RIS312890 Notulen van de raad van 30 juni 2022

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 30 juni 2022 (Geopend te 10.00 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda Herdenking van het oud-raadslid Constance Bogers A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken D. Verslag van de commissie onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers E. Beëdiging fractievertegenwoordigers F. Vaststelling van de Besluitenlijst F.1 Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS312562) F.2 Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS312627) F.3 Voorstel van het college inzake Vangnetaanvraag 2021 (RIS312462) F.4 Voorstel van het college inzake Onttrekking aan het openbaar verkeer van een weggedeelte langs het water van het Laakkanaal aan de Viaductweg bij de Waldorpstraat (RIS312342) F.5 Voorstel van het college inzake Opheffen geheimhouding (RIS312447) F.6 Voorstel inzake Bekrachtiging geheimhouding commissiebrieven Dreven- GaardenZichten DSO/10252805 en DSO/10261330, (RIS312214) F.7 Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV)(lachgas) (RIS312520) (ter vergadering toegevoegd aan de besluitenlijst) G. Datumbepaling initatiefvoorstellen G.1 Initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag Haagse Rollatorloop (RIS312535) G.2 Initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag Heerlijk Haring Happen (RIS312530) H. Benoemingen (niet aan de orde) Beraadslaging over: I.

Stand van zaken formatieproces J. Voorstel van het college inzake raadsvoorstel gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten (RIS312232) K. Voorstel van het college inzake Verklaring van geen bedenkingen (Wabo) t.a.v. de aanvraag omgevingsvergunning voor het bouwen van 2 woontorens met ruimten voor commerciële voorzieningen (The Grace) t.p.v. het te slopen kantoorgebouw Rijswijkseweg 60 t/m 86A (RIS312442) L. Voorstel van het college inzake Doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp (RIS312349) M. Voorstel van het college inzake Verordening tot wijziging van de Afvalstoffenverordening 2010 (RIS312304) N. Voorstel van het college inzake Verordening tot tweede wijziging van de Verordening parkeerregulering en parkeerbelasting Den Haag 2022 (RIS312451) O. Gewijzigd initiatiefvoorstel Het Zuiderpark als Haags stadspark voor alle inwoners (RIS309335) P. Initatiefvoorstel Weer fossiele reclame uit de openbare ruimte (RIS310966) 1

Q. Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV)(lachgas) (RIS312520) (ter vergadering toegevoegd aan de besluitenlijst) R. Voorstel van het college inzake Verkoop Titaan en inzet Reserve (RIS311935) S. Herstemming (geen beraadslaging): Initiatiefvoorstel Parkeergarage Bezuidenhout (RIS309016) Afronding debat commissie T. Brief van wethouder Sociale Zaken en Werk inzake Voortgang armoedebestrijding en financiële hulpverlening Den Haag 2021-2022 (RIS311483) U. Beantwoording schriftelijke vragen inzake Minimaal 14 euro, ook voor mensen die in opdracht werken (RIS310969) V. Binckhorst W. Beantwoording schriftelijke vragen inzake MKB-vriendelijkste gemeente (RIS310419) X. Commissiebrief: Prestatieafspraken 2022 met woningcorporaties en huurdersorganisaties (RIS310697) Y. Beantwoording schriftelijke vragen inzake Ondernemers Hofkwartier zijn fietschaos spuugzat (RIS311792) Z.

Beantwoording schriftelijke vragen inzake La Cantina (RIS311949) AA Beantwoording schriftelijke vragen inzake Informatie over openbare ruimte besluiten? (RIS312042) AB Commissiebrief: Protocol sparen van bomen bij rioolvervanging (RIS312055) AC Nieuwe hoofdsponsor ADO AD Wonen AE Brief van wethouder Financiën en Stadsontwikkeling inzake 15e voortgangsbericht Rotterdamsebaan (RIS312299) AF Commissiebrief: B&W besluit zienswijze splitsing Vestia (RIS312568) AG Brief wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening, inzake Locatiebeleid evenementen (RIS311559) AH Toelichting bij aanpassing bijlage Regeling parkeerregulering en parkeerbelasting 2022 (RIS312103) AI Beantwoording schriftelijke vragen inzake Broedplaatsen Beatrijsstraat (RIS311928) De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 44 leden: Arp (SP), Assad (D66), Van Asten (D66), Baboeram (GroenLinks), Balster (PvdA), Barker (PvdD), Van Basten Batenburg (VVD), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Bredemeijer (CDA), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), De Graaf (VVD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Van der Helm (VVD), Holman (PvdA), Icar (DENK), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Van Meijeren (FVD), Meinesz (Hart voor Den Haag), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Mulder (VVD), Noorlander (D66), Parbhudayal (VVD), Partiman (CDA), Peeck (VVD), Roep (VVD), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Vavier (GroenLinks), Verdonk (Hart voor Den Haag) en Verduijn (D66) Afwezig: Tseggai (PvdA) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. 2

Goedemorgen allemaal, hierbij open ik de vergadering van de gemeenteraad van Den Haag van 30 juni 2022.

Aan de orde is: -

Herdenking van het oud-raadslid Constance Bogers.

De voorzitter. Ik verzoek u allen te gaan staan. Leden van de raad, echtgenoot, dochter en andere familie van Constance Bogers. Op 8 juni jongstleden overleed Constance Bogers, zij was 73 jaar. Constance was van april 1998 tot maart 2002 lid van onze raad namens GroenLinks. Acht jaar later, in maart 2010, nam zij weer plaats in onze raad, nu namens de Haagse Stadspartij. In 2012 hield Constance het voortijdig voor gezien in de Haagse politiek. 'Ik ga weer de straat op. Daar kan ik meer voor de stad betekenen dan in de raad', zei ze in een afscheidsinterview. Dat klopte helemaal, want als ideeënmakelaar buiten de raad kreeg ze op maatschappelijk vlak het een en ander voor elkaar. Als raadslid waren kunst en cultuur, restitutie van Joods erfgoed en met name het welzijn van kinderen en kwetsbare groepen de thema's die haar het meest na aan het hart lagen. Zo deed ze de suggestie om kunstscouts aan te stellen in de stadsdelen Escamp en Segbroek om zo kunst en cultuur toegankelijker te maken voor bewoners in die delen van de stad. Ze maakte zich druk over de sluiting van poppodia, zoals De Illusie en jazzpodium De Regentenkamer. En ze maakte zich sterk voor teruggave van Joods erfgoed, waaronder kunstvoorwerpen in bezit van de gemeente.

Als het om kwetsbare inwoners ging, pleitte ze onder meer voor meer ondersteuning van inwoners die hun zorgpremie niet kunnen betalen zodat hun kinderen niet onverzekerd rondlopen, en voor het behoud van de soepbus. Voor haar vertrek uit de raadzaal boekte Constance nog een mooi resultaat. De raad omarmde unaniem haar initiatiefvoorstel voor het instellen van een jaarlijkse kinderrechtendag in Den Haag op de Internationale Dag van de Rechten van het Kind, ingaande op 20 november 2011. Daarmee stond ze min of meer aan de wieg van het kindervragenuurtje dat afgelopen november voor het eerst in deze raadzaal zou plaatshebben, ware het niet dat corona ook hier roet in het eten gooide. Initiatieven buiten deze raadzaal die we aan Constance als ideeënmakelaar en als actieve bewoonster van de Stationsbuurt te danken hebben, zijn er ook. Ik noem er enkele. Als voorzitter van de bewonersvereniging ging ze aan de slag met de Krinkelwinkel, een geheel nieuw concept, een winkel met inspiratiekoffers en materialen voor de creatieve activiteiten voor kinderen. Ze zette het programma KICKS op, waarbij kunstenaars worden ingezet om met name kansarme kinderen culturele en creatieve bagage mee te geven.

