Wethouder Bruines (D66).

Dan hebben we elkaar wat verkeerd begrepen, maar goed, dat geeft verder niks want het doel is gewoon goed, in de zin dat de raad vanuit het mobiliteitsvraagstuk wil kijken wat er meer kan. Dat neemt niet weg dat we volgens mij allemaal hetzelfde bedoelen. Op zijn specifieke vraag over het Zwarte Pad krijgt de heer Guernaoui overigens nog keurig antwoord. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Ik stel voor dat we nu alleen nog agendapunt Q doen voordat we gaan schorsen voor de dinerpauze.

Aan de orde is: Q.

Beantwoording schriftelijke vragen stop gaslevering door Gazprom (RIS311755).

De beraadslaging wordt geopend. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Ik heb de motie Actieplan versneld van het gas af bij gemeentelijk vastgoed, met als dictum: verzoekt het college een actieplan op te stellen om in 2024 het gemeentelijk vastgoed fossielvrij te verwarmen en/of gas duurzaam in te kopen en de raad hierover te informeren voor 1-1-2023. De voorzitter. Door mevrouw Faïd wordt de volgende motie (Q.2 HSP) ingediend:

Motie Q.2 HSP Actieplan versneld van het gas af bij gemeentelijk vastgoed De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de beantwoording schriftelijke vragen stop gaslevering door Gazprom (RIS312255), constaterende, dat: • Gazprom Marketing & Trading Retail LTD gas levert aan Gemeente Den Haag; • de oorlog in de Oekraïne al meer dan 6 maanden duurt. overwegende, dat: • de klimaatverandering vraagt om een klimaatneutrale, fossielvrije en circulaire toekomst; • gemeenten moeten stoppen met het afnemen van gas van Gazprom, gezien het bijdraagt aan de oorlogskas van Rusland.

72

verzoekt het college: • een actieplan op te stellen om in 2024 het gemeentelijke vastgoed fossielvrij te verwarmen en / of gas duurzaam in te kopen; • de Raad hierover te informeren voor 1-1-2023. en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Er mag nog wel wat meer gebeuren aan energiebesparing. Daarom in aanvulling op de toezegging in de commissie een motie met als dictum: verzoekt het college ook aan de raad te rapporteren over de mogelijkheden of hoofdlijnen die reeds in kaart zijn gebracht om het vastgoed te verduurzamen, die echter niet worden genomen vanwege budgettaire beperkingen, tevens aan te geven wat de scenario's zijn voor de gemeentelijke organisatie indien prijzen verder toenemen of er meer schaarste ontstaat. Deze motie dien ik samen in met de ChristenUnie/SGP. De voorzitter. Door de heer Barker wordt de volgende motie (Q.1 PvdD) ingediend:

Motie Q.1 PvdD Inzicht in verduurzaming gemeente De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de beantwoording schriftelijke vragen stop gaslevering door Gazprom. Constaterende, dat: • de prijzen van energie op ongekende wijze zijn gestegen; • er daardoor komende winter grote problemen kunnen ontstaan, zowel voor onze inwoners, bedrijven als voor de gemeente zelf; • energiebesparing een goedkope en effectieve manier is om deze pijn te verminderen; • de wethouder aangaf om de raad te informeren over de maatregelen t.a.v. terugdringen van • gasgebruik binnen gemeentelijke panden. Overwegende, dat: • investeringen in energiebesparing ook bijdragen aan het tegengaan van klimaatontwrichting; • de afgelopen tijd investeringen in gemeentelijk vastgoed beperkter zijn geweest door budgettaire belemmeringen; • wenselijk is dat de raad inzicht krijgt in de intensiveringsopties waar nu geen budget voor is; • wenselijk is dat de raad zicht krijgt op scenario’s bij prijsstijgingen en schaarste van energie • (bijvoorbeeld of wordt overwogen zaken af te schakelen).

Verzoekt het college: • ook aan de raad te rapporteren over mogelijkheden om het vastgoed te verduurzamen, die echter niet worden genomen vanwege budgettaire beperkingen; • tevens aan te geven wat de scenario’s zijn voor de gemeentelijke organisatie indien prijzen verder toenemen of er meer schaarste ontstaat. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. Onze eerste motie heeft als dictum: verzoekt het college om Duurzaam Den Haag, het Informatiepunt Hou van je huis en de stadsdeelbalies direct in te zetten om

73

burgers en het mkb informatie en hulp te bieden over het verminderen van gasverbruik voor lagere kosten. De motie is meeondertekend door de VVD, D66, CDA, PvdA en DENK. Dan de tweede motie, met als dictum: roept het college op met spoed maatregelen te treffen die het gasverbruik (drastisch) verminderen daar waar de gemeente zeggenschap over heeft, zoals de gebouwen die in eigen gebruik zijn (denk aan verlichting, temperatuuraanpassingen) en in de openbare ruimte (denk aan verlichting van gebouwen en terrasverwarming). Deze motie is meeondertekend door D66, PvdA, CDA en VVD. De voorzitter. Door mevrouw Butt, daartoe gesteund door mevrouw Van Doorn, de heer Roep, mevrouw De Groot, mevrouw Holman en de heer Mahmood, worden de volgende moties (Q.4 GL en Q.5 GL) ingediend:

Motie Q.4 GL Gasverbruik verminderen waar we kunnen. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van Beantwoording schriftelijke vragen stop gaslevering door Gazprom. Overwegende, dat: • door de oorlog in Oekraïne we te maken hebben met een gascrisis en de prijs opdrijft; • de Europese Unie sancties heeft ingesteld tegen Rusland; • gemeenten hun Russische gascontracten moeten opzeggen; • Den Haag tot in ieder geval 1 januari 2023 een ontheffing heeft gekregen voor het opzeggen van het gascontract. Constaterende, dat: • de vermindering van gasverbruik een noodzakelijke maatregel is om de totaalprijs van gas te verminderen; • er vele plekken zijn waar gas wordt verbruikt waar de gemeente zeggenschap over heeft. Roept het college op: • met spoed maatregelen te treffen die het gasverbruik (drastisch) verminderen daar waar de gemeente zeggenschap over heeft, zoals de gebouwen die in eigen gebruik zijn (denk aan verlichting, temperatuur aanpassingen) en in de openbare ruimte (denk aan verlichting van gebouwen, terrasverwarming). En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Q.5 GL Hulp voor burgers en het MKB De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van Beantwoording schriftelijke vragen stop gaslevering door Gazprom. Overwegende, dat: • door de oorlog in Oekraïne we te maken hebben met een gascrisis en de prijs opdrijft; • de Europese Unie sancties heeft ingesteld tegen Rusland. Constaterende, dat: • de hoge prijzen voor gas voor (geld)problemen (kunnen) zorgen voor de inwoners en het MKB. • Duurzaam Den Haag, het Informatiepunt Hou van je huis en de stadsdeelbalie’s hulp en informatie kunnen bieden aan inwoners en het MKB.

