RIS312898 Notulen van de raad van 7 juli 2022

Als je taken teruggeeft, is dat ook structureel. Als het lukt om daar extra geld voor te krijgen, hoeven ze die taken niet terug te krijgen. Maar als het niet lukt, moet u net als 98% van de gemeentes zeggen: u krijgt die taken terug; als u het beter weet, gaat u het lekker zelf doen. Wij zien een aantal keuzes die 17

we echt moeten maken. Daarvoor heb ik net een aantal moties ingediend. Ik wil u best bijpraten over hoe wij de begroting op orde willen krijgen. Een van de laatste sluitende begrotingen was de begroting voor 2019, toen Hart voor Den Haag in het college zat. Daarna is het echt helemaal misgegaan. De voorzitter. Door de heer Guernaoui worden de volgende moties (I.1 Hart voor Den Haag, I.10 Hart voor Den Haag en I.14 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.1 Hart voor Den Haag Extra maatregelen voor bijstandsgerechtigden die ouder zijn dan 50 jaar en-of langer dan 1.5 jaar in de bijstand zitten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021. Constaterende dat, • in 2021 23.441 personen een uitkering kregen van de gemeente Den Haag (RIS 312462); • Den Haag Werkt in 2021 maar 0.1 % van de bijstandsgerechtigden die ouder zijn dan 50 jaar aan het werk heeft geholpen (11 personen) (RIS 312462); • Den Haag Werkt in 2021 maar 0.1 % van de bijstandsgerechtigden die langer dan 1.5 jaar in de bijstand zitten aan het werk heeft geholpen (19 personen) (RIS 312462). Overwegende dat, • Den Haag veel te weinig doet om bijstandsgerechtigden die ouder zijn dan 50 jaar en/of langer dan 1.5 jaar in de bijstand zitten. Verzoekt het college, • om zo spoedig mogelijk met extra maatregelen te komen om meer bijstandsgerechtigden, ouder dan 50 jaar en/of die langer dan 1.5 jaar in de bijstand zitten, aan het werk te helpen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.10 Hart voor Den Haag Stop met projecten die bijstandsgerechtigden in de bijstand houden De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021. Constaterende dat, • het project ‘instapeconomie’ nul bijstandsgerechtigden aan het werk heeft gekregen; • het traject ‘Maatschappelijk fit’ nul bijstandsgerechtigden aan het werk heeft gekregen; • onduidelijk is of er bijstandsgerechtigden via ‘regionale mobiliteitsteams’ aan het werk zijn geholpen. Overwegende dat, • Den Haag Werkt als hoofdtaak heeft om mensen vanuit de bijstand weer aan het werk te helpen. Van mening dat, • projecten die mensen niet aan het werk helpen niet gefinancierd moeten worden vanuit Den Haag Werkt; • de medewerkers van Den Haag Werkt grotendeels moeten worden ingezet om bijstandsgerechtigden aan het werk te helpen.

18

Verzoekt het college, • om te stoppen met projecten die bijstandsgerechtigden niet aan het werk helpen zodat extra kan worden geïnvesteerd in projecten die bijstandsgerechtigden wel aan het werk helpen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.14 Hart voor Den Haag Zorg voor meer banen via social return en sociaal ondernemen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021. Constaterende dat, • bij opdrachten vanaf € 231.000 geldt dat de opdrachtnemer 5% van de inschrijfsom (aanneemsom) aan social return besteedt; • opdrachtnemers (de bedrijven die een aanbesteding hebben gewonnen) de social return eis kunnen invullen met een baan bij het bedrijf zelf maar ook via een baan bij een erkende sociaal ondernemer; • opdrachten van de gemeente kunnen worden gerealiseerd via een aanbesteding maar ook via een voorbehouden aanbesteding (rechtstreekse gunning) aan een sociaal ondernemer; • de banen die via social return of via sociaal ondernemen, voor bijstandgerechtigden, niet worden bijgehouden en daardoor ook niet openbaar kunnen worden gemaakt; • niet voor alle contracten duidelijk is hoe social return concreet wordt ingevuld en/of afgekocht; • openbaarheid zorgt voor extra stimulans voor social return en sociaal ondernemerschap en daardoor voor meer banen voor uitkeringsgerechtigden. Verzoekt het college, • om alle gerealiseerde banen via social return en sociaal ondernemerschap inzichtelijk te maken zodat deze openbaar kunnen worden gemaakt via de website van de gemeente. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter.

Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door mevrouw Verdonk, worden de volgende moties (I.2 Hart voor Den Haag en I.8 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.2 Hart voor Den Haag 20.000 kinderen in Den Haag MET ontbijt naar school De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, in een debat over de programmabegroting. Constaterende dat, er ongeveer 20.000 kinderen zonder ontbijt naar school gaan in Den Haag. Overwegende dat, • dit niet acceptabel is in onze stad; • de wethouder het probleem onderkent en heeft toegezegd dat hij zijn collega-wethouder van onderwijs gaat polsen of scholen hierin een rol kunnen spelen. Van mening dat, • meer urgentie vereist is om dit maatschappelijke probleem op te lossen.

19

Verzoekt het college, • om zsm een concrete oplossing te bedenken om dit maatschappelijke probleem op te lossen. Indien mogelijk in deze collegeperiode en anders in het komende college akkoord. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.8 Hart voor Den Haag Red de Taalketen aanpak De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, in een debat over de programmabegroting Constaterende dat, • de wethouder van plan is de subsidie voor de taalketenaanpak met 2/3 te korten. Van 1,5 miljoen terug naar 5 ton. Overwegende dat, • de Nederlandse taal spreken een belangrijke voorwaarde is voor het krijgen van werk, om kennis te nemen van onze waarden en normen, om de weg te vinden in onze samenleving en ook om de eigen kinderen beter te begeleiden/op te voeden in hun weg naar volwassenheid; • het van groot belang is om taalachterstanden in de wijken te signaleren, mensen te verwijzen of activiteiten te organiseren om deze achterstanden in te lopen; • deze infrastructuur is ontwikkeld door de Taalketenaanpak en haar waarde heeft bewezen, zoals ook geconstateerd is door ambtenaren van de gemeente. Van mening dat, • de kapitaalvernietiging is niet als (een deel van) de subsidie alsnog wordt toegewezen. Verzoekt het college, • om te onderzoeken hoe de korting op de subsidie van de taalketenaanpak (deels) gecompenseerd kan worden door herschikking van de middelen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Meinesz, wordt de volgende motie (I.3 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.3 Hart voor Den Haag Aanpassen aan- en afmeldplekken voor deelscooters in Scheveningen De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van de programmarekening 2021. Constaterende, dat: • de clustering van deelscooters voor zeer veel overlast zorgt in met name de Zwolsestraat en omgeving; • veel bewoners van Scheveningen zich enorm ergeren aan hoe deze scooters geparkeerd worden; • de scooters zodanig in de weg staan, dat het trottoir voor personen met kinderwagens of mindervaliden vaak niet meer begaanbaar is. Overwegende, dat: • de huidige zones te veel geconcentreerd zijn, waardoor er enkele tientallen scooters bij elkaar staan; 20

•

we niet kunnen wachten op een evaluatie na de zomer. Er dient nu direct actie ondernomen worden om een chaotische zomerperiode te voorkomen.

