RIS312898 Notulen van de raad van 7 juli 2022

De laatste keer en dan gaat u afronden. Ik sta geen interruptie meer toe, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het punt is dat die begroting nu wordt gemaakt. U had vandaag kunnen zeggen: wij willen dit terugzien in de begroting. Als dat door de meerderheid van de raad gesteund wordt, dan is het gewoon geregeld en dan zien we dat terug in de begroting. Ik vind het jammer dat een partij als D66 vandaag niet met moties komt, want dan hadden we een aantal dingen kunnen regelen voor Laak. Yousef Assad (D66). In de motie die ik toen heb ingediend in de raad omtrent Laak, Transvaal en alle andere wijken die dezelfde problematiek ervaren, waar ook Hart voor Den Haag onder stond en waar elf van de dertien partijen onder hebben gestaan, hebben we bewust gevraagd: kom met dat overzicht voor de begrotingsbehandeling, want dan kun je nog keuzes maken en kun je dingen inbrengen. Ik vind het onterecht dat Hart voor Den Haag nu het beeld schetst dat als je nu geen moties indient, je de komende vier jaar helemaal niks meer kan doen. Dat is natuurlijk helemaal niet waar. De voorzitter. Oké, nu is het klaar. Ik neem aan dat u bijna aan het eind van uw betoog bent. Gaat uw gang. Yousef Assad (D66). Ik had het erover dat D66 zich zorgen maakt over twee kwetsbaarheden, allereerst de lage stand van het weerstandsvermogen van de gemeente.

Het wordt voor de gemeente moeilijker om tegenvallers en calamiteiten op te vangen met het oog op de structurele uitdagingen van de komende jaren. Er is een herstelplan opgesteld om het weerstandsvermogen in 2022 en 2023 aan te vullen tot de benodigde omvang. D66 zou graag zien dat de raad via de reguliere planning- en controlproducten wordt geïnformeerd over de resultaten van het herstelplan. Kan het college dat toezeggen? Als tweede maakt D66 zich zorgen over de projectcontrol en projectbeheersing van grote investeringsprojecten. De gemeentelijke accountantsdienst vraagt om het versterken van deze twee aspecten, zodat financiële risico's zo veel mogelijk beheerst worden en verrassingen bij het uitvoeren van projecten worden voorkomen. Wij zien graag dat dit ontwikkelpunt de komende jaren de aandacht krijgt. Mijn fractie ziet ook graag dat de raad via de reguliere project- en controlproducten wordt geïnformeerd over de voortgang van deze verbeteringen. Kan het college dit toezeggen? Ik sluit af. Er rest mij nog een allerlaatste punt. Namens D66 dank aan alle ambtenaren voor het opstellen van de Programmarekening 2021 en voor het beantwoorden van de honderden technische vragen. Ook bedankt de fractie de gemeentelijke accountantsdienst en de Rekeningencommissie voor hun controlewerkzaamheden. Dank u wel. 36

Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Ik heb heel veel gehoord over erop toezien, monitoren, kijken. Maar ik zou tegen de D66-fractie en de hele raad het volgende willen zeggen. We zitten midden in meerdere crises. Laten we echt wat gaan doen en niet alleen maar toekijken, want de klimaatcrisis, de wooncrisis en de ecologische crisis wachten niet. Eigenlijk is er de afgelopen tijd veel te weinig gedaan om die aan te pakken. Dan is het heel makkelijk om te zeggen: laten we gaan kijken en monitoren. Laten we actie ondernemen, zou ik zeggen. Zo is de CO2-uitstoot van de gemeente aanzienlijk hoger dan het doel, is er geen transitievisie warmte en wordt in de gemeente zelfs meer energie gebruikt dan in voorgaande jaren. Verbeteringen die plaatsvinden, gaan veel te traag om klimaatontwrichting te voorkomen of eigenlijk te beperken. We zien dat ons voedselbeleid ook de nodige aanpassingen behoeft. Zo veel problemen hangen namelijk samen met ons voedselgebruik. Echter, als gemeente zien we nog te weinig vooruitgang. Zo is het percentage biologisch voedsel al jaren onveranderd en het percentage plantaardig voedsel ligt op 13%, ondanks het aangenomen initiatiefvoorstel. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college bij de programmabegroting aan te geven hoe ze zich de komende jaren zal inzetten om het biologische en plantaardige voedselaanbod te vergroten.

Ook het percentage gescheiden afval is al jaren bedroevend. Twee derde van het afval gaat nog steeds letterlijk de lucht in, waardoor waardevolle grondstoffen ook verdwijnen. Vandaar dat we met de motie komen met als dictum: verzoekt het college in de volgende programmabrief Duurzaamheid aan te geven wat de gemeente aanvullend zal doen om de gemeentelijke gescheiden afvaldoelstelling te halen. Daarnaast kunnen we beter omgaan met onze aarde, letterlijk, want de grond is een waardevol ecosysteem. De gemeente Eindhoven werkt sinds kort al met een monitoringstool voor ecologie met speciale aandacht voor bodemleven. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college bij het opzetten van het monitoringsplan te kijken naar de werkwijze van verschillende steden, waaronder de gemeente Eindhoven, en bodemleven mee te nemen in het monitoringsplan. De gemeente kan dus nog een stuk extra doen voor leefbare aarde, maar aan de andere kant heeft ze ook vaak beleid dat het tegenovergestelde bereikt en werkt. Zo zet ze in op het aantrekken van allerlei toeristen die met vliegtuigen hierheen komen. Een duurzame gemeente stopt daarmee. Vandaar de motie met als dictum: verzoekt het college luchtvervuiling, milieudruk en het klimaat mee te nemen bij keuzes omtrent het toerismebeleid. Dan de visserij. Het kabinet is duidelijk: de vissersvloot moet kleiner.

Tegelijkertijd zien we dat het college inzet op meer en meer ruimte voor de visserij. Dit is vreemd. Vandaar een onderzoeksmotie met als dictum: verzoekt het college te onderzoeken welk effect de stijgende brandstofkosten, de brexit en de gevolgen van overbevissing hebben op de visserij op Scheveningen en in hoeverre het uitgangspunt dat de visserij meer ruimte krijgt om uit te breiden zich hiermee verhoudt. Verder kent u de Partij voor de Dieren natuurlijk als een partij die opkomt tegen onrecht dat we als maatschappij de dieren aandoen. Al meerdere malen heeft onze partij aandacht gevraagd voor het fokbeleid en de dieren die worden doorverkocht aan derden. Keer op keer gaf de wethouder aan dat door gesloten verkoopovereenkomsten die een geldigheid van zes maanden hebben de dieren goed terecht zouden komen. Onze fractie heeft nu inzichten gekregen dat dat gewoon niet zo werkt. De gemeente verhandelt geitjes en lammetjes via Marktplaats. Dan weten we niet waar ze uiteindelijk terechtkomen en kunnen ze gewoon in de slacht belanden. Over de opgestelde eisen is ook nog eens te onderhandelen. Zo kunnen dieren dus uiteindelijk gewoon in de slacht komen of bij de vee-industrie, wat uiteindelijk natuurlijk ook de slacht is.