Verder noem ik het project Buurtverkenners, waarbij kinderen worden gestimuleerd om hun eigen buurt beter te leren kennen door gesprekken aan te gaan met soms willekeurige bewoners en ondernemers. Elke wijk in Den Haag kreeg zo'n heus wijkzakboekje, gedrukt, professioneel vormgegeven en boordevol informatie, verzameld door kinderen voor kinderen. Ten slotte: 'Een onuitputtelijke bron van gekke, onorthodoxe, creatieve krachten', zo Zo noemden de auteurs van het boek Best persons haar. Constance was een van de acht personen in Nederland die in het boek zijn opgenomen, die door hun bijzondere combinatie van kwaliteiten daadwerkelijk effectief waren voor de mensen met een achterstand in de samenleving. Graag vraag ik een moment van stilte om stil te staan bij Constance Bogers. (De aanwezigen nemen staand enige ogenblikken stilte in acht) De voorzitter. Er is nu gelegenheid tot condoleren in de Foyer. De vergadering wordt van 10.10 uur tot 10.20 uur geschorst. De voorzitter. Bericht van verhindering voor deze vergadering is ontvangen van mevrouw Tseggai. Wethouder Parbhudayal zal vanmiddag in verband met verplichtingen elders korte tijd afwezig zijn. Indien nodig wordt zij vervangen. 3

De stemmingen bij deze raadsvergadering worden gebundeld en aan het eind van de vergadering aan de orde gesteld. Daarna is er gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Er is aangekondigd dat GroenLinks met een motie zou komen bij agendapunt Q. Die motie zullen we echter niet indienen. Dus wat ons betreft zou dat punt naar de besluitenlijst kunnen. De voorzitter. Ik kijk even naar de fracties. Heeft iemand daar bezwaar tegen? Dat is niet het geval. Dan gaat dat naar de besluitenlijst. Dan geef ik het woord aan mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). In het fractievoorzittersoverleg hebben we het gehad over de spreektijden en toen is besloten dat het een reguliere raad wordt. Op de agenda staan echter een aantal heel heikele punten, waaronder projecten die heel veel geld kosten en die heel veel impact hebben op de omgeving. Dus ik zou graag toch willen voorstellen om er een lange raad van te maken. De voorzitter. Dat is een punt van orde dat ik nu aan de rest van de raad wil voorleggen. Ik hoor nu dat Hart voor Den Haag voor dit voorstel is. Dennis Groenewold (D66). D66 zal er voor een keer mee instemmen, met name omdat het verzoek van de SP komt en de SP zich altijd keurig aan de spreektijden houdt. Als de SP dan aangeeft voor een keer meer spreektijd nodig te hebben, gaan wij daarmee akkoord. Frans de Graaf (VVD). Wij zijn tegen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Wij zijn voor, voorzitter. Ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Groenewold. Robert Barker (PvdD). Voor, ook gegeven de agenda.

Janneke Holman (PvdA). Voor. Kavish Partiman (CDA). Voor. Nur Icar (DENK). Voor. Fatima Faïd (HSP). Voor. Sebastian Kruis (PVV). Tegen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voor. Gideon van Meijeren (FVD). Van mij hoeft het niet, maar ik heb ook geen noemenswaardig bezwaar. Dus steun. De voorzitter. Akkoord. Dan wordt het een lange vergadering met ruimere spreektijden die inmiddels worden aangepast. De agenda wordt voor het overige ongewijzigd vastgesteld. 4

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn zeven insprekers aangemeld die in de gelegenheid worden gesteld om in drie minuten iets tegen ons te zeggen. Vlak voordat de drie minuten voorbij zijn, zal ik u zo nodig vragen of u wilt afronden. Als eerste geef ik het woord aan de heer Mechielsen die zal inspreken over agendapunt I, stand van zaken formatieproces. De heer Mechielsen (I). Voorzitter. Mijn naam is Frank Mechielsen. Namens de Haagse Voedselraad, de vereniging Ons Eten en meer dan 50 organisaties en bedrijven die samen duizenden Haagse inwoners in de stad vertegenwoordigen hebben we op 8 juni een oproep gedaan aan de informateur van het nieuwe college, de heer Donner, en alle gemeenteraadsleden, waarin we hebben aangegeven dat het nodig is om de voedselstrategie van Den Haag van tien jaar geleden te herzien. Dat is broodnodig, want in voedsel komt alles samen. Ten eerste: voedselbeleid raakt aan vele grote opgaven voor de gemeente Den Haag, zoals leefbare en schone wijken, meer banen, het stimuleren van een betere gezondheid en milieu, sociale cohesie en ook betrokkenheid van burgers bij lokaal bestuur. Ten tweede: veel politieke partijen hebben zich in hun verkiezingsprogramma uitgesproken voor een gezonde leefomgeving en een gezonde stad. Een van de grootste uitdagingen hierbij is het bestrijden van overgewicht bij jongeren.

Landelijk heeft een op zeven jongeren overgewicht en in Den Haag is dat een op vier en in sommige arme wijken een op drie. Een integraal voedselbeleid kan hier echt verandering in brengen. Dit is echt een belangrijk issue. Ten derde: de huidige voedselstrategie komt uit 2012 en is nodig aan actualisering toe. De gemeenteraad sprak zich eerder al uit om voedsel op te nemen in de duurzaamheidsambities van de stad. Het is hoog tijd dat voedsel als integraal onderdeel wordt opgenomen in het collegeprogramma en dat ook een wethouder hiervoor specifiek verantwoordelijkheid neemt. Andere gemeenten, zoals Amsterdam, Ede en Groningen, gingen Den Haag al voor. Dus het past ook in de ambities die Den Haag heeft richting de City Deal. Ten slotte: corona maar ook de huidige oorlog in Oekraïne laten de noodzaak zien dat de gemeente een voedselbeleid gaat voeren. Juist in arme wijken is er veel minder sociale cohesie en de gezondheid en leefbaarheid lopen daar achter ten aanzien van wat we eigenlijk zouden willen. Een gezonde voedselzekerheid en gezondheid is een zorg die ons allemaal moet aangaan en is niet alleen de individuele verantwoordelijkheid van de persoon. Gezond en duurzaam voedsel kan je ook stimuleren door te investeren in lokaal ondernemerschap en korte ketens en door supermarkten en horeca meer aan te spreken op hun verantwoordelijkheid.

Namens de Haagse Voedselraad en duizenden inwoners roepen wij u op om voedsel tot een prominent onderdeel te maken van het gemeentelijk beleid en ook van het nieuwe collegeakkoord. Dank u voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel, meneer Mechielsen. Dan geef ik het woord aan de heer Snijders die zal inspreken over agendapunt K, voorstel van het college inzake verklaring van geen bedenkingen. De heer Snijders (K). Goedemorgen. Ik spreek hier namens de prachtwijken van het CID. Iemand uit uw midden zei onlangs: iedereen moet kunnen wonen maar ook leven. Daar zijn wij het van harte mee eens. We steunen ook de komst van al die woningen én voorzieningen in Den Haag. U gaat vandaag beslissen over het project The Grace. Volgens onze informatie is het zo dat het beleid zoals dat geldt op het moment van verlening van de vergunning, bepalend is. Dat betekent voor The Grace dat beleid in de structuurvisie CID leidend is. De datum waarop de vergunning is aangevraagd, is onzes inziens niet van belang. Nogmaals, uw CID-eisen gelden. Dat zijn uw opdrachten aan het college. Zie het amendement 'Maak voorzieningen concreet'. Voor ons bewoners zijn de belangen van huidige en toekomstige bewoners leidend. Dat betekent dat niet alleen wonen maar juist ook de daarbij horende voorzieningen gelijktijdig mogelijk moeten worden. Groen, spelen, scholen, sport et cetera, et cetera, et cetera.