Verzoekt het college: • over te gaan tot het wijzigen van de gebieden voor aan- en afmelden van deelscooters in Scheveningen. • de aanbieders van deelscooters te sommeren om aanpassingen te doen zodat aan- en afmelden alleen op de nieuwe aangewezen plaatsen mogelijk is; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer De Mos, worden de volgende moties (I.4 Hart voor Den Haag, I.7 Hart voor Den Haag, I.13 Hart voor Den Haag en I.15 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.4 Hart voor Den Haag Jaarlijks Varend Corso over Haagse grachten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van Programmarekening 2021. Constaterende dat, • de subsidie voor het Varend Corso slechts éénmalig was geregeld. Van mening dat, • het Varend Coro bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van de stad, de regionale samenwerking en tegelijkertijd een mooie impuls vormt voor de Haagse ondernemers en werkgelegenheid; • Westland-promotie kan bijdragen aan het werk helpen van Haagse bijstandscliënten in het Westland. Verzoekt het college om • er zorg voor te dragen dat het Varend Corso jaarlijks over de Haagse grachten vaart; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.7 Hart voor Den Haag Oormerken begrotingsgelden om armlastig Zuidwest vooruit te helpen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021. Constaterende dat, • er zich in Den Haag Zuidwest al jaren een sociale ramp aan het voltrekken is; • de lobby voor een Nationaal Programma voor dit deel van de stad vooralsnog te weinig financiële middelen heeft gegeneerd. Van mening dat, • de wijken Bouwlust, Vrederust, Morgenstond en Moerwijk, waarin circa 70.000 inwoners wonen, recht hebben op oplossingen voor de grote sociaaleconomische multiproblematiek, zoals langdurige werkloosheid, armoede, schulden, radicalisering, polarisatie, toenemende gevoelens van onveiligheid, verloedering, gezondheidsproblemen en opgroeiende kansarme jongeren in sociaal zwakke wijken. 21

Verzoekt het college om tussen nu en 1 oktober aanstaande 10% van alle stedelijke diensten en programma’s uit de begroting te oormerken voor het oplossen van de problemen in dit armlastige deel van de stad. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.13 Hart voor Den Haag Zonder knaken geen taken De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van Programmarekening 2021. Constaterende, dat: • adviseur Donner heeft gesteld dat de stad wordt geconfronteerd met een 'scherpe terugval' van de middelen omdat er nog minder geld van het Rijk binnenkomt. • uit het rapport 'Stelsel in Groei' is gebleken dat de gemeenten alleen al in 2019 ca. 1,7 miljard euro tekort kwamen voor de jeugdzorg; • uit het adviesrapport 'RUST-REINHEID-REGELMAAT: evenwicht in de bestuurlijkfinanciële verhoudingen', blijkt dat het Rijk een koekoeksjong in de gemeentelijke financiën heeft geplaatst, en dat de Raad voor Openbaar Bestuur het Rijk oproept niet meer te winkelen met andermans portemonnee; • er behalve bovenstaande rapporten, nog veel meer onderzoeken zijn gedaan en rapporten zijn verschenen (onder andere van de toezichthoudende provincies) waaruit blijkt dat de financiële tekorten niet worden veroorzaakt door incidenteel slecht management van een enkele gemeente, maar zich voordoen bij een heel groot deel van de 352 Nederlandse gemeenten; • uit alle rapporten blijkt dat de oorzaak van de financiële tekorten ligt bij het Rijk dat, door een stapeling van kortingen (opschalingskorting) overheveling van taken zonder voldoende middelen (jeugdzorg) of sturingsmogelijkheden (jeugdzorg en Wmo), gemeenten

voor een onmogelijke opgave heeft gesteld; • Den Haag de begroting straks alleen nog maar sluitend krijgt door een beroep te doen op de reserves, waarbij structurele kosten worden gedekt door incidenteel geld, wat op termijn dus niet volgehouden kan worden; • het weerstandsvermogen van Den Haag binnen een jaar met 24% gedaald is tot 78,2 mln. waardoor de ratio van het weerstandsvermogen onvoldoende is om de risico’s af te dekken; • de Hagenaars en Hagenezen onvermijdelijk geconfronteerd gaan worden met allerlei lastenverzwaringen en bezuinigingen op belangrijke voorzieningen op het gebied van sport en cultuur, zoals het (deels) sluiten van zwembaden en bibliotheken, bezuinigingen op onderhoud van de openbare ruimte, op de handhaving, op Wmo, zorg en welzijn (gesloten buurthuizen) en alle andere terreinen. Overwegende, dat: • Den Haag al langere tijd in samenwerking met andere gemeenten, alleen en in VNG-verband aangeeft dat de situatie onhoudbaar is geworden; • alle rapporten, overleggen, acties en smeekbed niet voldoende hebben opgeleverd.

Verzoek het college om: Indien • voor de jaren 2022 en verder er geen extra middelen van het Rijk komen om de tekorten terug te dringen, en niet daadwerkelijk wordt geregeld dat de gemeenten structureel over voldoende middelen kunnen beschikken via het Gemeentefonds, en dat de gemeenten sturingsmogelijkheden en bevoegdheden krijgen die bij hun taken en verantwoordelijkheden passen, dat wordt geregeld dat gemeenten nooit meer in een situatie terecht kunnen komen waarbij wel de taken, maar niet de middelen bij de gemeenten terecht komen. 22

Over te gaan tot de volgende maatregelen: Het 'teruggeven', niet uitvoeren en niet meer aanpakken van nieuwe taken, zoals bijvoorbeeld: • niet verder invoeren van de omgevingswet, waar mogelijk terugdraaien; • niet meer handhaven op zaken waarvan de boetes naar de rijkskas gaan; • niet meer meewerken aan de energietransitie; • stoppen met het onderbrengen van statushouders. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.15 Hart voor Den Haag Beter financieel beheer De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van Programmarekening 2021. Constaterende dat, • de gemeente 4,24 miljoen euro te veel aan subsidies heeft uitgekeerd, • dit ondanks beloofde verbeteringen, niet de eerste keer is dat er miljoenen verkeerd worden uitgekeerd (2019, 2,5 miljoen teveel uitgekeerd aan bijstandscliënten en 2020 3 ton teveel aan coronasteun). Van mening dat, • de gemeente zuinig moet omgaan met belastinggeld. Verzoekt het college, • met een verbeterplan te komen die miljoenenblunders tot het verleden laten behoren en de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Martinez van Andel, wordt de volgende motie (I.5 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.5 Hart voor Den Haag Meer budget naar schoon en goed onderhoud buitenruimte De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021: Constaterende, dat: • in Den Haag een groot gedeelte van het straatmeubilair in onvoldoende staat van onderhoud verkeert; • de gemeente Den Haag jaarlijks een tekort van 650.000 euro heeft op haar budget voor onderhoud van straatmeubilair en bebording; • de gemeente Den Haag haar afvalprobleem niet onder controle heeft; • in verschillende wijken in Den Haag straten bezaaid liggen met opengereten vuilniszakken. Overwegende, dat: • een goed onderhouden en schone buitenruimte het visitekaartje van de stad is. Verzoekt het college: • extra budget vrij te maken voor onderhoud aan straatmeubilair en het schoonhouden van de buitenruimte. 23

En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Bom, wordt de volgende motie (I.6 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.6 Hart voor Den Haag Onderzoek tijdelijke parkeerplaatsen voor deelscooters aan de Harstenhoekweg De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op donderdag 7 juli 2022, ter bespreking van de programmarekening 2021. Constaterende, dat: • de deelscooters nog steeds zeer veel overlast veroorzaken door de ruimte die zij innemen en het rommelige straatbeeld dat het oplevert; • de scooters zodanig in de weg staan, dat het trottoir voor personen met kinderwagens of mindervaliden vaak niet meer begaanbaar is; • het braakliggende terrein aan de Harstenhoekweg al jaren niet benut wordt. Overwegende, dat: • de overlast van de deelscooters direct moet worden aangepakt; • de (tijdelijke) oplossing aan de Harstenhoekweg een goede mogelijkheid is. Verzoekt het college: • te onderzoeken of het braakliggende terrein te huren is van de eigenaar om een tijdelijke opvang van (deel)scooters te realiseren; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Sluijs, worden de volgende moties (I.9 Hart voor Den Haag en I.11 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.9 Hart voor Den Haag Red ons festival klimaat De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van Programmarekening 2021. Constaterende dat, • festivals voor onze stad van enorm belang zijn, een divers aanbod zorgt voor plezier en een grote economische spin-off; • er sinds 2019 fors bezuinigd is op het budget van festivals, voor 2023 komt dat neer op 1 miljoen euro. Overwegende dat, • de gevolgen voor veel festivals door de Coronacrisis nog niet duidelijk geworden zijn, dit zal pas in 2023 echt voelbaar worden; • veel festivals gekort zullen worden op de subsidie in 2023, danwel dat enkelen de volledige subsidie houden en anderen helemaal niets krijgen; • het aanbod van Haagse festivals daarmee onder druk komt te staan.