Vandaar de volgende motie, samen met de HSP en de SP, met als dictum: verzoekt het college alleen nog maar te fokken met dieren op de gemeentelijke stadsboerderijen indien de capaciteit op de tien gemeentelijke stadsboerderijen dat toelaat, zodat de dieren niet langer meer hoeven te worden doorverkocht. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Een verhelderende vraag: hoe ziet u het voor zich dat ze niet meer mogen fokken? Moeten dan mannetjes en vrouwtjes apart? Hoe ziet u dat voor zich? Robert Barker (PvdD). De gemeente kiest er nu voor om bewust te fokken met de dieren op de stadsboerderijen. Ze kiezen ervoor om elke keer een overmaat aan dieren te fokken. Daardoor komt er 37

een overschot van 100 dieren per jaar. Die worden dan doorverkocht door de gemeente via Marktplaats; daar zijn we net achter gekomen. Ze worden aan boeren en veehouders verkocht om uiteindelijk in de slacht te belanden. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dat begrijp ik. Dat stond ook helder in De Telegraaf. Maar mijn vraag is wat dat dan concreet betekent. Mogen mannetjes- en vrouwtjesdieren dan niet meer bij elkaar? Hoe werkt dat dan? Robert Barker (PvdD). Het principe van zo'n stadsboerderij is dat je de mannetjes en vrouwtjes niet altijd bij elkaar hebt. Ik kan het zo meteen wat uitgebreider toelichten, maar het is wel een beetje het idee van een stadsboerderij en van een boerderij in het algemeen dat je de mannetjes en vrouwtjes niet altijd bij elkaar hebt, omdat er dan dingen gebeuren. De gemeente kiest er juist voor om dat aan te wakkeren en te zorgen dat er een overschot aan dieren ontstaat. Tot slot komen we als Partij voor de Dieren ook steeds op voor kwetsbare mensen. Vorig jaar heeft de gemeente voor het eerst een winteropvang gehad, wat natuurlijk allang nodig was. Dit moet gewoon doorgezet worden. Hier is ook geld voor. Alleen moeten we dat dan ook echt zo labelen en er echt op inzetten. Doen we dat nu niet, dan zijn we te laat omdat we die winteropvang op tijd moeten regelen. Op 1 november moet het gewoon klaar zijn.

Als we te lang wachten, gebeurt het gewoon niet. Vandaar een amendement met de titel Continuering permanente winteropvang, dat ik indien samen met de ChristenUnie/SGP, de SP en de HSP. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg, mevrouw Arp en de heer Smit, wordt het volgende amendement (I.A Partij voor de Dieren) voorgesteld:

Amendement I.A PvdD Continuering permanente winteropvang De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake de Resultaatbestemming 2021 (RIS312073). Besluit om aan dictumpunt I, een nieuw besluit toe te voegen als s: • een bedrag van € 2,6 miljoen te oormerken uit de reserve Maatschappelijke Opvang voor de continuering van de permanente winteropvang. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Barker worden de volgende moties (I.17 Partij voor de Dieren, I.19 Partij voor de Dieren, I.20 Partij voor de Dieren en I.22 Partij voor de Dieren) ingediend:

Motie I.17 PvdD Duurzamer voedsel De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake de programmarekening 2021. Constaterende, dat: • uit de beantwoording van de technische vragen uit de programmarekening 2020 blijkt dat in achtereenvolgende jaren 20% van het voedsel biologisch wordt ingekocht; • uit de beantwoording van de technische vragen uit de programmarekening 2021 blijkt dat in 2021 het productaanbod slechts voor 18% biologisch en 13% plantaardig is.

38

Overwegende, dat: • per initiatiefvoorstel in december 2019 is vastgelegd dat de gemeente het goede voorbeeld geeft door het aanbod van plantaardig voedsel te vergroten en meer biologisch voedsel aan te bieden; • uit de cijfers blijkt dat dit (nog) niet is gelukt. Verzoekt het college: • bij de programmabegroting aan te geven hoe ze zich de komende jaren zal inzetten om het biologische en plantaardige voedselaanbod te vergroten. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.19 PvdD Haal afvaldoel De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake de programmarekening 2021. Constaterende, dat: • Den Haag weinig afval scheidt in vergelijking met andere gemeenten en de landelijke norm voor 2020 van 75%; • Den Haag zelfs haar eigen doelstelling niet haalt in opeenvolgende jaren; • uit de programmarekening blijkt dat het doel in 2021 38% was, maar dat slechts 34% van het afval is gescheiden. Overwegende, dat: • om een duurzame gemeente te worden aanzienlijk minder afval gescheiden verbrandt zou moeten worden. Verzoekt het college: • in de volgende Programmabrief Duurzaamheid aan te geven wat de gemeente aanvullend zal doen om de gemeentelijke gescheiden afvaldoelstelling te halen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.20 PvdD Hou rekening met het milieu bij toerisme De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake de programmarekening 2021. Constaterende, dat: • in Den Haag wordt ingezet op een klimaatneutrale stad in 2030; • toerisme een grote milieudruk met zich meebrengt, vooral van toeristen die een zeer grote afstand met het vliegtuig naar Nederland afleggen; • het college goed zicht heeft op de herkomst van toeristen; • er tijdens de Coronaperiode actief werd ingezet op ‘nabij toerisme’, daarbij de ‘verre toerist’ mijdend. Overwegende, dat: • het college toerisme blijkens de programmarekening wil laten groeien, zowel voor herstel na de Coronaperiode als groei in algemene zin; • het klimaat, noch de milieudruk wordt meegenomen in de keuzes voor actieve werving van toeristen. 39

Verzoekt het college: • luchtvervuiling, milieudruk en het klimaat mee te nemen bij keuzes omtrent het toerismebeleid. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.22 PvdD Onderzoek visserij De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake de programmarekening 2021. Constaterende, dat: • in het Havenconvenant en programmarekening is ingezet op meer ruimte voor de visserij; • minister Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) aangeeft dat de vissersvloot kleiner moet worden en er stoppersregelingen beschikbaar worden gesteld. Overwegende, dat: • nu al een aantal Noordzeevissoorten overbevist zijn; • vanwege de Brexit minder kan worden gevist; • vanwege de nieuwe windmolens er minder kan worden gevist; • vanwege de hoge brandstofkosten vissersboten niet meer uitvaren; • desondanks wordt ingezet op meer ruimte voor de visserij. Verzoekt het college: • te onderzoeken welk effect de stijgende brandstofkosten, de Brexit en de gevolgen van overbevissing hebben op de visserij op Scheveningen en in hoeverre het uitgangspunt dat de visserij meer ruimte krijgt om uit te breiden zich hiermee verhoudt. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Smit, wordt de volgende motie (I.18 Partij voor de Dieren ingediend:

Motie I.18 PvdD Verantwoord houden van dieren op stadsboerderijen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake de Programmarekening 2021 (RIS312006). Constaterende, dat: • in 2021, volgens de cijfers op de gemeentelijke website, 93 dieren zijn geboren op de stadsboerderijen in eigendom van de gemeente; • in 2021, volgens de cijfers op de gemeentelijke website, 83 dieren van de stadsboerderijen in eigendom van de gemeente zijn verkocht; • het ‘Boeren met Beleid’ (RIS147308) het fokken met landbouwhuisdieren slechts toestaat om de populatie op peil te houden; • in het ‘Boeren met Beleid’ de tekst is opgenomen dat ondanks het inperken van het fokbeleid het nog steeds kan voorkomen dat een aantal dieren niet op de Haagse stadsboerderijen kunnen blijven; • volgens het ‘Boeren met Beleid’ dieren met een halfjaars eigendomsvoorbehoud worden verkocht en nieuwe eigenaren steekproefsgewijs binnen een half jaar na aanschaf worden

40

• • •

gezocht door een dierenarts die toetst op gestelde voorwaarden (huisvesting, samen staan en gezondheid); uit informatie blijkt dat de gemeente toch openstaat voor de verkoop van dieren op gemeentelijke stadsboerderijen aan partijen die niet voldoen aan de gestelde voorwaarden uit de halfjaars overeenkomst; uit informatie blijkt dat de gemeente met geïnteresseerde partijen onderhandelt over de voorwaarden uit de halfjaars overeenkomst; uit informatie blijkt dat de gemeente dieren van de gemeentelijke stadsboerderijen verhandelt via marktplaats.