Het betreft hier de lange lijst, opgenomen in de Haagse maatschappelijke referentienormen 5

die u hier heeft afgesproken. Wij vragen uw steun voor eerdergenoemd amendement, dat oproept om binnen zes maanden te komen met een lijst van voorzieningen met uitleg van waar, wanneer en hoe deze gefinancierd gaan worden, zodat we eindelijk met z'n allen volmondig kunnen zeggen: die voorzieningen, die komen er wel! Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan ten aanzien van agendapunt L, voorstel van het college Doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp, geef ik het woord aan mevrouw De Doelder. Mevrouw De Doelder (L). Goedemorgen, ook namens uw eigen huisarts. En ik hoop van harte dat dit ook in de toekomst zo zal zijn. Het is u vast niet ontgaan dat er deze week heel veel aandacht is voor de toekomst van de huisartsenzorg. De huisartsenzorg staat namelijk onder druk en dat komt omdat steeds meer jonge huisartsen een enorme drempel ervaren om ook zelf huisarts te worden en hun eigen praktijk te openen. En dat laatste is nou juist zo essentieel, want huisartsenzorg is echt basiszorg en maakt dat je toegang hebt tot de zorg maar ook dat we binnen die zorg heel veel zaken kunnen oplossen. En dat doen we voor heel weinig. Vanochtend hebben we een aantal van u al kunnen ontmoeten omdat we met elkaar die stap willen zetten, want ook u kunt daar een rol in spelen. Een van de grote, belangrijke aspecten wat betreft huisartsen, is dat er veel vertrouwen in hen is.

Als gemeente heeft u daar echter nog wel een enorme stap te zetten. Ik zou zeggen: maak daar gebruik van, maak gebruik van de vertrouwenspositie die wij al hebben. We kunnen daarin veel voor elkaar betekenen. Een van de grote knelpunten die onze collega's noemen, is de jeugdzorg zelf. De jeugdzorg waarbij wij eigenlijk heel erg moeilijk verbinding kunnen vinden. Want wat heb je nou nodig om goed te kunnen samenwerken in de wijk? Dan moet je elkaar kennen. Dan moet je zorgen dat je elkaar kunt bereiken. En er moet ook beschikbaarheid zijn van de zorg. Ik zou u dan ook willen oproepen, met alle plannen die u maakt in de aankomende jaren, zeker ten aanzien van de jeugdzorg: houd in het achterhoofd dat versnippering niet helpt. Versnippering helpt niet als je dat doet binnen de gemeente en helpt ook niet als je dat doet buiten de gemeente. H4 kan hier echt veel meer in samenwerken, want alles waar je schotten tussen zet, maakt het eigenlijk ingewikkelder. Ook in de voorzieningen die net door de heer Snijders zijn genoemd, is eerstelijnszorg echt een basisvereiste. Ook daaraan kunt u als gemeenteraad een bijdrage leveren. Zorg dat de huisartsen in de wijk echt een positie hebben. En dat kunnen we helaas niet voor commerciële prijzen. Onze samenwerkingsverbanden zijn alleen maar gegroeid in de afgelopen jaren maar onze panden nog niet. Dus help ons om een goed pand neer te zetten.

Zorg bovendien dat in alle nieuwbouwprojecten eerstelijnsvoorzieningen voorzien zijn, zodat als er een wijk staat, er geen bewoners komen die geen huisarts kunnen vinden en de basis van de zorg niet goed geregeld is. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw Sleegers die zal inspreken over agendapunt P, initiatiefvoorstel Weer fossiele reclame uit de openbare ruimte. Mevrouw Sleegers (P). Goedemorgen. Herinnert u zich nog de 'Marlboro-man' die vanaf een billboard stoer uitkeek over het schoolplein. Dat is anders nu. Mensen roken minder en het is niet stoer meer. Om roken te ontmoedigen heeft de overheid een heel pakket aan maatregelen genomen. Een verbod van tabaksreclame was daar een heel belangrijke van. Anno 2022 kunnen we het ons niet voorstellen dat de stad nog vol zou hangen met Marlboro-reclame. Op dezelfde manier is het straks onvoorstelbaar dat er in 2022 nog overal reclame hangt die de vraag naar fossiele brandstof opjaagt. In 2022, het jaar waarin bekend werd dat de zeespiegel voor onze kust harder stijgt dan voorspeld, het jaar waarin de baas van de Verenigde Naties zei dat de fossiele industrie ons bij de keel grijpt, het jaar ook waarin een aantal klimaatwetenschappers verklaren dat ze de anderhalve graad al hebben opgegeven. Ik was ook geraakt door dat laatste bericht.

En ik begrijp hun frustratie en wanhoop wel, maar hoe kun je het opgeven als nog niet alles geprobeerd is, als zelfs een verbod op fossiele reclame nog een brug te ver is? Beste raadsleden, u staat voor een belangrijke beslissing, een historische beslissing, durf ik te zeggen. Het is een beslissing die alleen u kunt nemen, omdat u verantwoordelijk bent voor de publieke ruimte, omdat u een zorgplicht hebt voor uw inwoners en omdat u weet dat de gevolgen van fossiele 6

reclame niet alleen zijn voor die ene consument die zich door een reclame laat verleiden maar voor ons allemaal. Nu en in toekomst, de kwetsbaarsten eerst. En dat maakt het bij uitstek een taak van de overheid om hier beleid op te maken. Een wettelijk verbod op fossiele reclame is een nieuwe maatregel. Als u dit verbod via de APV vandaag aanneemt, is Den Haag daarin de eerste stad ter wereld. Dat is spannend en dat begrijpen we, maar het is hard nodig. Om u een steun in de rug te geven, hebben we u een brief geschreven waarin we u oproepen om vandaag voor het initiatiefvoorstel te stemmen. De steun voor de brief is overweldigend. De voorzitter. Wilt u afronden? Mevrouw Sleegers. In een paar dagen tijd werd de brief 150 keer ondertekend en niet door de minsten. Landelijk door onder andere Urgenda, Greenpeace, Milieudefensie, Cordaid en de Vissersbond en lokaal onder andere door Quartier Laak, de Haagse fietsburgemeesters en Geloven in Groen, maar ook ASN Bank, Seepje en zorgorganisaties hebben hun nek uitgestoken. Het is niet vanzelfsprekend dat ze zich bij de politiek hard maken voor een klimaatregel en datzelfde geldt bijvoorbeeld voor acteur Fedja van Huêt die zich niet eerder publiekelijk uitsprak over het klimaat. Beste raadsleden, u staat vandaag voor een belangrijke beslissing. De verandering kan vandaag beginnen, in Den Haag.

U kunt aan de wereld laten zien hoe het kan ... De voorzitter. Dank u wel. Mevrouw Sleegers. … als u af wil van fossiele brandstof, tot en met reclame die fossiele brandstof promoot. De voorzitter. Dank u wel. Over agendapunt U, beantwoording schriftelijke vragen inzake Minimaal 14 euro, geef ik het woord aan de heer Scholten. De heer Scholten (U). Goedemorgen beste raadsleden. Zo'n twee jaar geelden stond ik hier in het gemeentehuis te pleiten voor het verhogen van het minimumloon naar € 14 per uur. De gemeenteraad ging daar met een grote meerderheid mee akkoord. Helaas heeft de landelijke overheid daar nog steeds minder dan niks mee gedaan. Sterker nog, ondanks de jubelberichten over 5% loonsverhoging voor bepaalde sectoren gaat het gros van de mensen in Nederland door de inflatie in koopkracht achteruit. In dezen kan ik de gemeente natuurlijk niks verwijten. Echter, als de gemeente dan wordt gevraagd om de mensen die in haar dienst zijn die € 14 per uur te betalen, kan het niet, is het te moeilijk, te duur, juridisch onhaalbaar, en ongetwijfeld zijn er nog talloze argumenten opgesteld door een leger advocaten waarom het allemaal niet kan. Als inwoner van Laakkwartier ben ik bekend met een gemeente die zegt: het is heel vervelend maar we kunnen er niks mee.

