RIS312442 Bijlage 4 Milieueffectrapport The Grace

5.2

Effectbeschrijving Verkeersintensiteiten De verkeersintensiteiten zijn het aantal verplaatsingen per vervoerwijze op wegvakniveau. Deze zijn bepaald met het verkeersmodel. Het verkeersmodel hanteert het planjaar 2030 waarin The Grace is gerealiseerd. Er is in beeld gebracht wat de toe- en afname van verkeer is op de verschillende wegen rondom The Grace. De verkeersintensiteiten zijn bepaald voor de meest maatgevende wegvakken in de omgeving van het plangebied. Deze wegvakken zijn weergegeven in figuur 5.1.

Figuur 5.1: Beoordeelde wegvakken rondom The Grace

In de volgende tabel is voor die wegvakken het effect van The Grace op de verkeersintensiteiten gedurende een etmaal op een gemiddelde werkdag weergeven. De locaties van deze wegvakken zijn weergegeven in figuur 5.1.

Blad 53 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Tabel 5.2: Verkeersintensiteiten 2030 met The Grace ten opzichte van de referentiesituatie 2030 in motorvoertuigen per etmaal op een gemiddelde werkdag Nr. Beschrijving wegvak Referentie Plansituatie (2030) (2030) 1 Rijswijkseweg (Rijswijkseplein – Waldorpstraat) 42.900 + 500 2 Rijswijkseweg (Waldorpstraat – Van Leeuwenhoekstraat) 19.600 0 3 Waldorpstraat (Rijswijkseweg – Leeghwaterplein) 27.300 + 400 4 Neherkade (Rijswijkseweg – Leegwaterplein) 43.500 - 500 5 Neherkade (Rijswijkseweg – Mercuriusweg) 43.200 - 200 6 Schenkviaduct (Rijswijkseplein – Utrechtsebaan) 31.300 + 300

% +1% 0 +1% -1% -1% +1%

Het effect van The Grace ten opzichte van de referentiesituatie is zeer klein (maximaal 1 procent toe- of afname op de maatgevende wegvakken). Door de ontwikkeling van The Grace neemt de verkeersgeneratie licht af ten opzichte van de referentiesituatie. Echter is op een aantal wegen een kleine toename van het verkeer berekend. Doordat enkele wegen bij The Grace beperkt rustiger worden, worden deze routes aantrekkelijker voor ander verkeer en zijn op andere wegen marginale toenamen van verkeer te zien. De verschillen (toe- en afnames) zijn echter zeer beperkt en niet onderscheidend ten opzichte van de referentiesituatie. De ontwikkeling van The Grace heeft dus nauwelijks invloed op de verkeersintensiteiten op de maatgevende wegvakken rondom het plangebied. Het bestaande verkeersbeeld wordt door The Grace niet positief of negatief beïnvloed. Dit betekent dat de bereikbaarheid (voor bijvoorbeeld hulpdiensten) rondom The Grace in de plansituatie hetzelfde blijft als in de referentiesituatie. Verkeersafwikkeling In de volgende tabel is de verkeersafwikkeling op wegvakniveau weergegeven voor de ochtendspits (OS) en de avondspits (AS). De I/C-verhouding22 neemt nagenoeg niet toe of af ten opzichte van de referentiesituatie. Drukke wegvakken blijven druk, en rustige wegvakken blijven rustig.