Overwegende, dat: • dieren ondanks de halfjaars overeenkomst vroegtijdig bij de slacht terecht kunnen komen, alleen worden gehuisvest of zelfs terecht komen bij handelaren en de vee-industrie. Verzoekt het college: • alleen nog maar te fokken met dieren op de gemeentelijke stadsboerderijen indien de capaciteit op de tien gemeentelijke stadsboerderijen dat toe laten, zodat de dieren niet langer meer te hoeven worden doorverkocht. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer mevrouw Gerritsen, wordt de volgende motie (I.21 Partij voor de Dieren) ingediend:

Motie I.21 PvdD Monitor ook de bodem De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake de programmarekening 2021. Constaterende, dat: • er wordt gewerkt aan een monitoringsplan stadsnatuur dat in 2023 van start zal gaan. Overwegende, dat: • bodemleven essentieel is voor gezonde natuur, maar nog niet vaak wordt meegenomen in het monitoren van biodiversiteit en natuurwaarden; • de gemeente Eindhoven sinds kort gebruikmaakt van een tool om ecologie en bodemleven te monitoren. Verzoekt het college: • bij het opzetten van het monitoringsplan te kijken naar de werkwijze van verschillende steden, waaronder gemeente Eindhoven; • bodemleven mee te nemen in het monitoringsplan. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Frans de Graaf (VVD). Voorzitter. Als je de programmarekening binnenkrijgt, is het altijd een mooi moment om die naast de begroting te leggen en te kijken wat er terecht is gekomen van alle mooie plannen die gemaakt zijn. Als je dat nu doet, valt toch voor de tweede keer op rij op dat heel veel dingen anders zijn geworden dan we in de begroting hadden voorzien. De belangrijkste reden is, zoals al is aangevoerd door de vorige sprekers, natuurlijk de coronacrisis.

De vraag is: hebben wij nu twee hele uitzonderlijke jaren achter de rug of zijn we in het nieuwe normaal van crises beland? De heer 41

Barker refereerde daar net ook al aan. De coronamaatregelen zijn natuurlijk al even weg, maar deze ongenode gast sluipt nog wel rond ons huis en komt wellicht op een ander moment weer naar binnen. Daarnaast hebben we ook te maken met de enorme hoge vluchtelingeninstroom, de oorlog in Oekraïne, tekorten op de arbeidsmarkt en zo verder. En natuurlijk zijn er ook nog diverse crises die we nu nog niet zien aankomen. De vraag is: hoe kun je in deze turbulente tijd goed begroten en goed verantwoording afleggen en hoe zorg je ervoor dat dat echt een waardevolle exercitie wordt en niet een ritueel? Mijn vraag aan het college is welke maatregelen het ziet om in deze turbulente tijd te begroten en te verantwoorden en of het daar in de komende begroting op zou willen ingaan. Dan het saldo. De gemeente heeft ongeveer € 70 mln. over. Bij ons thuis is het zo: als ik boodschappen ga doen en geld overhoud, dan krijg ik vaak complimenten van mijn vrouw, maar niet als ik vervolgens met een halflege boodschappentas aan kom zetten. Met andere woorden, het is leuk om geld over te houden, maar alleen als je al je plannen hebt gerealiseerd. We lezen in de programmarekening dat dat lang niet het geval is. Ook hier is corona een van de boosdoeners, maar er zijn nog meer oorzaken. Daar ga ik zo op in.

Een van de voorbeelden van iets wat niet gedaan is maar wel gedaan had moeten worden, is het verkeersveilig maken van de Ruychrocklaan in Benoordenhout. Dat is een hartstikke belangrijk project. Het zorgt voor een grotere verkeersveiligheid. Ik had als VVD'er liever gewild dat dat geld was uitgegeven in plaats van dat het geld nu op de plank is blijven liggen. Gelukkig overigens gaat dit specifieke project volgend jaar wel nog van start. Een van de oorzaken waarom projecten en activiteiten van de gemeente op dit moment achterlopen in de uitvoering, is het personeelstekort op de arbeidsmarkt. Dat is volgens mij ook een trend, een crisis die volgend jaar niet weg is en die dus zal blijven. Ik heb er zorgen over in brede zin of dit tekort op de arbeidsmarkt de uitvoeringskracht van de gemeente gaat belemmeren. In de commissievergadering hebben we het over heel veel deelonderwerpen gehad en ik zie ook dat het college erkent dat we een tekort hebben op de arbeidsmarkt en dat we daardoor in de knel komen te zitten. Mijn vraag aan het college in brede zin is: welke strategieën, welke maatregelen zijn er nu mogelijk om te zorgen dat de uitvoeringskracht van de gemeente niet te veel bekneld wordt als gevolg van het tekort op de arbeidsmarkt? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Mijn fractie maakt zich er grote zorgen over dat de lasten in Den Haag verder gaan stijgen door de gemeentelijke belastingen. Ik hoor de VVD daar voor het eerst in jaren niet over. Wat zijn uw ideeën daarover? Gaat u ervoor zorgen dat in de volgende begroting de lasten niet stijgen? Frans de Graaf (VVD). De VVD is voor lage lasten en de VVD is ook heel trots dat de lasten in Den Haag erg laag zijn. We hebben nu een traditionele terugblik. Maar als we vooruitkijken, dan zien we toch ook vrij donkere wolken in financiële zin boven ons hangen. Wij hebben, voor zover dat toen bekend was, in ons verkiezingsprogramma aangegeven hoe we daarmee om willen gaan. Zoals de heer Guernaoui weet, zijn op dit moment een aantal partijen, waaronder de VVD, in onderhandeling over een nieuwe coalitie. U zult zien wat daaruit komt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik ben benieuwd wanneer er überhaupt iets uit komt, maar los daarvan. We hebben het in de commissie gehad over de indicator, dat we in de top vijf van de laagste lasten blijven. Is en blijft dat voor de VVD een harde eis? Frans de Graaf (VVD). Het wordt nu een beetje 'opa vertelt', maar in het verleden hebben de heer Guernaoui en ik samen onderhandeld over de coalitievorming 2018. Volgens mij waren we toen niet in de gemeenteraad aan het onderhandelen via partijen die niet meededen aan die onderhandeling.

Ik begrijp de vraag van de heer Guernaoui, maar hij zal toch, vrees ik, moeten wachten tot er nieuws komt van het onderhandelingsfront. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Omdat wij niet aan die tafel zitten, vraag ik het juist via deze weg. Kunt u garanderen dat de lasten in Den Haag laag blijven, zoals ze dat nu ook zijn? 42

Frans de Graaf (VVD). Dat is een herhaling van de vorige vraag, dus ik verwijs ook met het oog op de tijd naar het vorige antwoord. Nur Icar (DENK). Voorzitter. Allereerst valt het mij op dat de afstand tussen burgers en IJspaleis echt verkleind moet worden. Ik dank de insprekers van vanmorgen en ik hoop ook dat we gehoor geven aan die insprekers. We steunen dan ook de motie van de SP die later aan bod zal komen. Het is gebleken dat het stadsbestuur niet langer in staat is om de problemen in een groot aantal traditionele volkswijken als Laak, Transvaal, Schilderswijk, Rustenburg-Oostbroek en Morgenstond op te lossen. Transvaal en Schilderswijk lijken een grote vuilnisbelt. Schietpartijen op de Rijswijkseweg. Aantreffen van een overleden arbeidsmigrant. Wapens en drugs in Laak. De lijst is langer, maar ik denk dat mijn punt wel duidelijk is. Dit zijn onderwerpen waar we al jaren over spreken en oplossingen voor willen, maar die altijd wegblijven. Ik ben bang dat we aan de vooravond zijn van traditionele volkswijken die geleidelijk omgevormd worden tot getto's. Dit zeg ik oprecht met pijn in mijn hart. Ik hoop dat ik het mis heb en dat het stadsbestuur ervoor weet te zorgen dat de acute problemen in deze wijken worden opgelost en een hoge prioriteit krijgen. Het ziet ernaar uit dat er niet snel oplossingen komen vanuit het college.