74

Verzoekt het college: • om Duurzaam Den Haag, het Informatiepunt Hou van je huis en de stadsdeelbalie’s direct in te zetten om burgers en het MKB informatie en hulp te bieden over het verminderen van gasverbruik voor lagere kosten. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Gideon van Meijeren (FVD). Meneer de voorzitter. Ik heb een motie met als dictum: roept het college op om de belangen van de inwoners van Den Haag voorop te stellen en erop in te zetten om het contract met Gazprom per 1 januari 2023 te verlengen. De voorzitter. Door de heer Van Meijeren wordt de volgende motie (Q.3 FVD) ingediend:

Motie Q.3 FVD De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 8 september 2022 ter afronding debat van agendapunt Q Beantwoording schriftelijke vragen stop gaslevering door Gazprom; constaterende dat: • de gemeente een overeenkomst heeft met Gazprom Marketing & Trading Retail LTD, gevestigd in Den Bosch (hierna: Gazprom), inzake de levering van gas; • de overeenkomst tussen de gemeente en Gazprom per 1 januari 2023 afloopt; • het college heeft besloten geen gebruik te maken van de mogelijkheid om de overeenkomst met één jaar te verlengen (tot 1 januari 2024); • de gemeente tot op heden nog geen nieuwe gasleverancier heeft gevonden; overwegende dat: • het besluit om de overeenkomst niet te verlengen tot stand is gekomen onder druk van het Ministerie van EZK, dat zich ten onrechte gedwongen voelt door Europese sancties; • zowel experts als de Europese Commissie hebben laten weten dat de sancties niet zodanig geïnterpreteerd dienen te worden dat er geen contracten met Gazprom gesloten mogen worden; • het niet verlengen van de overeenkomst op geen enkele manier bijdraagt aan het beoogde doel van de sancties en zelfs averechts zal werken; • een eventuele nieuwe overeenkomst in de huidige markt zal leiden tot aanzienlijk hogere kosten, die door de inwoners van Den Haag moeten worden opgehoest; roept het college op: • de belangen van de inwoners van Den Haag voorop te stellen

en erop in te zetten om de overeenkomst met Gazprom alsnog per 1 januari 2023 te verlengen; en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Voorzitter. Motie Q.2 HSP vaagt om een actieplan op te stellen voor het gemeentelijk vastgoed en om de raad de informeren. Met grote regelmaat heb ik de afgelopen vier jaar de raad bijgepraat over de stand van zaken wat betreft verduurzaming vastgoed. Inmiddels zijn 68 panden geraamd op zo'n € 30 mln. Het college heeft er intern toen de voorkeur aan gegeven dat er echt dingen gebeuren. Dus er is toen gestart met 43 panden en daarover heb ik al eerder een deel van de lijst voorgelezen wat er exact allemaal in gebeurd is. Als je een pand aanpakt, moet je eerst een plan hebben voor dat pand. Je moet de spullen weten te bestellen en je moet de menskracht 75

organiseren. Ook moet je met de gebruikers of de huurders afspraken maken. Wij kijken altijd naar een combi met het reguliere onderhoud. Dus die plannen zijn niet statisch, die veranderen steeds in de tijd. Vandaar dat we dus niet voor het hele vastgoed zulke gedetailleerde plannen hebben maar alleen daarvoor waar we daadwerkelijk mee aan de slag kunnen. De intentie van de motie begrijp ik en wordt door het college ook ondersteund, maar zo'n exact plan is niet op te stellen en komt er dus ook niet. De raad kan er overigens wel op rekenen dat het college in de geest van deze motie handelt en zo snel mogelijk zo veel mogelijk van het vastgoed verduurzaamt en het stroom- en gasverbruik terugbrengt als dat maar enigszins mogelijk is. Dus ontraden. Motie Q.1 PvdD vraagt om te rapporteren over de mogelijkheden om het vastgoed te verduurzamen die echter niet worden genomen vanwege budgettaire beperkingen en om scenario's te maken om de gemeentelijke organisatie te helpen indien verdere schaarste ontstaat. In het college hebben we met regelmaat discussies gehad over de ontstane situatie op de gasmarkt. Er is inmiddels ook een gemeentelijk crisisteam geformeerd. Binnenkort komt er een analyse van alle verantwoordelijkheden, zowel Europees en nationaal als regionaal, en van alle acties die er op verschillende vlakken gaan komen. Het tweede deel van het dictum wordt dus al uitgevoerd.

Voor het eerste deel van het dictum geldt eigenlijk dezelfde beantwoording als die voor de motie van mevrouw Faïd. De motie is dus deels niet uit te voeren en deels overbodig daar de raad en het college op dit punt hetzelfde willen. Robert Barker (PvdD). Waarom is de motie niet uit te voeren? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Er wordt gevraagd om te rapporteren over de mogelijkheden om het vastgoed te verduurzamen die niet genomen worden vanwege budgettaire beperkingen. Ik heb net proberen uit te leggen dat je zo'n beetje om de drie maanden daar een verschillende berekening van kan maken waar het gaat over de gehele vastgoedportefeuille. Dan zijn er vier mensen alleen maar aan het rekenen terwijl het altijd mijn insteek is geweest dat ik liever echte veranderingen in de stad wil hebben dan mooie rapportages en berekeningen. Vandaar dat het eerste deel van het dictum niet kan. Bovendien ben ik die budgettaire beperkingen niet tegengekomen, want er is vanuit de energietransitie door de raad in 2021 weer geld beschikbaar gesteld voor verduurzaming van ons vastgoed. Dus het ligt er niet alleen aan dat er geen geld is. Je moet ook een concreet plan hebben en je moet de spullen hebben, waar tussentijds ook nog wel het een en ander in verandert. Je moet ook nog een bedrijf kunnen vinden dat het daadwerkelijk uitvoert.

Vervolgens moet je overleggen met de gebruikers of de huurders want die moeten er soms een tijdje uit. Daarnaast kijk je naar wat er aan regulier onderhoud nodig is. Als je al die dingen voor mekaar hebt, wil je direct gaan uitvoeren. Dan wil je het niet eerst ergens opschrijven en in een kast leggen, want drie maanden later is de situatie weer anders. Vandaar dat het eerste niet mogelijk is. Aan het tweede wordt heel erg hard gewerkt door de ambtelijke organisatie en dat komt naar u toe. Robert Barker (PvdD). Ik ben echt heel verbaasd dat de wethouder zegt dat dat ze nooit budgettaire beperkingen is tegengekomen. Ik nodig haar dan uit om ook naar haar collega's te luisteren. We hebben net een debat gehad over de Fokker Terminal, waarbij de wethouder Mulder heel duidelijk zei dat er vanwege een budgettair probleem niet wordt geïnvesteerd in verduurzaming van de Fokker Terminal. Dus het kan niet allebei waar zijn. Of wat mevrouw Van Tongeren zegt klopt niet of wat wethouder Mulder zegt klopt niet. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Het college doet altijd zijn uiterste best om de raad zo goed mogelijk te informeren.