Persoonlijk hoop ik dat dit leger aan advocaten, juristen en raadsleden eens gaat kijken naar wat er wel kan om te garanderen dat mensen die in dienst van deze gemeente werken, gewoon een leefbaar loon krijgen. Dan nog even snel twee bezwaren. De zogeheten loon-prijsspiraal is een onzinargument. Zoals gezegd, blijven lonen al lang achter bij de inflatie. Juist de mensen die hiervan zouden profiteren geven het geld lokaal uit en zijn goed voor de lokale economie. Wat betreft het budget heeft u voor Amare ook budget gevonden, dus dan zal dat voor een leefbaar loon ook kunnen. Als laatste wil ik nog uw aandacht vragen voor het feit dat Den Haag voor 14 en de Voor14beweging in Nederland altijd netjes en vreedzaam hebben gedemonstreerd. Het zou een mooi signaal zijn van de gemeenteraad als voor de desbetreffende motie wordt gestemd. Niet alleen voor de verbetering van de koopkracht van de mensen die voor haar werken maar ook om te laten zien dat een vreedzaam protest werkt. Helemaal ten slotte sluit ik mij aan bij de inspreker over fossiele reclame. Ook ik ben voor het afschaffen van fossiele reclame. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik ten slotte het woord aan de heer Bres. De heer Bres (U). Geachte raadsleden, ik ben Ruben Bres en ik doe mee met Den Haag voor 14 en ik werk ook voor de vakbond FNV. Een aantal jaren geleden heeft de gemeenteraad met grote 7

meerderheid een motie aangenomen waarin de raad onderschrijft dat het wettelijk minimumloon te laag is om van te leven en dat dit minstens € 14 moet zijn. Een belangrijk en symbolisch standpunt. Nu kan de raad ervoor kan zorgen dat iedereen minstens € 14 betaald kan krijgen die via ingekocht werk voor de gemeente arbeid verricht, net zoals gemeenteambtenaren minstens € 14 krijgen vanaf januari van dit jaar. Juristen hebben het college geadviseerd: het kan niet, het mag niet. Maar ja, een jurist wordt dan ook gevraagd naar mogelijke problemen. Dat je die dan krijgt voorgeschoteld, is logisch. Dat dat advies ook nog eens vrij tam is, mag helder zijn. Zo wordt bijvoorbeeld het standaardkarakter van cao's als norm aangehouden om in dat geheel geen € 14 te kunnen eisen als ondergrens. Dit argument miskent dat veruit de meeste cao's een minimumkarakter kennen en er dus in het voordeel van de werker mag worden afgeweken. Daarnaast kennen functies in cao's met een standaardkarakter ook een salarisbandbreedte waarbij € 14 vaak echt wel in de bestaande kaders past. De mogelijke gevallen waarin dat echt niet kan als uitgangspunt nemen om alles af te wijzen, getuigt van onwil. Geachte raadsleden, alle seinen staan op groen.

Europa zegt minstens € 14, het CPB zegt dat het minimumloon omhoog moet en zelfs De Nederlandsche Bank gaf dit onlangs aan, ondanks aanhoudende hoge inflatie en economische tegenslag. Gedraag u niet als een jurist, zou ik zeggen. De voorzitter. Dank u wel.

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken.

De raad heeft hieromtrent beslist zoals hierna bij elk nummer is aangegeven. Nr.

Raadsadres

1

Stichting SOS Den Haag d.d. 7 juni 2022 inzake afdoening motie Bescherm het Catshuis (RIS309702) (10333492)

2

3

4

5

6

Voorstel voor afdoening

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan algemene raadscommissie (Ruimte) Belanghebbende d.d. 7 juni 2022 inzake In handen van het college van B en W ter hoekpand Maanweg (10333506) afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan algemene raadscommissie (Ruimte) Belanghebbende d.d. 2 en 7 juni 2022 In handen van het college van B en W ter inzake 7 klachtwaardige zaken gemeente afdoening. Kopie antwoord ter Den Haag (10335724) kennisneming aan algemene raadscommissie (Leefomgeving) Belanghebbende d.d. 17 juni 2022 inzake In handen van het college van B en W ter diverse aangelegenheden afdoening. Kopie antwoord ter bewonersorganisatie Rivierenbuurt kennisneming aan algemene (10339981) raadscommissie (Samenleving) Belanghebbende d.d. 18 juni 2022 inzake In handen van het college van B en W ter overlast deelscooters woonwijk afdoening. Kopie antwoord ter Scheveningen (10340003) kennisneming aan algemene raadscommissie (Leefomgeving) Belanghebbende d.d. 17 juni en 24 juni 2022 In handen van het college van B en W ter inzake herdenkingsplaats fusilade t.p.v. afdoening. Kopie antwoord ter Parallelweg (10340039 en 10340039 kennisneming aan algemene Behoort bij) raadscommissie (Samenleving)

8

7

Omroep West d.d. 11 mei 2022 inzake Wooverzoek inzake financiëring/subsidiëring Hart voor Den Haag/Groep De Mos en aanverwante organisaties/personen (10320276) Belanghebbende d.d. 1 juni 2022 inzake Woo-verzoek inzake fractiegelden Islam Democraten (10340078) Belanghebbende d.d. 20 juni 2022 inzake noodkreet doelgroepen vervoer kwetsbare ouderen (Behoort bij 10323568)

In handen van het presidium ter afdoening. Kopie antwoord aan algemene raadscommissie (Bestuur)

Nr.

Ter kennisneming

Voorstel voor afdoening

1

Raad van State d.d. 1 juni 2022 inzake uitspraak bestemmingsplan Kop Assumburgweg (10331032) Belanghebbende d.d. 4 juni 2022 inzake parkeeroverlast aanhangwagens, campers & caravans en opslag van materieel en materialen (10331055) Bomenstichting Den Haag d.d. 5 juni 2022 inzake aanbevelingen omtrent doelstellingen voor bomen (10331068) HagaZiekenhuis, Haagse Voedselraad, Extra e.a. d.d. 7 juni 2022 inzake ongezonde voedselreclame (10331486) Provincie Zuid-Holland d.d. 3 juni 2022 inzake informatieve brief stand van zaken inpassing WarmtelinQ Rijswijk-Leiden (10335538) Greenports Nederland d.d. 13 juni 2022 inzake internationale medewerkers (10335672) Belanghebbende d.d. 12 juni 2022 inzake herrie van de padelbanen en tennisbanen (10335677) Bedrijvenbelang Westvlietweg, Stichting BIZ Westvlietweg d.d. 9 juni 2022 inzake uit de Vlietzoom Alliantie en meer aandacht voor economische zaken en werkgelegenheidskwesties (10335709) Provincie Zuid-Holland d.d. 7 juni 2022 inzake De Bosmakelaar en Ruimtelijke strategie Bos en bomen (10337813) Stichting Visitatie Woningcorporaties Nederland d.d. 2 juni 2022 inzake visitatie woningcorporaties (10337825) Platform Zorg uit Overtuiging d.d. 10 juni 2022 inzake balans werkzaamheden interlevensbeschouwelijk Platform WMO Zorgzaam uit overtuiging (10337851)

Voor kennisgeving aannemen

8

9

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

In handen van het presidium ter afdoening. Kopie antwoord aan algemene raadscommissie (Bestuur) In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennismaking aan algemene raadscommissie (Samenleving)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

9

12

13

14

15

16

Provincie Zuid-Holland, gemeente Rijswijk, gemeente Den Haag e.a. d.d. 15 juni 2022 inzake Visieproces Vlietzone (10337858) Dunea N.V. d.d. 16 juni 2022 inzake inbreng belangen Dunea in Den Haag voor het coalitieakkoord (10337866) Belanghebbende d.d. 19 juni 2022 inzake vervuiling, criminaliteit en overbewoning (10341985) Stichting Lobby Lokaal d.d. 16 juni 2022 inzake Vier de Dag van de Inspreker (10341996) Belanghebbenden d.d. 16 juni 2022 inzake parkeervergunning voor bezoekers (10342003)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Aan de orde is: D.

Verslag van de commissie onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers.