Het verschil in levensverwachting tussen mensen met een lage en een hoge sociaaleconomische status is ongeveer zeven jaar. Het verschil in levensverwachting en goede ervaren gezondheid tussen mensen met een lage en hoge sociaal-economische status is ongeveer achttien jaar. Ik schrok oprecht van dit cijfer. Hoogopgeleiden leven dus langer en ook veel langer in goede gezondheid dan laagopgeleiden. Tussen 2007-2010 en 2018-2021 zijn deze verschillen in gezonde levensverwachting tussen hoog- en laagopgeleiden weinig veranderd. Het trieste is dus dat deze verschillen in de sociaal-economische status niet alleen groot zijn, maar daarbij ook niet afnemen. De ongelijkheid op gezondheidsgebied tussen verschillende sociaal-economische groepen en tussen verschillende delen van Den Haag is onwenselijk en zorgelijk. Het college dient inspanningen te plegen om deze verschillen te minimaliseren. Hierover gaat onze eerste motie, Aanpak gezondheidsongelijkheid, met als dictum: verzoekt het college verschillen in gezondheid per gebied, inkomensgroep en opleidingsniveau mee te nemen in het gezondheidsbeleid, hier in het uitvoeringsprogramma en bijvoorbeeld lokale projecten uitdrukkelijk rekening mee te houden, als expliciet doel te formuleren dat de gezondheidsverschillen tussen maatschappelijke groepen verkleind moeten worden, en de raad hierover te informeren.

Den Haag is een van de armste steden van Nederland; ik denk dat ik mijn tijd in de gaten moet gaan houden. Den Haag is daarnaast een van de steden die het meest te maken hebben met langdurige armoede in Nederland. Meer dan 50.000 huishoudens in Den Haag hebben te maken armoede. Er worden jaarlijks wel heel veel activiteiten georganiseerd en er is enige inspanning of inzet, maar lang niet genoeg. Het is immers niet makkelijk om met anderen te spreken over geldnood. Er is heel veel schaamte rondom armoede. Hiervoor willen we heel graag armoedetafels organiseren. Deze armoedetafels kunnen zorgen voor vele nieuwe verrijkende inzichten over het armoedebeleid in onze stad. Je hoort op deze manier degenen die daadwerkelijk kampen met dit probleem. De signalen komen op deze manier direct van de bron. Daarmee ga je ook de kloof een beetje dichten tussen ons en de Hagenaar. Daarom komen we met de motie Armoedetafels over heel de stad, met als dictum: verzoekt het college de mogelijkheid te onderzoeken om stadsbreed armoedetafels te organiseren waarbij Hagenaars in kleine en grote settings bij elkaar kunnen komen om met elkaar in gesprek te gaan over armoedegerelateerde onderwerpen, en de raad hierover te informeren. Er was vanochtend ook een discussie over kinderarmoede, wat ik heel vreemd vond.

Ik ben blij dat Hart voor Den Haag van inzicht verandert, want dit is een probleem dat heel erg leeft en waar we iets aan moeten doen. Het is een onderdeel van onze stad. De Alliantie Kinderarmoede is een organisatie die dit probleem probeert op te lossen met allerlei stakeholders. De gemeente Den Haag is hier een onderdeel van. Deze alliantie brengt organisaties samen om nieuwe creatieve en slimme oplossingen te bedenken voor de aanpak van kinderarmoede. Over dit onderwerp hebben we de motie De handen ineen tegen kinderarmoede, met als dictum: verzoekt het college een oproep te doen aan Haagse organisaties om zich aan te sluiten bij de landelijke Alliantie Kinderarmoede, en de raad hierover te informeren.

43

Problematische schulden leveren mensen veel stress op. Ik heb regelmatig gesprekken met Hagenaars die heel erg in de schulden zitten of in problemen raken. De stress die daarbij komt kijken, wens ik niemand toe. De schulden lopen bij de meeste mensen ook enorm op wegens de coronacrisis en de absurde inflatie van de afgelopen tijd. DENK Den Haag is van mening dat de gemeente deze schuldenaren moet helpen met het verminderen van hun schulden. Er zou een manier moeten zijn om schulden bij de gemeente te waarderen en af te schrijven. Een methode om dit te realiseren is door vrijwilligerswerk voor de stad te waarderen met virtueel geld dat geoormerkt is om schulden bij de gemeente af te lossen. Dat betekent eigenlijk dat wij wat creatiever moeten omgaan met problemen die we in deze stad hebben. De schuldenaar laat zo richting de gemeente zien dat hij of zij gemotiveerd is om een oplossing voor de schulden te vinden. Hiermee kan mogelijk voorkomen worden dat de schuldenaar in een wettelijke schuldsanering terechtkomt. Derhalve wil ik de motie Creatieve oplossing schuldhulpverlening indienen met als dictum: verzoekt het college een pilot te organiseren waarbij vrijwilligerswerk voor de stad gewaardeerd wordt met virtueel geld dat geoormerkt is om schulden bij de gemeente af te lossen, en de raad hierover te informeren.

Ik ga heel even naar de motie waarmee we mbo-scholen willen betrekken bij de aanpak kinderarmoede. We hebben heel veel mbo-scholen in Den Haag en er is heel wat creativiteit aanwezig. Het lijkt ons verstandig om deze creatieve jonge mensen te betrekken bij het vinden van oplossingen. Daarom komen we met de motie Betrek mbo-scholen bij aanpak kinderarmoede, met als dictum: verzoekt het college in gesprek te treden met mbo-scholen en te betrekken bij het bestrijden van kinderarmoede in Den Haag en gezamenlijk te kijken naar de rol van mbo-scholen hierin, en de raad hierover te informeren. Ik heb nog een aantal moties. We kunnen nu als Hagenaars ons grofvuil zelf wegbrengen bij drie afvalstations of op afspraak laten ophalen. Dat blijkt voor veel mensen nog een drempel. Dagelijks worden grote voorwerpen als matrassen en kasten naast de ORAC's geplaatst. Wie dat doet, loopt overigens het risico een forse boete te krijgen. Afgelopen jaar steeg de hoeveelheid aangeboden grofvuil sterk, evenals ander huishoudelijk afval dat de gemeente verwerkt. Als oorzaak voor deze stijging wordt naar de coronacrisis gewezen, waardoor mensen meer thuisbleven en vaak besloten hun woning een grote opruim- en schoonmaakbeurt te geven. Met het gratis uitlenen van bakfietsen en aanhangers willen we het Hagenaars nog makkelijker maken om grofvuil af te voeren.