24

Verzoekt het college, • ruimte te vinden binnen de nieuwe begroting om het festivalbudget terug te brengen naar het niveau van 2019 en dit mee te nemen in de coalitieonderhandelingen; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.11 Hart voor Den Haag Uniforme Nadeelcompensatieregeling voor ondernemers De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021: Constaterende, dat: • er op dit moment veel werkzaamheden plaatsvinden waardoor Haagse ondernemers grote omzetverliezen lijden; • ondernemers die aantoonbare omzetverliezen lijden als gevolg van de werkzaamheden, aanspraak moeten kunnen doen op een uniforme nadeelcompensatieregeling. Overwegende, dat: • in het coalitieakkoord ‘Samen voor de Stad’ (RIS304121) staat dat er een uniforme nadeelcompensatie voor ondernemers in de hele stad zou komen; • in beantwoording op schriftelijke vragen van het lid Van Doorn (RIS310655) is toegezegd dat de uniforme nadeelcompensatieregeling begin van dit jaar gereed zou zijn maar we nog niks hebben ontvangen. Van mening, dat: • Haagse ondernemers recht hebben op duidelijkheid. Verzoekt het college: • de uniforme nadeelcompensatieregeling zo spoedig mogelijk naar de raad te sturen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Martini, wordt de volgende motie (I.12 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.12 Hart voor Den Haag Voorkom Artikel 12 Gemeente De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021: Constaterende dat, • de afgelopen maanden er vele voorstellen vanuit de gemeentelijke diensten, in het bijzonder vanuit de Dienst Stedelijke Ontwikkeling (DSO), waarop grote financiële overschrijdingen hebben plaatsgevonden; • er ten gevolge het rapport ‘overzicht van opties die de gemeente financiën verbeteren’ van 18 januari van dit jaar een weg laat zien waarin zware bezuinigingen noodzakelijk zijn; • de financiële verhoudingen met het Rijk een verdere verslechtering na 2022 laten zien; • de VNG van oordeel is dat de financiële lasten die het Rijk de gemeenten heeft opgelegd ondraaglijk zijn en daarom heeft opgeroepen om taken terug te geven aan het Rijk of om deze neer te leggen.

25

Overwegende dat, • de heer Donner uitgaat van een financieel rampscenario voor de begroting 2023 en verder. Verzoekt de onderhandelende partijen om eindelijk eens met een akkoord te komen om te vermijden dat Den Haag opnieuw een artikel 12 gemeente wordt. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Dubbelaar, wordt de volgende motie (I.16 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.16 Hart voor Den Haag Werkbespreking met experts die kritisch zijn over gevolgen bevolkingsgroei De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2022, ter bespreking van de Programmarekening 2021. Constaterende dat, • Den Haag groeit tot 2030 met 10% naar 601.000 inwoners; • bevolkingsgroei een grote maatschappelijke opgave is voor de komende periode; • bevolkingsgroei effect heeft op onder meer de woningvoorraad, voorzieningen, de verzorgingsstaat. Van mening dat, • er steeds meer experts zijn die hun zorgen uiten over de gevolgen van bevolkingsgroei, zoals bijzonder hoogleraar Demografie van de Universiteit van Amsterdam (UvA) dr. Jan J. Latten; • over de gevolgen van bevolkingsgroei gesproken dient te worden. Verzoekt het college, • een werkbespreking in de commissie ruimte te organiseren, voor het eind van het jaar, met diverse deskundigen op het gebied van bevolkingsgroei. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik schors de vergadering voor twee minuten. De vergadering wordt van 11.25 uur tot 11.27 uur geschorst. Yousef Assad (D66). Voorzitter. Allereerst wil ik namens D66 de insprekers bedanken. D66 is benieuwd naar de antwoorden van het college op hun vragen. Het behandelen van de programmarekening is altijd een bijzonder moment, vooral voor een beginnend raadslid.

Deze programmarekening is extra bijzonder. In 2021 hadden we namelijk nog steeds te maken met een pandemie. De impact daarvan op onze stad, onze bewoners en onze financiën was groot. Hoewel ik graag de hele programmarekening met u had doorgenomen, zal ik me houden bij drie belangrijke thema's: kansengelijkheid, veiligheid en duurzaamheid. De coronacrisis heeft haarfijn blootgelegd hoe vernietigend kansenongelijkheid is. Uit de programmarekening blijkt dat de kansenongelijkheid door onderwijsachterstanden tijdens de coronacrisis groter is geworden, terwijl onderwijs juist de sleutel is om jezelf te ontwikkelen, je dromen waar te maken en volwaardig mee te doen in de samenleving. D66 vindt het daarom heel positief dat het grootste deel van het budget voor onderwijs in 2021 is besteed aan onderwijsachterstanden en taal, zoals aan integrale kindcentra, voor- en vroegschoolse educatie en 26

volwasseneducatie. Maar leren doe je niet alleen als je kind bent, maar je leven lang. D66 vindt de uitbreiding van bibliotheken in de stad een grote winst voor de kansengelijkheid. In 2021 is de nieuwe vestiging van de bibliotheek in Bouwlust geopend en inmiddels is er ook de start-upbibliotheek in Moerwijk. Het lerarentekort in het onderwijs is voor D66 heel zorgelijk. We zijn verheugd dat in 2021 het stedelijke programma Zij-instroom is uitgevoerd en dat er op dit moment 185 fte zij-instromers werkzaam zijn. De grote tragiek is dat in de kwetsbare wijken niet alleen de kansenongelijkheid het grootste is, maar ook het lerarentekort. Daarom is het van belang dat leraren zich kunnen vestigen in Den Haag, maar dat kan alleen als zij een geschikte woning kunnen vinden in de huidige wooncrisis. Kansenongelijkheid in het onderwijs kunnen we alleen bestrijden met voldoende leraren in de stad. Dat geldt ook voor andere mensen die cruciale beroepen uitoefenen. Daarom is het van belang dat het bouwen van woningen wordt versneld en dat ook goed wordt gekeken naar de voorzieningen die daarbij worden gebouwd. D66 zal hier de komende jaren voortdurend bij het college op aandringen. Het programma Onderwijs sluit met een positief resultaat van € 500.000. Dat heeft een zorgwekkende reden.

In 2021 is er vanuit het Rijk extra geld gekomen om toezicht op en handhaving van kinderopvangorganisaties te intensiveren. Maar mede door corona is deze activiteit tijdelijk stilgevallen, waardoor een voordeel van € 700.000 is ontstaan. D66 maakt zich daarom zorgen om de kinderopvangorganisaties in de stad. Het is voor kinderen ontzettend belangrijk dat de kwaliteit en veiligheid van deze organisaties gewaarborgd blijven. D66 gaat hier de komende tijd scherp op toezien. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). D66 vindt kansenongelijkheid heel belangrijk en maakt zich een hoop zorgen, maar waar zijn de moties? Yousef Assad (D66). Vandaag behandelen wij de programmarekening. Daarbij kijken we terug naar de doelen die zijn vastgesteld in de begroting voor 2021. We kijken terug: wat is er beoogd en wat is er behaald? Dat doen we met een terugblik. Vandaag vertel ik namens D66 wat volgens ons goed is gegaan en wat beter kan. Vandaag dienen wij geen moties in omdat wij terugkijken naar de programmarekening. Bij de komende begrotingsbehandeling zullen wij kijken welke voorstellen wij kunnen doen en welke doelen opnieuw vastgesteld kunnen worden. Wij hebben geen noodzaak gezien om moties in te dienen naar aanleiding van de inhoud van de programmarekening. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U had het net over voortschrijdend inzicht.