Het enkelstrookse gedeelte van de Rijswijkseweg richting het noorden onder het spoor door heeft in de referentie reeds een hoge I/C-verhouding. Er is een grote kans dat het verkeer op dit wegvak in de referentiesituatie en de plansituatie niet congestievrij verwerkt kan worden. De plansituatie met The Grace leidt niet tot een verslechtering van de I/C-verhouding op dit wegvak. Tabel 5.3: I/C-verhouding 2030 met The Grace ten opzichte van de referentiesituatie 2030 in de ochtendspits (OS) en de avondspits (AS) Nr. Beschrijving wegvak Referentie Plansituatie (2030) (2030) OS AS OS AS 1 Rijswijkseweg (Rijswijkseplein – Waldorpstraat) 1,01 0,93 1,00 0,92 2 Rijswijkseweg (Waldorpstraat – Van Leeuwenhoekstraat) 0,51 0,57 0,51 0,57 3 Waldorpstraat (Rijswijkseweg – Leeghwaterplein) 0,63 0,86 0,63 0,86 4 Neherkade (Rijswijkseweg – Leegwaterplein) 0,56 0,55 0,56 0,55 5 Neherkade (Rijswijkseweg – Mercuriusweg) 0,51 0,56 0,51 0,57 6 Schenkviaduct (Rijswijkseplein – Utrechtsebaan) 0,41 0,40 0,41 0,39

Er is ook gekeken naar de verkeersafwikkeling op de bij het plangebied meest nabijgelegen kruispunten. Deze kruispunten zijn in figuur 5.2 weergegeven. 22

De I/C-verhouding geeft aan of het verkeer op de weg nog goed verwerkt kan worden. De I/C-verhouding wordt berekent door de intensiteit (I) van de weg te delen door de capaciteit (C) van de weg. Hoe dichter de I/C-verhouding bij de 1 ligt, hoe groter de kans dat de weg het verkeer niet congestievrij kan verwerken.

Blad 54 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Figuur 5.2: Beoordeelde kruispunten

In tabel 5.4 zijn de verzadigingsgraden van deze kruispunten weergegeven in de referentiesituatie en de plansituatie. Tabel 5.4: Verzadigingsgraad kruispunten rondom het plangebied van The Grace in de referentiesituatie en de plansituatie 2030 voor de ochtendspits (OS) en de avondspits (AS) Nr. Beschrijving wegvak Referentie Plansituatie (2030) (2030) OS AS OS AS A Rijswijkseplein 0,85 0,85 0,85 0,85 B Rijswijkseweg – Waldorpstraat – Bontekoestraat 0,99 0,92 0,99 0,92 C Rijswijkseweg – Neherkade 0,85 0,85 0,85 0,85 D Waldorpstraat – Leeghwaterplein 0,50 0,78 0,50 0,78

Op basis van de verzadigingsgraden van de omliggende kruispunten wordt geconcludeerd dat The Grace geen effect heeft op de verkeersafwikkeling op kruispuntniveau. Uit de berekening met het verkeersmodel blijkt dat het kruispunt Rijswijkseweg – Waldorpstraat – Bontekoestraat op basis van de huidige inrichting mogelijk het verkeer in 2030 niet congestievrij kan verwerken. Dit sluit ook aan bij de hoge I/C-waarde van het aanliggende wegvak richting het Rijswijkseplein. The Grace heeft geen effect op de verkeersafwikkeling op kruispuntniveau.

Blad 55 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Parkeren Voor de bewoners van The Grace wordt een concept aangeboden. Voor het opvangen van de parkeerbehoefte van The Grace worden er 150 parkeerplaatsen gehuurd in parkeergarage Laakhaven (zie voor locatie hiervan figuur 2.3). Hiervan zijn 28 parkeerplaatsen voor deelauto’s bestemd. Bewoners kunnen ook een abonnement aanschaffen in parkeergarage Laakhaven voor het stallen van een eigen auto. Parkeergarage Laakhaven is een werknemersgarage. De parkeergarage wordt met name gebruikt door werknemers van PostNL. Parkeerplaatsen die overdag gebruikt worden door werknemers worden ‘s nachts gebruikt door bewoners van The Grace. Hiermee komt de parkeerdruk in de parkeergarage overdag en ‘s nachts meer in balans. Het concept van The Grace ontmoedigt haar bewoners om een eigen auto te hebben als alle 150 plekken in de parkeergarage al verhuurd zijn. Dan moeten bewoners namelijk parkeerkosten betalen tegen het volle tarief. Indien er toch meer autobezit is dan nu voorspelt, dan is er in de parkeergarage nog voldoende restcapaciteit beschikbaar om parkeervraag op te vangen. Het is wel aan te bevelen om te monitoren of het mobiliteitsconcept van The Grace slaagt en of de parkeerdruk in de omgeving van het plangebied in de toekomst niet te hoog wordt.