Ik merk zelf in de praktijk dat er heel veel grofvuil naast de ORAC's geplaatst wordt en dat de buren dat zelf willen opruimen, maar daar niet toe in staat zijn. Daarmee willen ze zelfs de taak van de gemeente overnemen, wat ik heel bijzonder vind. We komen daarom met de motie Elektrische bakfietsen voor grofvuil, met als dictum: verzoekt het college om elektrische bakfietsen en aanhangwagens gratis ter beschikking te stellen voor Hagenaars die grofvuil willen wegbrengen naar een afvalstation, en de raad hierover te informeren. Jammer genoeg zijn er onvoldoende stageplaatsen om alle Haagse mbo-studenten te voorzien van een stageplaats. Nog altijd hebben we mbo-instellingen die de verantwoordelijkheid voor het vinden van een stageplek eenzijdig bij studenten leggen, terwijl de school actief ondersteuning en verantwoordelijkheid dient te nemen voor het vinden van een geschikte stageplek voor de student. Veel van deze jongeren staken hun opleiding wanneer zij geen stageplaats kunnen vinden, wat niet onbegrijpelijk maar wel onwenselijk is. Zij raken moedeloos, voelen zich alleen en worden aan hun lot overgelaten. Landelijk zien we wel positieve vooruitgang. Door de motie van DENK landelijk zullen 10.000 stageplaatsen worden gerealiseerd binnen de rijksoverheid. Wij als Den Haag kunnen dit ook.

Laten we studenten niet de dupe worden van het tekort aan stageplaatsen of de onwil van instellingen om stagiairs aan te nemen. We komen met de motie Garandeer stageplekken MBO-studenten, met als dictum: verzoekt het college om in overleg te treden met Haagse mbo-instellingen, het bedrijfsleven, de rijksoverheid en andere relevante partners om te onderzoeken hoe zij garant kunnen staan voor een stageplaats voor mbo-studenten die studeren aan mbo-instellingen in Den Haag. Ik ga richting een afronding. Afvalproblematiek is in bepaalde wijken in onze stad nog altijd een groot probleem. Ik breng mijn kinderen naar school en ik merk dat we altijd door een hoop afval moeten wandelen. Dat geluid krijg ik ook heel veel terug van andere ouders. Het gaat echt om basisscholen, middelbare scholen en mbo-scholen. Het is geen wenselijke situatie dat we in een stad leven, de internationale stad van Vrede en Recht, waar je met je kinderen door een hoop afval moet lopen. Ik hoop dus dat daar een beetje begrip voor is. We hebben daarom de motie Schone scholen, met als dictum: verzoekt het college extra erop toe te zien dat kinderen bij de start van hun schoolweek 44

niet worden geconfronteerd met afvalproblematiek op straat, en de raad hierover te informeren. Het is heel simpel, heel basic, maar het komt erop neer dat je kinderen iets meer gunt dan afval op straat. De laatste motie gaat over de medewerkers van het Klantcontactcentrum, die door de reorganisatie een toename in werkdruk en werkstress ervaren. Hiervoor is de motie Verbeteren werkomstandigheden KCC-medewerkers door terugdraaien pauzeregeling, met als dictum: verzoekt het college om in samenspraak met de medewerkers de lunchpauzeregeling terug te draaien naar hoe het voorheen was, toekomstige wijzigingen gedragen door medewerkers door te voeren, en de raad hierover te informeren. De voorzitter. Door de heer Icar, daartoe gesteund door de heer Mahmood en mevrouw Verdonk, wordt de volgende motie (I.23 DENK) ingediend:

Motie I.23 DENK Aanpak gezondheidsongelijkheid De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • inkomens- en opleidingsniveau bewezen samenhangen met gezondheid en levensverwachting; • sociaal-economische gezondheidsverschillen ongelijkheid in de hand werken tussen verschillende groepen in de samenleving; • deze ongelijkheid ook bij ouderen bestaat. Overwegende, dat: • de ongelijkheid op gezondheidsgebied tussen verschillende sociaal-economische groepen en tussen verschillende delen van Den Haag onwenselijk en zorgelijk is; • inspanningen gepleegd moeten worden om deze verschillen te minimaliseren. Verzoekt het college: • verschillen in gezondheid, per gebied, inkomensgroep en opleidingsniveau, mee te nemen in het gezondheidsbeleid; • hier in het uitvoeringsprogramma en bijvoorbeeld lokale projecten uitdrukkelijk rekening mee te houden; • als expliciet doel te formuleren dat de gezondheidsverschillen tussen maatschappelijke groepen verkleind moeten worden; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Icar, daartoe gesteund door de heer Mahmood, worden de volgende moties (I.24 DENK, I.25 DENK, I.26 DENK, I.27 DENK, I.28 DENK, I.29 DENK, I.30 DENK en I.31.DENK) ingediend:

Motie I.24 DENK Armoedetafels over heel de stad! De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • Den Haag één van de armste steden van Nederland is; • Den Haag ook te maken heeft met één van de meest langdurige armoede in Nederland;

45

• •

meer dan 50.000 huishoudens in Den Haag te maken heeft met armoede, wat bijna 100.000 inwoners betekent; het stadsbestuur al jaren vele grote en kleine bijeenkomsten heeft georganiseerd in de stad waarbij Hagenaars met elkaar in gesprek zijn gegaan over verschillende onderwerpen.

Overwegende, dat: • er alles aan gedaan dient te worden om de armoede in Den Haag te verminderen; • armoede een hardnekkig probleem is dat blijvend aandacht verdient; • er veel taboes en schaamte heerst bij Hagenaars die leven in armoede; • het organiseren van armoedetafels kan bijdragen aan het bespreekbaar maken van het armoedeprobleem in Den Haag; • de armoedetafels kunnen zorgen voor vele nieuwe verrijkende inzichten over het armoedebeleid in onze stad; • de armoedetafels, verborgen armoede inzichtelijker kunnen maken in de stad; • de armoedetafels kunnen helpen bij het wegnemen van angst, schaamte en taboes bij Hagenaars die leven in armoede; • de armoedetafels ervoor zullen zorgen dat Hagenaars makkelijker de weg naar hulp van de gemeente kunnen vinden. Verzoekt het college: • de mogelijkheden te onderzoeken om (stadsbreed) armoedetafels te organiseren waarbij Hagenaars in kleine en grote settings bij elkaar kunnen komen om met elkaar in gesprek te gaan over armoede gerelateerde onderwerpen; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.25 DENK Betrek MBO-scholen bij aanpak kinderarmoede De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • er in 2020 ongeveer 8.200 tot 11.900 Haagse huishoudens met een laag inkomen waren; • deze gezinnen bestaan uit 13.900 tot 19.600 kinderen, die hierdoor geraakt worden; • dit neerkomt op 14 tot 19% van alle Haagse kinderen; • Den Haag een aantal regelingen heeft om kinderen in armoede bij te staan, zoals het Kinderen Doen Mee programma van de Ooievaarspas, De Schoolspullenpas en Winterkledingpas van Stichting Leergeld; • eén van de pijlers van het Haags armoedebeleid het inzetten van wetenschappelijke inzichten is om armoede effectiever aan te pakken en de vicieuze cirkel van armoede te doorbreken. Overwegende, dat: • de problemen en interventies van armoede aangepakt kunnen worden door te innoveren; • (toekomstige) armoede zoveel mogelijk teruggedrongen dient te worden; • MBO-scholen in Den Haag betrokken móeten worden bij dit onderzoek om een breder en nieuwer perspectief te realiseren. Verzoekt het college: • in gesprek te treden met MBO-scholen en te betrekken bij het bestrijden van kinderarmoede in Den Haag en gezamenlijk te kijken naar de rol van MBO-scholen hierin; • de raad hierover te informeren. 46