Ik weet niet wat precies de begroting is voor de Fokker Terminal en wat daar mogelijk is, maar ik weet wel dat binnen het budget dat beschikbaar is voor CVDH en de panden die zij op die vijf punten onder de loep hebben, er wat betreft de uitvoering geen budgettaire problemen zijn. Het probleem is om het hele plan op tijd voor mekaar te krijgen. Dus dat de mensen klaarstaan en de spullen er zijn en dat de gebruikers er op dit moment uit zijn; dat moet je allemaal geregeld hebben. Daar zit eerder de belemmering in dan dat het geld niet te vinden is. Robert Barker (PvdD). Wat de wethouder zegt, klopt gewoon niet, want er staat in het raadsvoorstel: de CVDH heeft geen middelen en daarom gaan we geen verduurzaming doen. En nu zegt de 76

wethouder weer wat anders. Volgens mij bewijst dat alleen maar dat het van belang is dat er meer informatie vanuit het college komt, want het klopt gewoon niet wat er nu gezegd wordt. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Dan laat ik die conclusie aan de heer Barker. De intentie van het college is om zo snel mogelijk zo veel mogelijk van ons vastgoed te verduurzamen en dat gebeurt ook. Ik heb een enorme lijst op mijn tafel liggen - de voorzitter gaat mij vast niet toestaan die voor te lezen - over wat er allemaal verduurzaamd is aan gemeentelijk vastgoed in de recente maanden. Dus er wordt echt door heel veel mensen heel hard aan gewerkt. En die wens delen we overigens allemaal. Fatima Faïd (HSP). Ik hoor de wethouder hier vooral oud beleid verdedigen. Mijn fractie gaat het echter om het volgende. Er is al zes maanden lang een oorlog gaande en de vraag is dan wat de gemeente in die periode heeft gedaan om ervoor te zorgen dat we sneller van het gas af komen. Los van het feit dat verduurzaming heel belangrijk is, is het ook heel erg onethisch om deze oorlog op die manier te faciliteren. Onze motie roept ook op om versneld van het gas af te gaan. Mijn vraag is dan ook wat daar het actieprogramma voor is? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks).

Vanaf het aantreden van dit huidige college is mijn hoogste prioriteit geweest om zo snel mogelijk alle maatregelen te nemen die verdere klimaatverandering kunnen tegengaan. Daar is dit een onderdeel van. Dus het is niet zo dat we het gewoon op een zacht pitje hebben laten voortkabbelen en het college toen de oorlog in Oekraïne uitbrak pas een beetje wakker is geworden waar het gaat over duurzame energie. Dus die urgentie was er toen ook wel. Er is destijds, zelfs nog voordat ik startte in het college, ook raadsbreed een uitspraak gedaan over het belang van het klimaat. Dus die urgentie heeft er altijd in gezeten. Het college is er volledig van doordrongen, maar je merkt nu wel dat er veel meer vraag komt vanuit de hele stad en ook van de gebruikers van de gemeentelijke panden die zeggen 'kan ons pand een beetje sneller verduurzaamd worden?'. Dus daar ben ik heel erg blij mee, hoewel ik het vreselijk jammer vind dat er een oorlog voor nodig is om het urgentiebesef te verhogen bij onze gebruikers en onze ondernemers in de stad. Bij het college en ook bij de meerderheid van de raad is die urgentie er volgens mij vanaf het begin geweest. De voorzitter. Mevrouw Faïd met een korte vraag. Fatima Faïd (HSP). Het gaat hierbij toch ook gewoon om de gasprijs en dus niet alleen maar om het verduurzamen? De oorlog heeft ook die gasprijs omhooggestuwd. Daar gaat ook deze motie over.

Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). De gasprijs was voor de oorlog al enorm aan het stijgen. Dat hangt samen met ook het Nederlandse beleid wat betreft de gasrotonde en de Europese inzet op gas. Vervolgens is de oorlog er overheen gekomen. Er wordt ook flink gespeculeerd op die markt. Ik weet niet of u 'year ahead, month ahead and week ahead' de prijzen volgt maar je ziet zo nu en dan op een dag een daling van 20% tot 30% en een paar dagen later weer een prijsstijging. Dus er wordt ook als een gek gespeculeerd op die gasmarkt. Onze inzet is: elk beetje gas dat niet gebruikt wordt, helpt. Dat gaat van gedrag - mensen die hier de trappen omhoog kunnen lopen nemen niet de lift - tot en met wat we in Amare gedaan hebben, namelijk een nieuwbouwpand dat volledig BREEAM-excellent is. In die hele range proberen we al deze verschillende dingen te ondersteunen en te stimuleren. Dat heb ik gedaan in de periode voordat de oorlog in Oekraïne uitbrak en dat doen we nu nog steeds met wat maar in onze mogelijkheden ligt. Daar hebben we de raad ook hard bij nodig. Sebastian Kruis (PVV). Ik hoorde de wethouder zo-even zeggen dat iets raadsbreed werd gesteund. Ik neem dat ze daarbij doelde op de klimaataanpak. Maar de PVV heeft zich zoals u weet altijd verzet tegen die klimaatmaffiapraktijken. Dus ik wil daar toch wel even afstand van nemen. De voorzitter.

Het was volgens mij het klimaatpact waar het over ging en volgens mij hebben de meeste partijen dat toen gesteund, maar dat was nog in de vorige periode.

77

Sebastian Kruis (PVV). Dat is precies het probleem met die 'meeste partijen'. Dat de voorzitter dat zo benoemt, is inderdaad precies mijn grootste bezwaar tegen al die partijen die zich hebben geschaard achter het klimaatbedrog. Dus ik vind het heel goed en ik ben ook heel trots dat wij daar als PVV altijd tegen zijn geweest. Ik vind het ook mooi dat ik nu de gelegenheid krijg om dat nogmaals te benadrukken. Dank u wel. De voorzitter. Ik hoorde daarin geen vraag. Dan kijk ik naar de wethouder voor het vervolg van haar beantwoording. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Motie Q.5 GL vraagt om Duurzaam Den Haag, het informatiepunt Hou van je huis en de stadsdeelbalies direct in te zetten om burgers en het mkb informatie en hulp te bieden over het verminderen van gasverbruik voor lagere kosten. Dat ligt precies in de lijn die het college ondersteunt en waar het crisisteam gas ook heel druk mee bezig is. Er komt heel snel een raadsmededeling hierover uw kant op. We kunnen deze motie dan ook zien als een steuntje in de rug. Ik denk overigens dat het bijna raadsbreed gedeeld wordt om alle informatiepunten die we hebben hier ook heel snel voor in te zetten. Dus de oproep is niet alleen om te onderzoeken en scenario's te maken maar ook om direct in actie te komen.

