RIS313318 Notulen van de raad van 8 september 2022

Fatima Faïd (HSP). Heb ik nou goed begrepen dat het klopt dat meneer Donner vertrokken is en nooit meer terugkomt? Klopt dat nou? Robert van Asten (D66). Ik denk en hoop dat we nog vele malen mogen genieten van een door onze stad fietsende meneer Donner. Fatima Faïd (HSP). Maar in deze ruimte gaat hij niet meer komen? En aan de onderhandelingstafel komt hij ook niet meer? Dat wil ik wel helder hebben, want ik heb het idee dat u er een beetje omheen draait. Meneer Donner is dus gewoon vertrokken en jullie zijn weer overgeleverd aan elkaar, begrijp ik, zoals zes maanden geleden ook het geval was. Robert van Asten (D66). 'Overgeleverd aan elkaar'; dat klinkt zo … Maar aan de andere kant is dat natuurlijk ook het mooie en moet u dit misschien ook zien als een teken van vertrouwen van de heer Donner dat hij van mening is dat deze partijen er op zeer korte termijn samen uit moeten kunnen komen. Dat is maar goed ook, want we hebben zeker nog een kleine vier jaar - dat moet ik inmiddels zeggen - om dat met elkaar te doen. Dat hopen we niet alleen met deze vijf partijen te doen, maar met deze hele betrokken raad. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Faïd. Fatima Faïd (HSP). Dat laatste hoop ik natuurlijk sowieso ook, maar het kan natuurlijk ook zo zijn dat meneer Donner de handdoek in de ring heeft gegooid omdat hij denkt: dit gaat 'm niet meer worden.

Dat zou toch ook een mogelijkheid kunnen zijn, meneer Van Asten? Robert van Asten (D66). Nee, dat is absoluut niet het geval. Ook dat staat natuurlijk in de brief en er is ook nog het contact dat daarna nog is geweest. Dat is absoluut niet het geval. Ik denk ook dat de heer Donner het graag met ons had afgemaakt. We hebben de gesprekken altijd in een zeer goede sfeer gehad en ik denk dat we er erg blij mee mogen zijn dat wij als stad zijn kostbare tijd als begeleider ter beschikking hebben gekregen. Hij had en heeft er alle vertrouwen in. Ik hoop dat we hem zo spoedig mogelijk, als hij weer in het land is, daarvan op de hoogte mogen stellen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik wil de heer Van Asten nog even om een bevestiging vragen. Is het niet zo dat de opdracht van de raad aan de heer Donner was om de vastgelopen verkenningen vlot te trekken, dat hij die opdracht heeft afgerond en dat hij op verzoek van de onderhandelende partijen als gespreksleider is gebleven? Robert van Asten (D66). Dat kan ik zeker bevestigen. Robert Barker (PvdD). Het blijft vaag wat er met Donner is gebeurd en wat er met hem gaat gebeuren. Ik ben gewoon benieuwd of hij weer terug aan tafel komt en of hij later hier in de raad bijvoorbeeld ook een rapportage komt geven als het coalitieakkoord gepresenteerd wordt.

Of komt hij nooit meer terug in de raad in de hoedanigheid van adviseur? Robert van Asten (D66). Daar kan ik nu geen antwoord op geven. Als u namens de raad een heel vriendelijk verzoek doet om daar nog eens over te praten, is hij daar wellicht zeker in geïnteresseerd. Maar op dit moment was zijn opdracht eigenlijk al vervuld, zoals mevrouw Vavier ook zei, en is hij aangebleven als begeleider. Nur Icar (DENK). Even terug naar de essentie. Het gaat ons om de gezonde samenwerking, dus om een stabiel bestuur voor wat er op ons afkomt. Kan het raadslid - niet de wethouder - daar even op ingaan? Hoe stabiel is het bestuur dat we krijgen, los van de inhoud, dus qua onderlinge samenwerking? In hoeverre zijn we bestand tegen de uitdagingen die op ons afkomen?

19

Robert van Asten (D66). Persoonlijk heb ik er echt vertrouwen in dat we echt een stabiel nieuw bestuur gaan krijgen. Dat is ook de resultante van de vele maanden die we hierover gesproken hebben. We hebben het idee dat we echt heel diep de inhoud in zijn gegaan om te kijken wat voor problematiek er in deze stad en in de cijfers van de stad zit en hoe we met elkaar die problemen, die ook nog aan de horizon gloren, tegemoet kunnen treden als gezamenlijk bestuur. Ik denk dat de extra tijd die we daarin hebben gestoken, zich de komende jaren echt gaat uitbetalen. De voorzitter. Meneer Van Asten zet zijn betoog voort. Robert van Asten (D66). Ik heb gezegd dat wij druk bezig zijn met het afronden van een akkoord. We hopen dat zo spoedig mogelijk te kunnen presenteren. We zijn nog niet klaar. Daarom hopen we, mocht deze raadsvergadering vanavond tijdig afgelopen zijn, ook die tijd nog te kunnen pakken. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik concludeer over dit debat dat de heer Van Asten hier een lacherige sfeer staat te scheppen en geen antwoorden geeft op de vragen en dat we nog steeds niet weten of de heer Donner hier nog verantwoording af komt leggen of niet. Ja of nee is voldoende als antwoord.

Als de heer Donner dat niet doet, wat zijn nu dan de volgende stappen in het proces? En 'aan onderhandelen geef je nooit een deadline' … Het spijt me, maar zoveel onzin heb ik nog nooit gehoord. Robert van Asten (D66). En ik maar hoop putten uit de woorden van het lid Verdonk dat zij niet zuur vanuit de oppositie zou reageren … Ik denk dat dat nog komt. En dan de vraag wat het plan is voor wat we gaan doen op het moment dat wij als onderhandelende partijen een akkoord presenteren. De voorzitter. Mevrouw Verdonk. Robert van Asten (D66). Sorry, dan kan ik geen antwoord geven op de vraag. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik neem aan dat de heer Van Asten dat gewoon straks doet, want zo hoort dat gewoon. Ten tweede: u kunt het definiëren zoals u wil, maar wij zijn en blijven scherp, want dát verdient de stad en niet dit soort lacherige kletspraatjes. Dat zeg ik met een lach, want dat is niet zuur, maar dat is wel de waarheid. Robert van Asten (D66). Laat ik gewoon snel doorgaan. Op het moment dat er een akkoord is gepresenteerd, zal dat ook hier bij de raad liggen. Het is gebruikelijk dat dat dan in de raad wordt gesproken en dat er vervolgens ook een procedure komt over de wethouders die partijen naar voren schuiven. Daar hebben we in deze stad regels voor, met een hele integriteitscommissie. Die namen komen dus niet van tevoren naar buiten.

Op het moment dat de namen er wel zijn, als de integriteitsscan geweest is, zal er nog een hoorzitting volgen met de kandidaat-wethouders. Vervolgens zit er dan via het raadsdebat een nieuw college. Anne Mulder (VVD). Ik kreeg net iets van mevrouw Verdonk waarop staat: 'Gebruiken bij zure oprispingen'. Ik wil dat dus eigenlijk weer teruggeven na het debatje van zojuist. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik denk niet dat dat nodig is, want mijn zuur is alweer weg, maar uw zuur is de komende drie jaar nog steeds aanwezig. Denk daar dus aan. De voorzitter. Krijgt hij dan elke week een nieuw doosje? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Als het nodig is wel, voorzitter. Voor de rest heb ik eigenlijk geen woorden voor de opstelling van de heer Van Asten. De voorzitter. Ik kijk naar de ondervoorzitters, want ik moet twee vragen beantwoorden. Dat wil ik heel snel doen, maar ik durf het niet aan; ik durf er niet op te gokken.