Verkeersveiligheid De verkeersveiligheid in en rondom het plangebied neemt in de plansituatie iets toe doordat er minder autoverkeer gaat rijden. Minder autoverkeer vergroot de verkeersveiligheid doordat de kans dat een ongeval plaatsvindt ook afneemt. Rondom het plangebied geldt dit voor de Bontekoekade en de Boerhaavestraat waar de verkeersintensiteit met respectievelijk 25 en 50 procent afneemt. Op de overige wegvakken zijn de verschillen zo gering dat deze geen effect hebben op de verkeersveiligheid. Er worden in de plansituatie geen significante toenamen van verkeer verwacht die de verkeersveiligheid doen afnemen. De huidige in- en uitrit op de Rijswijkseweg naar de parkeergarage komt in de plansituatie te vervallen. Door afname van het aantal verkeersbewegingen op dit punt wordt de verkeersveiligheid vergroot, omdat er minder autoverkeer kruist met langzaam verkeer. Wel rijdt het logistieke verkeer van en naar het plangebied via het Rijswijkseplein, de Bontekoekade en de Bontekoestraat naar het plangebied. Omdat dit verkeer kruist met langzaamverkeerstromen rondom het plangebied is dit een aandachtspunt voor de verkeersveiligheid in de openbare ruimte rondom het plangebied.

Blad 56 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Rijswijkseplein Afval inzameling

Opstelplek logistieke voertuigen

Figuur 5.3: Plan openbare ruimte rondom The Grace (bron: OKRA, 2021)

Met de ontwikkeling van The Grace neemt het fietsverkeer toe. Dit kan ook een effect hebben op de verkeersveiligheid. Langs alle doorgaande wegen rondom The Grace zijn vrijliggende fietspaden aanwezig. Ook kan het fietsverkeer de Rijswijkseweg oversteken met behulp van de verkeerslichten die daar aanwezig zijn. De kans op onveilige verkeerssituaties is daardoor gering. De fietsinfrastructuur kan het fietsverkeer van The Grace veilig afwikkelen. Openbaar vervoer verbindingen, fiets- en voetgangersverbindingen The Grace is zeer goed ontsloten met het openbaar vervoer (zie figuur 2.3). Direct naast de locatie is het Intercitystation Den Haag HS gelegen, met directe verbindingen naar Amsterdam, Delft, Rotterdam en Brussel. Het treinstation is ook een belangrijke ov-knooppunt voor het lokale openbaar vervoer. Zo zijn er verschillende directe tramverbindingen naar diverse wijken in Den Haag, en naar Delft en Nootdorp. Tevens zijn er busverbindingen richting Voorburg en Rijswijk. Al met al zijn er verscheidene directe openbaar vervoerverbindingen op een zeer korte afstand van The Grace gelegen, waardoor de bereikbaarheid met het openbaar vervoer zeer goed is. In de plansituatie wijzigt de ontsluiting van The Grace via het openbaar vervoer niet. Openbaar vervoer maakt wel een onderdeel uit van The Grace om het autogebruik zoveel mogelijk te beperken.