Je kan de motie als een steuntje in de rug beschouwen of je kunt zeggen dat het in de raadsmededeling al aan de orde zal komen. Daarom laat ik het oordeel over deze motie aan de raad. Motie Q.4 GL vraagt met spoed maatregelen te treffen die het gasverbruik (drastisch) verminderen daar waar de gemeente zeggenschap over heeft, zoals de gebouwen die in eigen gebruik zijn en in de openbare ruimte. Ik heb net al omstandig uitgelegd aan de HSP dat het college met een deel hiervan al bezig is vanaf de start van deze coalitieperiode. We zetten in op fysieke maatregelen, van heel kleine maatregelen tot middelgrote en grote, en bovendien over de hele breedte van het gedrag, zoals geautomatiseerd gedrag dat in alle tijdschakelaars zit, tot eigen gedrag, bijvoorbeeld op het stadhuis dat als je je kamer verlaat je het licht uitdoet et cetera. Dus ook dit komt aan de orde in eerdergenoemde raadsmededeling en ook hier richt het crisisteam gas zich op. De motie zie ik als een steun voor de richting waarin het college en de raad en volgens mij inmiddels heel Nederland denkt, op een enkele uitzondering na. Dus het is oordeel raad. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Motie Q.3 FVD verzoekt om verlenging van het contract met Gazprom. Er is op dit moment ontzettend veel beweging op gasgebied.

Ook in vorige brieven hebben we steeds gezegd dat we ons moeten houden aan de richtlijnen in landelijke verordeningen en voorschriften van het ministerie. Dat is ook de reden waarom we op dit moment in onderhandeling zijn met een aantal partijen, waarover ik in de commissie al het een en ander heb verteld. Dus we moeten handelen naar de richtlijnen die het Rijk ons oplegt en die voortvloeien uit EU-sancties. Mocht Gazprom Duitsland een optie blijken te zijn, wat nu overigens niet aan de orde is, die op ons pad zou komen, dan kan je dat overwegen maar de EU-richtlijnen en de voorschriften van het ministerie zijn voor ons leidend. Daarom moeten we deze motie ontraden. Uiteraard zullen we de raad op de hoogte houden van de verdere ontwikkelingen op dit gebied. Gideon van Meijeren (FVD). De wethouder geeft aan dat zij zich wil houden aan de voorschriften van het ministerie maar dat er nog heel veel beweging is. Is de wethouder dan bereid om namens het college in ieder geval gedurende die onderhandelingen erop in te zetten dat het contract wordt verlengd en aan te geven dat dit de voorkeur heeft van de gemeente Den Haag? Wethouder Bruines (D66). In onze brieven heeft u kunnen lezen welke stappen op welk moment gezet zijn. Er is het besluit genomen om dat contract niet te verlengen en om in te zetten op het openen van nieuwe onderhandelingen voor een contract per 1 januari.

Dat is waar nu aan gewerkt wordt. Het zou dan raar zijn om terug te komen op eerdere afspraken en uitspraken die we gedaan hebben en besluiten die we genomen hebben. Die sanctie was eerst per 1 oktober en dat nu is nu per 1 januari. Er is dus inderdaad heel veel beweging, wat voor ons maar wellicht ook voor andere gemeenten op een gegeven moment weer andere openingen biedt of andere gevolgen heeft. Ik denk dat het belangrijk is dat we dat met elkaar goed volgen en dat ik u daar goed van op de hoogte houd, maar ik ben niet bereid om nu in gesprekken met het ministerie in te zetten op stoppen met waar we nu mee bezig zijn en op het 78

verlengen van het contract. Daar komt nog bij dat waar het gaat om het verlengingscontract voor een jaar dat we nog hadden met Gazprom, er nieuwe financiële onderhandelingen moesten volgen. Het is dus maar de vraag of het onderhandelen met die partij iets anders zou betekenen ten opzichte van wat er nu met andere partijen aan de orde is. Het was dus geen stilzwijgende verlenging maar een nieuw onderhandelingsmoment. Gideon van Meijeren (FVD). Het is evident dat die Europese sanctieverordening verkeerd wordt geïnterpreteerd door onze minister voor Klimaat en Energie. Dat zegt niet alleen Forum voor Democratie maar daar wijzen ook andere experts op en zelfs de Europese Commissie. Ondertussen zijn onder meer de inwoners van de gemeente Den Haag de dupe. Volgens mij moet dit college de belangen van de inwoners van de gemeente Den Haag altijd vooropstellen. Dus ik zou heel graag nog een keer willen opmerken dat ik het heel erg zou waarderen als de wethouder toch het signaal wil afgeven dat wij dit belachelijke pad van het ministerie van EZK niet zouden moeten volgen. Wethouder Bruines (D66). Ik hoor wat de heer Van Meijeren zegt, maar dit is wel iets waar we mee te maken hebben: een voorschrift van het ministerie is een voorschrift van het ministerie en daar houden we ons aan.

Dat er ondertussen allerlei discussies zijn en allerlei mensen er allerlei opvattingen over hebben, constateer ik ook, maar dit is waar we mee te maken hebben en zo handelen we ook. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Ik schors de vergadering tot 19.00 uur. De vergadering wordt van 18.15 uur tot 19.00 uur geschorst. Voorzitter: de heer Van Zanen. De voorzitter. We gaan verder met de agenda. Aan de orde is de brief van de wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, Bruines, inzake duurzame impuls winkelcentrum Loosduinen. Ik krijg nu door dat de wethouder nog niet aanwezig is. In afwachting van de komst van de wethouder gaan we dan maar door met het volgende agendapunt. O, ik krijg nu te horen dat ook dat agendapunt deze wethouder regardeert. Jeetje, wat een armoede op deze manier. Dan gaan we maar door met agendapunt V.