20

Voorzitter: de heer Groenewold. De heer Van Zanen. Voorzitter. Er zijn twee vragen aan mij gericht. Meneer Barker heeft gevraagd of we er nu voor gaan zorgen dat de screening in ieder geval loopt volgens het script. Afgelopen week heb ik in het presidium gezegd dat ik daarvan uitga. Wij weten natuurlijk niet helemaal precies zeker wanneer 'op zeer korte termijn' is, maar de integriteitscommissie streeft ernaar dat de screening heeft plaatsgevonden voordat de namen naar buiten gaan en dat de raad daarover kan beschikken. Ze is met de werkzaamheden begonnen. Ik ga ervan uit dat iedereen zo verstandig is dat, als namen worden genoemd, die personen al gescreend zijn. Want dat is eigenlijk de afspraak; ik denk dat de heer Barker daar ook op doelt. Mevrouw Arp van de SP vroeg hoe het nu gaat in het college. Van de mannen en vrouwen die dit hartstikke moeilijke werk doen en ook nog wethouder zijn, vergt dit inderdaad de grootst mogelijke tact, liefde, geduld en noem maar op. Als ik net als u in de krant lees hoe het allemaal gaat en als ze dan gezellig bij mij, bij de gemeentesecretaris en bij de collega's die niet meedoen aan de onderhandelingen, toch gewoon hun dagelijkse werk moeten doen, denk ik soms weleens: hoe houden ze het vol? Maar ik kan u verzekeren dat dat tot nu toe goed gaat. Ze zijn zich zeer bewust van de situatie waarin het college, het huidige college, zich bevindt.

Het heet niet formeel 'demissionair', maar het is natuurlijk wel een beetje demissionair. Mijn rol is om erop toe te zien dat de onderhandelingen niet het college binnenkomen, dat het college gewoon zijn werk doet, dat de stemming goed blijft en dat zeg ik een beetje als uw voorzitter, maar ook als burgemeester van de stad - dat ze een beetje opschieten. Punt. Lesley Arp (SP). Een verhelderende vraag. Ik meen in het AD te hebben gelezen dat de burgemeester ook is aangeschoven bij een crisisoverleg. Ik vraag me af of dat inderdaad een rol is die hij momenteel ook inneemt met het oog op het langzaam verlopen van de onderhandelingen. De heer Van Zanen. U bedoelt dat daar ook een causaal verband tussen is. Nee, ik word met enige regelmaat op de hoogte gesteld, eerst door de heer Donner en nu - dat zijn mijn woorden - door de vertegenwoordiger van de grootste partij in de onderhandelingen. Maar ik ben niet bij een crisisoverleg geweest. Nee, tot die hoogte ben ik niet gestegen. Ik ben niet bij een crisisoverleg geweest. Ik heb het wel gelezen in de krant, maar dat is onjuist. De voorzitter. Ik zie geen interrupties meer. U was ook aan het einde van de beantwoording gekomen. Is er behoefte aan een tweede termijn? Dat is niet het geval. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Ik schors heel even om de burgemeester weer voor te laten zitten.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. Voorzitter: de heer Van Zanen. De voorzitter. We zullen aan het einde van de vergadering en na een korte schorsing vanavond stemmen over de motie van de heer Kruis.

Aan de orde is: H.

Proces programmabegroting 2023-2026 (RIS313029).

De beraadslaging wordt geopend. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. In de krant hebben we gelezen dat het college de begroting volgende week niet gaat presenteren, hoewel die afspraak was vastgelegd. Waarom roept het college 21

dit eerst in de krant en informeert het daarna de raad? In dit stuk wordt gesuggereerd dat de provincie dit wil, maar de provincie heeft toch niet gezegd dat er geen begroting gepresenteerd mag worden? Ze heeft alleen gezegd dat ze liever een totale begroting aan het eind van de rit ontvangt. Klopt dat? Is de wethouder bereid de technische begroting daarom wel naar de raad te sturen, zodat ook de oppositie hier zicht op heeft? Kan de wethouder verder ingaan op de precieze planning van de begroting? Wanneer moet deze bij de provincie liggen? De wethouder suggereert dat er een paar weken uitstel is, maar dat is qua planning natuurlijk eigenlijk onzin. Stel dat volgende week het coalitieakkoord is gepresenteerd, dan zal het college op z'n vroegst eind september zijn geïnstalleerd. Ik neem aan dat het nieuwe college dan die begroting zal moeten presenteren. Klopt dat? Want dan zou ergens in december de raadsbehandeling zijn; dat is dan een heel stuk later dan afgesproken.

Dus graag een reactie: is ook de provincie hiermee akkoord? Wat zijn verder de gevolgen van het uitstellen van het aannemen van de begroting voor de inwoners van Den Haag? Worden specifieke keuzes niet gemaakt waardoor ze uiteindelijk niet meer kunnen plaatsvinden? Of moeten mensen bijvoorbeeld afwachten of subsidieregelingen nog doorgaan? Specifiek een vraag aan wethouder Kapteijns hierover: wanneer is de uiterlijke datum waarop een besluit moet worden genomen om dit jaar de winteropvang weer plaats te laten vinden? De Partij voor de Dieren zou het zeer slecht vinden als door het formatiecircus uiteindelijk mensen in de winter geen dak boven hun hoofd hebben. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Bij de bespreking van de programmarekening op 7 juni heb ik de wethouder Financiën expliciet gevraagd of de planning die het college zelf had opgesteld, nog gold. Daarop antwoordde de wethouder Financiën: 'Ja, die geldt. Ook als er geen nieuw college is, geldt de planning nog steeds. Dat betekent dat op 13 september de begroting wordt aangeboden. Daarna krijgen we technische vragen, de bespreking in de commissie en het hele proces, zodat de raad uiteindelijk een begroting vaststelt en dan naar de provincie stuurt.' Nu las ik opeens in de krant dat de planning niet wordt gehaald. Ik weet nog steeds niet of dat klopt, maar inmiddels is er de brief.

Dan zegt u: 'We hebben met de provincie gesproken en nu hebben we opeens geen planning meer.' Wanneer heeft u met de provincie gesproken? Waarom heeft u de raad of de voorzitter van de commissie Bestuur niet direct geïnformeerd en waarom heeft u niet met hem naar de planning gekeken? Want nu zegt u in uw laatste brief dat we zo snel mogelijk een geactualiseerde planning krijgen. Dat betekent dat er nu geen planning is. Ik heb altijd geleerd dat je altijd alles kunt plannen. Als je niet kunt plannen, weet je gewoon niet waar je mee bezig bent. Mijn verzoek aan de wethouder is dus: als u geen nieuwe planning heeft, hou dan vast aan de huidige planning, want daar had u al rekening mee gehouden. Dat is zorgvuldig bestuur. Nu is de hele stad in onzekerheid. De gemeentelijke organisatie weet niet waar zij aan toe is. De raad weet niet waar hij aan toe is. Al die organisaties en instellingen die afhankelijk zijn van de gemeente Den Haag, weten ook niet waar zij volgend jaar aan toe zijn. Hou dus vast aan de huidige planning of kom vandaag met een nieuwe planning, gewoon met een harde datum en niet met 'enige tijd', want dat kan bij deze onderhandelaars nog maanden duren. Dus gewoon een harde datum. Lesley Arp (SP). Voorzitter. De brief die we nu bespreken over de begroting, komt niet geheel als een verrassing, want een aankondiging van deze brief stond in het AD van 31 augustus.

Daarom een paar vragen. Allereerst sluit ik me aan bij de vraag van de heer Guernaoui: wanneer heeft het overleg met de provincie hierover plaatsgevonden en waarom heeft men er toen niet voor gekozen om de raad direct over het vervolgproces te informeren in plaats van een soort teaser in het AD te laten plaatsen? Ik sluit me ook aan bij de vragen van collega Barker, met name over wat dit betekent voor de stad en de winteropvang, maar ik ben ook benieuwd wat dit betekent voor de raad en of wij voldoende tijd krijgen om onze controlerende rol te gaan uitoefenen en de begrotingsbehandeling niet hoeven af te raffelen. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Dank aan de leden van de raad voor de gemaakte opmerkingen en de gestelde vragen. De begroting is natuurlijk een ontzettend belangrijk product. Dat moeten we dus goed doen en ook zorgvuldig.

