RIS312890 Notulen van de raad van 30 juni 2022

Dus als het een brevet van onvermogen is, is dat ook aan u gericht, in de zin dat u hier niet uw collega's heeft kunnen overtuigen om een andere oplossing te vinden. Er is gewoon door deze raad - dat is volgens de regels van de Gemeentewet - besloten zoals er besloten is. En daar bent u met z'n allen voor verantwoordelijk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik vind dit wel een heel simplistische weergave van wat er in de Gemeentewet staat, maar ik heb nog een andere vraag. Want minister Donner gaf … De heer Donner. Dank u dat u die titel nog gebruikt, maar als minister van Staat klopt het. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik deed het ook expres want als u mij mijn zin had laten afmaken, dan had u dat geweten. Als minister Donner toen u inderdaad nog de functie van minister bekleedde, verschuilde u zich toch ook niet achter uw voorgangers? Toen was u toch ook altijd bezig om te kijken hoe de problemen in de samenleving konden worden opgelost? Waarom doet u dat nu niet in deze formatiepoging? Waarom laat u het toe dat de mensen die aan tafel zitten, dat wel kunnen en zich verschuilen achter hun voorgangers? Het is werkelijk ongelofelijk. De heer Donner.

Mevrouw Verdonk, ik heb u juist uitgelegd dat een van de redenen waarom het proces gaat zoals het gaat, is dát die bereidheid er is en dát die verantwoordelijkheid er is om zich niet te verschuilen achter de problemen van voorgangers in plaats van, zoals eerder wel is gebeurd, te zeggen: nou, die lange lijst van problemen laten we even buiten beschouwing en we kijken naar wat we zelf zouden willen. Dan kunt u altijd zeggen: waarom zit je niet aan tafel? Oplossingen zoeken is niet een kwestie van eindeloos, 168 uur per week aan tafel zitten. Dat is om efficiënt en gericht de tijd te gebruiken tussen voorbereiding, uitwerking, nadenken en vervolgens komen tot discussie en besluiten. Dus het feit dat u beelden heeft van mij op de fiets in de stad waarbij ik niet achter een tafel zit, is geen bewijs dat er niet hard gewerkt wordt. Ook op de fiets denk ik na. 18

Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Wij proberen hier een serieus debat te voeren en dit soort laconieke opmerkingen van de heer Donner raken kant noch wal. Ik krijg graag nog antwoord op mijn vraag. De heer Donner. Ik ben bezig om de vraag te beantwoorden maar ik word de hele tijd geïnterrumpeerd. U vroeg wat het mandaat is waarmee ik werk. De gemeenteraad is niet verantwoordelijk voor een coalitie, dat zijn de partijen die daarbij betrokken zijn. Dat is ook waarom mijn advies gericht is aan partijen. Die onderhandelen over hoe ze dat in de komende tijd gaan doen. De gemeenteraad neemt na de verkiezingen een initiatief om na te gaan hoe hier uit kan worden gekomen, maar uiteindelijk is het onderhandelen over een akkoord en een coalitie een kwestie van partijen. Die partijen hebben mij gevraagd om de gesprekken te leiden. Op het moment dat ze concluderen dat dit vruchtbaarder kan door een ander, is het aan hen om dat te beslissen. Maar dat is mijn mandaat. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Klopt het dat de opdracht van de gemeenteraad aan de heer Donner is geweest dat hij zou optreden als adviseur? De heer Donner. Er is een motie aangenomen waarin mij gevraagd is op te treden als adviseur, onbepaald aan wie ik advies moest uitbrengen. Uw vraag was: hoe komen we uit de impasse? Mijn conclusie was dat vijf partijen daarover gaan praten.

Ik heb mijn advies dan ook gericht tot die vijf partijen. Wat dat betreft heb ik dus precies gedaan wat uw motie mij vroeg. De voorzitter. U zet uw betoog voort, meneer Donner. De heer Donner. Verder vroeg mevrouw Verdonk nog waar het akkoord is. Ik dacht dat ik daar een antwoord op gegeven heb. Dat is in het proces van ontstaan. Ik heb geprobeerd duidelijk te maken dat dit niet een eenvoudige klus is van 'schrijf wat op en lever dat in'. Het is een kwestie van het vinden van een stabiele basis om vier jaar een college te vormen. De heer Kruis verwees naar een eerder debat zonder informateur. Ik heb steeds vermeden om te spreken over informateur of formateur, want dat ben ik niet. In een gemeente is dat er ook niet. Je probeert een gesprek te leiden tussen vijf partijen. En dat is het proces waarin we nu zijn. En de gemeenteraad heeft de volle mogelijkheid dat met of zonder mij te doen. Ik kan u ook slechts beperkt informatie geven. Primair is de informatie hier aan de partijen die bij het proces betrokken zijn. Tegelijkertijd waarschuw ik ervoor dat dat het proces alleen maar kan bemoeilijken. Als u spreekt over de verantwoordelijkheid voor de situatie in Den Haag, heb ik u geloof ik duidelijk gemaakt dat ingevolge de Gemeentewet u hier gemeenschappelijk bent. Als ik zie wat er is, is het volstrekt onterecht om te spreken van een bende in Den Haag.

Als je ziet wat er in al die tijd gerealiseerd is met de in wezen al beperkte middelen, dan mag je trots zijn op Den Haag wat dat betreft, trots op het gemeentebestuur zoals het er is. En dat is niet een term die een van u zich kan toeeigenen maar dat is wat u zich gemeenschappelijk kunt toe-eigenen en waar u trots op kunt zijn. Dus pas op om te spreken over een bende in Den Haag, want dat is onterecht. Er is hier jarenlang geprobeerd om met de middelen die beschikbaar zijn een zo goed mogelijk bestuur te vormen. Sebastian Kruis (PVV). Ik ben ontzettend trots op Den Haag maar het is daarom ook dat ik constateer dat het een verschrikkelijke bende is in Den Haag, wat de mensen in de straat in Den Haag elke dag opnieuw zien, overal in de stad, behalve dan misschien in het Statenkwartier en het Zeeheldenkwartier. Maar mijn vraag is de volgende. Kunnen de inzichten die jullie hebben gekregen in de meerjarige financiële situatie van Den Haag en wat daarover aan de onderhandelingstafel bekend is, gedeeld worden met de rest van de raad zodat wij er als oppositie ook kennis van kunnen nemen en ook inzicht krijgen in de keuzes die de onderhandelende partijen maken, waarbij wij als oppositie kunnen nadenken over voorstellen voor de toekomst, in de wetenschap van die financiële feiten? De heer Donner.

Ik geef daar graag volledig inzicht in op het moment dat er hier een akkoord ligt, omdat dat op dat moment het kader is dat en dat dan ook duidelijk maakt wat er ligt. Nogmaals, ook zo'n kader is een kwestie van politieke keuze en niet een objectief gegeven dat ontstaat. Het is het 19

gevolg van de keuzen die er zijn. Derhalve kan het niet anders zijn dan onderdeel van een akkoord van een coalitie. Sebastian Kruis (PVV). Zoals de heer Donner eerder zei, is het niet een gegeven dat deze partijen er uit gaan komen. Dan zou je een situatie kunnen krijgen waarin nieuwe partijen moeten aansluiten. Dan is het toch handig om ook al bij voorbaat inzicht te hebben in die meerjarige financiële vooruitzichten, zodat andere partijen zich al kunnen voorbereiden op eventueel een rol aan de onderhandelingstafel, mochten deze vijf partijen die er zo'n bende van hebben gemaakt, er niet uitkomen? De heer Donner. Het spijt me, maar zo werkt zo'n proces niet. Nogmaals, ik heb u aangegeven dat ik op 13 mei door de raad gevraagd ben en ik geconstateerd heb dat de situatie op dat moment niet zo was dat dit werkbaar was. Er ligt op ieder moment een begroting. U heeft dat inzicht. U zegt dat u allang inzicht had in de situatie. Dus dan moet u niet verwachten dat die situatie nu opeens anders is. Partijen hebben hier gezegd: het verbaast ons dat men verbaasd was. Dus die situatie is wat dat betreft bekend. Het is een kwestie van keuze van hoe dat kader er uit zal moeten zien en hoe je daarmee werkt. Aan de hand van een coalitieakkoord moet dat dan vorm krijgen.