Aan de orde is: V. Brief van wethouder Onderwijs, Sport en Buitenruimte inzake Resultaat onderzoek betere compensatie ecologische verbindingszone (RIS308406). De beraadslaging wordt geopend. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Ik heb een motie waarvan het dictum luidt: verzoekt het college om samen met bewoners -bijvoorbeeld via het stadsdeel, Duurzaam Den Haag en de wijkverenigingen - een vergroeningsactie op te zetten, hierbij samen te werken met organisaties zoals MeerBomenNu en de Struikrovers, om zo de buurt gratis van kwalitatief groen te voorzien. De motie is meeondertekend door Fatima Faïd van de Haagse Stadspartij. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen wordt de volgende motie (V.1 PvdD) ingediend:

Motie V.1 PvdD Wees creatief met compenseren groen Duinstraat en Scheveningseweg De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 08 september 2022, ter bespreking van het resultaat onderzoek betere compensatie ecologische verbindingszone. 79

Constaterende, dat: • het college aangeeft niet voldoende middelen te hebben voor het compenseren van de ecologische verbindingszone; • er verschillende alternatieven mogelijk zijn om het groen in de omgeving een kwaliteitsimpuls te geven. Overwegende, dat: • de wethouder Buitenruimte al heeft aangegeven dat er wel mogelijkheden zijn binnen het aanpassen van maaibeleid en inzaaien van kruidenrijk of bloemrijk gras; • er geweldige initiatieven zijn zoals MeerBomenNu en de Struikrovers waardoor bewoners kosteloos worden voorzien van bomen en struiken inclusief advies van een ecoloog; • dit niet alleen goed is voor het groen en de biodiversiteit, maar ook bijdraagt aan bewonersparticipatie. Verzoekt het college: • om samen met bewoners -bijvoorbeeld via het stadsdeel, Duurzaam Den Haag en de wijkverenigingen- een vergroeningsactie op zetten; • hierbij samen te werken met organisaties zoals MeerBomenNu en de Struikrovers, om zo de buurt gratis van kwalitatief groen te voorzien. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Hartelijk dank voor deze motie. In de commissie heb ik een toezegging waarbij ik moet constateren dat deze motie daar net iets verder in wil gaan.

De aanpak, het beheer en de participatie zijn natuurlijk niet kosteloos, zodat we dat niet zomaar voor onze rekening kunnen nemen. Ik had gehoopt dat ik met mijn eerdere toezegging ook tegemoet was gekomen aan de wensen, maar de manier waarop deze motie is verwoord gaat echt wat verder. Ik heb er dan ook minder vertrouwen in dat die is naar de wensen zoals wij die met elkaar maar ook de bewoners hebben. Ik meen dat middels Operatie Steenbreek maar ook andere initiatieven die met name door Duurzaam Den Haag genomen zijn, er al heel veel mogelijkheden zijn voor bewoners om het op een andere manier aan te pakken en dat de in de motie voorgestelde manier daar niet zozeer aan bijdraagt. Dus ook om die reden en om reden dat het niet kosteloos is, moet ik deze motie helaas ontraden. Leonie Gerritsen (PvdD). De organisaties die hier genoemd worden zijn wel kosteloos. Het enige is dat iemand van het stadsdeel deze organisaties met elkaar in contact brengt en dat coördineert. Ik snap dat er wat manuren in zullen zitten en dat het dus niet helemaal gratis is, maar dat zou er toch wel van af moeten kunnen. Al die bomen, struiken et cetera, dat is allemaal gratis. Bewoners vinden het vaak hartstikke leuk om groen aan te leggen in hun eigen wijk. Het lijkt mij dan ook moeilijk te bedenken dat dat nou de grootste kostenpost zal zijn. Wethouder Bredemeijer (CDA).

Daar heeft mevrouw Gerritsen wel gelijk in. Het is natuurlijk beperkt en we vinden altijd wel een manier, maar ik denk dat het vooral belangrijk is om het type initiatief in het perspectief te plaatsen van datgene wat er al aan initiatieven ligt. Bij de organisaties die in de motie worden genoemd, zoals Struikrovers en MeerBomenNu, gaat het om een heel ander type van beplanting en bebossing dan wat hier nodig is. Dus het matcht in die zin niet voldoende met elkaar. Dat is een argument bovenop dat van de kosten. Leonie Gerritsen (PvdD). In de brief die we eerder ontvangen hebben, ging het er volgens mij om dat het te prijzig zou worden om allemaal begroeiing toe te voegen. Dit is dan een manier om daar gratis mee om te gaan. Steenbreek ziet op geveltuintjes op de stoep, maar dit gaat echt over bestaande groenstroken een kwalitatieve impuls te geven door bomen en struiken toe te voegen. Het mogen ook 80

andere organisaties zijn, maar deze heb ik genoemd omdat ik zeker weet dat die gratis advies geven over welke beplanting daar het beste past. Het gaat erom dat we op die manier samen met bewoners in bestaande groengebieden bomen en struiken realiseren. Wethouder Bredemeijer (CDA). Op deze locaties is dit niet het gewenste type beplanting en moeten we dus echt kiezen voor andere soorten. Door mijn eerdere toezegging denk ik tegemoet te komen aan de wens, maar als mevrouw Gerritsen ons oproept om samen te werken met dit type van organisaties is dat natuurlijk een heel welkome oproep. Alleen, zoals het dictum nu is geformuleerd, moet het college de motie echt ontraden. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Het college is bijna een minuut over zijn spreektijd heen. Dat betekent vanaf nu superkorte antwoorden de rest van de avond.

Aan de orde is: R. Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, Bruines, inzake duurzame impuls winkelcentrum Loosduinen (RIS311535). De beraadslaging wordt geopend. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Wij hebben de motie Meer groen voor winkelcentrum Loosduinen, met als dictum: verzoekt het college groene gevels/wanden en groene daken te integreren in de plannen voor de duurzame impuls van winkelcentrum Loosduinen en zulks te financieren uit het beschikbare budget. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen wordt de volgende motie (R.1 PvdD) ingediend:

Motie R.1 PvdD Meer groen voor winkelcentrum Loosduinen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, Bruines, inzake duurzame impuls winkelcentrum Loosduinen. Constaterende, dat: • winkelcentrum Loosduinen een zeer versteende plek is die binnenkort een opknapbeurt krijgt; • in de ‘duurzame impuls’ vooral gevels en winkelformules zijn uitgewerkt en ‘groen’ alleen wordt genoemd als optie; • vergroening bijdraagt aan de verlaging van de omgevingstemperatuur, het vergroten van de biodiversiteit en het afvangen van fijnstof. Overwegende, dat: • bij het toekomstbestendig maken van een winkelcentrum, klimaatadaptatie een essentieel onderdeel zou moeten zijn; • groen in de gebouwde omgeving bewezen leidt tot meer welbevinden; • in een omgeving met weinig beschikbare ruimte, groene wanden en groene daken effectieve bijdragen aan vergroening zijn; • de wethouder Economie heeft aangegeven dat er voldoende budget is voor het opknappen van het winkelcentrum.