22

U heeft de door mij gestuurde brief gelezen. Misschien is het goed als ik ook vertel over het proces dat we hebben doorlopen, want dat is door een aantal van u gevraagd. Zoals u heeft gehoord, hebben de onderhandelaars op 8 juli bekendgemaakt dat er pas na de zomer een coalitie viel te verwachten. Daardoor is het niet mogelijk om uiterlijk 15 november een beleidsrijke door de gemeenteraad vastgestelde begroting bij de provincie aan te leveren. Daarop is ambtelijk contact gezocht met de provincie om daar te vragen wat de gevolgen zijn voor de begroting, wat dit betekent voor de inhoud van een eventuele technische, beleidsarme begroting en wat dan de praktische gevolgen zijn. Vervolgens heeft de provincie gezegd dat de voorkeur uitgaat naar een beleidsrijke begroting, dus inclusief de uitkomsten van het coalitieakkoord. De provincie gaf daarbij ook aan dat de termijn verlengd kon worden zonder dat dat zou leiden tot praktische gevolgen voor de gemeente. Iedereen heeft dus liever een beleidsrijke begroting dan een beleidsarme begroting. Ik heb ook zelf overleg gehad met de gedeputeerde, de heer Zevenbergen. Dat hebben we gedaan op 25 augustus. In dat overleg gaf de gedeputeerde aan dat wij, omdat de coalitievorming in Den Haag langer duurt dan waarvan uit werd gegaan, toestemming krijgen om de begroting later aan te leveren.

Een voorwaarde is wel dat de provincie voldoende tijd heeft om de begroting te beoordelen en haar besluit over het toezichtregime voor 2023 voor 1 januari 2023 aan de raad kenbaar te maken. Robert Barker (PvdD). Wanneer is dan de deadline van de provincie? Wethouder Mulder (VVD). Een harde deadline … De provincie wil kunnen besluiten voor 1 januari. We hebben dus een paar weken uitstel kunnen krijgen. Volgens ons is dat, als dat lukt, genoeg om de begroting tijdig in te dienen. Een harde deadline is er dus niet, maar het moet uiterlijk in december. We hebben dus tijd; daarmee kom ik ook op andere vragen. Als er een coalitieakkoord is, kunnen we ook een nieuwe planning maken voor de begroting. We proberen dan ook rekening te houden met de gebruikelijke doorlooptijd in de raad, zodat de raad de Algemene Beschouwingen kan houden, vragen kan stellen, commissiebehandelingen kan inplannen et cetera. Op die verdere planning kom ik graag direct terug als er een akkoord is: hoe kunnen we de begroting bespreken en welke planning hoort daarbij? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dat betekent dat de wethouder Financiën wacht op de onderhandelende partijen. Die hebben nog steeds geen duidelijkheid gegeven over wanneer zij met dat akkoord komen. 'Op zeer korte termijn' kan dagen, weken of maanden zijn. Daar hebben ze helaas geen antwoord op gegeven.

Misschien heeft u dat antwoord wel gekregen. We zitten te wachten en intussen kunnen wij ons werk niet doen, want u moet ook rekening houden met de planning voor de raad. Er zijn allemaal commissievergaderingen ingepland en er zijn raadsbijeenkomsten ingepland. Alles moet gaan schuiven. Wethouder Mulder (VVD). Wat de heer Guernaoui zegt, klopt: alles moet gaan schuiven. Maar de verwachting is - dat is vandaag ook eerder gedeeld - dat er op korte termijn een akkoord is. Dat verwerken we in de begroting en dan kun je een volwaardig begrotingsdebat voeren met een begroting die beleidsrijk is. Volgens mij is het ook een voordeel voor de raad om het zo te kunnen doen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hart voor Den Haag begrijpt absoluut de meerwaarde van een volwaardige begroting. Alleen is dat nu dus nog totaal onduidelijk, want u kunt mij ook niet aangeven wat de termijn is en wanneer wij de begroting krijgen. Wij willen graag duidelijkheid over wanneer wij de begroting krijgen, zodat wij de behandeling kunnen voorbereiden. Dan krijgt u ook een zorgvuldig debat over die begroting. Wethouder Mulder (VVD). Ik ga in op de precieze woorden van de heer Guernaoui. Hij zei dat het 'totaal onduidelijk' is. Volgens mij is het niet totaal onduidelijk, want er is gezegd dat er binnen afzienbare tijd een coalitieakkoord is, dat dan verwerkt kan worden in de begroting.

Het is dus niet totaal onduidelijk. De verwachting is dat er op korte termijn een coalitieakkoord is, dat wordt verwerkt in de begroting, zodat u over een beleidsrijke begroting spreekt. Want anders komt u in een situatie waarin u een beleidsarme begroting heeft. Dan is er tegelijkertijd misschien wel een coalitieakkoord en

23

dan gaat u zich afvragen hoe dat zich tot elkaar verhoudt. Dan kunnen we het maar beter in één keer doen. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het college had hier al over nagedacht. Dat zat al in dat voorstel. Blijkbaar is het college opeens gedraaid. Maar u zegt dat het duidelijk is. U zegt: 'binnen afzienbare tijd' en 'op korte termijn'. Maar 'binnen afzienbare tijd' en 'op korte termijn' zijn niet duidelijk, omdat je niet weet wanneer dat is. Dat kan dagen, weken of maanden zijn. Als u zegt dat het binnen enkele dagen is, hebben wij meer duidelijkheid. Maar nu is het totaal onduidelijk. Wethouder Mulder (VVD). Nu gebruikt de heer Guernaoui weer het woord 'totaal'. Nee, 'binnen afzienbare tijd'. Als we dat koppelen aan het feit dat de begroting er 1 januari moet liggen, kunnen we ervan uitgaan dat we, als het coalitieakkoord er binnen afzienbare tijd is, dat netjes kunnen verwerken. Dan hebben we precies het volwaardige debat dat we willen voeren, zeg ik tegen de heer Guernaoui. Natuurlijk moeten we dan ook zorgen dat de planning daarbij aansluit, zodat er een volwaardig beleidsrijk debat is maar ook een volwaardige behandeling van de begroting. Robert Barker (PvdD).

Wanneer moet het coalitieakkoord er zijn om op tijd te zijn om te zorgen dat die raadsbehandeling kan plaatsvinden, zoals de gebruikelijke procedure is? Wethouder Mulder (VVD). Je praat met de provincie en die wil graag de deadline hebben, maar zij zegt ook: het kan ook zijn dat … Kijk, de provincie wil de begroting natuurlijk zo vroeg mogelijk, maar zij wil een beleidsrijke begroting. De provincie zegt dus ook: het komt niet aan op die ene week in december, maar hoe sneller, hoe beter. Ik kan hier dus niet precies 'knippen' wanneer de begroting er moet zijn. De provincie zegt ook dat het aan de gemeenteraad van Den Haag is wanneer de begroting klaar is en dat zij het liefst een beleidsrijke begroting wil. Maar het moet natuurlijk niet langer duren dan een korte termijn, want dan gaan we eroverheen en dan is wel het moment daar voor een andere begroting. Robert Barker (PvdD). De wethouder geeft geen antwoord, want we weten toch gewoon wat de procedures van de raad zijn bij technische vragen en commissievergaderingen en hoelang die procedures duren? Dus wanneer moet het coalitieakkoord voor het college er uiterlijk zijn om het op tijd te verwerken en de procedures van de raad te kunnen volgen? Wethouder Mulder (VVD). U merkt aan mij dat ik probeer zo concreet mogelijk te zijn, maar dat ik het niet op een week wil knippen in de zin van: als het dan niet is, dan dit.

Ik merk dat de provincie een beleidsrijke begroting wil; dat weet ik zeker. Ik kan hier dus een deadline noemen, maar hoe hard is die? Dat kun je ook niet precies zeggen, want dan zegt de provincie: kom toch maar met die beleidsrijke begroting. Maar kort gezegd: het moet ook niet heel lang gaan duren. Mijn gedachte is dus dat ik gewoon zo snel mogelijk … Nee, het college, niet ik. Ja, ik moet het goed zeggen, meneer de voorzitter. Het college komt daar zo snel mogelijk op terug en dan ook met een planning. Robert Barker (PvdD). Tot slot. Is het vanuit het college prima als het nog een paar weken duurt om dan op tijd te zijn voor alle raadsprocedures en voor de provincie? Wethouder Mulder (VVD). Dat staat ook in de brief: het college zet erop in om de termijnen van de begrotingsbehandeling door de raad intact te laten. Dat is het streven, want volgens mij wil iedereen dat we de begroting gewoon goed en zorgvuldig kunnen behandelen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Is dat het streven of is dat noodzakelijk, een eis? Wat de raad betreft is het een eis, want 'ernaar streven' betekent ook dat u het kunt wijzigen. Wethouder Mulder (VVD). Wat de raad zegt, knoopt het college goed in zijn oren.