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.26 DENK Creatieve oplossingen schuldhulpverlening De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • als gevolg van de economische inflatie de schuldenproblematiek onder zowel ouderen als jongeren toeneemt; • Den Haag al goede stappen heeft gezet met Budgetmaatjes070 en Geldloket. Overwegende, dat: • problematische schulden mensen stress oplevert, het (sociale) functioneren beperkt en hun leven kan ontwrichten; • er een manier zou moeten zijn om schulden bij de gemeente te waarderen en af te schrijven; • een methode kan worden ontwikkeld om dit te realiseren door vrijwilligerswerk voor de stad te waarderen met virtueel geld dat geoormerkt is om schulden bij de gemeente af te lossen; • de schuldenaar zo richting de gemeente laat zien gemotiveerd te zijn om een oplossing voor schulden te vinden; • hiermee mogelijk kan worden voorkomen dat een schuldenaar in een wettelijke schuldsanering terecht komt. Verzoekt het college: • een pilot te organiseren waarbij vrijwilligerswerk voor de stad gewaardeerd wordt met virtueel geld dat geoormerkt is om schulden bij de gemeente af te lossen; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.27 DENK De handen ineen tegen kinderarmoede De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • gemeente Den Haag zich heeft aangesloten bij de landelijke Alliantie kinderarmoede; • deze alliantie organisaties samenbrengt om nieuwe, creatieve en slimme oplossingen te bedenken voor de aanpak van kinderarmoede; • naast gemeenten ook organisaties zoals: samenwerkende kindfondsen Sam&, GGD’s, ALDI, Voedselbanken Nederland, Schuldenlab NL zich hebben aangesloten bij de alliantie; • deze alliantie de opschaalbaarheid van goede interventies ondersteunt en stimuleert. Overwegende, dat: • er alles aan gedaan dient te worden om ervoor te zorgen dat minder kinderen opgroeien in armoede; • een goede samenwerking van Haagse organisaties zal helpen bij het effectief aanpakken van de kinderarmoede in onze stad; • het wenselijk is dat de lijnen tussen de verschillende organisaties kort gehouden dienen te worden en samenwerking gestimuleerd dient te worden. 47

Verzoekt het college: • een oproep te doen aan Haagse organisaties om zich aan te sluiten bij de landelijke Alliantie kinderarmoede; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.28 DENK Elektrische bakfietsen voor grofvuil De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • Den Haag drie afvalbrengstations kent waar Hagenaars hun grofvuil kunnen inleveren; • bewoners anders een afspraak kunnen maken met de gemeente om hun grofvuil te laten ophalen wat gemiddeld 7 werkdagen duurt; • veel Hagenaars hun grofvuil helaas naast containers plaatsen, in plaats van het grofvuil in te leveren of laten ophalen. Overwegende, dat: • niet alle Hagenaars de beschikking hebben tot een auto om zelf groot grofvuil af te kunnen voeren; • de lange wachttijden voor het ophalen van grofvuil tot ergernis kunnen leiden en ontmoedigend werkt; • bewoners door de lange wachttijd sneller geneigd zijn hun grofvuil naast een container te plaatsen wat weer voor overlast bij andere bewoners zorgt; • het verstrekken van gratis uitleenbare elektrische bakfietsen of aanhangwagens bij afvalbrengstations ertoe kan leiden dat meer Hagenaars zelf hun grofvuil willen inleveren op de daarvoor bestemde plek; • elektrische bakfiets een duurzaam alternatief is voor auto’s en ophaalwagens, wat goed past binnen het duurzaamheidsbeleid en de duurzaamheidsvisie van de gemeente; • deze bakfietsen tevens voor kostenbesparing bij de gemeente kunnen zorgen

door het niet hoeven uitrijden van grofvuilophaalwagens voor ophaaldiensten en bijplaatsingen. Verzoekt het college: • elektrische bakfietsen en aanhangwagens gratis ter beschikking te stellen voor Hagenaars die grofvuil willen wegbrengen naar een afvalstation; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.29 DENK Garandeer stageplekken MBO-studenten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • er onvoldoende stageplaatsen zijn om alle Haagse MBO studenten te voorzien van een stageplaats; • er nog steeds MBO-instellingen zijn in Den Haag die de verantwoordelijkheid voor het vinden van een stageplek eenzijdig bij studenten leggen;

48

• •

er jongeren zijn in het MBO die hun opleiding staken wanneer zij geen stageplaats kunnen vinden; door de motie van DENK landelijk 10.000 stageplaatsen worden gerealiseerd binnen de rijksoverheid.

Overwegende, dat: • MBO-instellingen een zorgplicht hebben voor wat betreft de beschikbaarheid van een stageplaats en dus alles in het werk moeten stellen om studenten naar een stageplaats te begeleiden; • het leerbedrijf bepaalt voor welke studenten zij stageplaatsen kunnen aanbieden; • MBO-studenten niet de dupe moge worden van een tekort aan of niet kunnen vinden van stageplaatsen. Verzoekt het college: • om in overleg te treden met Haagse MBO-instellingen, het bedrijfsleven, rijksoverheid en andere relevante partners om te onderzoeken hoe zij garant kunnen staan voor een stageplaats voor MBO-studenten die studeren aan MBO-instellingen in Den Haag; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.30 DENK Schone scholen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende, dat: • afvalproblematiek in bepaalde wijken in onze stad nog altijd een groot probleem is; • het steeds vaker voorkomt dat schoolgaande kinderen afval op straat tegen komen wanneer ze maandagochtend naar school gaan; • het vuil op straat pas wordt opgehaald wanneer kinderen er al langs zijn gelopen; • het unaniem aangenomen initiatiefvoorstel Schoon Den Haag nog altijd niet in werking is getreden. Overwegende, dat: • het onwenselijk is dat kinderen op jonge leeftijd al geconfronteerd worden met vuile straten; • de ogen de spiegels zijn van het hart; hetgeen wat geobserveerd wordt, raakt de harten van de mens; • afval en vuile straten laten een lelijk gevoel en minderwaardigheidscomplex achter bij deze kinderen; • schone straten rondom scholen derhalve van groot belang zijn voor de cognitieve ontwikkeling van kinderen. Verzoekt het college: • extra op toe te zien dat kinderen bij de start van hun schoolweek niet worden geconfronteerd met afvalproblematiek op straat; • de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

49

Motie I.31 DENK Verbeteren werkomstandigheden KCC-medewerkers door terugdraaien pauze regeling. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 07 juli 2022, ter bespreking van Programmarekening 2021 (RIS312006) Constaterende dat: • de medewerkers van het Klantcontactcentrum (KCC) door de eerdere reorganisatie al een toename in werkdruk en werkstress ervaren (RIS307305); • na de eerdere reorganisatie er een flinke toename was in werkstress gerelateerde ziekteverzuim; • de medewerkers van het KCC voorheen een langere lunchpauze hadden, deze is nu ingekort; • de medewerkers nu niet genoeg tijd overhouden om rustig hun lunch te nuttigen en een frisse neus te halen tijdens de lunchpauze. Overwegende dat: • fractie DENK Den Haag meerdere signalen heeft ontvangen over ontevredenheid bij het KCC en met name de verkorte pauzetijden; • KCC-medewerkers al een hogere werkdruk hebben gezien de vele verschillende soorten klantcontacten en prikkels die daarmee gepaard gaan; • de KCC-medewerkers effectief gezien kortere lunchpauze hebben omdat ze (vanwege hun locatie) een langere afstand hebben tot de in- en uitgangen van het stadhuis. Verzoekt het college: • om in samenspraak met de medewerkers, de lunchpauze regeling terug te draaien naar hoe het voorheen was; • toekomstige wijzigingen gedragen (door medewerkers) door te voeren; • de raad hierover te informeren.