81

Verzoekt het college: • groene gevels/wanden en groene daken te integreren in de plannen voor de duurzame impuls van winkelcentrum Loosduinen; • zulks te financieren uit het beschikbare budget. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Al jaren zijn er plannen en is er de grote wens in Loosduinen om eindelijk eens wat te doen aan dat winkelcentrum Loosduinen. In de commissie is er ook uitgebreid over gesproken. Daarom de motie Maak vaart met impuls winkelcentrum Loosduinen, met als dictum: verzoekt het college om nu vaart te maken met de broodnodige impuls van winkelcentrum Loosduinen en de raad voor de kerst te informeren over de voortgang. Deze motie dien ik mede in namens de heer Roep van de VVD. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Roep, wordt de volgende motie (R.2 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie R.2 Hart voor Den Haag Maak vaart met impuls Winkelcentrum Loosduinen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, Bruines, inzake duurzame impuls winkelcentrum Loosduinen: Constaterende, dat: • er grote vreugde is over de plannen voor de impuls van winkelcentrum Loosduinen maar dat er wel onvrede is over het tempo waarmee deze worden uitgevoerd. Overwegende, dat: • het bestuur van de Biz Loosduinen al meer dan zes jaar in overleg is met de gemeente en betrokken partijen over de toekomst van het winkelcentrum; • de eerste vernieuwingsplannen dateren van de jaren ‘80 van de vorige eeuw. Verzoekt het college: • om nu vaart te maken met de broodnodige impuls van winkelcentrum Loosduinen en de raad voor de kerst te informeren over de voortgang. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Alexander Roep (VVD). Voorzitter. De ondernemers in Loosduinen maken zich ernstig zorgen over een winkel die al dan niet tijdelijk leegstaat en of die niet opgekocht wordt om er daarna een appartement of een woonhuis van te maken. Vandaar een motie die ik samen indien met collega Chris van der Helm, de heer Guernaoui, de heer Groenewold en de heer Kruis.

Het dictum ervan luidt: verzoekt het college te onderzoeken of het mogelijk is te voorkomen dat er door woningen tussen winkels gaten vallen in het winkelaanbod en de mogelijkheden te onderzoeken hier beleids- en plandocumenten op aan te passen. De voorzitter. Door de heer Roep, daartoe gesteund door de heer Van der Helm, wordt de volgende motie (R.3 VVD) ingediend:

82

Motie R.3 VVD Versterk Winkelcentrum Loosduinen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, Bruines, inzake duurzame impuls winkelcentrum Loosduinen. Constaterende dat: • het Winkelcentrum Loosduinen nodig aan een opknapbeurt toe is. • het college met de brief Maatregelen impuls winkelcentrum Loosduinen daarmee een grote stap in de goede richting zet. Overwegende dat: • het Winkelcentrum Loosduinen enorme potentie heeft, onder andere door nieuwbouw in de directe omgeving. • in een winkelgebied een aaneengesloten winkel- en horeca aanbod zorgt voor een aantrekkelijke uitstraling. • woningen tussen winkels plaatsen in een dergelijk gebied het aaneengesloten winkelaanbod doorbreekt. Van mening dat: • wonen tussen winkels in een kernwinkelgebied ook zorgt voor overlast bij bewoners en op termijn problemen kan opleveren. • het opknippen van winkelgebieden niet bijdraagt aan een sterke structuur van het winkelgebied. • het bijsnijden van winkelgebieden kan bijdragen aan een sterkere kern bij structurele leegstand. Verzoekt het college: • te onderzoeken of het mogelijk is te voorkomen dat er door woningen tussen winkels gaten vallen in het winkelaanbod. • de mogelijkheden te onderzoeken hier beleids- en plandocumenten op aan te passen.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Het woord is aan wethouder Bruines die ik vraag kort en bondig te antwoorden. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Motie R.1 PvdD vraagt om meer groen. Het project heeft alleen betrekking op verbetering van de plint en de luifels. De groene gevels en zeker ook de groene daken vallen buiten de scope van dit project, ook financieel. Er is wel extra aandacht voor de openbare ruimte, waar natuurlijk ook wat groen bij zit op het plein, maar dat is wel beperkt, ook in verband met de pleinfunctie en kabels en leidingen. Dus helaas moet het college deze motie ontraden. Dan motie R.3 VVD. Het college onderschrijft de meerwaarde van een aaneengesloten winkel- en horeca-aanbod voor het functioneren van het winkelgebied maar het bestemmingsplan staat ook heel veel andere functies toe, wat ooit zo is afgesproken. We kunnen prima onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om die gaten in het winkelgebied zo veel mogelijk te voorkomen, maar enig verwachtingenmanagement is wel belangrijk, want het aanpassen van beleids- en plandocumenten en zeker het aanpassen van bestemmingsplannen vergt een lange tijd van overleg met veel belanghebbenden en regelingen, zoals over planschade. We nemen deze elementen mee en zullen u informeren over de mogelijkheden.

In die zin een positief advies van het college. Motie R.2 Hart voor Den Haag vraagt tempo te maken. Twee jaar geleden, denk ik, hebben we gelukkig weer wat geld bij elkaar weten te krijgen, wat betekent dat je dan pas echt kan beginnen. Er is 83

veel gesproken en iedereen wil heel veel haast maken. In die zin is de motie dus overbodig. We hebben het net gehad over hoe met een overbodige motie om te gaan, maar we kunnen ook zeggen: we gaan er met z'n allen tegenaan en steun voor de inzet van het college. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). De motie vraagt om dat voor de kerst te doen. Wethouder Bruines (D66). We kunnen dan voor de kerst zeggen hoe het ervoor staat. Ik hoop dat we dan echt richting een uitvoeringsplan zijn. Dat is in ieder geval wel de intentie. Het gaat ook om het maken van regelingen enzovoorts, maar daar wordt nu hard aan gewerkt. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: S. Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, mevrouw Bruines, en wethouder Onderwijs, Sport en Buitenruimte, de heer Bredemeijer, inzake afspraken over planning uitrol glasvezel in heel Den Haag (RIS311983). De beraadslaging wordt geopend. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. We hebben de motie Stimuleer geveltuintjes bij de uitrol van glasvezel, met als dictum: roept het college op KPN en T-Mobile te verzoeken in hun schriftelijke communicatie te wijzen op de voordelen van geveltuintjes en te wijzen op Operatie Steenbreek, en deze bedrijven te voorzien van voldoende informatie zodat zij die eenvoudig kunnen opnemen in hun communicatie, bijvoorbeeld met een QR-code. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen wordt de volgende motie (S.1 PvdD) ingediend:

Motie S.1 PvdD Stimuleer geveltuintjes bij de uitrol van glasvezel De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, mevrouw Bruines, en wethouder Onderwijs, Sport en Buitenruimte, de heer Bredemeijer, inzake afspraken over planning uitrol glasvezel in heel Den Haag. Constaterende, dat: • bij de uitrol van glasvezel in Den Haag, er gegraven zal worden in vrijwel alle straten en/of stoepen van de stad; • wanneer de in de brief genoemde 95% dekking is gehaald, de aanbieders van glasvezel voornemens zijn om in vele wijken een tweede keer te gaan graven; • de situatie na afloop van de werkzaamheden in de oorspronkelijke staat dient te worden teruggebracht. Overwegende, dat: • veel wijken te kampen hebben met wateroverlast, hittestress en een gebrek aan groen; • de aanleg van geveltuintjes een bewezen bijdrage leveren aan het verminderen daarvan; • de graafwerkzaamheden een kans bieden om de bewoners hierop te attenderen; • de aanbieders meerdere malen per brief communiceren met de betrokken bewoners. Roept het college op: • KPN en T-Mobile te verzoeken in hun schriftelijke communicatie te wijzen op de voordelen van geveltuintjes en te wijzen op Operatie Steenbreek; 84

•

deze bedrijven te voorzien van voldoende informatie zodat zij dit eenvoudig kunnen opnemen in hun communicatie, bijvoorbeeld met een QR code.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Namens het college wil ik deze motie ontraden, hoe sympathiek die ook is. Dit punt is echt voldoende onder de aandacht gebracht door Duurzaam Den Haag, die heel goed is geëquipeerd om dat onder de aandacht te brengen. We kunnen kabelaars niet met dit vraagstuk opzadelen, om het zomaar te zeggen. Dat klinkt wellicht negatiever dan ik bedoel, maar kabelaars kunnen we niet vragen om dat werk te doen. Sterker nog, het werk gebeurt al ontzettend goed. Het wordt al heel veel onder de aandacht gebracht door Duurzaam Den Haag. Leonie Gerritsen (PvdD). Ons is in de commissie juist verteld dat het moeilijk is om dat te combineren, om Steenbreek erop te wijzen wanneer er ergens een stoep opengebroken wordt. Daarom is dit toch de manier om het andersom te doen, toch? Wethouder Bredemeijer (CDA). Als gemeente hebben we er belang bij om zo veel mogelijk te vergroenen. De kabelaars hebben er belang bij om de bekabeling zo snel mogelijk uit te rollen, wat voor ons als gemeente ook van belang is opdat de mensen in de omgeving er zo weinig mogelijk hinder van ondervinden. Het heeft dan voor de kabelaars niet direct een groot voordeel in zich om dan ook nog Operatie Steenbreek hierbij een rol te laten spelen.

We moeten dus met elkaar kijken dat bewoners op het juiste moment op de hoogte zijn, maar het is vooral van belang dát ze op de hoogte zijn. Leonie Gerritsen (PvdD). Hoe zorgt u er dan voor dat ze op de hoogte zijn op het moment dat de straat wordt opengebroken? Wethouder Bredemeijer (CDA). Duurzaam Den Haag is ervoor om mensen ervan te overtuigen dat dit van belang is. Die zijn er heel goed toe in staat om dat op het juiste moment te doen. Leonie Gerritsen (PvdD). Hoe weet Duurzaam Den Haag wanneer er ergens gekabeld wordt? Hebben ze dan contact met elkaar? Wethouder Bredemeijer (CDA). Het gaat er gewoon om dat alle bewoners in Den Haag, op welke momenten dan ook, ervan op de hoogte zijn dat er mogelijkheden zijn om via Operatie Steenbreek dit te doen. We blijven daar ook vol mee aan de slag, maar als het erom gaat om kabelaars te vragen dat voor ons te doen, heb ik eerlijk gezegd meer vertrouwen in Duurzaam Den Haag dan in bijvoorbeeld KPN. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: T. Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, mevrouw Bruines, inzake Binnenhof renovatie update februari 2022 (RIS311529). De beraadslaging wordt geopend. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. IJscoman Moes staat al 46 jaar op het Binnenhof. Het Binnenhof wordt verbouwd. Daar kan meneer Moes niets aan doen. Dus heeft hij een nieuwe plek nodig, want dit is iemand die hard wil werken en die geld wil verdienen voor hem en zijn omgeving, maar dat is nog steeds niet geregeld. Daarom een motie zodat de heer Moes een mooie plek 85

krijgt, met als dictum: verzoekt het college om ijscoman Moes, gedurende de renovatie van het Binnenhof, een alternatieve staanplek aan te bieden in de directe omgeving van het Binnenhof waarbij de plek aan de Lange Vijverberg de voorkeur geniet en om (indien nodig) daar de regels op aan te passen, ook voor de duur van de renovatie. Er zijn regels in Den Haag maar die regels zijn er wat Hart voor Den Haag betreft om Den Haag mooier te maken, beter te maken voor ondernemers et cetera. Als we dan zien dat die regels niet werken, moeten we ze aanpassen. Alexander Roep (VVD). Mijn fractie vindt het iets te heftig om hele bestemmingsplannen en dergelijke aan te passen op basis van een individuele casus. Tegelijkertijd vinden we ook wel dat er een geschikte vergelijkbare toplocatie voor de heer Moes moet komen. Wat nou als de wethouder toezegt om in nauw overleg met de heer Moes zijn uiterste best te gaan doen om met meer mogelijke locaties te komen, neemt hij daar dan genoegen mee? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Volgens mij hoeft het bestemmingsplan helemaal niet te worden aangepast. We kunnen gewoon zeggen dat hij daar gaat staan en ondertussen kan de heer Moes in overleg treden met het college om dat verder te regelen. Hij staat namelijk al vaak op die plek en die plek is uitermate geschikt. Dus laten we het nou zo doen. Die man moeten we niet langer in onzekerheid laten.

Alexander Roep (VVD). En als de wethouder hard kan toezeggen dat hij het geloof heeft er uit te komen met de heer Moes? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als de wethouder een hele mooie toezegging doet waardoor dit probleem kan worden opgelost, dan zijn wij niet gebonden aan een motie en wil ik er best over nadenken. Het moet dan wel een stevige toezegging zijn die de heer Moes ook echt helpt. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik denk dat heel veel mensen in deze raad ondernemer Moes en zijn ijsco's een warm hart toedragen, overigens niet te warm want dan smelten zijn ijsco's. Maar vindt de heer Guernaoui het ook niet enigszins ongemakkelijk dat hij hier aan de raad vraagt een uitspraak te doen om alle regelgeving aan de kant te zetten voor een van de kandidaten op zijn kandidatenlijst? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hart voor Den Haag zet zich voor iedereen in Den Haag in die onderneemt. En of die bij ons op de lijst staat of op jullie lijst en of die lid is van onze partij of een andere partij, als die persoon of onderneming een probleem heeft waarvan wij denken dat dit eigenlijk niet kan, dan moet de gemeente Den Haag dat veranderen. Daar zetten we ons voor in. En de heer Moes staat inderdaad op onze lijst. Klopt. Sebastian Kruis (PVV).