De voorzitter. Ik geef het woord aan de voorzitter van de commissie tot onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers, mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Voorzitter. De commissie tot onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers deelt de gemeenteraad mee dat, gebruikmakend van artikel 4 van de Verordening raadscommissies, als fractievertegenwoordigers zijn voorgedragen Charlotte Cammelbeeck en Beytullah Ҫelik. De commissie verklaart dat betrokkenen aan de gestelde eisen voldoen en mitsdien op grond van artikel 4 van de Verordening raadscommissies kunnen worden toegelaten als fractievertegenwoordigers. De voorzitter. Dank u wel.

Aan de orde is: E.

Beëdiging fractievertegenwoordigers.

De voorzitter. Dan ga ik nu over tot de beëdiging. Ik verzoek u te gaan staan. De verklaring en belofte luidt: 'Ik verklaar dat ik, om tot fractievertegenwoordiger benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als fractievertegenwoordiger naar eer en geweten zal vervullen.' Mevrouw Cammelbeeck. Dat verklaar en beloof ik! De voorzitter. Gefeliciteerd en heel veel succes. De eed luidt: 'Ik zweer dat ik, om tot fractievertegenwoordiger benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik zweer dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik zweer dat ik getrouw 10

zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als fractievertegenwoordiger naar eer en geweten zal vervullen.' De heer Ҫelik. Zo waarlijk helpe mij God almachtig! De voorzitter. U ook van harte gefeliciteerd en heel veel succes! (Applaus) De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Aan de orde is: F.

Vaststelling van de Besluitenlijst.

F.1 F.2 F.3 F.4

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS312562) Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS312627) Voorstel van het college inzake Vangnetaanvraag 2021 (RIS312462) Voorstel van het college inzake Onttrekking aan het openbaar verkeer van een weggedeelte langs het water van het Laakkanaal aan de Viaductweg bij de Waldorpstraat (RIS312342) Voorstel van het college inzake Opheffen geheimhouding (RIS312447) Voorstel inzake Bekrachtiging geheimhouding commissiebrieven Dreven- Gaarden-Zichten DSO/10252805 en DSO/10261330, (RIS312214) Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV)(lachgas) (RIS312520)

F.5 F.6 F.7

Deze voorstellen worden achtereenvolgens zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. De voorzitter. Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Hart voor Den Haag wenst geacht te worden voor voorstel F.3 te hebben gestemd, maar is het met een groot gedeelte van de inhoud niet eens. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Wij wensen geacht te worden tegen voorstel F.6 te hebben gestemd. Lesley Arp (SP). Ik sluit mij aan bij de stemverklaring van de Partij voor de Dieren ten aanzien van F.6. Sebastian Kruis (PVV). Ik sluit mij aan bij de SP. De voorzitter. De fracties van de Partij voor de Dieren, de SP en de PVV wordt op hun verzoek aantekening verleend dat zij geacht wensen te worden tegen voorstel F.6 te hebben gestemd.

Aan de orde is: G.

Datumbepaling initiatiefvoorstellen:

G.1

Initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag Haagse Rollatorloop (RIS312535).

G.2

Initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag Heerlijk Haring Happen (RIS312530).

11

De voorzitter. Ten aanzien van het initiatiefvoorstel onder G.1 mag een reactie van het college worden verwacht in het vierde kwartaal van dit jaar. De reactie van het college op het initiatiefvoorstel onder G.2 mag eveneens worden verwacht in het vierde kwartaal van dit jaar.

H.

Benoemingen.

Niet aan de orde is.

Aan de orde is: I.

Stand van zaken formatieproces.

De voorzitter. Ik heet de heer Donner van harte welkom. De heer Donner zal eerst een korte toelichting geven. Daarna is het woord aan de leden van de raad, waarna de heer Donner ongetwijfeld bereid zal zijn om vragen te beantwoorden. Gaat uw gang, meneer Donner. De heer Donner. Voorzitter. Ik begreep dat ik hier gevraagd werd op basis signalen dat de besprekingen over de vorming van een nieuw college niet allemaal goed zouden gaan. Vandaar dat ik eerst even kort recapituleer dat na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart er diverse fasen geweest zijn die op 12 mei uitmondden in een verslag van mevrouw Bredenoord en de heer Sneller, waarop ik op 13 mei gevraagd ben om als adviseur u te adviseren hoe uit de impasse gekomen kon worden. Ik heb dat verslag op 23 mei bij u uitgebracht en heb daarin geconstateerd dat de vijf partijen die op dit moment het college vormen, het meest gerede in aanmerking komen om te gaan praten over een coalitie in een nieuwe periode. Ik heb ook geconstateerd dat dit advies door die partijen is overgenomen en dat men in wezen diezelfde dag nog is gestart met praten. Men heeft mij gevraagd of ik daar als gespreksleider bij op wilde treden.

Ik moet wel constateren dat ik diezelfde week geveld werd door corona, wat maakte dat ik niet onmiddellijk het werk kon opnemen, maar dat contact heb ik wel zodanig beperkt gehouden dat u niet geconfronteerd bent met een aantal wethouders die dezelfde ziekte hadden; dus ik heb niet gehoest in de zaal. Op die basis zijn we op 30 mei begonnen met de besprekingen. De facto vinden er vijf weken lang gesprekken plaats. Daarbij is begonnen met een inventarisatie en verkenning van de omvang van de problematiek van de gemeente en van de grenzen aan de mogelijke middelen daarbij. De voorgaande verkenners hebben wel de thema's en de politieke wensen in beeld gebracht, maar dat leverde nog geen gemeenschappelijk beeld op van wat de omvang van de vraagstukken is en de klemmendheid van de beperkingen die daaraan worden gesteld. Inzicht daarin was nodig om te beginnen met een zoektocht naar gezamenlijke oplossingen. En die is pas de laatste weken op gang gekomen. Daar komt bij dat het moeilijk is gebleken om een duidelijk beeld te krijgen van de meerjarige beschikbaarheid van middelen. Gegeven de financiering door het Rijk en de tijdelijkheid van veel rijksmiddelen, is de aandacht in de raad en het college steeds sterk gericht geweest op de financiële behoeften van het moment en hoe daarvoor een oplossing gevonden kon worden.

Maar het vormen van een stabiele coalitie in, voorwaar, geen eenvoudige tijden vergt een duidelijk beeld van wat men moet verwachten en wat de mogelijkheden zijn. Dat beeld is in de afgelopen weken verkregen en ligt eigenlijk pas sinds vorige week in volle omvang op tafel. De formatie wordt gesmeed achter gesloten deuren. Tegen die achtergrond kan en wil ik geen stand van zaken schetsen, noch op de inhoud noch op het proces. Ik kan u wel verzekeren dat de confrontatie met de werkelijke problematiek, de ambities en de beperkte, met name financiële mogelijkheden voor ieder van de betrokken partijen een forse schok opleverde. Wat dat betreft getuigt het van forse politieke moed en verantwoordelijkheid dat geen van de partijen daarbij van tafel is gelopen om anderen het werk op te laten knappen en zelf vanaf de zijlijn kritiek te leveren en electoraal krediet te winnen. De partijen hebben nu een realistisch beeld van zowel de mogelijkheden als de ruimte om hun ambities voor de stad te realiseren. Eenieder heeft daarbij uiteraard eigen opvattingen over hoe dat kan en moet, maar het zoeken naar gemeenschappelijke oplossingen is thans 12

in volle gang. Vragen waarom het niet opschiet en of het niet sneller kan, is zo veel als een man die aan het kraambed van zijn vrouw bij een uiterst moeizame en pijnlijke bevalling aan zijn vrouw vraagt of het niet opschiet, of het niet sneller kan en met wat minder misbaar. Op dat moment geldt eenvoudig: tanden op elkaar, persen en steun bieden! Zoals gezegd, kan en wil ik nu niet ingaan op de inhoud en het proces; ik hoor nu uit de zaal roepen 'keizersnede', maar dat is dan artikel 12. Ik heb vooralsnog het vertrouwen in de politieke moed en verantwoordelijkheidszin van partijen aan tafel, wat niet uitsluit dat het altijd nog mis kan gaan. U zult wat dat betreft dus nog even moeten wachten. Dat laat onverlet dat ik u wel wil meenemen in de opgaven waar het stadsbestuur voor staat en de beperkingen waar het mee wordt geconfronteerd. De opgaven zijn duidelijk. De leefbaarheid en veiligheid in de stad en in de wijken. Het tekort aan betaalbare woningen, zowel in de sociale sector als in de middenklasse. Grote sociale vraagstukken die de bestaanszekerheid en kansengelijkheid raken. En ten slotte de noodzaak om sneller voort te gaan op het punt van CO2 en stikstof omdat anders de huidige bouwplannen en toekomstige behoeften daaraan bedreigd worden door gebrek aan ruimte.