En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Ook vanuit mijn fractie dank aan de insprekers. Ik ben ook benieuwd naar de reactie van het college op de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen. In deze programmarekening blikken we opnieuw terug op een coronajaar. Dat zouden we bijna vergeten, maar 2021 was een behoorlijk heftig coronajaar. Een jaar met heel veel onzekerheden voor de hele stad, maar vooral voor de jongeren, de zzp'ers, de cultuursector, de ondernemers in de horeca en het toerisme. En zeker de minima voelden de sterk oplopende kosten in hun portemonnee. Mijn fractie is er trots op dat Den Haag zich bleef inzetten voor de mensen die in armoede leven. Er zijn 15% meer gesprekken gevoerd bij de Helpdesk Geldzaken van de gemeente. Elk gesprek kan leiden tot een besparing van meer dan € 1.500 per jaar voor de gemeente. De coronacrisis is zwaar geweest, vooral voor jongeren. Daarom vind ik het ook zo mooi om te zien dat er vorig jaar meer dan 1.600 schoolverlaters zijn doorgestroomd naar werk of naar een opleiding dankzij de extra inzet van de gemeente. Niettemin maken we ons grote zorgen over de effecten van de lockdowns en corona, digitaal lessen volgen en de gemiste vriendschappen op de mentale gezondheid van jonge kinderen tot en met studenten.

In gesprekken die wij voeren met de Haagse Jongerenambassadeurs geven jongeren aan dat zij tegen allerlei verschillende problemen aanlopen. Zij noemen zichzelf inmiddels de 'pechgeneratie'. Wij horen van hen dat zij in gesprek zijn met het college en dat ze die gesprekken als heel plezierig ervaren. Aan medeleven ontbreekt het niet, maar er zijn geen concrete vooruitzichten op echte concrete hulp. Want er blijven wachtlijsten in de zorg en er blijven allerlei moeilijkheden voor jongeren om zich te kunnen ontwikkelen. Hoe wil het 50

college hiermee verdergaan? Hoe biedt het perspectief aan deze jongeren, aan de pechgeneratie? Mijn fractie zou hier in de komende tijd ook extra voor inzetten om te volgen hoe het met hen gaat en wat er nodig is om hen verder te helpen. We hebben ook hele mooie duurzame resultaten behaald vorig jaar. Net zoals vorig jaar is het aanleggen van zonnepanelen doorgezet en zijn de eerste huizen aangesloten op aardwarmte. In de programmabrief Duurzaamheid lezen we mooie resultaten, maar dit is zeker niet de tijd om rustig achterover te leunen. De energiecrisis maakt pijnlijk duidelijk hoe belangrijk het is dat we snel overgaan op verschillende energiebronnen, met name energie die we zelf kunnen opwekken, op schone energie. We zijn ontzettend trots op het invoeren van milieuzones voor auto's en brommers. Een mooie stap voor niet alleen een duurzamer Den Haag, maar ook naar een betere en gezondere lucht. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U had het over de pechgeneratie. Wat gaat u concreet doen voor die pechgeneratie? En wat wilt u dat het college daar concreet mee gaat doen? Mariëlle Vavier (GroenLinks). In de komende periode komen er verschillende plannen van het college beschikbaar. In de afgelopen weken is er in de commissie Samenleving onder andere al de aankondiging geweest van de nieuwe bekostigingssystematiek die we in het najaar in de jeugdhulp krijgen.

Mijn fractie zal in ieder geval ook in overleg met de jongeren en hun ouders altijd kijken op welke manier we de plannen kunnen verbeteren, zodat we die pechgeneratie beter kunnen helpen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar dat betekent dus dat u nu geen concrete voorstellen heeft voor het college, maar dat u gewoon wacht op het college. Best een goede strategie, zou ik zeggen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). GroenLinks is natuurlijk onderdeel van deze coalitie en dat blijven we ook in de komende jaren. Wij zullen er zeker invloed op uitoefenen binnen de coalitie dat we voor jeugdzorg ook in de preventiesfeer veel meer dingen kunnen gaan doen. Maar als u uit bent op een uitspraak 'nee, we hebben geen motie ingediend': nee, we dienen nu geen motie in, maar we werken daar in de komende periode heel graag aan met elkaar. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar dan ook aan u de vraag: waarom dient GroenLinks geen enkele motie in? Waarom dienen de coalitiepartijen geen enkele motie in? Zijn daar afspraken over gemaakt? Mariëlle Vavier (GroenLinks). We hebben daar een afweging in gemaakt binnen onze eigen fractie. We zitten nu midden in de onderhandelingen. De meeste moties die u ook indient of die Hart voor Den Haag indient, kosten geld.

We zitten nu midden in de onderhandelingen, met name ook over de financiële mogelijkheden en onmogelijkheden die we hebben. Vandaar dat wij als GroenLinksfractie de afweging hebben gemaakt om geen moties in te dienen en te zullen steunen die geld kosten. Dat hebben we als coalitiepartijen onderling uitgewisseld. Ik ga verder. Er zijn eventueel nog ontzettend veel opgaven om aan te pakken in de komende jaren. Dat hebben we vanochtend al gehoord en dat weten we ook: de wooncrisis, de nog altijd toenemende dakloosheid, de uitbuiting van arbeidsmigranten, de tegenstellingen in de stad. En dan heb ik het nog niet eens over de enorm gestegen energielasten, de inflatie, de gevolgen van de oorlog, eigenlijk om de hoek, in Oekraïne en wellicht dit najaar - we hopen het niet - ook weer een coronacrisis. Om er als overheid voor de meest kwetsbare mensen in de stad te kunnen zijn en om de problemen te kunnen aanpakken op de plekken waar dat het hardste nodig is, zoals in wijken waar overbewoning en verstening de grootste problemen zijn zoals in wijken zoals Zuidwest - we hebben dat vanmorgen ook weer klip-en-klaar gehoord van de inspreker de heer Crown - moeten we keuzes gaan maken. De basis moet op orde. De gemeente moet gaan doen wat echt nodig is: echte oplossingen bieden, kansen en gelijkheid bevorderen voor iedereen in de stad.

We hebben de afgelopen jaren mooie stappen gezet en daarmee moeten we doorgaan. 51

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U zei net dat er binnen de coalitie afspraken zijn gemaakt om geen moties in te dienen. Maar ik hoorde net van D66 dat daar geen afspraken over zijn gemaakt. Hoe kan het dat u wat anders vertelt dan D66? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik zou de heer Guernaoui willen vragen om te luisteren naar wat ik zeg. Ik heb gezegd: we hebben dat afgestemd. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar afstemmen betekent dat je daarover afspraken maakt met anderen. Dat noemen we afstemmen. D66 zei niet 'dat is afgestemd', maar: het was hun eigen afweging. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Het was ook onze eigen afweging. Ik kan alleen maar over mijn eigen fractie praten, hè. Binnen mijn fractie hebben wij die afweging zelf gemaakt. Ik heb dat als fractievoorzitter afgestemd met de collega's in die zin dat we hebben overlegd. 'Wat doen jullie?' 'O, wij doen dit zo.' 'O, dat is ook toevallig. Wij doen het ook zo.' Zo is het gegaan. (Hilariteit) De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ja, dat is allemaal inderdaad heel toevallig. Maar ik begrijp wat u zegt. Het is afgestemd en dat is helemaal niet erg. Maar ik constateer alleen dat u wat anders zegt dan wat D66 zei. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dat is een leuke constatering, maar zo werkt het ook in het leven: dat niet iedereen altijd precies hetzelfde zegt.