24

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als het college met die planning komt, is die dan afgestemd met de raad of met vertegenwoordigers van de raad? Wethouder Mulder (VVD). Natuurlijk wordt er, zoals gebruikelijk en zoals volgens mij ook bij de huidige planning is gebeurd, contact gezocht met de raad. Hoe je een begroting gaat behandelen, doe je in gezamenlijkheid. De voorzitter. En met de griffie en het presidium, want ook in het presidium hebben we al een enkele vingeroefening gehad. Ik kijk even naar de voorzitter van het presidium. Ik ga niet buiten mijn boekje, maar we kunnen redelijk uitrekenen hoelang het duurt voordat wij als raad erover kunnen spreken. Dus ik snap uw positie ook, wethouder. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik zou graag willen schorsen, een kwartiertje, om even met mijn fractie te praten over de planning. De voorzitter. Zullen we het debat even afmaken of in ieder geval de bijdrage van meneer Mulder? Is dat niet handiger? Hij is nog niet klaar, denk ik. Daarna krijgt u gewoon tijd voor een schorsing. O, meneer Mulder is klaar. Dan gaan we nu schorsen. De vergadering wordt van 15.00 uur tot 15.17 uur geschorst. De voorzitter. Ik kijk naar meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter.

Het vaststellen van de begroting is misschien de belangrijkste taak van de raad, maar de wethouder Financiën weigert met een planning te komen voor de begrotingsbehandeling. Daarom het verzoek aan het presidium om een nieuwe planning te berekenen met fatale termijnen waarop het college óf een inhoudelijk volle begroting moet aanleveren óf een technische begroting en om in die planning rekening te houden met de tijd die de gemeenteraad nodig heeft en ook met de planning die al gemaakt is, zodat we dit op een zorgvuldige manier doen. Dit betekent dat je ergens vanuit december gaat rekenen, want dan moet er iets liggen richting de provincie. We hebben ook een verzoek aan de voorzitter van de gemeenteraad voor een reflectie op wat er nu gebeurt met een proces waar we duidelijke afspraken over hebben en waar we continu om hebben gevraagd en dat nu opeens eenzijdig door het college wordt veranderd. De voorzitter. Daar zal ik straks net als de voorzitter van het presidium op reageren. Nu gaan we het in de goede volgorde doen. Wethouder Kapteijns zou nog een antwoord geven; dat vergaten we zojuist. Ik geef hem nu eerst de gelegenheid. Ik stel voor dat zowel de voorzitter van het presidium als ikzelf hier iets over zullen zeggen. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Er is mij een vraag gesteld over de winteropvang voor dak- en thuislozen.

We hebben natuurlijk de winterkouderegeling; dat is een wettelijke taak, die het college sowieso gaat uitvoeren, evenals het nieuwe college. Waar we het hier vooral over hebben, is de permanente winteropvang. Het is aan een nieuw college om daarover te besluiten. Het huidige college houdt er rekening mee dat deze vraag komt. Er is nu nog voldoende tijd om dat voor te bereiden. Robert Barker (PvdD). Hoeveel tijd is er nodig om dat goed tot stand te brengen, zodat die opvang in de winter echt plaatsvindt? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat is natuurlijk afhankelijk van een heleboel factoren, onder andere de locatie, maar het flauwe antwoord is: ervan uitgaande dat het 1 november open moet, moet dat voor 1 november. Robert Barker (PvdD). De wethouder zegt dus: als we voor 1 november zeggen dat we akkoord gaan met de winteropvang, gaat het college ervoor zorgen dat niemand dan 's nachts in de kou slaapt. 25

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Er slaapt niemand in de kou. Daar begon ik mee; dat is de winterkouderegeling. Die gaan we sowieso doen. We hebben ook een permanente winteropvang, waar u het over heeft. Dat is aan een nieuw college. Als die 1 november in moet gaan, moet dat voor 1 november besloten worden. De voorzitter. Ik kijk naar de voorzitter van het presidium. Ik weet niet of er overleg mogelijk is geweest. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter. Dank voor de vraag van Hart voor Den Haag, die volgens mij heel begrijpelijk is. Ik kan me de zorg die u en volgens mij veel partijen in de raad hebben, dus goed voorstellen. Ik zou het volgende willen voorstellen. Ik denk dat het belangrijk is om ruggenspraak te hebben met de andere leden van het presidium over hoe we dit z.s.m. aan de vork prikken en hoe we dit kunnen uitzoeken. Ik snap de vraag om een nieuwe planning te maken heel goed. Misschien moeten we daar nog iets voor uitvragen of uitzoeken. Ik zou dus willen aangeven dat ik het hier zo snel mogelijk over heb in het presidium en dat ik zo snel mogelijk bij de raad terugkom met een overzicht. Ik zie dat u ook nog een vraag heeft, maar ik voeg nog iets toe, want u zei ook dat de raad voldoende tijd moet hebben om die begroting zorgvuldig te kunnen behandelen. Daar ben ik het volledig mee eens. Volgens mij hoort dat ook zo en verdienen de raad en ook de begroting dat.

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank u wel voor deze heldere en mooie beantwoording. Kunt u iets van een termijn aangeven? Maandag, dinsdag? Chris van der Helm (VVD). Ik had die vraag natuurlijk verwacht. 'Zo snel mogelijk' is een flauw antwoord, maar het zou heel mooi zijn als het volgende week gewoon lukt. Op korte termijn; nee, het zou heel mooi zijn als het volgende week lukt. Voorzitter: de heer Van der Helm. De heer Van Zanen. Voorzitter. Ik snap de vraag van de heer Guernaoui, maar in lijn met wat ik eerder vanmiddag tegen mevrouw Arp zei, haal ik de rollen even uit elkaar. U heeft wethouder Mulder namens het college horen aangeven welke ruimte er wel of niet is bij de provincie. Vervolgens heeft u van de wethouder gehoord dat het huidige college er alles aan zal doen om een beleidsrijke begroting te maken, omdat dat ook in het voordeel is van de raad. Maar daarmee is natuurlijk niet uit te sluiten dat er toch een moment ontstaat waarop het huidige college een beleidsarme begroting maakt, omdat wij nog één onzeker aspect hebben, namelijk wanneer het coalitieakkoord er is. Maar dat is ook wat u zei en wat u net ook de voorzitter van het presidium hoorde zeggen. Daar zal ik als voorzitter op letten. Ik ben het als voorzitter van het college eens met wat de wethouder heeft aangegeven, namelijk dat de voorkeur moet uitgaan naar een beleidsrijke begroting.

Dat gezegd hebbende zal ik er als voorzitter van de raad op dinsdagochtend en soms ook in het begin van dinsdagmiddag ook op toezien dat de voor de raad geldende gebruikelijke termijnen voor het indienen van technische vragen, voorrondes, commissiebehandelingen et cetera worden gehanteerd. Ik kan dat niet helemaal garanderen, omdat het college natuurlijk besluit. Dan moeten we even klutsen: hoe zitten we met die data en wat betekent het verspringen hiervan? We hebben natuurlijk die herfstvakantieweek. Dat moet in den redelijke. Ik vind - dat is een gewaagde uitspraak dat als de partijen die het nieuwe college vormen, er enige tijd over doen, ook de raad er enige tijd over mag doen om dat prachtige werk, zoals ze het ongetwijfeld zullen beoordelen, in alle rust en redelijkheid te kunnen beoordelen. Daar zal ik op toezien. Ik heb de voorzitter van het presidium zojuist gehoord: hij gaat ervan uit dat we daar de komende week, het liefst begin komende week, duidelijkheid over hebben. Dat vind ik een redelijke vraag vanuit de gemeenteraad. De voorzitter. Is er nog behoefte aan een tweede termijn? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank voor beide beantwoordingen. Geen behoefte aan een tweede termijn. 26

De voorzitter. Helder. De beraadslaging wordt gesloten. Voorzitter: de heer Van Zanen. De voorzitter. Volgende week komt er dus nieuws.