En dat zijn nog maar de algemene thema's en dan heb ik het niet eens over specifieke vraagstukken, zoals de staat van de buitenruimte, de problematiek van de arbeidsparticipatie en de staat van de ICT-voorzieningen in de stad. Daarmee kom ik op de grenzen waar de ambities op stuiten. Die zijn gelegen in knelpunten in de arbeidsmarkt en vooral in beschikbare vakmensen, leraren, agenten en deskundigen op tal van terreinen, gebrek aan ruimte om alle ambities op het terrein van woningen, voorzieningen, bedrijvigheid en energietransitie te realiseren, gebrek aan klimaatruimte en gebrek aan middelen. Wat dat laatste betreft: volgende week staat de jaarrekening op uw agenda. Hoewel het resultaat naar ik begrijp voor 2021 op € 70 mln. voordelig staat, wat ogenschijnlijk gunstig lijkt, is de financiële situatie verre van rooskleurig. Er zijn drie grote dossiers waar het Rijk de gemeente in problemen brengt. Ik noem allereerst de bijstandsverlening. Vanaf 2015 is is er sprake van nadelige effecten van de systematiek en de rekenregels van de verdeling van de BUIG-middelen. Per saldo betaalde de gemeente in 2021 al € 10,6 mln. aan bijstandsuitkeringen uit eigen middelen. Het tweede dossier is de jeugdhulp en jeugdzorg. Toen in 2015 het kabinet de verantwoordelijkheid aan de gemeenten overdroeg, is tegelijkertijd fors bezuinigd.

Jeugdzorg is een openeinderegeling waardoor de gemeente verplicht is de jeugdzorg te verstrekken die nodig is. De stijgende trend van de kosten voor de tweedelijnsjeugdhulp zet zich voort. In 2021 leidde dit reeds tot een nadelig saldo van € 15 mln., ondanks de circa € 30 mln. extra rijksmiddelen. Ten slotte het Gemeentefonds. De herverdeling van reeds jaren geleden pakt zeer ongunstig uit voor de grote gemeenten, met name voor Den Haag. De maximale korting is begrensd op € 20,5 mln. jaarlijks vanaf 2025, waarna in 2026 een evaluatie moet volgen. En dan heb ik het nog niet over de opschalingskorting van € 30 mln. die ook in de boeken staat. Tegelijkertijd moet worden geconstateerd dat de gemeentebegroting op een aantal punten kwetsbaar is, vooral omdat in de afgelopen jaren veel ambities en noden van de stad zijn opgelost met oog op het moment en derhalve daar de financiën voor bijeen zijn gevonden. Maar dat betekent wel dat tal van zaken die eigenlijk structureel moeten zijn, incidenteel worden gefinancierd, met als gevolg dat partijen bij de onderhandelingen worden geconfronteerd met een groot aantal activiteiten die, zo er niet wordt ingegrepen, gaan aflopen. De kosten daarvan overstijgen nu al in verregaande mate de beschikbare middelen, wat betekent dat de stad in snel tempo op reserves leeft en die opconsumeert.

En die reserves zijn hard nodig om gebruik te kunnen maken van tal van regelingen op het terrein van isolatie en klimaat en andere terreinen die cofinanciering vergen. Wat dat betreft heeft de gemeente een oorlogskas nodig om daar gebruik van te kunnen maken, ook wat betreft het wonen. Dat maakt het gevaarlijk om maar gewoon uit de reserves te leven. Op die wijze werden parttijen in de afgelopen week geconfronteerd met een lijst van aflopende activiteiten die bovenop de wensen en ambities van de stad kwamen, een financiële realiteit die geheel de andere kant op wijst. Confrontatie van ambities en mogelijkheden heeft plaatsgevonden. De ontnuchterende werkelijkheid is onder ogen gezien. Partijen hebben de realiteitszin en verantwoordelijkheid op zich genomen om dat te bespreken. Dat kan niet wachten maar vraag op dit moment niet of het sneller kan. Er is tijd nodig om tot een akkoord te komen en die tijd moet worden genomen. Wanneer het klaar is, hoort u dat als eerste van de onderhandelaars. Ik ben slechts gespreksleider. Dank u. 13

De voorzitter. Dank u wel, meneer Donner. Dan is nu het woord aan de gemeenteraad. Als eerste geef ik hiervoor het woord aan mevrouw Verdonk van Hart voor Den Haag. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Hart voor Den Haag heeft grote zorgen om de traagheid van het formatieproces ... O, ik merk hier nu gelach in de zaal. Is het dus om te lachen? Nou, dat is al een verrassing, want ik zou er om huilen. Wij kennen de heer Donner als een heel harde werker. Waarom volgen de partijen dit goede voorbeeld niet? Wat is er met de daadkracht van de heer Donner gebeurd? Ik constateer dat wethouder Van Asten liever gaat sporten of wandelen, want dat levert leukere plaatjes op voor social media dan een foto van een vergadering. Ik kan deze opportunistische houding echt niet bevatten. Deze stad verdient bestuurders met een intrinsieke betrokkenheid. Heeft de heer Donner nog wel de regie, vragen wij ons af. We hebben zo-even niets nieuws gehoord. Al die problemen zijn allemaal al bekend. Eigenlijk is het een soort brevet van onvermogen van de huidige coalitie dat de heer Donner hier presenteert. Voor alle onderhandelaars geldt dat ze zeggen zich zorgen te maken om de grote problemen in de stad. Loze woorden. Ga eens iets dóén! Alle partijen maken zich zorgen over het lage vertrouwen in de politiek. Voor de coalitieonderhandelaars zijn dat wat ons betreft krokodillentranen.

Juist zij kunnen de geloofwaardigheid verbeteren door een open en transparant proces. Waar staan ze? Wat gebeurt er? Zoveel gemiste kansen. Hart voor Den Haag maakt zich echt zorgen over deze dubbelhartigheid. Een vraag aan de heer Donner. Wat vindt hij ervan dat de grootste partij van Den Haag is uitgesloten van de formatieonderhandelingen? Betekent dat iets? Zou dat iets kunnen betekenen voor het vertrouwen in de politiek of eigenlijk het gebrek aan vertrouwen? Dan nog een aantal concrete vragen aan de heer Donner. Wat is eigenlijk het mandaat van de heer Donner? Hij was adviseur en zonder akkoord van de raad is hij nu formateur. Waarom ligt er nog geen akkoord? Wanneer ligt het er wel? Voor het reces? In september? Wij willen graag het vergaderrooster ontvangen. Mijn fractie ontvangt ook graag een overzicht van de gesprekken die al geweest zijn. Hart voor Den Haag denkt wel mee en werkt wel voor de stad. Daarom hebben wij een motie waarin we zeggen dat we verwachten dat het coalitieakkoord oplossingen zal bevatten voor alle problemen die er zijn en dat zittende wethouders aangeven dat zij te weinig tijd hebben om de onderhandelingen voortvarend te voeren, en waarin wij de zittende wethouders dan ook verzoeken hun plaats in de gemeenteraad per direct op te geven om zodoende al hun tijd en energie te gebruiken voor het formuleren van een coalitieakkoord. Voorzitter.