Ook voor de doelgroep is goed openbaar vervoer van belang. Met The Grace neemt het aantal reizigers met het openbaar vervoer toe. De goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer blijft bij de in gebruikname van The Grace in stand. Echter, op langere termijn zal gemonitord moeten worden of de capaciteit van het openbaar vervoernetwerk toereikend blijft in het kader

Blad 57 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

van andere ruimtelijke ontwikkelingen in de stad. Een goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer is namelijk wel van belang om het mobiliteitsconcept voor The Grace te laten slagen. In de directe omgeving van het plangebied zijn goede fiets- en voetgangersverbindingen aanwezig. Langs alle doorgaande wegen bij het plangebied zijn vrijliggende fietspaden aanwezig. In ruim 5 minuten is het centrum van Den Haag per fiets te bereiken. Dit maakt The Grace goed bereikbaar per fiets. Door de ontwikkeling van The Grace neemt het aandeel fietsverkeer toe. Er worden in het kader van de voorgenomen ontwikkeling 2.171 fietsparkeerplaatsen in het plangebied, 114 fietsparkeerplaatsen op het maaiveld en 282 m2 ruimte voor scootmobielen gerealiseerd. Dit fietsverkeer rijdt over de vrijliggende fietspaden van de Rijswijkseweg, de Waldorpstraat en de Velostrada naar bestemmingen in de omgeving. De gemeente werkt aan een netwerk van veilige, snelle en comfortabele fietsroutes binnen Den Haag23. Het strategisch document “Ruim baan voor de Fiets”, de “Haagse Nota Mobiliteit” en het “Uitvoeringsprogramma Ruim baan voor de Fiets 2020-2025” beschrijven de ambities om het fietsnetwerk op orde te brengen24. Belangrijk daarbij is de realisatie van sterfietsroutes.

De aanleg van dit netwerk van ‘sterfietsroutes’ houdt in dat bestaande fietsroutes omgevormd worden tot snelfietsroutes op belangrijke doorgaande verbindingen binnen het fietsnetwerk van de stad. The Grace ligt naast twee sterfietsroutes, waaronder de verlengde Velostrada, gelegen tussen station Hollands Spoor en station Mariahoeve, en het Trekvliettracé, gelegen tussen Ypenburg en het centrum. Verder ligt The Grace ook in de nabijheid van het fietstracé Rijswijk-Delft en het nog in aanbouw zijnde fietstracé tussen Schilderswijk en Moerwijk (zie figuur 5.4).

23

Bron: https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/verkeer-en-vervoer/fietsen/netwerk-sterfietsroutes.htm

24

Gemeente Den Haag, Plan van aanpak Fietsbrug Velostrada, 2020

Blad 58 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

The Grace

Figuur 5.4: Netwerk van sterfietsroutes in Den Haag (bron: gemeente Den Haag, 2020)

Het streven van de gemeente is de groei van het fietsgebruik voortzetten en daarbij inzetten op een groei van het aantal fietsverplaatsingen. Om het fietsen aantrekkelijker te maken, moet de kwaliteit van het fietsnetwerk toenemen. Dit wordt bereikt door onder meer een meer samenhangend fietsnetwerk, routes die het fietsverkeer beter laten doorstromen, meer ruimte bieden aan de fietsers, meer comfort bieden en een beter wegdek hebben. Het realiseren van de zogenoemde sterfietsroutes draagt in belangrijke mate bij aan het creëren van een beter fietsklimaat in de stad. De fiets krijgt prioriteit op de auto. Het realiseren van The Grace, en daarmee een toename van het fietsverkeer, is in lijn met dit beleid om fietsverkeer te stimuleren. The Grace ligt in 2030 langs een aantal doorgaande fietsroutes waarmee een goede bereikbaarheid met de fiets geborgd is. In het kader van The Grace en alle autonome ontwikkelingen neemt het fietsverkeer toe. Er zal moeten worden gemonitord of de capaciteit van het fietsnetwerk in de toekomst toereikend blijft.

5.3

Effectbeoordeling Verkeersintensiteiten Het effect van The Grace op de verkeersintensiteiten is zeer klein. De verschillen (toe- en afnames) van de verkeersintensiteit op omliggende wegen ten opzichte van de referentie zijn zeer beperkt (-1 tot 1 procent) en niet onderscheidend ten opzichte van de referentiesituatie. Dit is neutraal (0) beoordeeld.