Aan de orde is: I.

Wateroverlast Keizerstraat (RIS312164).

De voorzitter. Het woord is aan de heer Bom van Hart voor Den Haag, voor zijn maidenspeech. Meneer Bom, zet 'm op! De beraadslaging wordt geopend. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Een maidenspeech is natuurlijk leuk. Ik ben blij dat het niet twee jaar duurt, want soms hoor je weleens dat mensen pas na twee jaar aan de beurt zijn. Zo erg is het gelukkig niet, maar het is wel een beetje apart om hier voor het eerst te staan. Dat vind ik leuk. Ik had eerlijk gezegd niet verwacht dat mijn maidenspeech nog vóór het nieuwe college zou zijn, maar daar ziet het wel naar uit. Het gaat vandaag over de Keizerstraat. Ik ben erg blij dat de maidenspeech daarover gaat. Ik had me bij Raad in de Stad door Martijn Beekman, de fotograaf, laten fotograferen in de Keizerstraat, want die gaat me aan het hart. Ik ben daar graag en vaak. Het is natuurlijk ook een beetje waar het koninkrijk überhaupt is ontstaan. In 1813 - Martini weet het nog goed - is de koning daar binnengekomen. De voorzitter. Hij ziet er goed uit, hé, die Martini? Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ja, die blijft potent, hoor. Waar nu de YMCA zit, is het koninkrijk althans, de aanzet tot het koninkrijk - eigenlijk min of meer begonnen. Dat weet niet iedereen in Den Haag. Ik vind dat we dat qua imago wel een beetje meer mogen vermarkten, zeg maar. Het is een potentiële parel.

Waarom hebben we het daar vandaag over? We hebben best wel wat tijd verloren met het vorige agendapunt. Ik ga het dus een beetje samenvatten voor de mensen die de commissievergadering niet hebben meegemaakt; ik zal het niet herhalen. Het is eigenlijk heel simpel: er is een enorme operatie gepland om wateroverlast tegen te gaan in de Keizerstraat. Met die operatie zijn de ondernemers niet blij, maar drie bewoners hebben erop aangedrongen. Die hadden ook echt enorme wateroverlast; ik snap dat dus ook wel. Maar de ondernemers hebben al in december vorig jaar gezegd dat de wenselijkheid en de proportie niet helemaal stroken met hoe het zou moeten. Dat heeft te maken met het feit dat er twee jaar corona heeft plaatsgevonden. Daarom is er weinig vet op de botten, zoals dat zo mooi heet. In dat opzicht hadden wij hier vandaag eigenlijk willen pleiten voor een jaar uitstel van al die werkzaamheden. Maar ik ga het kort houden. Afgelopen donderdag was er een inloopavond in de Keizerstraat. Daar waren alle instanties bij elkaar. Eigenlijk was dit een inloopavond die vooraf had moeten plaatsvinden; dan had iedereen keurig zijn zegje kunnen doen. Er is geen overleg geweest met de ondernemers, zoals het college zegt, want het is geen overleg geweest. Het was mededelend; het was dus zendend en niet ontvangend. Dat is de grootste problematiek bij die ondernemers.

De aannemer was er en de architect was er. Er bleek ook enige beweging merkbaar te zijn, bijvoorbeeld over: waar te beginnen met die werkzaamheden, zodat de plekken waar de terrassen zijn, het eerst klaar zijn? Dat vond ik hoopvol. In dat kader heb ik een motie gemaakt om dit min of meer te bekrachtigen. Dat is de motie Help de ondernemers in de Keizerstraat, met als dictum: verzoekt het college zo snel mogelijk in overleg te treden met ondernemers over de voortgang van het project, om te zorgen voor steun bij het aanbrengen van noodzakelijke voorzieningen - dat heeft te 27

maken met onder meer een keerklep en dergelijke - in overleg met de aannemer en ondernemers te zorgen voor het beperken van de overlast voor het winkelend publiek en de raad over de uitkomsten te informeren. De motie is medeondertekend - het kan dus wél - door Dennis Groenewold van D66, Alexander Roep van de VVD, Judith Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en Sebastian Kruis. Ik heb nog een tweede motie over de kop van de Keizerstraat. De kop van de Keizerstraat bij het strand is eigenlijk al jaren een doorn in het oog van iedereen. Die is altijd een beetje achenebbisj, zou ik bijna zeggen. Het is gewoon niet leuk. Er zijn plannen om dat aan te pakken. Er zijn vier ontwerpen, maar er is nog niks gekozen. Ik maak mij dus zorgen of datgene wat de wethouder min of meer heeft toegezegd, gaat lukken, namelijk dat die werkzaamheden aan de kop van de Keizerstraat worden geïntegreerd in het hele project. Want anders hebben die ondernemers na zes maanden ellende, waarin het van gevel tot gevel openligt, wéér een onbereikbare straat. Dat willen we natuurlijk niet. Wij willen heel graag dat er wordt geïntegreerd. Dat willen we graag vastleggen. De motie heet: De kop van de Keizerstraat meepakken.

Het dictum luidt: verzoekt het college de keuze voor het uiteindelijke ontwerp met grote spoed te behandelen, zodat de werkzaamheden aan de kop van de Keizerstraat bij de overige werkzaamheden worden betrokken, in overleg met de aannemer en ondernemers te zorgen voor het beperken van de overlast voor het winkelend publiek en de raad over de uitkomsten te informeren. Deze motie is medeondertekend door Alexander Roep van de VVD en Judith Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP. Dat was het. Was het vier minuten? Ik heb geen idee; ik heb de tijd helemaal niet bijgehouden, totaal niet. De kop is eraf, zullen we maar zeggen. Ik zou zeggen: namens de Keizerstraat hartelijk dank. (Geroffel op de tafels) De voorzitter. Door de heer Bom, daartoe gesteund door de heer Roep, de heer Groenewold, de heer Kruis en mevrouw Klokkenburg, wordt de volgende motie (I.1 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.1 Hart voor Den Haag Help de ondernemers in de Keizerstraat De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op donderdag 8 september 2022, ter bespreking Wateroverlast Keizerstraat (punt M, RIS 312164) Constaterende, dat: • er een grootscheepse operatie is gepland in de Keizerstraat en omliggende straten om wateroverlast in de toekomst te voorkomen; • deze operatie minstens voor 6 maanden ernstige overlast zal geven in de Keizerstraat voor bewoners en ondernemers. Overwegende, dat: • de gevolgen voor de ondernemers door beperkte bereikbaarheid en onaantrekkelijk aanzicht enorm zullen zijn; • de communicatie en participatie in de aanloop naar de uitvoer van deze operatie ernstig tekort is geschoten; • een nieuw mislukt seizoen de ondernemers - na enkele zware Corona jaren - in grote financiële problemen zal brengen. Verzoekt het college: • zo snel mogelijk in overleg te treden met ondernemers over de voortgang van het project, om te zorgen voor steun bij het aanbrengen van noodzakelijke voorzieningen; • in overleg met de aannemer en ondernemers te zorgen voor het beperken van de overlast voor het winkelend publiek; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. 28

De voorzitter. Door de heer Bom, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg, wordt de volgende motie (I.4 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.4 Hart voor Den Haag Kop van de Keizerstraat meepakken De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op donderdag 8 september 2022, ter bespreking Wateroverlast Keizerstraat (punt M, RIS 312164) Constaterende, dat: • er een grootscheepse operatie is gepland in de Keizerstraat en omliggende straten om wateroverlast in de toekomst te voorkomen; • er plannen zijn voor de aanpak van de ‘Kop van de Keizerstraat’, die de entree van de straat aantrekkelijker moet maken • deze plannen nog in een ontwerpstadium zijn. Overwegende, dat: • de gevolgen voor de ondernemers door beperkte bereikbaarheid en onaantrekkelijk aanzicht door de irrigatiewerkzaamheden enorm zullen zijn; • wethouder en ambtenaren hebben aangegeven de werkzaamheden aan ‘de kop van de Keizerstraat’ te integreren in de grootscheepse operatie, zodat de straat niet wéér open moet na afloop van de irrigatie werkzaamheden. Verzoekt het college: • de keuze voor het uiteindelijke ontwerp met grote spoed te behandelen, zodat de werkzaamheden aan ‘de kop van de Keizerstraat’ bij de overige werkzaamheden worden betrokken; • in overleg met de aannemer en ondernemers te zorgen voor het beperken van de overlast voor het winkelend publiek; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Alexander Roep (VVD). Voorzitter.