Ik zie uit naar de antwoorden op al mijn vragen. De voorzitter. Door mevrouw Verdonk wordt de volgende motie (I.1 Hart voor Den Haag) ingediend:

Motie I.1 Hart voor Den Haag Zittende wethouders uit de raad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 30 juni 2022, in een debat over de formatie. Constaterende dat, inwoners en ondernemers te lijden hebben onder de grote problemen die er zijn in de stad zoals grote tekorten bij de politie, toenemende armoede, woningnood, een verkeerschaos en enorme administratieve lasten. Overwegende dat, • een coalitieakkoord oplossingen zal bevatten voor deze problemen. • de zittende wethouders aangeven dat zij te weinig tijd hebben om de onderhandelingen voortvarend te voeren. Van mening is, dat de stad snakt naar adequate oplossingen om de problemen aan te pakken. Dat het vertrouwen in de Haagsche politiek zal stijgen als de stad weer bestuurd wordt. 14

Verzoekt de zittende wethouders, • hun plaats in de Gemeenteraad per direct op te geven om zodoende al hun tijd en energie te gebruiken voor het formuleren van een coalitieakkoord. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Het woord is aan de heer Kruis van de PVV. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik wil ook graag de heer Donner ervoor bedanken dat hij vandaag de moeite heeft genomen om naar onze raadzaal te komen om een toelichting te geven op de stand van de formatiegesprekken. Ik heb achteraf gezien een beetje moeten gniffelen om het feit dat we drie weken geleden een debat hadden over de stand van zaken rond de informatie zonder de informateur. Ik legde dan ook aan mensen uit dat het blijkbaar niet relevant werd geacht door mijn collega's dat de informateur daar zelf bij was. Ik denk dat we zelf op dat moment ook niet doorhadden hoe absurd dat eigenlijk was, maar met terugwerkende kracht kan je vaak beter reflecteren, wat nou ook precies een van mijn sterkste kanten is, zoals u weet. Dus ik vind het wel goed om dit even met uw raad te delen. Ik ben niet heel erg verrast als de heer Donner schetst dat de partijen geschokt waren toen ze inzicht kregen in de problematiek van Den Haag en de financiële situatie.

Daar ben ik dan namelijk weer geschokt over want de partijen aan de onderhandelingstafel zijn zelf verantwoordelijk voor de enorme zooi die het is geworden, de enorme financiële tekorten, de bende in Den Haag, letterlijk en figuurlijk. Daar zijn deze partijen voor verantwoordelijk. Ik kan ook aan niemand uitleggen dat de huidige coalitie die nog niets heeft klaargespeeld van het vorige collegeakkoord, nu al zo lang aan het praten is en blijkbaar nu pas inzicht krijgt in de schade die ze in de stad heeft aangericht. Dat is wat mij betreft onvergefelijk. Ik ben het niet eens met mevrouw Verdonk dat we haast hebben. Ik heb helemaal geen haast, maar deze partijen die deze bende veroorzaakt hebben, gaan het ook niet oplossen, wat ik al vaker heb betoogd. Wat mij betreft is er dus absoluut geen haast geboden. Beter geen college, dan zo'n college. Dank u wel. De voorzitter. Dan is het woord aan de heer Barker van de Partij voor de Dieren. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Volgens mij is ons standpunt duidelijk, dus dat ga ik nu niet herhalen. Wel wil de Partij voor de Dieren de oproep doen om in het nieuwe collegebeleid het voedselbeleid te verankeren, waarover ook de inspreker het had. Sebastian Kruis (PVV). Ik denk dat we het er met elkaar eigenlijk wel over eens zijn welke enorme problemen Den Haag heeft, op heel veel terreinen.

Dan is voedsel echt geen kerntaak van de gemeente om je daarmee bezig te houden. Robert Barker (PvdD). Daar ben ik het niet mee eens. De klimaat- en stikstofcrisis en heel veel andere crises hebben ook te maken met de manier waarop we omgaan met ons voedsel. Sebastian Kruis (PVV). Ook gehoord hebbende een van de insprekers: wat er wordt voorgesteld is een heel betuttelende manier van werken. Maar als je halve stadsdelen hebt die niet eens de Nederlandse taal beheersen, wens ik u veel succes met uitleggen dat een appel gezonder is dan een zak chips. Robert Barker (PvdD). Volgens mij is het juist goed dat je mensen uitlegt wat gezond eten is, wat voor klimaatimpact voedsel heeft en hoe we met dieren omgaan en dat je uitlegt aan mensen waarom we nu in die stikstofcrisis zitten, waarvan we in Den Haag allemaal de gevolgen zien, ook kijkend naar de protesten. De afgelopen tijd hebben we juist veel te weinig aandacht gehad voor voedselbeleid 15

waardoor we juist in deze crisis zijn beland. Dus volgens mij is dat juist een heel belangrijk thema om aandacht voor te hebben. De voorzitter. De heer Barker zet zijn betoog voort. Robert Barker (PvdD). Ik had nog een vraag. De heer Van Asten had eerder richting DENK aangegeven dat er ook wordt gekeken naar hoe oppositiepartijen erbij worden betrokken. Ik ben benieuwd of daar al een ei over is gelegd of, misschien moet ik zeggen, een kind over is gebaard. Misschien kan de heer Van Asten daar straks wat over zeggen. Ik moet wel zeggen dat ik een beetje verrast ben door de woorden van de heer Donner over de reserves, want eigenlijk klinkt dat als iets wat we allang wisten. In de collegeperiode 2014-2018 zijn de reserves allemaal bewust opgemaakt, waar wij als Partij voor de Dieren geen voorstander van waren. Daarna heeft het college de Eneco-middelen gekregen en voor een deel opgemaakt. Ik snap dus niet zozeer de verbazing waarom er een tekort is, want eigenlijk wisten we dit allemaal al. De voorzitter. Het woord is aan de heer Icar van DENK. Nur Icar (DENK). Ja, voorzitter, ik doe het even vanaf mijn plaats, heel kort. De voorzitter. Dan ga ik nu even streng zijn. Er is in het presidium afgesproken: we gaan naar het spreekgestoelte, behalve bij de afronding debatten. Dus ik vraag u te doen wat in het presidium is afgesproken. Meneer Icar heeft het woord. Nur Icar (DENK).

Oké, ik probeer de vergadercultuur een beetje te veranderen en dan word ik gewoon naar voren geroepen voor drie seconden. Wat ik wilde zeggen, is dat dit een herhaling van zetten is. Ik ben benieuwd naar de beantwoording en ik sluit mij gemakshalve aan bij de vragen van de heer Barker. De voorzitter. Ten slotte geef ik het woord aan mevrouw Arp, SP. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Ook ik wil geen herhaling van zetten ten opzichte van het vorige debat. Dus ik zal het ook kort houden. Ik wil graag ingaan op een ding dat de heer Donner zei, en dat is de schok van de onderhandelaars toen het beeld van de financiën inzichtelijk was. Dat baart mij toch wel zorgen want er zitten natuurlijk ook wethouders aan tafel, waaronder zelfs de wethouder Financiën. Dan vraag ik mij toch wel af in hoeverre we dan nog wel in control zijn. Voor de verkiezingen hebben we op initiatief van de VVD een onderzoek laten doen naar allerlei opties die we hebben voor de toekomst en voor bezuinigingen, hier ook wel de menukaart genoemd. Ik vraag mij dus af of we wel in control zijn als gemeente. Wat moet ik uit deze schok opmaken? Sebastian Kruis (PVV). Een van de grootste problemen voor de Haagse begroting gaat over alle gelden die hier besteed worden aan linkse hobby's.