Blad 59 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Verkeersafwikkeling Ook het effect van The Grace op de verkeersafwikkeling is zeer klein. Dit houdt ook verband met het mobiliteitsconcept en de zeer kleine toe- en afnames van de verkeersintensiteiten. The Grace leidt niet tot nieuwe verkeersknelpunten. Het aspect verkeersafwikkeling is derhalve neutraal (0) beoordeeld. Verkeersveiligheid Er gaat met de realisatie van The Grace niet meer autoverkeer rijden. Dit leidt niet tot aandachtspunten voor verkeersveiligheid. Het aandeel fietsverkeer neemt wel toe. De verkeersveiligheid neemt door de toename van het fietsverkeer niet af doordat de fietsinfrastructuur rondom het plangebied het fietsverkeer in beginsel verkeersveilig kan verwerken. Wel rijdt het logistieke verkeer van en naar het plangebied via het Rijswijkseplein, de Bontekoekade en de Bontekoestraat naar het plangebied. Omdat dit verkeer kruist met langzaamverkeerstromen rondom het plangebied is dit een aandachtspunt voor de verkeersveiligheid in de openbare ruimte rondom het plangebied. In totaal neemt het gemotoriseerd verkeer rondom het plangebied wel af, doordat inwoners en bezoekers van The Grace gebruikmaken van parkeergarage Laakhaven (buiten het plangebied) om hun auto te parkeren. Het aspect verkeersveiligheid is derhalve neutraal (0) beoordeeld. Ov, fiets- en voetgangersverbindingen Het plangebied van The Grace is goed bereikbaar met het openbaar vervoer.

De vrijliggende fietspaden langs de doorgaande routes, bijvoorbeeld naar het centrum van Den Haag, zorgen voor snelle fietsverbindingen. De realisatie van The Grace heeft geen effect op de bereikbarheid van de bestaande fiets- en voetgangersverbindingen en het openbaar vervoer. Dit aspect is neutraal (0) beoordeeld. De effectbeoordeling voor het aspect verkeer en vervoer is samengevat in de onderstaande tabel. Tabel 5.5: Beoordeling verkeer en vervoer Thema Aspect Verkeer en Verkeersintensiteiten vervoer Verkeersafwikkeling Verkeersveiligheid OV, fiets- en voetgangersverbindingen Totaal

Beoordeling The Grace 0 0 0 0 0

Mitigatie/compensatie Er is geen aanleiding om voor realisatie van The Grace aanvullende maatregelen op het gebied van verkeer en verkeersveiligheid op te nemen in het ruimtelijk besluit. Er wordt wel aanbevolen om de volgende zaken te monitoren;  of de capaciteit van het wegennet (voor fiets en auto) en het openbaarvervoersnetwerk (trein, tram, bus, metro) in de toekomst toereikend blijft voor de vraag;  het meten van de parkeerdruk zodat er geen scheefgroei optreedt in aanbod en vraag naar parkeervoorzieningen. Eventueel kunnen maatregelen genomen worden om parkeren te

Blad 60 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)



ontmoedigen, door bijvoorbeeld het invoeren van een vergunningenzone in het Schipperskwartier; Of het aspect verkeersveiligheid voldoende is meegenomen in het ontwerp van de openbare ruimte rondom het plangebied.

Blad 61 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

6

Gezondheid en leefbaarheid

6.1

Geluid Geluid heeft invloed op de woon- en leefomgeving van mensen. Geluidhinder kan daarbij ook een impact op de gezondheid hebben. Aangezien er bij de ontwikkeling van The Grace nieuwe geluidgevoelige bestemmingen worden gerealiseerd vergt dit aspect een nadere beschouwing en beoordeling.