Meneer Bom, gefeliciteerd met uw maidenspeech! De ondernemers in de Keizerstraat zitten met de handen in het haar. De straat gaat voor zes maanden op de schop en de eerste berichten over vertraging hebben de ondernemers al bereikt. Een paar maanden na de dag waarop het aflossen van de coronaschuldenberg begonnen is en de energierekening het water sneller richting de lippen doet rijzen dan een extreme regenbui die eens in de zoveel jaar de kelders van de Keizerstraat blank zet, uitgerekend dan gaat de straat ook nog even voor zes maanden op de schop. Daarna gaat de gemeente nog even de infrastructuur rondom de Keizerstraat aanpakken; weer niet bereikbaar. De ondernemers zijn niet goed genoeg of zelfs helemaal niet betrokken bij het hoe, wat en wanneer van de geplande werkzaamheden. Als je zorgt dat de communicatie goed is en alles in overleg wordt georganiseerd, is er geen probleem. In dit soort casussen is de bottleneck zo goed als altijd de communicatie. Als je als gemeente in gesprek gaat, open en bereikbaar bent, de verschillende opties duidelijk uitlegt en vooral ook luistert naar wensen en bezwaren van de ondernemers en in gesprek gaat, maak je de kans bijzonder klein dat we er hier in de raadzaal nog een keer over moeten debatteren. Ik ben benieuwd naar een reflectie van de wethouder op het participatieproces en waar de wethouder verbeterpunten ziet voor de toekomst.

Tijdens het commissiedebat verwees de wethouder meermaals naar de nadeelcompensatieregeling. Deze regeling staat niet bekend vanwege het laagdrempelige aanvraagproces en gulle uitkomsten. Dat baart mijn fractie zorgen. Wat nou als blijkt dat de ondernemers van de Keizerstraat niet in aanmerking komen voor de door het Rijk in beton gegoten 29

nadeelcompensatieregeling? Gaat het college dan opnieuw in gesprek met de ondernemers om te kijken of wellicht op een creatieve manier alsnog soelaas geboden kan worden? De ondernemers maken zich ernstig zorgen over het aanvragen van de nadeelcompensatieregeling. Ik zal straks dan ook samen met de collega's Bom, Groenewold en mevrouw Klokkenburg-Reedeker een motie indienen die het college verzoekt ambtelijke ondersteuning te bieden vanuit het ondernemersportaal. Wat kan er nou moeilijk zijn aan het invullen van een formuliertje, kun je je afvragen. Een samenvatting van wat de ondernemer moet aanleveren: de winst- en verliesrekeningen van de afgelopen drie jaar, drie jaar btw-aangiften, per maand gespecificeerd, de omzetcijfers en maandelijkse btw-aangiften van het jaar waarin de schade is ontstaan, een rekening van de schade; zo kan ik nog wel even doorgaan. Ze hebben er in de Keizerstraat gelukkig wel een maand of zeven fulltime de tijd voor om alles bij elkaar te krijgen; dat zeg ik met enig sarcasme. Ik kan u vertellen dat ik over enige expertise beschik ten aanzien van dit soort regelingen. Ik heb wat ervaring opgedaan tijdens de coronacrisis en ik zie nogal wat beren op de weg als ik op de site van de gemeente lees wat er nodig is om een aanvraag te doen.

Zonder je accountant aan het werk te zetten en de daarbij behorende factuur te betalen, ga je de eerdergenoemde papieren niet een-twee-drie op tafel krijgen. De ondernemers gaan kosten maken om de aanvraag te doen; dan praten we niet over een paar tientjes. En dan hebben ze nog niet eens de zekerheid dat ze in aanmerking komen. Daarom nogmaals de oproep om mee te denken in kansen en mogelijkheden, niet in wat er allemaal niet kan; daar is niemand mee geholpen. Mij is verteld dat er binnenkort een nieuwe beleidsregel komt over de nadeelcompensatie. Ik kan niet wachten me daarin vast te bijten. Tot die tijd ga ik ervan uit dat het college er alles aan zal doen om de ondernemers van de Keizerstraat te helpen waar het kan en de communicatie en participatie rondom de geplande werkzaamheden met een factor 100 te verbeteren. Zoals aangekondigd dien ik bij dezen mijn motie in, die mede wordt ingediend door de heer Bom, de heer Groenewold en mevrouw Klokkenburg-Reedeker. Het dictum luidt: verzoekt het college bij de aanvraag van nadeelcompensatie ambtelijke ondersteuning te bieden vanuit het ondernemersportaal. De voorzitter. Door de heer Roep, daartoe gesteund door de heer Bom, de heer Groenewold en mevrouw Klokkenburg, wordt de volgende motie (I.2 VVD) ingediend:

Motie I.2 VVD Ondersteun ondernemers in de Keizerstraat De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 september 2022, ter bespreking van agendapunt I Wateroverlast Keizerstraat (RIS312164). Overwegende, dat: • een sterk MKB nodig is om over het vestigingsklimaat te beschikken dat de gemeente Den Haag nastreeft. • de gemeente Den Haag verantwoordelijk is voor het creëren van de omstandigheden waarin ondernemers kunnen ondernemen. • de helft van de Haagse banen voortkomt uit het MKB. • ondernemers recht hebben om bij (omzet)schade door toedoen van de overheid een beroep te kunnen doen op de nadeelcompensatie regeling. Constaterende, dat: • ondernemers in de Keizerstraat inkomsten mislopen doordat minder klanten een bezoek kunnen brengen aan hun bedrijven vanwege de door het college verordende werkzaamheden. • de ondernemers in de Keizerstraat niet goed genoeg zijn betrokken bij de uitvoering van de werkzaamheden. • de werkzaamheden in de Keizerstraat nu al met minimaal een maand uit gaan lopen. • ondernemers door hun reserves heen zijn door de coronacrisis. • ondernemers aangeven dat ze moeite hebben met het proces rondom het aanvragen van nadeelcompensatie.

30

Verzoekt het college: • bij de aanvraag van nadeelcompensatie ambtelijke ondersteuning te bieden vanuit het ondernemersportaal. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Dennis Groenewold (D66). Voorzitter. Gefeliciteerd, meneer Bom. Dat was een goede maidenspeech. Het was goed om die te horen. Uw passie voor de Keizerstraat deel ik volledig. Ik wil u ook danken voor de samenwerking op het punt van uw moties, die wij mede hebben ondertekend. Die samenwerking heb ik als zeer prettig en constructief ervaren. Laten we dit de komende vier jaar gewoon volhouden, zou ik zeggen, want het was nodig dat we hier als raad aan de bel trokken. Ondernemers gaven aan dat er inderdaad wateroverlast wordt ervaren, door hen en ook door bewoners, maar dat zij ook zorgen hebben over de toekomst en over wat de opbreking van de weg gaat doen en gaat betekenen. Ik was net als u, meneer Bom, en vele Scheveningers bij die avond in de kerk. Dat was al de tweede keer dat wij samen in de kerk waren; dat valt mij op. Ik vond het ook een hele goede avond. Ik kreeg daar positieve signalen. Het was echt een avond waarvan ik denk: zo moet je dat als gemeente vaker organiseren. Ik merkte ook aan ondernemers dat een hoop van hun zorgen deels werden weggenomen.