Is dit dan ook voortschrijdend inzicht? Want de afgelopen jaren, de afgelopen tientallen jaren, heeft D66 altijd moties ingediend bij de behandeling van de programmarekening. En bij de programmarekening kijken we ook vooruit, want we zitten alweer halverwege. Dus waarom komt D66 op die belangrijke thema's met nul moties? Yousef Assad (D66). Ik kan me niet herinneren dat het indienen van moties tijdens de behandeling van een programmarekening een vaste traditie is. Je kijkt per jaar wat er nodig is en of daar aanleiding voor is. Dit jaar heb ik namens D66 gekeken met de fractie en wij zien geen aanleiding om moties in te dienen. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U komt tijdens uw inbreng dus met nul moties. Dat betekent dat u over alles tevreden bent en verder nergens iets aan toe te voegen heeft. Yousef Assad (D66). Ik heb nog een tekst te gaan, maar in de voorgaande alinea's heb ik duidelijk gemaakt waarover wij ons zorgen maken, waarop wij zullen toezien en waarover wij ook met plannen en voorstellen zullen komen. Dat wij hier geen moties indienen, sluit natuurlijk niet uit dat wij in de toekomst wel met ideeën gaan komen. Dat is natuurlijk geen argument. Nogmaals, D66 ziet geen aanleiding om moties in te dienen bij deze programmarekening.

27

Sebastian Kruis (PVV). Ik vraag me af wat de heer Assad heeft misdaan binnen zijn fractie waardoor hij nu voor de tweede keer op rij eigenlijk voor de bus wordt gegooid. Yousef Assad (D66). Allereerst: wellicht is het collega Kruis ontgaan, maar ik ben woordvoerder Financiën. Ten tweede voel ik me ontzettend gesteund door mijn fractie, die mij de kans geeft om dit op te pakken en te mogen behandelen en die mij het vertrouwen geeft om dit als nieuwe woordvoerder Financiën te mogen doen. Dat getuigt van steun en waardering vanuit mijn fractie. (Geroffel op de tafels) Sebastian Kruis (PVV). We wachten nog even het interne applaus af. U weet wel wat applaus van de leden betekent binnen een partijpolitieke organisatie. Daar weet ikzelf trouwens niks van, van applaus van leden, maar dat terzijde. De voorzitter. Dat zegt u om die interruptie voor te zijn. Dit is inmiddels overigens uw negende interruptie, maar gaat uw gang, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ja, maar ik vind een debat gewoon heel erg leuk. Ik ben wat dat betreft een echte volksvertegenwoordiger en ik zit hier tijdens een debat om ook een inbreng te leveren, want als ik dat niet doe, doet niemand dat. Net als de heer Guernaoui vind ook ik het eigenlijk jammer dat een collegepartij zoveel te klagen heeft, maar niet in het college heeft geregeld dat dingen beter worden gemaakt.

Ziet de heer Assad als woordvoerder Financiën met steun van zijn fractie daar wel verbeterpunten voor D66? Yousef Assad (D66). Allereerst: ook ik vind het debat heel erg leuk, ook met de heer Kruis. Wat zijn tweede vraag betreft: natuurlijk zie ik naar aanleiding van de programmarekening en bij het terugblikken dat nog een aantal dingen beter kunnen. Dat is zo. Er zijn stappen gezet en er zijn een aantal doelen niet behaald. Daar zal ik straks op terugkomen in mijn tekst, maar ook in mijn voorgaande tekst heb ik mijn zorgen geuit. D66 zal hierop toezien en zal hierop blijven acteren om te kijken welke voorstellen er kunnen komen. Laat duidelijk zijn: als de PVV, Hart voor Den Haag, GroenLinks of andere partijen met voorstellen komen die de doelen ten goede komen die in de programmarekening niet zijn behaald, zullen wij daar serieus naar kijken en er zelfs mee instemmen. Dat is de insteek van D66. Ik hoop dat we op die manier met elkaar kunnen samenwerken. Robert Barker (PvdD). Ik vind dit weer een opmerkelijke bijdrage van D66, want ik hoor vooral heel veel woorden: 'stappen zetten', 'toezien', 'blijven acteren', 'serieus naar kijken'. Maar ik hoor geen concrete voorstellen. Ik hoor vooral die woorden. Ik ben gewoon benieuwd naar één concreet voorbeeld.

Wat gaat u concreet doen om te zorgen dat die voorzieningen in het centrum komen, ook gelet op het feit dat u daar in het verleden steeds tegen heeft gestemd? Yousef Assad (D66). Ik noem als voorbeeld de voorzieningen bij The Grace. Wij hebben de nota van uitgangspunten Laakhavens bewust afgewacht om de voorzieningen te kunnen waarborgen, zodat voor heel Laakhavens die voorzieningen gewaarborgd blijven. Dat is een concreet voorbeeld, waar u om vroeg. Verder is het de taak van de fractie en vooral van de woordvoerder om erop toe te zien dat die voorzieningen goed gebouwd worden en dat er, als het ergens misgaat of niet goed gaat, alsnog een mogelijkheid komt om de voorzieningen voor de inwoners die daar komen, te waarborgen. Dat is de insteek van D66. Robert Barker (PvdD). Eigenlijk is dat in het kort vooral uitstel, want op het moment dat dat gebouw gebouwd wordt, denkt u niet na over voorzieningen en schuift u het vooruit. Uiteindelijk hebben de nieuwe inwoners daar natuurlijk niks aan: er is geen school en er is geen huisarts. Maar u zegt: we zullen er scherp op toezien zodat we hopelijk ooit een keertje die voorzieningen gaan realiseren. Dat is uw antwoord.

28

Yousef Assad (D66). Nee, mijn antwoord is niet: we zullen er ooit op toezien. Nee, ik heb duidelijk gezegd dat wij op de nota van uitgangspunten van Laakhavens hebben gewacht, zodat we voor het hele gebied kunnen waarborgen dat er voorzieningen zijn. En ja, als blijkt dat ergens voorzieningen niet zijn gewaarborgd, is het de verantwoordelijkheid van de hele raad om die voorzieningen te waarborgen. D66 zal de eerste zijn om daarop toe te zien. Dat is onze prioriteit als er nieuwe bouwprojecten komen. Ik zal daar scherp op toezien. Ik heb een concreet voorbeeld gegeven. Meer dan dit kan ik nu niet vertellen of voorstellen om de heer Barker nog meer te overtuigen. De voorzitter. Meneer Barker, de laatste keer. Robert Barker (PvdD). Ik hoor wel heel veel 'toezien' en dat D66, als het misgaat, de eerste zal zijn om daarop toe te zien. Maar ik vraag me af wat we daaraan hebben. De heer van D66 verwijst naar die nota van uitgangspunten. Die is er al en daar staat niks in. Ik ben dus benieuwd waar D66 dan op gaat toezien. Dat het niet gerealiseerd wordt? Is dat waar D66 op gaat toezien? Yousef Assad (D66). Wij zijn volksvertegenwoordigers en de raad heeft een controlerende functie. Dat betekent dat je bij ieder bouwproject dat er komt, met een kritische blik bekijkt welke voorzieningen er komen en welke niet en hoe je er alsnog voor kunt zorgen dat het er komt. Dat is onze functie.