Ik heb de SP van mevrouw Arp tijdens de verkiezingscampagne horen zeggen dat het cultuurbudget moest worden verhoogd en dat dit een breekpunt voor die partij was. Tegen de achtergrond van de huidige situatie is dan mijn vraag aan haar of zij het niet met mij eens is dat dit heel raar is. Lesley Arp (SP). Allereerst ben ik natuurlijk heel erg benieuwd naar de inzichten die zijn gedeeld aan de onderhandelingstafel waarvan mensen zo in shock waren. Mijn fractie vindt inderdaad dat de cultuurbudgetten verhoogd moeten worden, waarvoor we ook een financiële paragraaf hebben gemaakt. En dat kan ik niet van de PVV zeggen. Sebastian Kruis (PVV). Nu geeft mevrouw Arp dus te kennen dat ze het helemaal niet erg vindt dat we in Den Haag dit soort tekorten hebben, want blijkbaar moeten wat haar betreft die linkse hobby's altijd door blijven gaan. Dat is voor de SP kennelijk belangrijker dan ervoor zorgen dat mensen eten in de kast hebben en dat ook nog kunnen betalen. 16

Lesley Arp (SP). Iedere partij maakt daarin eigen financiële keuzes. De SP vindt het belangrijk dat mensen in de cultuur niet door de bodem zakken en dat ze een leefbaar loon hebben. De voorzitter. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van de eerste termijn van de raad. Het woord is aan de heer Donner voor de beantwoording. De heer Donner. Voorzitter. Zoals ik het beluister, gaat een groot aantal vragen over, wat ik noemde, de schok over de confrontatie van ambities, knelpunten en wensen. Dat betekent helemaal niet dat het inzicht er niet is. U bespreekt hier volgende week de jaarrekening. Daar blijkt volstrekt uit dat de gemeente wat dat betreft in control is en dat ook de middelen er zijn. Alleen, ik had het over de meerjarige financiering van activiteiten. Bij de bereidheid en de inzet om de noden die er zijn op te lossen, is dat misschien niet steeds door alle partijen hier in het oog gehouden. Daarom heeft men oplossingen gevonden ten aanzien van de vraag hoe activiteiten gefinancierd kunnen worden. Dat is geen verwijt, dat is een lofwaardige bereidheid om te voldoen aan de behoeften zoals die hier zijn. Het is ook niet een probleem van de afgelopen drie, vier of vijf jaar, het is een ontwikkeling die al veel langer aan de gang is en die u als raad gemeenschappelijk heeft gedragen en verantwoord.

In alle eerlijkheid, ik heb als onderdeel van het proces alle partijprogramma's doorgenomen en in geen daarvan heb ik erkenning gevonden van deze problematiek. Nee, ze stapelden vooral nieuwe ambities, mogelijkheden die er niet waren. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik moet eerlijk zeggen dat mijn mond nu een beetje openvalt. Meneer Donner probeert nu de bal naar de gemeenteraad te gooien, maar die bal ligt bij het college, ligt bij de zittende wethouders die ook al heel lang weten hoe de financiële situatie van Den Haag in elkaar zit en die ook allang en ook bij het maken van hun verkiezingsprogramma's hadden kunnen beseffen wat wel en niet zou kunnen. Dus ik begrijp helemaal niets van uw betoog. Ik wil u graag bij dezen even iets aanbieden, want u heeft in ieder geval iets niet goed gelezen, en dat is het verkiezingsprogramma van Hart voor Den Haag, waar alle oplossingen in staan. Bij dezen. De heer Donner. Mevrouw Verdonk, wees ervan verzekerd dat ik dit programma met name ettelijke keren doorgenomen heb. Ik heb daarin inderdaad wel tal van ambities gevonden maar geen oplossingen voor de problemen waarover ik het heb. Waar men tegenop loopt, is dat de tijd van 'veel beloven en grote woorden, maar weinig doen' voorbij is. Men moet nu de realiteit onder ogen zien.

Ik ben het helemaal met u eens dat die discussie gevoerd zal moeten worden met een college als dat eenmaal hier zit. En dat proces is nu gaande. En dan mag u blij zijn dat de partijen die daarbij betrokken zijn, niet weggelopen zijn uit vrees voor de verantwoordelijkheid voor het geheel, maar dat ze die verantwoordelijkheid vooralsnog gewoon onder ogen zien om te kijken hoe daarvoor een oplossing gevonden kan worden in de komende tijd. Robert Barker (PvdD). Ik vind de opmerkingen van de heer Donner heel opmerkelijk, want we weten gewoon van de afgelopen acht jaar dat de reserves werden opgemaakt en dat we eigenlijk inteerden op die reserves en dat de spaarpot dus leeg was. Het is ook opmerkelijk dat de heer Donner zegt dat alle verkiezingsprogramma's zijn bekeken, terwijl een van de kernthema's juist belastingverhoging was, gegeven de lage reserves. Ik wil de heer Donner dan ook specifiek wijzen op het verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren, waarin letterlijk staat: 'Het huidige stadsbestuur heeft de gemeente opgezadeld met grote financiële problemen, een structureel begrotingstekort en lage reserves. De gemeente moet haar boekhouding op orde krijgen door te bezuinigen op uitgaven zoals city marketing, en door haar belastinginkomsten te verhogen.' Dat staat letterlijk in het verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren.

Ik vraag mij dan ook af waar de heer Donner het vandaan haalt dat partijen zich er niet van bewust zijn dat er een reservetekort is en er sprake is van een structureel probleem. De heer Donner. De algemene termen van ombuigingen en belastingverhogingen ben ik op tal van plaatsen tegengekomen, maar de invulling daarvan niet. De constatering dat zelfs met een belastingverhoging u nog niet een begin maakt van het oplossen van de vragen waar je op langere 17

termijn voor staat en met name de problematiek die zich in 2026 zal voordoen vanwege de ontwikkelingen in de rijksmiddelen, wordt daarin niet erkend, in geen van de programma's, ook niet in het sierlijk versierde programma dat ik net in ontvangst genomen heb, maar waarvan ik u kan verzekeren dat dit al op mijn bureau ligt. Dan de vraag over de werkkracht. Ik heb ooit als minister een arbeidsregeling voor ministers voorgesteld, waarbij de werkweek is beperkt tot 168 uur, de tijd die in de Kamer werd doorgebracht daar niet bij geteld. Dat is wel ongeveer de begrenzing waar men aan zit. Het gaat hierbij niet alleen om de werkkracht van een persoon of van wethouders. Het gaat ook om de werkkracht van de ondersteuning die ervoor nodig is. En ik kan u verzekeren: die werken op dit moment nachten door. Gewoon om te zorgen dat we de cijfers op tafel hebben. Dat is de capaciteit waar u mee te maken heeft. Wat dat betreft ontbreekt het niet aan de wil om het op te lossen maar gaat het nu gewoon om het verder verkennen van de problematiek. Om dan te spreken van een brevet van onvermogen … Dat is altijd heel makkelijk gezegd.

Ik constateer dat dit niet een probleem is van de huidige of de vorige coalitie is, maar dat dit een probleem is dat al veel langer aan de gang is, wat ook heel begrijpelijk is vanwege de wijze van financiering door het Rijk en een college dat probeert zo goed mogelijk met u een oplossing te vinden voor de vraagstukken die er liggen. Alleen, wilt u een stabiele coalitie die niet van jaar op jaar geconfronteerd wordt met nieuwe problemen, dan moet nu nagegaan worden hoe een financieel kader kan worden gerealiseerd dat houdbaar is op termijn. Sebastian Kruis (PVV). Dit is natuurlijk wel een brevet van onvermogen, want het is de huidige coalitie die aan het onderhandelen is. En bijna alle andere gemeenten in Nederland hebben al een nieuw college. Dus er is wel degelijk iets anders aan de hand in Den Haag, waardoor het zo verschrikkelijk lang duurt. Aangezien we daar geen informatie over krijgen en we gelijktijdig zien dat het afval zich letterlijk en figuurlijk opstapelt in de stad, is het niet heel vreemd dat de oppositie dit een brevet van onvermogen vindt. Dus dat wij dát vinden komt ook door de informatieverschaffing vanuit de onderhandelende partijen en de informateur. De heer Donner. Meneer Kruis, volgens de Gemeentewet is de raad het bestuur van de gemeente.