Als andere partijen aan tafel zullen moeten aanschuiven - ik hoop dat ze dat bespaard blijft - zullen ze dan ook dat inzicht krijgen. De voorzitter. De heer Kruis, laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). Wij citeerden zojuist de woorden van de gespreksleider. Wat dat betreft is het dus niet heel vreemd dat die woorden worden gebezigd. Het waren citaten van u, dus kunt u het ons niet kwalijk nemen dat wij woorden van u herhalen om een punt te maken tijdens dit debat. De heer Donner. Nee, maar u zei in antwoord op mijn woorden dat u verbaasd was over die verbazing. Dat zijn ook de woorden van de heer Barker. Als dat zo is, moet u mij niet vragen naar dat inzicht, want dat heeft u allang. De voorzitter. Meneer Donner zet zijn betoog voort. Dit punt is voldoende gewisseld. De heer Donner. Ik dacht dat ik daarmee ook de vragen van de heer Barker heb beantwoord. Mevrouw Arp vroeg mij nog of je kunt zeggen dat de gemeente nog wel in control is. Natuurlijk is de gemeente in control. Dat is de discussie die u volgende week ook heeft. Zoals ik u heb uitgelegd, gaat het hier om een discussie over hoe we meerjarig een stabiel kader kunnen hebben. Ook de komende jaren zullen de rijksmiddelen nog enigszins stijgen, maar bij lange na niet voldoende voor de behoeften die er zijn.

Maar uw grote probleem is dat u in de huidige situatie in 2026 zal worden geconfronteerd met een scherpe terugval in de rijksmiddelen. En dan kun je doorgaan met reserves gebruiken, maar wat deze gemeente nodig heeft is een oorlogskas aan middelen om cofinanciering te regelen, want daar zul je de problemen beter mee kunnen aanpakken dan met de middelen die er zijn. Dus voor die gecompliceerde problematiek proberen we een oplossing te vinden, althans niet 'we' maar partijen en ik mag daar leiding aan geven, wat ik tot nu toe met veel genoegen doe. Ik meen dat ik hiermee de vragen heb beantwoord, voorzitter. De voorzitter. Ik zie nog een interruptie van mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Geen interruptie maar een paar vragen die niet beantwoord zijn. Ik heb gevraagd het vergaderrooster te kunnen ontvangen van hetgeen de komende weken, maanden gaat gebeuren. Daarnaast heb ik gevraagd om een overzicht van de gesprekken die al geweest zijn. De heer Donner. Wat betreft het vergaderrooster voor de komende weken: de werkwijze brengt met zich mee dat wij het rooster werkende weg vaststellen. Dus ik kan u niet op ieder moment een rooster geven. Wat de gesprekken betreft die geweest zijn, moet ik u zeggen dat slechts mijn persoonlijke aantekeningen daarvoor gelden. Er worden geen echte verslagen gemaakt van de gesprekken.

Eenieder maakt zijn eigen, persoonlijke aantekeningen, zo ook ik. U weet ten aanzien van mijn persoonlijke aantekeningen uit ervaring dat ik die liever voor mijzelf houd. 20

Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dit is geen antwoord op mijn vraag, dat er zomaar af en toe gepraat wordt. Dat idee hadden we al, dus ik wil graag het vergaderrooster ontvangen voor de komende weken. Verder wil ik een overzicht ontvangen van alle gesprekken die al geweest zijn. Ik zie nu dat mijn tijd loopt, wat niet terecht is, omdat ik nu inga op vragen die nog niet beantwoord zijn. Ik heb vervolgens nog wel een nieuwe vraag. Begrijp ik nou goed dat er van het hele proces geen verslag gemaakt wordt? De heer Donner. Dat is eigen aan zo'n informatieproces. Dat is geen formeel proces van een commissie met verslagen, nee, partijen maken daar hun eigen aantekeningen van en als gespreksleider maak ik mijn aantekeningen om dat te kunnen herinneren. Dit betreft werkzaamheden van coalitiefracties die niet vallen onder de regelingen over verslagen die gemaakt moeten worden. In wezen heeft dit het karakter van particuliere gesprekken. Robert Barker (PvdD). Er is nog een vraag van mij blijven liggen over het betrekken van de oppositie en het punt dat daar nog over nagedacht gedacht zou worden. De heer Donner. Dat is ook onderdeel van de gesprekken over de werkwijze in de komende tijd met de raad.

Maar om er in deze fase nog weer meer partijen bij te betrekken, waar het al moeilijk genoeg is om het met vijf partijen behapbaar te maken, daarvan zeg ik: dit is niet het moment om het breder te maken. Maar zonder meer onderdeel van de gesprekken is de vraag hoe in de komende tijd meer samen met de oppositie kan worden gefunctioneerd om deze niet onaanzienlijke vraagstukken aan te pakken. Robert Barker (PvdD). Dus om het scherp te krijgen: er wordt afgestapt van de gewoonte om op een bepaald moment input te vragen van oppositiefracties? De heer Donner. Ik verstond u niet helemaal. Robert Barker (PvdD). In het vorige formatieproces is de oppositie op een bepaald om input gevraagd. Dat was de vorige keer ook een vraag van DENK, waarop toen werd geantwoord: daar gaan we over nadenken. Maar u zegt nu: dat gaan we niet doen. De heer Donner. Wat er gebeurt moet ik nog zien, maar op dit moment moeten we eerst bekijken waar we het wel over eens kunnen worden en moeten we nagaan wat gemeenschappelijke oplossingen kunnen zijn voor de vraagstukken. Het is in een formatieproces dan niet logisch om dat op ieder moment te verbreden. U heeft daarna een discussie met een coalitie die er dan zit en die dan verantwoordelijkheid neemt voor dat akkoord. Maar om een gesprek te hebben, moet u eerst een coalitie hebben die de verantwoordelijkheid neemt voor een akkoord. De voorzitter.

Dank u wel, meneer Donner. Ik geef gelegenheid voor een tweede termijn. Mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Dank aan de heer Donner voor zijn antwoorden. Hij begrijpt denk ik ook wel dat die voor ons tamelijk onbevredigend waren. Ik heb in ieder geval nog een motie waarvan het dictum luidt: verzoekt de onderhandelaars om de financiële inzichten waar de heer Donner en de onderhandelaars van geschrokken zijn zo spoedig mogelijk te delen met de raad. De motie is meeondertekend door de PVV. De voorzitter. Door mevrouw Verdonk wordt de volgende motie (I.2 Hart voor Den Haag) ingediend:

21

Motie I.2 Hart voor Den Haag Deel financiële inzichten met de raad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, ter bespreking van de stand van de formatie: Constaterende, dat: • de onderhandelaars ‘geschokt’ zijn door de financiële inzichten die ze gedurende het onderhandelingstraject hebben verkregen; • de onderhandelaars en de heer Donner daarmee de indruk wekken nieuwe feiten te kennen, aangezien de penibele financiële situatie van Den Haag geenszins een verrassing kan zijn op basis van de informatie die reeds (al jaren) beschikbaar is. Verzoekt de onderhandelaars: • om de financiële inzichten, waar Donner en de onderhandelaars van geschrokken zijn, zsm te delen met de raad. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik constateer dat er verder geen behoefte is om het woord te voeren. Dan dank ik u hartelijk voor uw komst en wens ik u al het goede toe, meneer Donner. En dat geldt ook voor uw rechter- en linkerhand, zal ik maar zeggen. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Aan het eind van de raadsvergadering zal gestemd worden over beide moties.