Het is een complexe situatie, een complex proces, en het is een verantwoordelijkheid van de hele raad. D66 neemt die verantwoordelijkheid heel serieus. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U had het over volksvertegenwoordigers en u dient geen enkele motie in. Zijn daarover afspraken gemaakt met de coalitie? Want u dient ze niet in en ik heb ze van die anderen ook niet gezien. Zijn er afspraken gemaakt tussen de coalitiepartijen dat ze geen moties indienen? En zo ja, waarom? Yousef Assad (D66). Ik heb met de fractie bekeken of er naar aanleiding van de programmarekening aanleiding is om moties in te dienen. Wij zien daartoe geen aanleiding. We hebben inhoudelijke afwegingen gemaakt en wij zijn tot deze conclusie gekomen. D66 blijft daarbij. De voorzitter. We hebben het nu al vaak besproken, maar gaat uw gang, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik vroeg of er afspraken zijn gemaakt tussen de coalitiepartijen om geen enkele motie in te dienen. Yousef Assad (D66). D66 heeft een inhoudelijke afweging gemaakt op basis van de programmarekening. Dat heb ik samen met de fractie gedaan en op basis daarvan hebben wij besloten geen moties in te dienen. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Het is een hele makkelijke vraag: zijn er afspraken gemaakt tussen de coalitiepartijen om geen enkele motie in te dienen of is het echt toeval dat voor het eerst sinds tientallen jaren al die partijen geen enkele motie of amendement indienen? Yousef Assad (D66). Ik geloof in toeval, maar dat terzijde. D66 heeft een inhoudelijke afweging gemaakt op basis van de programmarekening. Op basis daarvan heeft de fractie besloten geen moties in te dienen. Dat is de enige reden waarom D66 geen motie indient. Dat brengt mij bij veiligheid. Het afgelopen jaar is er flink geïnvesteerd in de veiligheid van Den Haag. De gebiedsgerichte aanpak en de integrale handhavingsacties juicht D66 toe. Er werd een grote hoeveelheid wapens, drugs en contant geld in beslag genomen. De ondermijningsaanpak werpt zijn vruchten af in en rondom de Weimarstraat. De grote vraag is hoe we dit succes gaan uitbreiden naar andere wijken, zoals het Oude Centrum, Laak en Transvaal, want uit de programmarekening blijkt dat er een toename is van levensdelicten. Dat heeft een grote impact op buurtbewoners. D66 zal er scherp op toezien dat het college hierbovenop zit, zodat iedereen in Den Haag zich veilig kan 29

voelen, want in de stad van Vrede en Recht moet iedereen vrij en veilig zijn. Het is tragisch dat maar liefst 55% van de vrouwen en personen uit de regenbooggemeenschap te maken heeft gehad met straatintimidatie. D66 is daarom blij dat in 2021 het plan van aanpak Samen tegen Straatintimidatie is gelanceerd. Mijn fractie is blij dat de punten van ons actieplan grotendeels zijn overgenomen. We kijken uit naar de resultaten van deze aanpak, want er is nog een hoop werk aan de winkel. Dit brengt mij tot het derde punt. We bevinden ons in een wereldwijde klimaatcrisis. Dat betekent ook dat we in Den Haag al te maken hebben met de gevolgen van klimaatverandering. D66 vindt het positief dat er in 2021 stappen zijn gezet om de emissie-uitstoot in Den Haag te reduceren, maar D66 constateert dat dit niet genoeg is geweest ten aanzien van een klimaatneutraal Den Haag in 2030. Dit programma heeft in totaal € 127 mln. gekost. Maar liefst 70% van dat geld is besteed aan afvalverwijdering en afvalstoffenheffing en 15% aan energietransitie en duurzaamheid. Met deze bekostiging en verdeling van de gelden wordt het heel moeilijk om de klimaatdoelstellingen te halen. Er zijn stappen gezet, maar deze mogen wat D66 betreft nog veel groter: de emissie-uitstoot moet fors omlaag. Robert Barker (PvdD).

Ik hoorde D66 zeggen dat we echt veel meer moeten doen om klimaatverandering tegen te gaan, stappen te zetten en zo, want het lijkt heel moeilijk te worden. Maar vervolgens hoor ik geen idee over hoe we dit gaan aanpakken. Wat gaat het college, als het aan D66 ligt, extra doen om die klimaatverandering tegen te gaan? Yousef Assad (D66). D66 vindt het heel belangrijk dat de klimaatcrisis wordt aangepakt, ook in Den Haag, want ook in Den Haag merken we de gevolgen van klimaatverandering. De fractie van D66 heeft ideeën en plannen, maar het concrete antwoord op uw vraag is: D66 vindt dat er een aanpak moet komen die gericht is op een klimaatneutraal Den Haag in 2030. Dit betekent dat er een route moet komen met tussentijdse afrekenbare doelen. Het betekent ook dat er voldoende geld moet komen. Dit soort aanpak moet ertoe leiden dat we onze klimaatdoelstellingen halen. Het is op dit moment naar de mening van D66 niet voldoende. Robert Barker (PvdD). Ik hoor D66 zeggen: we hebben ideeën, plannen, een routekaart, allerlei dingen. Maar dan vraag ik me af wat D66 concreet gaat doen, want de afgelopen acht jaar - en volgens mij nog veel langer - zat D66 in het college en is er vrij weinig gebeurd. Wat gaat D66 dus concreet doen om te zorgen dat die cijfers in de jaarrekening, die zo bedroevend zijn op klimaatgebied, volgend jaar beter zijn? Yousef Assad (D66).

Dat er niets is gedaan, vind ik echt te kort door de bocht. Laten we niet vergeten dat in 2021 de CO2-reductie 39% bedraagt ten opzichte van 1990. In 2020 was dat 36%. Er is dus een reductie van de CO2. Wij zeggen alleen: om die klimaatdoelstellingen te halen en daar zeker van te zijn, moeten we versnellen en moeten we meer in gaan zetten. De aanpak die er is, moet veel grondiger. Er moet slagkracht komen. We moeten toewerken naar een klimaatneutraal Den Haag in 2030. Dat betekent ook dat daar een gewichtige aanpak voor moet zijn. Daar zal D66 zich voor inzetten. Robert Barker (PvdD). Ik hoor weer 'versnellen' en 'slagkracht' en ik ga ervan uit dat D66 daarop gaat toezien, maar wat gaat D66 nou precies doen? Ik kijk naar de cijfers en die zien er niet goed uit. D66 zegt dat we de gevolgen van de klimaatverandering al merken. Wat gaat D66 dan, anders dan toezien, concreet doen om te zorgen dat bijvoorbeeld de woningen in de Schilderswijk of andere woningen worden aangepakt en dat we de klimaatverandering echt gaan tackelen? Yousef Assad (D66). Ik heb een beperkte tekst en ga natuurlijk niet al mijn voorstellen voor alle problemen op tafel leggen. Maar de heer Barker … Als u mij de gelegenheid geeft om antwoord te geven in plaats van er zo doorheen te schreeuwen, dan krijgt u antwoord op uw vragen.

Dat zijn ook de beleefdheidsnormen waar we elkaar aan moeten houden en dat doe ik bij dezen ook bij jullie. Het tweede punt. U vraagt om concrete voorstellen. Ik zal u een voorbeeld geven. Ik ben woordvoerder duurzaamheid en energietransitie. Ik ben bijvoorbeeld bezig om te kijken hoe we de participatie van bewoners, vooral in de kwetsbare wijken, kunnen vergroten bij het verduurzamen van 30

hun woningen. Want brieven, voorlichtingsavonden et cetera werken bij een deel van deze mensen niet. Daarom ga ik op bezoek bij een woningcorporatie in het zuiden van het land waar de participatie van inwoners in kwetsbare wijken 90% bedraagt. Daar hebben ze een hele mooie aanpak voor gemaakt. Ik ga daar in augustus naartoe. Bij dezen, midden in deze raad, nodig ik de heer Barker uit om met mij mee te gaan naar het zuiden van het land, naar deze woningcorporatie, te leren van die aanpak, terug te komen en samen een actieplan of een initiatiefvoorstel in te dienen. Dan hebben we samen iets bereikt voor deze stad. De voorzitter. Maar meneer Barker was al drie keer geweest. Zet u uw betoog voort, meneer Assad. Maar gelukkig hebben we een andere belangstellende. Meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Weet u wat het is? Dit slaat natuurlijk nergens op. Als dat het antwoord is op de vraag van de heer Barker dat u in augustus naar een woningcorporatie ergens in het zuiden van het land gaat, dan zal het wel meevallen, ook met de klimaatcrisis. Want als het inderdaad vijf voor twaalf is, dan snap ik niet dat hier niet een hele rits aan voorstellen komt om daar wat aan te doen. Het is allemaal lekker de zakken vullen als klimaatlobbyist, maar ik mis elke vorm van urgentie. Zou dat kunnen zijn omdat u zelf ook helemaal niet gelooft in de klimaatfabels? Dat is namelijk wel wat u uitstraalt.