We hebben het onderling uitgewisseld, afgestemd. Bedenk er wat bij. Net als D66 overigens zal de GroenLinksfractie blijven volgen wat er gebeurt en daar ook scherp op toezien. We zullen er een schepje bovenop moeten doen met elkaar om de segregatie in onze stad heel erg hard aan te pakken, vooral in de concrete vormen zoals in de aanpak van versteende wijken. We zien helaas nog altijd correlatie tussen verstening en kwetsbare wijken. Het maakt uit waar je wieg heeft gestaan en waar je woont, niet alleen voor je kansen, maar ook voor hoe je hittestress ervaart en hoeveel hittestress je ervaart. Wat GroenLinks betreft gaan we door met straat voor straat en plein voor plein vergroenen, met name in de versteende wijken, samen met de bewoners. Hoewel er nu een overschot op de jaarrekening is van € 70 mln. moeten we ons niet laten afleiden van het structurele tekort op de middellange termijn. Het overschot, dat zijn met name de uitgaven die vanwege de coronacrisis zijn uitgesteld en in 2022 alsnog gedaan moeten worden. We moeten daarnaast opnieuw constateren - ook die constatering is breed - dat het Rijk veel te weinig bijdraagt voor de wettelijke taken die zij gedecentraliseerd hebben naar de gemeenten. Met name op het gebied van de bijstand en de jeugdzorg schiet het Rijk hopeloos tekort en dit kan zo niet langer doorgaan. We weten dat het college hard bezig is met een lobby.

Als hier geen verandering in komt, raken we in de problemen: de stad en de gemeente, en de inwoners nog het allermeest. Sebastian Kruis (PVV). Er werd net een beetje lacherig over gedaan of er nou afspraken zijn of dat het is afgestemd. Maar waarom worden dat soort zaken afgestemd? Is de sfeer binnen de coalitie dan zo slecht geworden dat zelfs over dit soort zaken afspraken moeten worden gemaakt of dat zaken moeten worden afgestemd? Mariëlle Vavier (GroenLinks). De sfeer is juist heel goed. Volgens mij is afgelopen dinsdag in het fractievoorzittersoverleg gedeeld dat we dit op deze manier zouden doen en niet als coalitie. De verschillende fracties zeiden: wij dienen geen moties in. Ik begrijp eerlijk gezegd niet zo goed wat daar zo problematisch aan is. Het is juist heel fijn dat de coalitie afstemt.

52

Sebastian Kruis (PVV). Uiteindelijk zitten er in de raad volksvertegenwoordigers die voorstellen doen uit de stad. Uiteindelijk controleren wij hier met elkaar het college. Ik stel vast dat dat hier helemaal niet gebeurt, dat jullie je gedragen als een soort applausmachine van het college, dat alles moet worden afgestemd, dat elke spontaniteit verdwijnt en dat er vervolgens heel raar wordt gedaan als daar vragen over worden gesteld. Dát stel ik vast. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Die vaststelling laat ik natuurlijk helemaal aan de heer Kruis. Tegelijkertijd is dat precies de taak en rol die we zo bloedserieus nemen met elkaar in de hele raad. Wij hebben als GroenLinksfractie - daar is het begonnen - gezegd: we gaan dit niet doen, we zitten nu midden in de onderhandelingen met de andere partijen. Ik val in herhaling. Ik ga gewoon even door met mijn afsluiting. De voorzitter. De laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). De kern zit altijd in het staartje, ook nu weer. Want het heeft nu toch wel weer met de onderhandelingen te maken. Dat haalt mevrouw Vavier nu ook toch nog even aan in haar reactie op mijn vaststelling. Dat verbaast mij niet, maar doe er dan niet zo geheimzinnig over. Want mensen zitten thuis ook mee te kijken en die zien dat er hele rare afspraken zijn gemaakt over hele basale zaken zoals het indienen van moties als raadslid, onafhankelijk van het college.

Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dit werp ik echt verre van mij. Ik heb zojuist uitgelegd op welke manier we dat binnen de GroenLinksfractie hebben besproken. Toen was meneer Kruis waarschijnlijk net even een broodje aan het halen. Ik heb vrij duidelijk uitgelegd dat wij met elkaar hebben besproken: nu de financiële vooruitzichten voor het nieuwe college zo ongelofelijk slecht zijn, laten we als fractie in ieder geval ervoor kiezen om geen moties in te dienen die geld kosten en ook geen moties te steunen die geld kosten. Ik rond toch alsnog af. We hadden het over de financiële situatie. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U zegt dus dat dat te maken heeft met de financiële situatie. Vorige week bleek ook dat er een nieuwe financiële situatie is. We hebben gevraagd om die nieuwe financiële situatie met ons te delen. Waarom steunt GroenLinks dat voorstel niet? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Omdat het een normale gang van zaken is dat tijdens de onderhandelingen de informatie wordt gedeeld met de onderhandelende partijen. Het is ook een normale gang van zaken dat de informatie die is besproken in het totale pakket wordt gedeeld met de hele raad en met de hele stad, zodat iedereen kan toetsen op basis waarvan wij de afspraken hebben gemaakt of aan het maken zijn. We zijn nog bezig. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Ik begrijp dat u nog bezig bent, maar dit gaat over een nieuwe financiële situatie die is opgesteld door ambtenaren. Wij als raadsleden vragen om die informatie, waar we recht op hebben, maar die krijgen we niet. En nota bene een partij als GroenLinks zegt: dat steunen wij. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Zo ongelofelijk nieuw is die informatie helemaal niet. De nieuwe informatie vorige week kwam uit de meicirculaire. In die zin is het nieuw, maar die informatie heeft iedereen. Die is gewoon openbaar beschikbaar. We zien hoe de reeks zich ontwikkelt tot en met 2026. En wat er daarna gebeurt, dat zijn allemaal geen verrassingen. Hart voor Den Haag doet maar net alsof ze uit een ei komen, maar dat zijn helemaal geen verrassingen. Dat is openbare informatie. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar dan zegt u wat anders dan wat Donner zei. Want toen wij tegen Donner zeiden 'dus dat is geen nieuwe informatie', zei hij: nee, het is allemaal nieuwe informatie en iedereen was geschrokken. Als u zegt dat het gewoon de meicirculaire is en dat het

53

gewoon informatie is die iedereen heeft, dan hoef ik daar niet eens om te vragen. Dus of het is nieuw of het is niet nieuw. Of Donner heeft gelijk of u heeft gelijk. Mariëlle Vavier (GroenLinks). De heer Donner gaat natuurlijk over zijn eigen woorden. Hij is daar vrij duidelijk over geweest. Wat ons betreft komt die nieuwe informatie uit de meicirculaire. Verder zijn er natuurlijk allerlei nuances gedeeld aan de tafel die wat extra context hebben geschetst. Al die informatie komt beschikbaar zodra dat kan. Ik had mijn laatste … De voorzitter. Doet u dat vooral. De zeventiende interruptie komt zo meteen nog. Gaat uw gang. Nou goed, meneer Kruis, gaat uw gang. Dat scheelt weer een punt van orde. Sebastian Kruis (PVV). Inderdaad, ja. Er werd net gezegd door mevrouw Vavier dat ze, gelet op de financiële situatie van Den Haag, ook hebben afgesproken dat er geen moties worden gesteund die geld kosten. Is dat ook afgestemd met de andere coalitiepartijen? Mariëlle Vavier (GroenLinks). We hebben als GroenLinksfractie dit besproken met elkaar en we hebben uitgewisseld wat de standpunten van de fracties zijn. Sebastian Kruis (PVV). Ik vind dat dus wel heel erg raar. U zegt net dat het is afgestemd met andere partijen als het gaat over het niet indienen van moties. Dus uiteindelijk zijn alle fracties vrij om wél moties te steunen die geld kosten? Mariëlle Vavier (GroenLinks).