Aan de orde is: J. Voorstel van het college inzake raadsvoorstel gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten (RIS312232). De beraadslaging wordt geopend. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Een stad bouwen kent uitdagingen, zeker voor Den Haag waar de ruimte schaars is. Dan is het extra belangrijk dat wij ervoor zorgen dat voorzieningen op orde zijn en dat er voldoende groen is. Juist in de ontwikkelingen in het CID is goed groen zo belangrijk. Daarom dank aan het college dat het een eerste voorstel heeft gepresenteerd om rondom de Grotiusplaats een stadspark te realiseren. Maar laat ik wel meteen duidelijk zijn: de huidige plannen zijn voor ons nog onvoldoende uitgewerkt om overtuigd te kunnen zegen dat dit ontwerp de forse kostenoverschrijding waard is en past bij de ambitie die wij voor een stadspark boven de Utrechtsebaan hebben. Want het is duur. Er komen geen fatsoenlijke bomen en we missen perspectief op hoe dit plan past in de groenontwikkeling in de omgeving en het voelt een beetje als een moetje. In de commissievergadering en de technische sessie zijn we niet overtuigd van de noodzaak van dit plan. We blijven ook een nare nasmaak hebben over hoe dit proces gelopen is. Dat betekent dat wij nu niet zonder meer kunnen instemmen met het vastleggen van de gewijzigde scope.

Laat er geen twijfel over bestaan: wij zijn voor een stadspark boven de Utrechtsebaan, maar niet op deze manier waarbij we onder tijdsdruk moeten instemmen met een minimalistisch plan, onder druk en juridische dwang van de projectontwikkelaar.

22

Sebastian Kruis (PVV). Mevrouw Holman geeft zelf aan dat er een soort juridische druk kan zijn vanuit de projectontwikkelaar om hier wel snel mee in te stemmen. Dus welke toezegging wil mevrouw Holman krijgen om alsnog hiermee in te stemmen? Janneke Holman (PvdA). Wij komen zo meteen met een amendement waar de vraag van de heer Kruis volgens mij in gedekt is. Varianten voor een stadspark of tijdelijke inrichting moeten nadrukkelijk en serieus onderzocht worden voordat wij met ons volle verstand met dit ontwerp kunnen instemmen. Daarom dienen wij een amendement in waarin staat dat wij nog niet definitief akkoord gaan met de gewijzigde scope van dit voorstel en wij het college verzoeken de komende periode onderzoek te doen naar alle mogelijke varianten voor de Utrechtsebaan en pas met een definitief ontwerp naar de raad te komen als dit onderzoek is afgerond. Dit amendement met als titel 'Blijf mogelijkheden stadspark Utrechtsebaan onderzoeken' dienen we samen in met de heer Noorlander van D66 en mevrouw Bos van GroenLinks. Zoals gezegd, zijn we overvallen door een project waar de gemeente alle controle over is verloren. Een forse kostenoverschrijding en een gebrekkige risicoanalyse waren dit keer de reden, maar het lijkt een patroon te zijn dat de informatievoorziening richting de raad te vaak onvolledig was en er onvoldoende inzicht was in de risico's van projecten.

Daarom dienen we een motie in om de risicoanalyses beter in onze projecten te verankeren door vandaag spelregels vast te leggen over hoe wij als raad dit inzicht krijgen. Het dictum van de motie luidt: verzoekt het college bij voorstellen voor investeringen vanaf € 2,5 mln. standaard een gedegen analyse op de financiële, juridische en constructieve elementen toe te voegen aan raadsvoorstellen, een analyse op financiële, juridische en constructieve elementen bij investeringen vanaf € 10 mln. standaard door een externe partij te laten toetsen en de resultaten hiervan met de raad te delen, bij de begrotingsbehandeling 2023-2026 met een voorstel te komen voor een standaardformat van criteria om de financiële, juridische en constructieve risico's bij projecten te kunnen analyseren en hierbij een externe partij te vragen dit format te reviewen, en bij de begrotingsbehandeling 2023-2026 met een voorstel te komen om de juridische, financiële en constructieve analyse op risico's conform deze motie te verankeren in de Verordening financieel beheer en beleid gemeente Den Haag of een ander passend relevant beleidskader. Hinke de Groot (CDA). Ik heb nog wel een vraag over die externe partijen die de zaak moeten gaan analyseren. Het is goed dat die analyse zorgvuldig gebeurt, want we moeten hier veel dingen van gaan leren.

Maar gaat dat niet ontzettend veel geld kosten? Al die externe adviesbureaus kosten de gemeente nu al ontzettend veel geld en dat gaat dan alleen maar toenemen. Janneke Holman (PvdA). Een goede vraag van mevrouw De Groot. We zien nu al vaak dat kosten heel erg oplopen omdat plannen pas laat naar de raad komen en er heel veel gedoe over is, met alle onzekerheid van dien. Dus ik zou niet op voorhand durven te zeggen wat uiteindelijk meer geld kost. Hinke de Groot (CDA). Die analyse is nodig maar kan de gemeente dat niet zelf doen? Die analyse moet sowieso beter, maar we hebben ontzettend veel ambtenaren, waarbij mijn vraag is of zij die analyse niet kunnen maken in plaats van een duur bureau. Janneke Holman (PvdA). Ik denk dat het juist belangrijk is om dit extern te laten doen. We zien nu namelijk vaak dat de raad heel laat geïnformeerd wordt. Het is ook goed om een blik van buiten te hebben. Er zullen kosten aan verbonden zijn maar dat is het echt wel waard, vooral om problemen later te voorkomen. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Kan het niet gewoon door de Gemeentelijke Accountantsdienst gedaan worden? Die zijn daar prima voor geëquipeerd en het kost geen geld. Janneke Holman (PvdA). Interessante vraag. Ik vraag mij wel af of daar alle capaciteit en expertise zit om ook echt de juridische en constructieve elementen mee te nemen in de analyse.

Wat betreft de financiële elementen kan het misschien wel, maar waar het gaat om die elementen is dat toch wel iets 23

waar we goed over moeten nadenken, waarbij mijn inschatting is dat het lastig wordt om die door de GAD te laten onderzoeken. De voorzitter. Door mevrouw Holman, daartoe gesteund door de heer Noorlander en mevrouw Bos, wordt het volgende amendement (J.A PvdA) voorgesteld:

Amendement J.A PvdA Blijf mogelijkheden stadspark Utrechtsebaan onderzoeken De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, ter bespreking van voorstel van het college inzake gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten (RIS312232), Besluit om dictum 2 als volgt te wijzigen: ▪ Instemmen met de verdere uitwerking van de gewijzigde scope waarbij de bovenbelasting op het dek verlaagd is. De bijbehorende consequentie bij dit scenario is dat er geen volledig park gecreëerd kan worden, maar de overkluizing een parkachtige invulling zal krijgen. De tweede scopeaanpassing is het introduceren van een zelfredzaam autonoom veiligheidsconcept waardoor minder installaties nodig zijn en daarmee de investeringskosten en exploitatiekosten lager worden ten opzichte van het eerdere ontwerp; Besluit om volgend dictum aan het besluit toe te voegen: ▪ Instemmen met het door het college instellen van een klankbordgroep van onafhankelijke experts (bijvoorbeeld diverse stadsarchitecten, projectontwikkelaars en groenexperts) die belast is met het onderzoeken naar de (on)mogelijkheden voor het realiseren van een stadspark boven de Utrechtsebaan en de uitkomsten hiervan in een rapportage met de raad te delen.