Yousef Assad (D66). Ik nodig de heer Kruis en alle andere belangstellenden uit om ons verkiezingsprogramma te bekijken. Daarin hebben we een heel goed hoofdstuk klimaat en duurzaamheid. Daar staan onze voorstellen in. Daar staat in wat wij willen voor deze stad als het gaat om de klimaatcrisis. Nogmaals, ik heb een beperkte tekst en ik kan hier niet op alle voorstellen ingaan bij ieder probleem. Dat ten eerste. Ten tweede. Natuurlijk niet. Natuurlijk geloof ik in de klimaatcrisis. De wetenschap heeft dat bewezen. Ik geloof in de wetenschap. De wetenschap heeft meermaals aangetoond dat het echt vijf voor twaalf is, dat we met een zeer groot probleem te maken hebben. In andere delen van de stad gaan mensen dood door de klimaatcrisis, letterlijk dood. Sebastian Kruis (PVV). Dit is gewoon klinkklare onzin, echt klinkklare onzin. Welke mensen gaan dood door de klimaatcrisis? Dat is lekker makkelijk gezegd, zo in de raadzaal. Als u geen enkel inhoudelijk voorstel heeft, dan gaan we maar lekker even sentimentele teksten de raad in slingeren. Maar uiteindelijk is het gewoon klinkklare onzin. Er gaan geen mensen dood door de klimaatcrisis. Het is toch niet te geloven dat op deze manier politiek wordt bedreven? Noem dan een concreet voorbeeld. Welke mensen zijn doodgegaan als gevolg van het klimaat? Yousef Assad (D66).

Ik snap de verontwaardiging, maar ik wil echt serieus ingaan op de vraag van de heer Kruis, want hij meent dat. Ik neem hem serieus en ik wil er echt op ingaan. Een paar weken geleden is een item geweest bij Nieuwsuur. Ik kan u de link sturen van deze uitzending. Er is een gezondheidswetenschapper aan tafel geweest bij Nieuwsuur naar aanleiding van de berichtgeving dat in Pakistan de opwarming van de aarde heel goed voelbaar is, de gevolgen van klimaatveranderingen. Daar werd het zelfs 60 graden Celsius. Ik citeer letterlijk de woorden van deze wetenschapper: 'Dit is maar net de grens wat de mensen aankunnen.' Mensen die bijvoorbeeld diabetes of hartfalen hebben of ouderen, die gaan daardoor dood. Daar zijn slachtoffers gevallen. Dat zijn feiten. Ik hoop dat u met mij mee wil denken om dat op te lossen. Want ook in Den Haag merken we de gevolgen, nog niet zo ernstig als in andere delen van de wereld - gelukkig, zeg ik maar - maar dan moeten we wel snel actie ondernemen om dat te voorkomen. Ik hoop dat ik u aan mijn zijde heb om dat samen te doen. De voorzitter. De laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ik vind het eigenlijk een grote schande. De heer Assad zegt dat er mensen in onze stad doodgaan aan het klimaat. Ik vraag om voorbeelden en dan zegt hij 'mensen in Pakistan'. Nou heeft Den Haag op veel plaatsen veel weg van Pakistan, maar het is geen Pakistan.

Het punt is: de gemiddelde leeftijd in Den Haag gaat omhoog in plaats van omlaag. Dus hoe komt u erbij dat er

31

mensen doodgaan aan het klimaat? Noem dan, wat ik net vroeg, een concreet voorbeeld van klimaatdoden in Den Haag of neem het anders terug. Yousef Assad (D66). Met betrekking tot de doden ten gevolge van de klimaatcrisis heb ik verwezen naar Pakistan. Ik heb daarbij gezegd dat we die gelukkig niet hebben in Den Haag, maar ik kan wel een aantal voorbeelden geven van hoe wij merken dat de klimaatcrisis ook in Den Haag gevolgen heeft. Denk bijvoorbeeld aan Centrum, Laak en Transvaal. Daar is het in de zomer - dat is gemeten drie tot zes graden warmer dan in andere wijken. Dat ten eerste. Ten tweede merken we dat de weersomstandigheden heel extreem zijn. In Scheveningen zijn in de zomer van 2020 de straten overgelopen, niet omdat er problemen waren met de riolering et cetera, maar omdat er een ongekende neerslag is gevallen die onze voorzieningen niet aankunnen. Dat zijn even twee voorbeelden van hoe wij dat merken in Den Haag. Ik wil ons en de stad ervoor behoeden dat wij nog meer drastische gevolgen gaan merken. Ik hoop dat ik u aan mijn zijde heb om dat samen te doen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik begrijp dat dit voor de heer Assad nieuw is, dat het best een belangrijk debat is, helemaal als u deze boodschap moet brengen. Maar u zei net echt: in Den Haag gaan mensen dood door de klimaatcrisis.

Als u nou gewoon zegt 'dat heb ik verkeerd uitgesproken; ik bedoelde niet Den Haag, maar andere landen', dan is het weg. Maar ik heb u dat nog niet horen vertellen. Yousef Assad (D66). Ik heb beoogd te zeggen dat de doden ten gevolge van de klimaatcrisis in Pakistan vielen. Als ik mij heb versproken en heb gezegd dat dat in Den Haag ook gebeurt, dan wil ik hier mijn verontschuldigingen voor aanbieden. Dan wil ik dat terugnemen, want het gaat mij echt om andere gevolgen van de klimaatcrisis zoals ik zojuist aan de heer Kruis heb verteld. Dat is mijn antwoord op de vraag van de heer Guernaoui. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Gaat uw gang. Yousef Assad (D66). Tot slot wil ik naar het totaalplaatje van onze financiën kijken. Het resultaat van € 69 mln. lijkt een mooi gegeven, maar zoals in de programmarekening al staat, komt dit door meevallers, waaronder werkzaamheden, activiteiten en uitgaven die vertraagd zijn vanwege de coronacrisis. De komende jaren zullen financiële uitdagingen zich aandienen. Neem de financiering van de jeugdhulp en de zorg als voorbeeld. In de programmarekening wordt terecht opgemerkt dat de financiering hiervan voor alle gemeenten, vooral de grote, een cruciaal vraagstuk is voor de komende jaren. In zijn algemeenheid is de financiële positie van de gemeente Den Haag kwetsbaar.

D66 maakt zich hier zorgen over en vraagt extra aandacht voor de volgende twee kwetsbaarheden. De eerste is de lage stand van het weerstandsvermogen van de gemeente. Het wordt voor de gemeente moeilijker om tegenvallers en calamiteiten op te vangen. Met het oog op de structurele uitdagingen van de komende jaren is dat zorgelijk. Er is een herstelplan opgesteld om het weerstandsvermogen in 2022 en 2023 tot de benodigde omvang aan te vullen. D66 zou graag zien dat de raad via de reguliere planning- en controlproducten wordt geïnformeerd over de resultaten van dit herstelplan. Kan het college dit toezeggen? Robert Barker (PvdD). Ik hoor D66 alle kanten op zwalken, ook met de uitspraak over hittestress en dat de gevolgen qua doden niet in Den Haag te merken zijn. Dat zou ik van tafel willen vegen. Volgens mij zien we juist ook in Den Haag de gevolgen van het warmer worden van ons klimaat voor ouderen. Daar vallen in Den Haag ook doden onder. Ik snap dus niet zo goed waarom D66 nu weer zegt dat dat niet zo is. Yousef Assad (D66). Ik snap het punt van de heer Barker. Als dat zo zou zijn, is dat terecht. Maar laat me even een nuance aanbrengen. Ik heb niet gezegd dat het inhoudelijk niet waar is. Ik heb gezegd dat ik dat niet in de goede bewoordingen heb gezegd.