6.1.1

Beoordelingskader Het voor geluid te hanteren beoordelingskader is in de volgende tabel weergeven. Voor elk aspect zijn de criteria en de wijze van beoordeling benoemd. De analyse van geluid in relatie tot gezondheid vindt plaats in paragraaf 6.5. Tabel 6.1: Onderzoeks- en beoordelingskader Geluid Aspect Criterium Kwantitatief / kwalitatief onderzoek Geluid Wegverkeerslawaai Kwantitatief Spoorweglawaai Kwantitatief Cumulatieve Kwantitatief geluidbelasting

Methode en informatie Verandering van geluidbelasting. Modelberekening en toets aan wettelijke grenswaarden.

De Wet Geluidhinder (Wgh) stelt dat in principe de geluidbelasting op de gevel van gevoelige bestemmingen zoals woningen, scholen en ziekenhuizen niet hoger mag zijn dan de voorkeursgrenswaarde. De voorkeursgrenswaarde verschilt per bron (weg en spoor) en is in tabel 6.2 weergegeven. Tabel 6.2: Voorkeursgrenswaarden en maximale ontheffingswaarden Wet geluidhinder Geluidbron Voorkeurswaarde Maximale ontheffingswaarde Weg (in stedelijk gebied) 48 dB 63 dB Spoor (in stedelijk gebied) 55 dB 68 dB

Geluid heeft invloed op de woon- en leefomgeving van mensen. Deze kan zowel positief als negatief zijn. Geluidhinder door weg- of spoorverkeer kan behalve onprettig, ook schadelijk zijn voor de gezondheid. De voorkeurswaarde is de geluidsbelasting waarnaar gestreefd wordt bij een nieuwe ontwikkeling, wanneer deze overschreden wordt kan er een hogere waarde worden vastgesteld. In het kader van de The Grace is akoestisch onderzoek25 uitgevoerd naar de optredende geluidbelasting ten gevolge van wegen en spoor ter plaatse van de gevels van beoogde woningen. Het doel van het onderzoek is het vaststellen van de geluidbelasting ten gevolge van weg- en railverkeer ter plaatse van de woningen van The Grace en deze te toetsen aan de van toepassing zijnde geluidgrenswaarden uit de Wet geluidhinder (Wgh) en het Hogere Waarden beleid van de gemeente Den Haag. Bij overschrijding van de geluidgrenswaarden zijn geluidreducerende 25

Peutz, Akoestisch onderzoek weg- en railverkeerslawaai, Woningbouw Rijswijkseweg 60 te Den Haag, 2020

Blad 62 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

maatregelen omschreven waarmee kan worden voldaan aan de Wgh dan wel het Hogere Waarden beleid. Voor een beschrijving van de uitgangspunten van het onderzoek en het wettelijk kader voor geluid wordt verwezen naar het akoestisch onderzoek. The Grace leidt tot een beperkte verandering van verkeersstromen op de voor geluid relevante wegen (zie hoofdstuk 5). Hiermee is geen toename van de geluidbelasting van de omliggende wegen op bestaande geluidgevoelige bestemmingen voorzien. Verder worden de elektrisch aangedreven bronpompen ten behoeve van het bodemenergiesysteem op grotere diepte onder het maaiveld aangebracht, waardoor op het maaiveld geen geluid van de pompen waarneembaar is. Het bodemenergiesysteem heeft dus geen effect op de geluidbelasting op geluidgevoelige bestemmingen in de omgeving van The Grace. Tot slot leidt The Grace niet tot een toename van railverkeerslawaai. Het akoestisch onderzoek richt zich alleen op de effecten van de geluidbelasting van de omgeving (weg- en railverkeer) op de geluidgevoelige bestemmingen die met The Grace worden gerealiseerd. The Grace heeft geen significant effect op bestaande geluidgevoelige bestemmingen. Cumulatie geluid In gevolge artikel 110a, lid 6 van de Wet geluidhinder (Wgh) moet bij vaststelling van hogere waarden rekening worden gehouden met de cumulatie van geluid ten gevolge van andere relevante geluidbronnen.