De raad uiterlijk begin september 2022 te informeren over welke experts zitting nemen in de klankbordgroep en in het proces van de klankbordgroep inzichtelijk te maken hoe bewoners nadrukkelijk worden betrokken bij dit onderzoek. ▪ Instemmen met het door de klankbordgroep onderzoeken van alle (on)mogelijkheden voor het realiseren van een stadspark boven de (volledige) Utrechtsebaan, waarbij de onderzoeksresultaten uiterlijk bij een definitief raadsvoorstel voor de overkluizing met de raad moeten worden gedeeld, o Bij dit onderzoek de eerder gemaakte schetsontwerpen niet leidend te laten zijn bij het in kaart brengen van de mogelijke alternatieven; o Bij dit onderzoek ten minste opnieuw de voor en nadelen van een volledige of gedeeltelijke ondertunneling van de Utrechtsebaan mee te nemen; o Bij dit onderzoek ook de aansluiting tot de toekomstige groenontwikkelingen in de CID nadrukkelijk mee te nemen; ▪ Instemmen met het door de klankbordgroep onderzoeken van alle (on)mogelijkheden voor het realiseren van een tijdelijke inrichting, op de Utrechtsebaan (ter hoogte van de Grotiustorens), waarbij de onderzoeksresultaten uiterlijk bij een definitief raadsvoorstel voor de overkluizing met de raad worden gedeeld, o Bij dit onderzoek de eerder gemaakte schetsontwerpen niet leidend te laten zijn bij het in kaart brengen van de mogelijke alternatieven voor een tijdelijke inrichting; o

Bij dit onderzoek ten minste te onderzoeken welke (tijdelijke) innovatieve mogelijkheden er zijn om de geluidsoverlast en fijnstof in het gebied rondom de Grotiustorens te minderen. ▪ Instemmen met het dekken van eventuele meerkosten voor het uitvoeren van deze (onafhankelijke) onderzoeken uit de projectbegroting voor de overkluizing van de Utrechtsebaan. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

24

De voorzitter. Door mevrouw Holman, daartoe gesteund door de heer Noorlander, mevrouw Bos, de heer Barker en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (J.1 PvdA) ingediend:

Motie J.1 PvdA Betere sturing op risicoanalyses bij grote stadsprojecten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, ter bespreking van voorstel van het college inzake gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten (RIS312232), constaterende, dat: ▪ bij de uitwerking van het voorstel overkluizend Utrechtsebaan de gemeente is overvallen door de fors gestegen bouwkosten, juridische complicaties van de gesloten overeenkomst en verkeerde berekeningen over de constructie; ▪ de gemeente en de gemeenteraad bij het bespreken van voorstellen onvoldoende zicht hebben op de constructieve, financiële en juridische risico’s die met het nemen van beslissingen op deze projecten gemoeid zijn; overwegende, dat: ▪ de gemeente en gemeenteraad voldoende in control moeten zijn wanneer beslissingen genomen worden over grote stadsprojecten; verzoekt het college: ▪ bij voorstellen voor investeringen vanaf 2,5 miljoen euro standaard een gedegen analyse op de financiële, juridische en constructieve elementen toe te voegen aan raadsvoorstellen; ▪ een analyse op financiële, juridische en constructieve elementen bij investeringen vanaf 10 miljoen euro standaard door een externe partij te laten toetsen en de resultaten hiervan met de raad te delen; ▪ bij de begrotingsbehandeling 2o23-2026 met een voorstel te komen voor een standaard

format van criteria om de financiële, juridische en constructieve risico’s bij projecten te kunnen analyseren en hierbij een externe partij te vragen dit format te reviewen; ▪ bij de begrotingsbehandeling 2023-2026 met een voorstel te komen om de juridische, financiële en constructieve analyse op risico’s conform deze motie te verankeren in de Verordening financieel beheer en beleid gemeente Den Haag of een ander passend relevant beleidskader; en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Het is vaak wel lekker dat je na de micromanager bent, want het wordt natuurlijk een grote aanfluiting als we voor projecten vanaf € 2,5 mln. externen moeten gaan inhuren om het allemaal nog een keertje onder de loep te nemen. Ik denk dat heel veel van dat soort onderzoeksbureaus in de stad vanavond wel aan de borrel gaan als deze motie wordt aangenomen want dit slaat natuurlijk helemaal nergens op. Ik ben het eens met de heer Martini dat we dit hier intern moeten regelen. Misschien moeten we die ambtenaren nog een training geven om ervoor te zorgen dat dit soort projecten niet nog een keer gaan zoals het nu is gegaan. Ik heb geen vertrouwen in het huidige college om aan de basis te staan van oplossingen voor problemen in deze stad. En eigenlijk wordt dit nergens beter samengevat dan in dit project.

Het is natuurlijk één grote aanfluiting. En nu staan we juridisch met onze rug tegen de muur en gaan we weer voor vele miljoenen het schip in om eigenlijk een soort park over de Utrechtsebaan te realiseren, wat zonde is van het geld. De heer Mulder zal het waarschijnlijk wel met mij eens zijn dat we niet Eneco hebben verkocht om die middelen nu stuk te slaan op dit soort projecten. Dus ik hoop dat de heer Mulder dat inzicht inmiddels ook heeft, want dit is echt heel slecht. Ook hoop ik dat we weer niet in een soort reflex alles gaan micromanagen 25

voor de toekomst. Dat is natuurlijk wat vaak gebeurt bij incidenten en ik hoop dat we dat deze keer niet gaan doen en we hiervoor een mooie oplossing vinden. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. In de commissie hebben we ons al uitgesproken over dit project. Zo-even ging het over de vraag of de gemeente in control is. Nou, uit dit project blijkt dat dit niet altijd het geval is, want het is een buitengewone prestatie om een project van € 2,5 mln. zo uit de klauwen te laten lopen. Als Partij voor de Dieren vragen wij ons af: wat leert de gemeente daar nou van? Want de gemeente heeft de afgelopen tijd eigenlijk op haar handen gezeten en heeft nu opeens superveel haast. Daarbij wordt er slechts op één variant gestuurd, zonder dat goed naar andere varianten is gekeken. Vandaar onze oproep om tot een second opinion te komen. We steunen ook van harte het amendement van de PvdA daarover. Toch willen we echt duidelijkheid hebben dat in die second opinion ook gekeken wordt naar een variant die een stuk goedkoper is. Dat is de reden dat ik samen met de SP een motie indien met het volgende dictum: verzoekt het college een second opinion uit te voeren naar een minimale variant van een overkluizing waarbij wordt bekeken wat de kosten zouden zijn van een variant waarbij niet (overal) gebruiksruimte ontstaat.

Daarnaast is het de vraag in hoeverre de huidige variant bijdraagt aan de totale overkluizing. Dit blijft vaag. Vandaar een motie waarvan het dictum luidt: verzoekt het college uiterlijk bij het raadsvoorstel met het ontwerp van de overkluizing in kaart te hebben gebracht in hoeverre de gebouwde overkluizing aangepast moet worden indien er ook over andere delen van de Utrechtsebaan een overkapping wordt gerealiseerd en wat de kosten van die aanpassingen zijn en daarbij ook een inschatting op hoofdlijnen te maken van de verwachte totale kosten en technische eisen van een grotendeels overkapte Utrechtsebaan. De voorzitter. Door de heer Barker wordt de volgende motie (J.2 PvdD) ingediend:

Motie J.2 PvdD Is een volledige overkapping realistisch? De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten. Constaterende, dat: ▪ het college de raad een overkluizing van 5 miljoen in 2017 voorgespiegelde; ▪ het college nu met een raadsvoorstel komt waar het vraagt akkoord te gaan met minder bovenbelasting op het dek waardoor geen volledig park kan worden gecreëerd; ▪ dit minimaal 20 miljoen euro extra zal kosten. Overwegende, dat: ▪ het de vraag is of er ooit een park zal komen, in hoeverre dit plan daaraan bijdraagt en wat de kosten van een groot park zijn; ▪ er in allerlei visiedocumenten een park staat ingetekend op de Utrechtsebaan. Verzoekt het college: ▪ uiterlijk bij het raadsvoorstel met het ontwerp van de overkluizing in kaart te hebben gebracht in hoeverre de gebouwde overkluizing aangepast moet worden indien er ook over andere delen van de Utrechtsebaan een overkapping wordt gerealiseerd en wat de kosten van die aanpassingen zijn; ▪ daarbij ook een inschatting op hoofdlijnen te maken van de verwachte totale kosten en technische eisen van een grotendeels overkapte Utrechtsebaan. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter.

Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Arp, wordt de volgende motie (J.5 PvdD) ingediend: 26

Motie J.5 PvdD Second opinion overkapping De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten. Constaterende, dat: • het college de raad een overkluizing van 5 miljoen in 2017 voorgespiegelde; • het college nu met een raadsvoorstel komt waar het vraagt akkoord te gaan met minder bovenbelasting op het dek waardoor geen volledig park kan worden gecreëerd; • dit minimaal 20 miljoen euro extra zal kosten. Overwegende, dat: • het voor zorgvuldige besluitvorming van belang is dat alle opties op tafel liggen; • het college zich juridisch heeft verplicht een overkluizing te realiseren, maar er niet lijkt te zijn vastgesteld hoe die er precies uitziet; • ook een tijdelijke overkluizing een mogelijkheid is; • een second opinion inzicht zou kunnen geven in kosteneffectievere oplossingen. Van mening, dat: • na een belangenafweging een goedkopere (tijdelijke) overkluizing mogelijk verstandiger zou kunnen zijn. • nu door het college gestuurd wordt op een overkapping die aan vele beleidswensen moet voldoen.

Verzoekt het college: • een second opinion uit te voeren naar een minimale variant van een (tijdelijke) overkluizing waarbij wordt bekeken wat de kosten zouden zijn van een variant waarbij niet (overal) gebruiksruimte ontstaat. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Na allerlei verschillende rondes is de overkluizing nu toch weer duurder geworden. Van € 2,5 mln. via € 12 mln. naar maar liefst € 25 mln. Het was niet alleen onverantwoord om deze bindende afspraken en package deal met de projectontwikkelaar te maken maar blijkbaar kunnen we ook niet heel erg goed plannen en budgetteren. In de commissievergadering heeft mijn fractie heel veel vragen hierover gesteld. De documenten die de wethouder daarop geleverd heeft, zijn voor ons niet overtuigend. Willen we dit in de toekomst voorkomen, dan moeten we wel weten waar het mis is gegaan en waar ook precies in de organisatie. Daarom vragen we de wethouder met een uitgebreid feitenrelaas te komen waarin hij kan aangeven wie wanneer wat bedacht heeft, uitgerekend of onderzocht heeft en wanneer er overleg heeft plaatsgevonden. Is de raad wel op tijd en juist geïnformeerd? Is het college wel tijdig met deze opgave aan de slag gegaan et cetera? Daarom dien ik de motie Feitenrelaas overkluizing Utrechtsebaan in.

Dat doe ik samen met mevrouw Arp van de SP en de heer Barker van de Partij voor de Dieren. Het dictum ervan luidt: verzoekt het college om een uitgebreid feitenrelaas op te stellen over de oorsprong en uitvoering van dit project, waarin wordt gereconstrueerd hoe de gemeente tot de oorspronkelijke raming van de kosten kwam, hoe zij tot de afspraak met de ontwikkelaar kwam, welke onderzoeken er daarvoor zijn uitgevoerd en hoe vervolgens het plan ten uitvoer is gebracht, en om in het feitenrelaas duidelijk aan te geven wanneer de gemeente wist dat het project technisch ingewikkeld was, wanneer de gemeente wist dat het gereserveerde budget onvoldoende was en wanneer er overleg is geweest met de projectontwikkelaar. 27

De voorzitter. Door mevrouw Faïd, daartoe gesteund door mevrouw Arp en de heer Barker, wordt de volgende motie (J.3 HSP) ingediend:

Motie J.3 HSP Feitenrelaas overkluizing Utrechtsebaan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, ter bespreking van I Voorstel van het college inzake raadsvoorstel gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten (RIS312232). Overwegende, dat: ▪ de overkluizing van de Utrechtsebaan een grote kostenoverschrijding heeft; ▪ de planning van dit project ook ruimschoots is overschreden; ▪ er nog veel vragen zijn over hoe dit zover heeft kunnen komen. Van oordeel, dat: ▪ in de commissievergadering en de technische briefing het vooral ging over de huidige stand van zaken; ▪ de wethouder onvoldoende heeft gereflecteerd op hoe het zover heeft kunnen komen; ▪ de geleverde stukken dit inzicht ook niet bieden; ▪ er daardoor geen lering valt te trekken over de werkwijze van het college en de controle daarvan door de gemeenteraad.

Verzoekt het college: ▪ om een uitgebreid feitenrelaas op te stellen over de oorsprong en uitvoering van dit project, waarin wordt gereconstrueerd hoe de gemeente tot de oorspronkelijke raming van de kosten kwam, hoe zij tot de afspraak met de ontwikkelaar kwam, welke onderzoeken er daarvoor zijn uitgevoerd en hoe vervolgens het plan ten uitvoer is gebracht; ▪ om in het feitenrelaas duidelijk aan te geven wanneer de gemeente wist dat het project technisch ingewikkeld was, wanneer de gemeente wist dat het gereserveerde budget onvoldoende was en wanneer er overleg is geweest met de projectontwikkelaar. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter. Toen mijn fractie instemde met de bouw van de Grotiustorens hebben we het belang uitgesproken van een goede leefbaarheid voor de toekomstige bewoners en omwonenden van deze woontorens. Inmiddels is het bijna zover en kunnen de eerste bewoners hun intrek gaan nemen in deze woningen maar de kwaliteit van hun leefomgeving laat nog te wensen over. Daarom is het van belang om de overkluizing van de Utrechtsebaan tot een echte aanwinst te maken voor de leefbaarheid van de bewoners. Daar hoort bij dat dit een fijne plek wordt om te verblijven, met groen, zitplekken en ook ruimte om te spelen.

Tijdens de commissiebehandeling drukte de wethouder ons op het hart dat de schetsen uit het raadsvoorstel niet representatief zijn voor het groen dat hier gerealiseerd gaat worden. Ik hoop dan ook dat we bij het definitief voorontwerp hiervan een duidelijker beeld krijgen, want juist nu deze overkluizing veel duurder is uitgevallen dan vooraf verwacht, is het voor mijn fractie van belang dat we waar voor ons geld krijgen. Dat betekent een volwaardige overkluizing die ook als een soort puzzelstukje past in de toekomstige plannen voor een stadspark en een eventuele tunnel. We willen voorkomen dat wanneer de rest van deze puzzel gelegd is, dit oorspronkelijke puzzelstukje toch niet lijkt te passen. Daarom dien ik een motie in, daartoe gesteund door mevrouw Holman van de PvdA, met als titel 'Toekomstvisie voor de overkluizing'. Het dictum ervan luidt: verzoekt het college om bij het definitief VO voor de overkluizing van de Utrechtsebaan inzichtelijk te maken hoe een toekomstig stadspark en een mogelijke ondertunneling zich planologisch en technisch verhouden tot de voorgestelde overkluizing en hierbij duidelijk te 28

maken welke ruimtelijke, constructieve en/of budgettaire keuzes er nodig zullen zijn om deze toekomstige ontwikkelingen te faciliteren. Het is voor mijn fractie van belang dat we als raad echt duidelijk krijgen welke opties er liggen voor deze overkluizing zodat we zeker weten dat de gekozen optie nu de juiste is. Daartoe steunt mijn fractie het amendement van de PvdA. Het lijkt GroenLinks goed dat we ons als gemeente altijd uit laten dagen om op zoek te gaan naar het hoogst haalbare. Die zoektocht is ook van belang wanneer het gaat om het kostenplaatje. Daarom steunt mijn fractie ook de motie van de PvdA die poogt meer grip te krijgen op de grote financiële uitgaven. De voorzitter. Door mevrouw Bos, daartoe gesteund door mevrouw Holman, wordt de volgende motie (J.4 GL) ingediend:

Motie J.4 GL Toekomstvisie voor de overkluizing De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, ter bespreking van Voorstel van het college inzake raadsvoorstel gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten. Overwegende, dat: ▪ in het raadsvoorstel gesteld wordt dat een eventueel stadspark op de Utrechtsebaan met deze overkluizing niet onmogelijk wordt gemaakt; ▪ tevens door het college wordt gesteld dat een eventuele ondertunneling van de Utrechtsebaan inpasbaar zal zijn in het nu voorliggende ontwerp voor de overkluizing. Van oordeel, dat: ▪ een toekomstig stadspark op de Utrechtsebaan van belang is voor de leefbaarheid van de (toekomstige) bewoners van het CID; ▪ van belang is dat dit stadspark op een juiste manier aansluit bij de voorgestelde overkluizing; ▪ een mogelijke nieuwe invulling voor de infrastructuur van de Utrechtsebaan, zoals een tunnel, de nu voorgestelde overkluizing niet teniet mag doen; ▪ de keuzes die nu gemaakt worden voor de constructie, de draagkracht en de groene invulling van de overkluizing van de Utrechtsebaan geen risico mag vormen voor deze toekomstige ontwikkelingen.

Verzoekt het college: ▪ om bij het definitief VO voor de overkluizing van de Utrechtsebaan inzichtelijk te maken hoe een toekomstig stadspark en een mogelijke ondertunneling zich planologisch en technisch verhouden tot de voorgestelde overkluizing; ▪ hierbij duidelijk te maken welke ruimtelijke, constructieve en/of budgettaire keuzes er nodig zullen zijn om deze toekomstige ontwikkelingen te faciliteren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. De voorgestelde overkluizing is te duur en geeft minder kwaliteit dan de raad was voorgehouden. Dat is een conclusie die wij trekken na de behandeling van dit voorstel. Uit de commissievergadering en de technische vragenronde die daarop volgde bleek dat er geen acceptabele variant bestaat om een reëel betaalbaar park boven de Utrechtsebaan te realiseren. Wij betreuren het in dit verband dat het college weer met behulp van dreigementen, schadeclaims en boetes dit voorstel door de raad aan het persen is. De kaart van de betrouwbare overheid wordt ook door wethouder Mulder getrokken: ik heb afspraken gemaakt met de projectontwikkelaar en die moeten worden nagekomen. Er zijn ook afspraken gemaakt met de raad. Er zijn ook afspraken gemaakt met de bevolking. Er zou een betaalbaar park komen en geen plantsoentje 29

met struiken. Dat is ook een afspraak. Behoorlijke besluitvormingsprocedures vormen de ruggengraat van de democratie. Op 26 januari 2021 heeft de heer Mulder een uitgebreid stuk gebracht, het actieplan Projectontwikkeling, -beheersing en verantwoording. Alle zaken en problemen die wij de laatste tijd ondervinden, inclusief die met de The Grace, welk voorstel we straks zullen behandelen, beschrijft hij daarin op een heldere manier. Hij zegt ook hoe het aangepakt wordt en dat het niet meer mag gebeuren. Nou, dat is inzicht, maar tot nu toe krijgen wij elke keer als er een ingewikkeld programma komt te horen: ai, ik heb het fout gedaan, lesson learned, geef mij de ruimte, dan kan ik weer verdergaan. Dat moet een keer afgelopen zijn. Wij vinden dat wij hier een lijn moeten trekken. Overspan de Utrechtsebaan zonder dat er een dure infrastructurele aanpassing nodig is. Maak een eenvoudige, goedkope overspanning en creëer geen verblijfsruimte zodat het geld smijten achterwege kan blijven. Hart voor Den Haag is voor een goede kwaliteit van wonen en voor een goede kwaliteit van de woonomgeving. Daar willen wij graag aan meewerken, maar dit voorstel is kostbare geldsmijterij, wat ons nog sneller naar de artikel 12-status, waarover de heer Donner al sprak, zal brengen. Lesley Arp (SP). Voorzitter.

De wethouder wond er in de commissie geen doekjes om; de gemeente heeft geblunderd met de plannen voor een overkapping van de Utrechtsebaan. Zowel de kosten als de draagkracht van dit bouwplan zijn niet goed ingeschat maar helaas past dit geblunder wel in een patroon. Maar ondanks het feit dat de wethouder het boetekleed aantrok, zit mij toch iets dwars aan de behandeling in de commissie. De wethouder zei letterlijk: 'We moeten voldoen aan onze juridische plicht en dan kom ik niet op een kleiner of smaller plan dan dit tegen lagere kosten. Anders had ik dat wel aan u voorgelegd.' Zoals helaas gebruikelijk is bij dit soort complexe bouwplannen heeft de raad vervolgens ook in beslotenheid vergaderd over de financiële consequenties van dit plan. Hoewel ik daar natuurlijk niks over kan zeggen, evenals over bijbehorende geheime stukken, kan ik wel zeggen dat ik sindsdien reden heb om aan de woorden van de wethouder in de commissie te twijfelen. Daarom nu ook in openbaarheid de volgende vragen aan de wethouder. Waarom is de raad niet geïnformeerd over een alternatief en goedkoper scenario? Zijn we echt juridisch gebonden aan een overkluizing waar je op kunt wandelen, zoals de wethouder eerder suggereerde, of is dit voorkeursontwerp meer ingegeven door de wensen vanuit de gemeente en de omgeving? Graag een antwoord op die vragen. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter.

Hoe leggen we aan Den Haag uit dat een project van aanvankelijk een aantal miljoen nu maar liefst € 25 mln. gaat kosten, met de vele risico's dat de kosten nog verder zullen oplopen? Die vraag hebben we tijdens de commissievergadering en ook de afgelopen dagen veelvuldig gesteld. Het is zorgelijk dat we bij meerdere woonprojecten in de stad zien dat randvoorwaarden zoals groen en voorzieningen langzaam gerealiseerd worden. Dat geldt nu ook voor de Grotiustorens die al zijn opgeleverd en waar mensen gaan wonen, maar de overkluizing er nog niet is. Ben je dan een betrouwbare overheid als je een overkluizing over de weg aankondigt maar die er vervolgens niet op tijd is terwijl er woningen komen naast een drukke verkeerader? Onze fractie is benieuwd welke leerpunten de wethouder uit het project haalt en hoe we zo snel mogelijk dit probleem gaan oplossen. Voor het CDA staat buiten kijf dat de overkluizing er hoe dan ook moet komen. Voor ons is het belangrijk dat de overkluizing in ieder geval voldoet aan de eisen veilig, groen, goed aangesloten op de rest van de omgeving en toekomstbestendig, zodat we niet nog een keer worden overvallen met nieuwe inzichten en risico's waardoor er misschien wel een nog duurdere optie moet komen.