Uiteindelijk zal natuurlijk tijdens die bouwwerkzaamheden moeten blijken hoe erg de impact gaat zijn. Waar wij kunnen als raad moeten wij kijken hoe die mensen na die moeilijke periode van corona in de komende periode waarin ook echt iets moet gaan gebeuren aan die wateroverlast, daar niet echte hinder van gaan ondervinden. Vandaar dat we de moties van zowel Hart voor Den Haag als van de VVD hebben ondersteund. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. De heer Bom zei toen ik hierheen liep: 'Mevrouw Klokkenburg was ook in die kerk.' Dat klopt. De mooiste ideeën worden ook in kerken gemaakt. Dus van harte welkom om daar vaker heen te gaan, zou ik willen zeggen. De geplande werkzaamheden aan de Keizerstraat zijn een voorbeeld van een situatie waarin een gemeente onvoldoende samenwerkt met omwonenden en ondernemers om tot een goede oplossing te komen. Nu de schop echt in de grond gaat, is het belangrijk dat de ondernemers goed betrokken worden bij de uitvoering en dat de overlast zo veel mogelijk wordt beperkt. Daarom van harte steun van de ChristenUnie/SGP voor de moties van collega's Bom en Roep. Ik hoop van harte dat de wethouder ook lessen trekt uit deze situatie en voortaan eerst met betrokkenen om de tafel gaat voordat zulke ingrijpende maatregelen worden afgekondigd en gepland. Dan de werkzaamheden aan de kop van de Keizerstraat.

Dank voor de brief die we hier vanochtend nog over hebben gekregen, maar het is voor mij nog net niet helemaal duidelijk. Vallen die werkzaamheden aan de kop van de Keizerstraat samen met de infiltratie of sluiten ze op elkaar aan? Als dat laatste het geval is, is daar dan contact over geweest met de ondernemers? De ChristenUnie/SGP is van mening dat de werkzaamheden zo veel mogelijk samen moeten vallen en is daarom van harte mede-indiener van de motie hierover van collega Bom, die ik van deze plek van harte wil feliciteren met zijn maidenspeech. Wethouder Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Dank aan de raad voor de vragen en het debat en uiteraard felicitaties aan de heer Bom voor zijn maidenspeech. We hebben in de commissie de noodzaak van deze ingreep gedeeld, evenals de kracht waarmee het college door de raad middels een motie is opgeroepen om deze werkzaamheden zo snel mogelijk op zich te nemen. We zijn daar als gemeente dan ook uiteraard snel mee aan de slag gegaan. Er werd gesteld dat we dat hebben gedaan op verzoek van drie bewoners. Ik vind dat een beetje vervelend gesteld, want het is natuurlijk niet op verzoek van drie bewoners.

Uit de klimaatstresstesten die we als gemeente doen - u kunt via onze website overigens allemaal via 3D-systemen en dergelijke meekijken hoe dat in z'n werk gaat - is dit gewoon naar voren gekomen als een van de grootste vraagstukken van Den Haag. Het is dus gewoon heel belangrijk dat dit gebeurt. Inderdaad hadden veel huizen en ook ondernemers daar gewoon last van. De motie heeft ons opgeroepen om dit snel te gaan doen. Dat gebeurt nu ook. Nu hoor ik dezelfde

31

raad zeggen: hé, gaat het allemaal niet wat snel? Daarom zijn er een aantal moties ingediend en zijn een aantal vragen gesteld. De reflectie op participatie: een onderdeel van de participatie was inderdaad de bijeenkomst die afgelopen week heeft plaatsgevonden. Ik denk dat dat laat zien dat we er alles aan gedaan hebben om de participatie goed te laten plaatsvinden. Dat was natuurlijk niet de eerste bijeenkomst. We hebben ook een enquête uitgedeeld in de wijk. We hebben gevraagd hoe de wijk het graag wil. We zijn met ondernemers in gesprek gegaan, met name middels de BIZ. Verslagen van die gesprekken heb ik vanochtend vroeg opgestuurd. Excuus voor het late tijdstip; ik had het eerder willen doen, maar het is vanochtend in ieder geval naar de raad gestuurd. Daarin kunt u zien hoe die gesprekken zijn geweest en hoe we als gemeente iedere keer hebben aangegeven graag dat gesprek te willen blijven voeren en graag ook input te willen krijgen van de ondernemers. Mevrouw Klokkenburg vroeg om een duiding bij de brief van vanochtend; naast die verslagen heb ik vanochtend immers ook een brief naar de raad gestuurd. Ik heb die nu even niet voor me, maar de laatste zin luidt ongeveer: we doen er echt alles aan om ervoor te zorgen dat het project bij de kop van de Keizerstraat aansluit bij het project-Keizerstraat. Delen van die operaties vallen samen, maar het sluit erop aan.

Daar doen we alles aan. Dat heeft het college bewust op die manier geformuleerd, omdat we natuurlijk in een tijd leven waarin er grote onzekerheid is over van alles, bijvoorbeeld over de levering van materialen. Dat soort vervelende complicaties daargelaten is het dus het absolute streven van de gemeente om dit aan te laten sluiten om de overlast in ieder geval niet nog een keer te laten plaatsvinden, maar aansluitend daarop. Delen vallen dus samen, maar de overlast zal daarmee dus beperkt worden tot de periode die geschetst is. Daar zullen we in ieder geval alles voor in het werk stellen. Een grotere garantie kan ik daar niet voor geven, maar dit is wat we kunnen doen. Ik zou alle drie de moties willen omarmen. De eerste motie van de heer Bom van Hart voor Den Haag gaat over de steun. Die past in de aanpak die we als gemeente hebben gekozen. Die motie is dus een goede aanmoediging om dat op die manier te doen. De motie over de kop van de Keizerstraat valt natuurlijk samen met de brief die ik vanochtend heb geschreven, maar moedigt ons daar nog extra toe aan en geeft ons ook de gelegenheid om terug te rapporteren of dat ook gaat lukken. Ik heb de stellige hoop dat dat zo is. Daar zal ik dus in de afdoening van die motie op terugkomen. De voorzitter. De heer Bom, voor zijn maidenspeechinterruptie. Coen Bom (Hart voor Den Haag).

Een aanvullende vraag over het voorontwerp dat nog moet worden goedgekeurd. Wat is de termijn daarvoor? Ik wil ook even zeggen dat mevrouw Klokkenburg exact dezelfde motie had als die tweede motie, de motie over de kop van de Keizerstraat. We hebben ze dus samengevoegd. Dat wil ik for the record gezegd hebben. De voorzitter. Ik vond de motie al zo mooi geformuleerd. Nee, dat is flauw. Wethouder Bredemeijer (CDA). Ik zal die termijn even nagaan. Ik denk dat ik het even uit mijn hoofd moet doen. Laat ik daar straks op terugkomen. Ook de laatste motie wil ik omarmen. Die gaat over de hulp die ondernemers krijgen bij het aanvragen van nadeelcompensatie. Het is gewoon een terechte oproep om ondernemers daarbij te helpen. Als de motie wordt aangenomen, zullen we dat dan ook doen. Dus ook die motie wordt omarmd. Wat de vraag van de heer Bom betreft: de ingreep aan de kop van de Keizerstraat is relatief klein ten opzichte van andere projecten die we in deze gemeente doen. Het kost ons als gemeente ook een relatief laag bedrag, in ieder geval onder de € 2,5 mln. Dat betekent dat we daar als college een besluit over kunnen nemen, uiteraard met inachtneming van de wensen die leven om het in één keer te doen, passend bij het project van de Keizerstraat. In Q1 van het volgende jaar zal dat voorontwerp dus zeker klaar zijn.

Ik denk niet dat het per se nodig is om dat dan als voorontwerp nog naar de raad te sturen. Volgens mij is het gebruikelijk dat wij als college daarmee het voorontwerp gewoon vaststellen, dat ter inzage leggen en er vervolgens mee aan de slag gaan. Dat lijkt mij de procedure. Q1 is in ieder geval het antwoord.