Als u zegt dat er doden vallen in Den Haag door de gevolgen van de klimaatcrisis, dan ga ik daarvan uit en steun ik u in wat u zegt. Ik heb daar inderdaad voorbeelden van gezien, maar die kan ik op dit moment niet hardmaken richting de heer Kruis. De heer Kruis vroeg mij een concreet voorbeeld hoe de klimaatcrisis tot doden leidt. Ik had op dat 32

moment een voorbeeld in mijn hoofd van een wetenschapper die een paar weken geleden bij Nieuwsuur onderbouwde dat in Pakistan ten gevolge van de klimaatcrisis doden vielen. Ik vond het gepast om op die manier een concreet voorbeeld te geven. Omdat ik geen concreet voorbeeld in Den Haag kon geven, heb ik dat niet benoemd. Maar ik steun u dat er inderdaad ook gevolgen kunnen zijn, vooral voor ouderen in Den Haag. Robert Barker (PvdD). Ik heb eigenlijk niet zo'n goed idee wat u nu zegt. Zegt u nu: ik erken net als de Partij voor de Dieren dat er ook in Den Haag doden kunnen vallen en ook vallen door hittestress onder bijvoorbeeld ouderen? Of zegt u: dat weet ik niet en daar ben ik niet van overtuigd? Dat is een belangrijk onderscheid. Als we klimaatverandering willen aanpakken, dan moeten we duidelijk zijn over de feiten, namelijk dat Den Haag het echt merkt. Yousef Assad (D66). Ik ben heel blij dat de heer Barker mij deze vraag stelt, want dat geeft mij de kans om het te verhelderen. Het is optie één van uw vraag. Nur Icar (DENK). Het verhaal is mij wel duidelijk. Wat ik mij afvraag, is het volgende. Als we terugkijken naar de afgelopen vier jaar, dan was er in het stellen van prioriteiten niet altijd een situatie dat de juiste prioriteiten gesteld worden. Ik ben het eens met het feit dat de klimaatcrisis een hele belangrijke is en dat we daar zeker aandacht voor moeten hebben.

Kunt u reflecteren op de prioriteiten van D66? Bijvoorbeeld in de volkswijken hebben de mensen hele andere alledaagse problemen of maken ze zich zorgen om hele andere zaken. Kunt u hierop reflecteren in de afgelopen vier jaar en op hoe dat er in de toekomst eventueel anders uit gaat zien? Yousef Assad (D66). Allereerst ben ik heel blij dat de heer Icar de problemen van de klimaatcrisis onderkent en bevestigt en met mij de komende jaren hierin wil samenwerken. Ik ben zeker bereid om te reflecteren. Ik was de afgelopen jaren natuurlijk niet aanwezig in de raad, dus excuseer mij als ik wat kennis mis. Maar op wat ik nu allemaal weet wil ik best een reflectie geven vanuit D66. Allereerst heeft D66 kansengelijkheid hoog in het vaandel. Dat betekent het helpen en ondersteunen van mensen of gezinnen met weinig middelen, met weinig instrumenten om bijvoorbeeld kansengelijkheid te hebben in het onderwijs, in werk en überhaupt in de samenleving. Nu het reflectiegedeelte. Ik ben van mening en D66 is van mening dat in de afgelopen jaren meer aandacht had mogen komen voor de volkswijken. Dan heb ik het over Laak, Transvaal, Schilderswijk en Moerwijk. Er zijn stappen gezet. Daar gaat ontzettend veel geld naartoe. Maar ik zeg altijd: veel geld betekent niet gelijk prioriteiten stellen, want geld moet goed besteed worden. Je kunt met minder geld ook veel bereiken.

Veel geld betekent niet per definitie: yes, we doen wat aan die wijken. Daar zitten die mensen niet automatisch op te wachten. Die mensen wachten op structurele oplossingen. Ik woon zelf in Laak. Dat is een volkswijk. De fractie heeft bewust mij de kans gegeven om als woordvoerder Laak de problemen die er zijn zoals overbewoning, ongeregistreerd wonen en onveilige situaties onder de aandacht te brengen en daar voorstellen voor te maken. Daar ben ik samen met andere partijen mee bezig. Kortom, ik vind dat het college veel meer prioriteit had mogen geven aan die volkswijken en ook de wijken die ik even niet heb genoemd. Ik hoop dat het college daar in de komende tijd veel meer aandacht aan gaat besteden. Tot slot moet ik wel zeggen dat ik blij ben dat het college een brief heeft gestuurd naar aanleiding van de brandbrief van de inwoners van Laak dat ze met een gecoördineerd plan van aanpak gaan komen voor de onveilige situaties in Laak. Nou is het zaak om dat ook in de andere wijken te gaan doen. Ik zal mij daar persoonlijk samen met de fractie echt hard voor inzetten. Ik wil dat graag ook samen met DENK doen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik had op het knopje gedrukt, maar dat ging nog over de vragen over de hittestress en de klimaatverandering. Ik had in de tussentijd even de RIVM-website opgezocht.

Daar staat inderdaad dat er 30% meer sterfte is onder ouderen door hittestress als gevolg van klimaatverandering. Ik zou dat toch wel even hier willen benadrukken. Ik neem aan dat D66 samen met GroenLinks en meer partijen in de raad wil optrekken om ervoor te zorgen dat we dat in Den Haag kunnen gaan aanpakken met elkaar.

33

Yousef Assad (D66). Ik ben heel blij dat collega Vavier dit nog even aanhaalt, want nu heb ik een bron en kan ik me ergens op baseren. Inderdaad, het is zo. Wij onderkennen het en wij zullen als D66 zonder meer samen met alle partijen die dat willen hieraan werken. Lesley Arp (SP). Als ik het goed begrijp, zegt de heer Assad: misschien hadden we de afgelopen collegeperiode meer prioriteit moeten leggen bij de volkswijken. Tegelijkertijd, sinds de heer Assad in de raad zit, is het plan voor de Campus van de Universiteit Leiden in het centrum langsgekomen voor € 10 mln. en heeft de raad ingestemd met het initiatiefvoorstel Haagse Lanen van de VVD, waar als je het uitwerkt mogelijk ook nog een prijskaartje van tientallen miljoenen aan zou kunnen hangen. Wat zeggen die keuzes in de richting van de volkswijken? Yousef Assad (D66). Ik vind het een goede vraag, maar ik zou het heel graag willen nuanceren. Het college, het stadsbestuur is er voor de hele stad. Dat betekent voor Vogelwijk, Benoordenhout, Laak, Transvaal en Centrum. Dat is zo. D66 is niet van mening dat je een-op-een keuzes tegenover elkaar moet gaan zetten om dat als argument te gebruiken. In sommige gevallen kan dat. Ik weet waarom de heer Barker lacht, maar daar kunnen we misschien straks op terugkomen.

Maar wij zijn van mening dat je dat niet zomaar een-op-een tegenover elkaar kunt zetten, want D66 vindt dat een valse tegenstelling. Je moet kijken wat een voorstel is. Wat brengt het mee voor de stad? Wat kan het eventueel betekenen voor de hele stad, dus ook voor de volkswijken? Dat zijn belangrijke overwegingen. Ik kan vanwege mijn kennis omtrent dit concrete besluit hier niet dieper op ingaan. Maar in zijn algemeenheid kan ik wel zeggen dat je overwegingen en afwegingen moet maken voor ieder voorstel en ze niet tegen elkaar moet afkruisen, want dan kom je nooit tot een voorstel dat je kunt indienen. De voorzitter. Mevrouw Arp, de laatste keer. Lesley Arp (SP). Ik vind het wel interessant, want vorige week is er een vergelijking gemaakt tussen geld uit de fossiele industrie en geld dat corporaties moeten betalen voor het bestrijden van schimmel vanuit D66. Maar kijk bijvoorbeeld naar De Haagse Lanen. Volgens mij komt dat uit Buitenruimte en komt het opknappen en het vergroenen van volkswijken ook uit Buitenruimte, dus dat lijkt me een vrij legitieme vergelijking, toch? Dit plan is trouwens wel in deze termijn langs de raad gekomen, dus alle zittende raadsleden hebben daarover gestemd. Yousef Assad (D66). Ik ben blij dat collega Arp even interrumpeert en ook verwijst naar vorige week, want ik wil even op iets ingaan.