Wat het CDA betreft moeten we niet langer wachten maar vaart maken, aangezien daar veel mensen gaan wonen die recht hebben op deze overkapping en ook om andere risico's te voorkomen. Het CDA zal de motie van GroenLinks steunen om bij het definitieve ontwerp ook inzichtelijk te maken hoe dit project kan aansluiten bij toekomstige ontwikkelingen in het stadspark en hoopt dat we inderdaad snel een concreet voorstel kunnen verwachten. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. Kosteninschattingen en risico-inschattingen zijn complex. Dat bleek ook uit de verschillende vergaderingen en de technische sessie over de overkluizing. Ondanks dat moet je als raadslid uit kunnen gaan van de inschattingen die meegegeven worden door het college. En dat is bij dit project niet zo geweest. De afspraken die zijn gemaakt met de ontwikkelaar over de overkluizing zijn vele malen duurder uitgevallen dan in eerste instantie begroot en hebben het risico 30

van de overkluizing volledig bij de gemeente gelegd. Dat zijn afspraken waar wij in het vervolg een betere kostenanalyse en risicoverdeling voor zouden willen zien. Daarom medeondertekenen wij de motie van de PvdA om bij grotere projecten voortaan een extra check op de juridische, financiële en constructieve analyse te doen om zo de risico's bij deze projecten voor de raad beter inzichtelijk te maken. De overkluizing zelf is een verplichting die wij juridisch gezien zijn aangegaan. Naast de kosteninschatting met enorme afwijking, is het wel een plan dat de leefbaarheid in het gebied bij de Grotiustorens kan verbeteren. Wel zou ik voor de instemming met het definitief ontwerp graag een volledig overzicht willen hebben van de mogelijkheden die we als gemeente hebben om aan de juridische verplichting te voldoen. Daarom medeonderteken ik het amendement van de PvdA om de definitieve keuze van het ontwerp ook bij het definitieve raadsvoorstel te doen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Er ligt hier vandaag een draak van een besluit voor, want het is slikken of stikken. Als we dit niet doen, dan hebben de nieuwe bewoners van de Grotiusplaats niets en krijgen we een flinke claim van de ontwikkelaar aan onze gemeentelijke broek. Als we het wel doen, kost het de stad alsnog € 30 mln. en komt er een overkapping waar we alleen wat lichter groen kunnen planten.

Voorzitter, u begrijpt dat de ChristenUnie/SGP geen voorstander is van meer uitgaven voor minder, maar als er aan burgers een belofte is gedaan van een groene overkluizing dan moet er wel iets gebeuren. Andere fracties hebben zich al afgevraagd hoe dit zo heeft kunnen gebeuren en ook mijn fractie is uiteraard verbaasd. Het is dan ook van het grootste belang dat er flinke lessen worden getrokken uit dit project, maar het is natuurlijk wel een dure afdronk. € 30 mln. om te leren dat we voortaan vooraf onze zaken beter op orde moeten hebben. Het is een dure erfenis die de voorganger van deze wethouder heeft nagelaten. De smaak die in mijn mond achterblijft na het commissiedebat en de besloten sessies, is dat we als raad niet betrokken zijn geweest bij alle afwegingsmomenten die er zijn geweest maar we nu aan het einde van de rit een voorstel hebben gekregen dat voelt als een compromis tussen college en ontwikkelaar. Ik wil dan ook aan de wethouder vragen om in de toekomst, mocht dit soort zaken zich opnieuw voordoen, de raad eerder te betrekken bij de afwegingsmomenten. Ik hoor daar graag een toezegging op. Er zijn al een heel aantal voorstellen ingediend en mijn fractie voegt daar nu niets aan toe, maar zal een heel aantal ervan wel steunen. De voorzitter. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van de eerste termijn. Ik stel voor tien minuten te schorsen.

In de Foyer liggen op dit moment broodjes klaar, zodat u ook even een broodje kunt nemen. De vergadering wordt van 12.25 uur tot 12.35 uur geschorst. De voorzitter. We zijn toe aan de beantwoording in eerste termijn door het college. Het woord is aan wethouder Mulder. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Dank aan de raad voor de gestelde vragen over de Grotiusplaats. We spreken hier over een mooie en bekende plek van Den Haag, midden in onze stad. Een plek waar Provast twee torens heeft gebouwd met 655 appartementen en waar uiteindelijk meer dan 1.000 mensen gaan wonen. Ze wonen daar al of ze gaan daar op korte termijn wonen. Een belangrijke stap is dat we dit gebied gaan opknappen. Het ligt prachtig tussen de Koninklijke Bibliotheek, het Bernhardviaduct en het tijdelijke Tweede Kamergebouw. Daarom willen we deze bewoners een hele mooie omgeving, een mooie groene buitenruimte bieden. Want we vinden groen ontzettende belangrijk. We willen ook zorgen dat de mensen geen geluidsbelasting hebben en dat ze rustig kunnen wonen. Omdat we dit belangrijk vinden, hebben we in het bestemmingsplan en in de overeenkomst met de ontwikkelaar afgesproken om dit stukje Utrechtsebaan te overkluizen. Voor u ligt een gewijzigde scope. We zijn ervan overtuigd dat dit een mooie en kwalitatief geode buitenruimte kan worden.

Het woord 'puzzelstukje' is al genoemd; je moet het ook zien als een eerste puzzelstukje van de groenvoorziening in dit deel van het CID. Al is het zo dat er in de gewijzigde scope geen grote, volwassen bomen kunnen staan, het wordt nog steeds een heel mooi en 31

toegankelijk stuk groen. Over deze voorstellen spreken we nu in de raad. Er zullen natuurlijk nog meer stukjes komen in het kader van het CID. Het is een grote wens van het college om in de toekomst te komen tot overkluizing van de gehele Utrechtsebaan. Dan hebben we een fantastisch mooi stadspark midden in het Centrum. Het ontwerp dat nu voorligt maakt dat technisch ook niet onmogelijk. Het is op zichzelf al mooi en het kan later aansluiten op een groter park. Maar ook daarin moeten we realistisch blijven dat dit complex is en dat dit uitwerking vraagt, evenals budgetten als het zover is. De toekomst van de Utrechtsebaan ziet er dus mooi uit als we dat kunnen realiseren. Joren Noorlander (D66). De wethouder heeft het over de algehele overkluizing van de Utrechtsebaan. Ik vraag mij af hoe realistisch het is om daar nu over te praten. Wethouder Mulder (VVD). Als we deze overkluizing doen, is het belangrijk dat we er in ieder geval voor zorgen dat in de toekomst de overkluizing van de Utrechtsebaan mogelijk blijft en ook dat alles dan op elkaar aansluit. Daarom moeten we er nu over nadenken. Ik ben het wel helemaal met de heer Noorlander eens dat het nu nog een beetje dromen is. Wat doen we met de stad? We willen een groen en mooi park.

Dus of dat realistisch is moet blijken, maar het is natuurlijk wel mooi als je zo'n stip op de horizon kunt zetten, met alles wat ik erbij zeg over de complexheid en kostbaarheid. Maar het is natuurlijk nog iets voor de toekomst. Robert Barker (PvdD). Is die stip op de horizon niet een beetje een probleem? De afgelopen tijd was de stip op de horizon deze overkluizing voor € 2,5 mln. en daar bleken we van een koude kermis thuis te komen. Is het niet een beetje een probleem te suggereren dat iets mogelijk is terwijl het eigenlijk gigantisch veel geld gaat kosten en de stand van de gemeentefinanciën nu niet bepaald weelderig is te noemen, zoals ook blijkt uit het verhaal van de heer Donner zo-even? Wethouder Mulder (VVD). Zo ken ik de heer Barker helemaal niet. Als ik iemand altijd hier hoor praten over groen, groen, groen is de heer Barker dat. En nou is hij degene die zegt: kan dit wel, moet dit wel? Ik ben het wel met hem eens - ik heb ook de heer Donner gehoord - dat het geld kost, maar ik vind de heer Barker voor zijn doen vandaag wel wat voorzichtig. Robert Barker (PvdD). Dat klopt helemaal. Ik hoop dat er vaker groen wordt gerealiseerd maar niet vaker met € 20 mln. aan kostenuitloop. Daarbij komt dat er wel een verschil is tussen dakgroen en een echt groen park.