32

Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik wil alleen nog even vragen of de ondernemers worden betrokken bij dat ontwerp. Volgens mij was dat wel de planning, zoals ik hoorde tijdens de inloopavond, maar ik wil dat zeker weten. Wethouder Bredemeijer (CDA). Ja, die terinzagelegging of die inspraakprocedure geven we op die manier vorm. Ondernemers worden daar dus zeker bij betrokken, ja. De voorzitter. Er is geen behoefte aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Aan het eind van de vergadering, nadat de vergadering is afgerond, gaat u over de voorgelegde voorstellen stemmen en stemverklaringen afleggen.

Aan de orde is: J.

Voorstel van het college inzake Geluidsmaatregelen Fokker Terminal (RIS312069).

De beraadslaging wordt geopend. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Het is vaste prik om te spreken over bouwblunders. Dat gaan we vandaag wéér doen. Elke keer vragen we ons dan af: hoe kan dat nou? Hoe kan het nou dat we elke keer met bouwblunders geconfronteerd worden? Ik vraag me dus weer af hoe het kan dat de gemeente niet inschat dat een bestemmingsplan implicaties heeft voor haar eigen vastgoed en dat we hier weer geconfronteerd worden met extra geld. Graag een reactie van de wethouder daarop. En weer wil de wethouder er bij zo'n bouwblunder een voorstel snel doorheen duwen zonder dat de informatie daarover op tafel ligt. De commissievergadering daarover was ook warrig; vandaar dat ik een lijst van vragen voor de wethouder heb. Gaat de ondernemer hogere huuropbrengsten doorberekend krijgen? Kunnen de bouwkavels van Binck Blocks, BinckPARK en Linck gedwongen worden mee te betalen? Gaat de ondernemer akkoord met de aanpassingen in de bedrijfsvoering en met het opstellen en indienen van een maatwerkvoorschrift? De wethouder gaf verder aan dat de gemeente eigenaar wil blijven van de Fokker Terminal. Klopt dat echt? Maar voor de Partij voor de Dieren is de verduurzaming natuurlijk eigenlijk het belangrijkste, want we laten een enorme kans op verduurzaming liggen.

Wat gaat de wethouder doen om toch snel te verduurzamen? Alleen geld uitgeven aan geluidsisolatie terwijl de klimaatcrisis en energiecrisis steeds erger worden, is alsof de realiteit in de doofpot wordt gestopt. De Partij voor de Dieren begrijpt de keuze van de wethouder niet om verduurzaming nu te negeren en alleen maar vooruit te schuiven. Hinke de Groot (CDA). We hebben hier in de commissie uitgebreid over gesproken. Ik sluit me ook aan bij de opmerking dat er nog wat onduidelijkheid is, maar in de vragen hoor ik de heer Barker spreken over de energiecrisis. Ik heb hem eerder ook horen zeggen dat we de woningcrisis moeten aanpakken. Nu ligt er een voorstel om geluidsmaatregelen te treffen, zodat de woningprojecten in de buurt door kunnen gaan. Wil de heer Barker dat die woonprojecten worden vertraagd? Robert Barker (PvdD). Volgens mij is dat een valse tegenstelling, want je zou kunnen zeggen dat het college en het stadsbestuur eigenlijk voorop moeten hebben staan dat je op basis van goede informatie een afgewogen keuze maakt en dat je er als gemeente die al problemen heeft qua begroting, niet gewoon rücksichtslos voor kiest om gewoon akkoord te gaan met alles, als er maar woningen worden gebouwd. Volgens mij heb je als gemeente een breder publiek belang en een publieke rol, bijvoorbeeld ook rond de begroting.

Volgens mij is het ook van belang dat de wethouder als de wiedeweerga aangeeft wat het antwoord is op al die vragen. Hinke de Groot (CDA). Ik begrijp dat we idealiter met verduurzamingsplannen meteen een heel perfect plan zouden willen hebben, maar de situatie is volgens mij dat we die niet helemaal hebben. 33

We kunnen juist die woningen gaan bouwen, die beter geïsoleerd zijn en die volgens mij juist iets doen aan het oplossen van de woningcrisis en aan verduurzaming. Wil de heer Barker dan koste wat kost eerst alle informatie boven tafel hebben en het perfecte plan hebben, ook als dat dus betekent dat we geen woningen voor starters en voor de middeninkomens kunnen gaan bouwen? Robert Barker (PvdD). Volgens mij gaat het niet om het hebben van het perfecte plan, want dan hadden we zowat alle plannen van deze wethouder afgeschoten. Volgens mij gaat het erom dat je een gewogen plan hebt met de juiste informatie en dat je daar op het juiste moment over beslist. In dit geval gaat het om gigantische energiekosten. We zitten in een energiecrisis en in een klimaatcrisis en toch kiezen we ervoor om niet te verduurzamen. We weten ook dat we, als we dat nu niet doen, de komende tijd niet gaan doen. Ik denk dat dat een heel slecht plan is. Joren Noorlander (D66). Is meneer Barker het met me eens dat het voorstel gaat over het nemen van geluidswerende maatregelen, dat het fijn is als er een dubbelslag gemaakt kan worden in duurzaamheid met het bedrag dat hier beschikbaar wordt gesteld en dat het niet gaat om het volledig verduurzamen van het gebouw? Ik kan me namelijk voorstellen dat dat een veel grotere investering vergt dan wat nu in het voorstel staat. Robert Barker (PvdD).

Ik ben het met de heer Noorlander eens dat het goed is, meer dan fijn, om echt te verduurzamen. Volgens mij is dat essentieel om de klimaatcrisis aan te pakken. Als zo'n kans zich voordoet om werk met werk te doen, moet je die kans pakken en niet vooruitschuiven, zoals het college nu doet. Joren Noorlander (D66). Ik denk dat het college het niet vooruitschuift. Ik denk dat het college heel goed moet kijken waar het een dubbelslag kan slaan naast het nemen van de geluidsmaatregelen. Zeggen dat het college niks aan duurzaamheid zou doen, vind ik dus overdreven. Ik denk dat we de volgende keer dat we met een investeringsbedrag komen om het te verduurzamen, kunnen praten over wat daar precies voor nodig is, dat we nu moeten kijken waar we juist een dubbelslag moeten slaan en dat we ons niet blind moeten staren op alleen duurzaamheid. Robert Barker (PvdD). Volgens mij klopt de framing van de heer Noorlander nu niet, want als je de stukken goed leest, zie je dat die dubbelslag mogelijk is, maar dat het college er niet voor kiest om die dubbelslag te pakken. Wij zeggen dus: pak die dubbelslag. Als de heer Noorlander dat net als ons vindt, zou het college een ander voorstel moeten doen en als de wiedeweerga aan de slag gaan om die energiebesparing te realiseren. Dat is immers een win-winsituatie, want het is goedkoper en ook gewoon beter voor het klimaat.

Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Welke signalen heeft de Partij voor de Dieren dat de gemeente of de uitbater niet zou willen verduurzamen? Dat is immers de suggestie die een beetje gewekt wordt. Robert Barker (PvdD). Die signalen zijn vrij duidelijk, want dat staat in het raadsvoorstel. Ook in het debat bleek dat de wethouder de kans heeft om te verduurzamen met die dubbelslag. Als je geluidsisolatie toepast, kun je bijvoorbeeld tegelijkertijd duurzame maatregelen nemen. Daardoor zou het veel goedkoper worden, omdat je werk met werk combineert. Dat gaat het college niet doen en dat is heel jammer. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik heb geen flauw idee hoe de Partij voor de Dieren daarbij komt. Het is een monument. Binnen de regels die we met elkaar hebben om met monumenten om te gaan, is een oplossing bedacht om daar geluidswerende maatregelen te nemen. Volgens mij is iedereen gebaat bij verduurzamen: de ondernemer, de gemeente, de gebruikers van die congreslocatie. U haalt hier echt dingen door elkaar. Robert Barker (PvdD). Ik zou de heer Dubbelaar toch aanraden om het stuk te lezen dat nu voorligt en dan Ctrl-F, dus de zoekfunctie, te gebruiken om te zoeken naar 'duurzaamheid'. Daar staat immers 34