Dit is eigenlijk precies de reden waarom ik niet houd van incidentenpolitiek en we naar aanleiding van een incident vragen om een soort beleidswijziging, want in individuele gevallen kan dat niet. Nou gun ik het ijscoman Moes van harte maar waar ik een beetje voor wil waken is dat een toezegging ertoe gaat leiden dat straks bijvoorbeeld ook die parfumgasten die nu in de Grote Marktstraat staan, straks ook zo'n mooie plek krijgen aan de rand van de Hofvijver. Hoe gaan we dat voorkomen, als ijscoman Moes wel ergens toestemming voor krijgt en we niet willen dat die parfumknakkers daarnaast gaan staan? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dit gaat over de situatie van de heer Moes, die al 46 jaar op het Binnenhof staat en daar ijs verkoopt. Als er nog andere partijen zijn die daar ook 46 jaar staan, dan vind ik dat we die op dezelfde manier moeten behandelen. Daar horen overigens wat mij betreft die parfumknakkers, zoals u die noemt, niet bij. Dus dit is echt een specifieke situatie, waarbij wij er als gemeente voor moeten zorgen dat hij op een goede manier gewoon verder kan met zijn werk. Dat is onze verantwoordelijkheid. Het gaat inderdaad om deze specifieke situatie en de andere gevallen zijn daarmee niet vergelijkbaar, dus daar hoeven we het niet voor te doen.

86

Sebastian Kruis (PVV). Dat wil ik graag met de heer Guernaoui vinden, maar het punt is dat naar aanleiding van de situatie rond de heer Moes, andere gevallen waarschijnlijk ook vinden dat ze vergelijkbaar zijn met de heer Moes. Dat is waarom ik denk dat we met elkaar om de tafel moeten over sowieso een nieuw straatverkoopbeleid, zodat we misschien een aantal mensen kunnen aanwijzen in de zin van: jij wel en jij niet. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). We willen graag praten over nieuw beleid, maar als er nog iemand is die 46 jaar op het Binnenhof staat dan kan die zich op deze motie beroepen, maar wij weten dat dit niet het geval is. Er is dus niet sprake van 'gelijke gevallen gelijk behandelen', omdat zulke gelijke gevallen er niet zijn. Sebastian Kruis (PVV). Ik ben het helemaal met de heer Guernaoui eens, maar ik denk wel dat sentimenten en wet- en regelgeving niet helemaal samengaan. Dat is waar ik voor wil waken. Ik zie de bui alweer hangen. Als ik zie wat er nu allemaal in de Grote Marktstraat rondloopt, zoals die knakker met die hondjes. Die mensen kunnen er dan straks ook naast gaan staan. En dat willen we volgens mij allemaal niet. Dus ik denk dat we even goed moeten kijken hoe we dit gaan oplossen, maar zomaar voor een iemand specifiek een uitzondering maken, lijkt mij oprecht niet een heel goed idee in deze stad. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Hart voor Den Haag is van mening dat specifieke situaties vragen om specifieke keuzes. Wij maken met z'n allen beleid en dat is altijd generiek maar in sommige gevallen hebben we beleid gemaakt dat gewoon niet past en niet het beste is voor onze stad en voor onze ondernemers. Dan moeten we gewoon kunnen zeggen: dan passen we dat aan en dat bespreken we in transparantie. Vandaar deze motie die inderdaad alleen gaat over ijscoman Moes. Ik hoop dat jullie ons daarin steunen want Moes heeft dat verdiend. De voorzitter. Door de heer Guernaoui wordt de volgende motie (T.1 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie T.1 Hart voor Den Haag Hou ijscoman Moes in de binnenstad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van de Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, mevrouw Bruines, inzake Binnenhof renovatie update februari 2022. Constaterende, dat: • de beroemde ijscoman Moes, vanwege de langjarige renovatie, na 46 jaar niet langer op het Binnenhof kan staan; • de ijscoman door handhavers, op last van hoge boetes, weggestuurd wordt van de plek aan de Lange Vijverberg die hij nu heeft ingenomen. Overwegende, dat: • de ijscoman deze plek altijd toegewezen kreeg zodra het Binnenhof afgesloten werd vanwege bijvoorbeeld bezoek van hoogwaardigheidsbekleders; • de ijscoman zo belangrijk is voor Den Haag dat hij zelfs (ongevraagd) in de citymarketing gebruikt wordt. Van mening, dat: • de bekendste ijscoman van Nederland een Haags icoon is waar we zuinig op moeten zijn. Verzoekt het college: • om ijscoman Moes, gedurende de renovatie van het Binnenhof, een alternatieve standplek aan te bieden in de directe omgeving van het Binnenhof waarbij de plek aan de Lange Vijverberg de voorkeur geniet; • om (indien nodig) daar de regels op aan te passen, ook voor de duur van de renovatie. 87

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Dank aan de heer Guernaoui voor het indienen van de motie. We hebben het hier in feite over de Verordening straathandel Den Haag uit 2017. Binnen die verordening wijzen wij plekken toe aan ondernemers om ambulante handel te kunnen voeren. Wat hier aan de hand is, is dat de heer Moes als bekende ijscoman van Den Haag jarenlang op het Binnenhof heeft gestaan. Het Binnenhof valt niet onder die verordening omdat het terrein van het Rijksvastgoedbedrijf betreft. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft natuurlijk een probleem omdat het Binnenhof dicht is. Het is dan ook samen met ons in gesprek gegaan met de heer Moes over alternatieven voor die plek. Als gemeente hebben we die gesprekken wel begeleid en er ook aan deelgenomen, omdat we het belangrijk vinden voor de stad Den Haag dat dit goed opgelost wordt. Hem is een plek aangeboden bij het nieuwe Tweede Kamergebouw. Hij heeft dat echter geweigerd. Er is dus een situatie ontstaan waarbij hij dus niet op dat aanbod is ingegaan en nu wel recht wil hebben op een plek in de openbare ruimte van de stad Den Haag. De plek waar hij nu zijn waar verkoopt, valt niet onder die verordening als een plek waar ambulante handel mogelijk is. Dat is ooit zo besloten. Het past niet in het beeld van die plek.