Als Partij voor de Dieren stoppen we veel liever geld in een echt park dan in een parkeerdek of een dek boven een snelweg. Dat is het verschil. Waar de wethouder het heeft over dat weelderige park dat er zou komen, vraag ik mij af wat zijn inschatting is van de kosten daarvan. Is het realistisch dat we dat groen op die manier krijgen of is het gewoon een stukje green washing van plannen voor het CID? Wethouder Mulder (VVD). De heer Barker is nu weer wat wantrouwend, dus hij zit nu weer in zijn vertrouwde houding. Eerst iets over het park. Dit wordt een mooi park met bomen, aansluitend op de omgeving en aansluitend op een mogelijk toekomstig groter park. Dus het is een volwaardig en mooi stuk groen met bomen. Natuurlijk, je kan er op rekenen dat een overkluizing van de Utrechtsebaan geld gaat kosten. Maar wat is er nou mooier dan om er in ieder geval over na te denken en te kijken hoe je dat kan realiseren? Dat zou de heer Barker toch moeten aanspreken. Hij schudt 'nee'. Hij is wat dat betreft dan toch wel een beetje veranderd, want ik ken hem normaal wel als iemand die een beetje droomt, maar nu kennelijk niet. De PVV heeft een vraag gesteld over de Eneco-gelden. Deze zijn door de raad geoormerkt voor dit gebied, voor het CID. Dus daar heeft de raad ook mee ingestemd.

Als er ergens extra geld vrijvalt, proberen we natuurlijk de pot voor het CID verder aan te vullen zodat we verder kunnen investeren in het gebied, zoals ik ook geschreven heb in de brief aan de raad. Dan de vraag over het informeren over de alternatieven. Had dat beter gekund? We hebben gekeken wat de doelen zijn die we willen bereiken met de overkluizing en wat daarvoor het budget zou moeten zijn. Die afweging hebben we gemaakt en die heeft geleid tot dit voorstel. Ik heb die vraag overigens ook gehoord in de commissie een paar weken geleden. Om u beter mee te nemen in die 32

stappen die hebben geleid tot deze afweging, hebben we een technische briefing georganiseerd, zodat u meer inzicht heeft kunnen krijgen in die stappen en de afweging die is gemaakt. Mevrouw Arp heeft gevraagd of we als gemeente nu juridisch gebonden zijn aan een bewandelbare overkapping. Het punt is dat de constructie het duurste deel is. Die constructie heb je hoe dan ook nodig, hoe je het ook verder overkapt. Het kostenverschil tussen wel of niet bewandelbaar is maar heel gering. Als je dat weet, kun je maar beter kiezen voor een bewandelbare optie. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik wilde nog even ingaan op wat de wethouder zei over de technische briefing. Is de wethouder voornemens om dat voortaan vooraf te doen, dus voordat er een raadsvoorstel ligt en de raad moet tekenen bij het kruisje? Wethouder Mulder (VVD). Als ik merk dat er nog een technische briefing nodig is om de raad mee te nemen in de stappen, dan is dat voor mij het signaal om sneller en beter de raad mee te nemen in de stappen die worden gezet en de opties die op tafel liggen en welke daarbij afvallen, zodat u dat veel beter kan volgen. Anders denkt u: ik heb hier A en de wethouder is bij Z en wat hij heeft in de tussentijd allemaal gedaan? Dat kan beter. We hebben dat geprobeerd te doen met de technische briefing maar in het vervolg kunnen we dat bij voorstellen beter doen.

Dus ik zeg toe daarvoor te zullen zorgen. Lesley Arp (SP). De wethouder ging net in op de vraag over een bewandelbare overkapping, al dan niet juridisch verplicht. Zijn antwoord is echter geen antwoord op mijn vraag. Hij zegt in feite dat alle varianten tegen elkaar afwegend, ook kostentechnisch, dit gewoon de beste optie is. Dat is geen antwoord op de vraag of het juridisch verplicht is. In de commissie zei de wethouder stellig: we moeten voldoen aan onze juridische plicht en dan kom ik niet op een kleiner of smaller plan. Dus ik wil toch graag dat de wethouder reflecteert op die eerdere uitspraak die hij heeft gedaan. Was die wel helemaal correct? Wethouder Mulder (VVD). Het duurste deel van zo'n overkapping is de technische overkapping. Die heb je in alle gevallen nodig. Dan is het prijsverschil tussen een bewandelbare overkluizing en een niet-bewandelbare overkluizing heel gering. Dan kies je natuurlijk voor een bewandelbare overkluizing, wat ook veel beter past in dat gebied. Lesley Arp (SP). Ik ben dan benieuwd naar die variantenstudie. Ik hoop ook dat we de stukken daarover te zien krijgen de komende tijd, zodat we echt een keuze kunnen maken, maar ik krijg nog steeds geen antwoord op mijn vraag.

Snapt de wethouder dat we bij dit soort ingrijpende, uit de klauwen gelopen projecten als raad duidelijk moeten weten waar we wel en niet juridisch aan gebonden zijn en dat daar geen licht tussen mag zitten? Wethouder Mulder (VVD). Ik begrijp die vraag. Er is natuurlijk een grijs gebied waar je juridisch aan bent gebonden. Als dat eventueel voor een rechter komt, gaat die zich er uiteindelijk over uitspreken. Maar als je weet dat het kostenverschil tussen een bewandelbare overkluizing en een nietbewandelbare overkluizing heel gering is, dan kies je natuurlijk voor een bewandelbare overkluizing. Althans dat zou ik vinden als je kijkt naar kostenefficiëntie. Maar ik ben het eens met mevrouw Arp dat het een juridisch grijs gebied is of we nou precies zijn gebonden aan die bewandelbare overkapping of niet, maar we zijn wel gebonden aan die overkapping, zoals ook staat in het stuk dat ik vertrouwelijk naar de raad heb gestuurd. Dan kom ik op het amendement en de moties. Het amendement van de PvdA vraagt om met een klankbordgroep van experts te onderzoeken of wij de juiste conclusie hebben getrokken en wat voor alternatieven er zijn, zowel voor de definitieve als voor de tijdelijke inrichting. Dat zouden we dan parallel moeten doen aan het verder uitwerken van het huidige voorstel. Zodra dat is afgerond, krijgt u daar een definitief besluit over aan het eind van het jaar.

Het amendement kan ik daarom ook omarmen. Het geeft meer inzicht en vertrouwen of het project dat we het afgelopen jaar hebben doorlopen, de juiste resultaten heeft opgeleverd en of er nog andere mogelijkheden zijn zonder dat dit direct vertraging oplevert voor het voorbereiden van de aanbesteding. Dat zou meer vertrouwen en 33

zekerheid kunnen bieden voor de volgende fase en dat moeten we daarom ook niet uit de weg gaan. Dus dit amendement kan ik omarmen. Motie M.5 PvdD vraagt om een second opinion over de overkapping. Ik zie daarin veel overlap met het amendement. Wat mij betreft is dit ook in het voorgestelde traject geborgd. Als het amendement en de motie worden aangenomen, nemen we het daarin ook mee. Zodoende kan ik deze motie ook omarmen. Dan motie J.4 GL over een toekomstvisie voor de overkluizing. Deze motie vraagt om meer en concreter zicht te bieden op de toekomstvisie wat betreft het grote stadspark als overkluizing van de Utrechtsebaan. Zoals gezegd, vraagt dit nog nadere uitwerking. De motie verzoekt dit in ieder geval te doen voor het volgende beslismoment over de Grotiusplaats en daarbij ook inzichtelijk te maken hoe dit op elkaar aansluit. Deze motie van GroenLinks kan ik omarmen, want dit is iets waar we al mee bezig zijn in het kader van het voorzieningenonderzoek en de vergroening van het CID. Hoewel de overkluizing van de Grotiusplaats op zich een mooi park zal vormen en geluid zal weren, snap ik dat u ook al wat meer zicht wil hebben op de grote puzzel op het moment dat u instemt met het leggen van dit puzzelstukje. Dan kom ik op motie J.2 PvdD. Deze motie is eigenlijk vergelijkbaar met motie J.4 GL die ik net heb omarmd, maar gaat eigenlijk nog wel een stapje verder.