Vorige week heb ik een debat gehad over het weren van fossiele reclame in Den Haag. Collega Arp heeft daar een interruptie op gehad en ik heb daar een reactie op gegeven waarbij ik mijn overwegingen op tafel heb gelegd. Maar dat is verkeerd gevallen, alsof ik collega Arp van iets zou betichten of beschuldigen. Allereerst, dat is niet mijn bedoeling geweest. Dat is niet mijn intentie geweest, maar dat doet er ook verder niet toe. Het gaat erom hoe het is overgekomen en hoe ook andere collega's het hebben ervaren. Bij dezen wil ik richting collega Arp zeggen dat het absoluut niet mijn bedoeling was en dat ik bij dezen mijn hand in eigen boezem wil steken. Als het goed is, gaan we volgende week koffiedrinken met collega Arp. Dat wordt voor haar een large cappuccino en voor mij een Spa blauw, maar dat wilde ik even zeggen. Het tweede gaat concreet over het voorstel voor het weren van fossiele reclame in de buitenruimte in Den Haag. Dat voorstel had geen dekking. Als u mij dan steun vraagt voor zo'n voorstel, dan kan dat natuurlijk niet. Want dan kan iedereen, iedere partij, ook ik, voorstellen indienen die geen dekking hebben. Zo werkt het natuurlijk niet. We hebben te maken met financiën en financiële uitdagingen en daar moet je zeker rekening mee houden. De voorzitter. Ik dacht dat u al drie keer geweest was, mevrouw Arp. Nee? Dan is dit de derde keer. Ik vertrouw u.

Lesley Arp (SP). De laatste keer. Ik kijk uit naar het kopje koffie, maar ik had nog wel een politieke vraag. In het initiatiefvoorstel Haagse Lanen, waar D66 wel voor heeft gestemd, zit volgens mij de opdracht dat de coalitie moet gaan onderhandelen over de dekking daarvan. Volgens de berekeningen 34

gaat het al om tientallen miljoenen. De heer Assad schetst een plaatje dat we grote tekorten hebben dat erken ik - en dat de volkswijken ook prioriteit nodig hebben. Hoe hard gaat D66 daarvoor meeonderhandelen? Yousef Assad (D66). Zoals u wellicht begrijpt kan ik geen uitspraken doen over de onderhandelingen. Ik sta hier om de programmarekening te behandelen, een terugblik te maken en hierover met de raad en met het college in debat te gaan. Ik kan dus niet op die specifieke vraag ingaan, maar in zijn algemeenheid kan ik zeggen dat D66 zich absoluut inzet voor allerlei zaken, ook vanuit ons verkiezingsprogramma, en dat dat natuurlijk de inzet is van iedere partij. Sebastian Kruis (PVV). Ik zag net de heer Assad mevrouw Vavier hartstochtelijk bedanken voor de bron die ze gaf voor dat verhaal over hittestress en dat meer ouderen daardoor overlijden. Kunnen we daarmee dan ook vaststellen dat de excuses of de verontschuldigingen weer zijn ingetrokken over de klimaatdodenfabel? Yousef Assad (D66). Ik heb het laatste stuk van de vraag niet gehoord. Kan de heer Kruis iets luider spreken? Sebastian Kruis (PVV). Waar zal ik beginnen? Zijn de verontschuldigingen van u net aan de raad over de klimaatdoden in Den Haag dan nu weer van tafel? Yousef Assad (D66). Welke verontschuldiging precies? Sebastian Kruis (PVV).

U staat net mevrouw Vavier hartstochtelijk te bedanken voor het feit dat zij u een bron geeft. Het RIVM zegt dat er meer ouderen overlijden als gevolg van hittestress. Toen was u blij dat u een bron kreeg voor uw stelling dat er in Den Haag klimaatdoden vallen. Dus dan stel ik vast dat mogelijk verontschuldigingen die daarvoor werden geuit aan de raad, toen u nog geen bron had voor het verhaal van klimaatdoden in Den Haag, weer zijn ingetrokken. Yousef Assad (D66). Nee, ik heb gezegd dat ik geen concrete bronnen of gevallen in Den Haag heb waarnaar ik u kan doorverwijzen, maar ik verwees wel naar een voorbeeld aan de andere kant van de wereld. Daarvoor heb ik verwezen naar een item van Nieuwsuur, dat wij met z'n allen als valide en betrouwbaar kunnen beschouwen. Ik snap niet zo goed welk punt de heer Kruis wil maken. Als hij mij gewoon zegt 'dit wil ik van jou, raadslid Yousef', dan wil ik dat best doen. Dan kunnen we verder. De voorzitter. De laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). 'Welk punt wil ik van jou?' Dan zou ik zeggen: welk punt wil ik van u? Want dat zijn de beleefde omgangsvormen waar ik toch ook wel zeer aan hecht. Ik denk niet dat we hieruit gaan komen vanochtend, maar ik denk dat de rest van de stad die indruk inmiddels ook al had. Dank u wel. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Ik ga het niet over Pakistan hebben maar over Laak, want u heeft hart voor Laak. Dat vindt mijn fractie heel belangrijk. Wat zijn de drie grootste problemen in Laak en wat gaat u daaraan doen? Yousef Assad (D66). Dit gaat over de programmarekening. Dit is een terugblik op de programmarekening. Maar misschien kijken ook wel Laakbewoners, die dan een D66-woordvoerder Laak zien en zeggen: die antwoordt niet en die verwijst naar de programmarekening. Dus ik maak een uitzondering en ik ga er nu wel op in, want ik vind Laak te belangrijk om het te laten liggen. Wat ik de afgelopen tijd heb gezien, is dat in Laak ongeregistreerd wonen, overbewoning, criminaliteit en ondermijning de grootste problemen zijn, dat als gevolg daarvan afvalproblematiek en onveilige situaties ontstaan en dat de leefbaarheid, bereikbaarheid en veiligheid achteruitgaan. Dat zijn de grote problemen. Mijn inzet is om de overbewoning en het ongeregistreerd wonen tegen te gaan, om daar structurele oplossingen voor aan te bieden. Ik hoop dat we dat als raad gezamenlijk kunnen doen, want 35

ik vind Laak echt een partijoverstijgend probleem. Als het om Laak gaat, maakt het me niet uit wie er tegenover me zit. We moeten echt samenwerken om die problemen aan te pakken. Dus als er oplossingen zijn, graag. Ik kijk heel graag mee en dan kunnen we samen ons hierover beraden. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank u wel voor het antwoord. Ik mis alleen nog de parkeerproblemen, maar dit is het moment om daar wat aan te doen. U had met een motie kunnen komen, die dan breed gesteund wordt zodat het college daarmee aan het werk gaat. Dat laat u na. Misschien is het uw onervarenheid, maar dit was het moment om dat te kunnen doen. De voorzitter. Meneer Assad, daar zou ik me niks van aantrekken. Reagan heeft daar de verkiezingen mee gewonnen. Gaat uw gang, meneer Assad. Yousef Assad (D66). Dat ik nu geen motie indien over Laak, Transvaal et cetera, sluit niet uit dat ik in de toekomst, na het zomerreces met voorstellen, plannen en moties ga komen. Ik heb volgens mij in de derde raad een motie ingediend waarin ik het college heb gevraagd om met concrete voorstellen te komen, om in kaart te brengen welke maatregelen er nog genomen kunnen worden en welke niet meer genomen kunnen worden. Uw partij stond daaronder en daar was ik blij mee. Als we dat nou afwachten, kunnen we het behandelen bij de begrotingsbehandeling en kunnen we dat meenemen. De voorzitter.