Zoals eerder gemeld geldt voor de gemeente Den Haag de maximale aanvaardbare gecumuleerde geluidsbelasting 69,5 dB.

6.1.2

Effectbeschrijving In de omgeving van het plangebied zijn wegen gelegen die van invloed kunnen zijn op het wegverkeerslawaai en het spoorweglawaai. Het plangebied wordt omsloten door de 50 km/uurwegen de Rijswijkseweg en de Waldorpstraat en de 30 km/uur weg de Bontekoestraat. In de omgeving van het plangebied bevinden zich tevens volgende 50 km/uur wegen: de Waldorpstraat, het Rijswijkseplein, het Stationsplein, de Hofwijckstraat en de Van Maanenkade (zie figuur 6.1). In de nabijheid van het plangebied is ook verschillende railinfrastructuur gelegen, zoals de trambaan over de Rijswijkseweg (ten westen van het plangebied), het spoortraject ‘Den Haag – Rotterdam’ (ten noordwesten van het plangebied) en station Hollands Spoor (ten westen van het plangebied).

Blad 63 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Figuur 6.1: Ligging plangebied The Grace ten opzichte van de omliggende wegen die van invloed zijn op de geluidbelasting in het plangebied (bron: Peutz, 2020)

Blad 64 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

6.1.2.1

Wegverkeer Referentiesituatie De maximaal optredende geluidbelasting in de referentiesituatie ten gevolge van het wegverkeer is weergegeven in figuur 6.2.

Figuur 6.2: Referentiesituatie wegverkeerslawaai (bron: Peutz, 2020)

Ter plaatse van het plangebied treden geluidniveaus op tot circa 48-68 dB ten gevolge van wegverkeer in de referentiesituatie. Het plangebied is daarmee een locatie met een hoge geluidsbelasting. Op dit moment zijn er geen geluidgevoelige bestemmingen in het plangebied gelegen. Dit betekent dat er geen bewoners zijn die permanent in het plangebied verblijven. Hierdoor is het effect van de hoge geluidbelasting op het woon- en leefklimaat in het plangebied beperkt. Hierna zijn de effecten van de geluidbelasting van het wegverkeer in de plansituatie beschreven. Plansituatie In de plansituatie worden er geluidgevoelige bestemmingen (woningen) in het plangebied gerealiseerd. De maximaal optredende geluidbelastingen in de plansituatie ten gevolge van de omliggende wegen zijn weergegeven in figuur 6.3 en tabel 6.3.

Blad 65 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Figuur 6.3: Plansituatie wegverkeerslawaai (bron: Peutz, 2020)

Ter plaatse van het plangebied treden geluidniveaus op tot circa 48-73 dB ten gevolge van wegverkeer in de plansituatie. In tabel 6.3 is de maximale geluidbelasting ter plaatse van de gevels van de beoogde woningen ten gevolge van wegverkeer weergegeven. In de tabel zijn enkel de geluidbelastingen ten gevolge van de wegen opgenomen welke een aanzienlijke bijdrage leveren aan de geluidbelasting ter plaatse van de gevels van de beoogde ontwikkeling. De volledige rekenresultaten voor alle beschouwde posities ten gevolge van alle beschouwde wegen zijn opgenomen in het akoestisch onderzoek (Peutz, 2020). De locaties van de gebouwen en de wegen zijn weergegeven in figuur 6.4.

Blad 66 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Tabel 6.3: Maximaal optredende geluidbelasting (Lden) ten gevolge van wegverkeer (bron: Peutz, 2020) Weg Plint Bouwdeel C Bouwdeel D Bouwdeel A Bouwdeel B (dB) (dB) (dB) (dB) (dB) Rijswijkseweg 66 65 55 63 54 (incl. tramverkeer) Rijswijkseplein 45 43 46 46 46 (incl. tramverkeer) Waldorpstraat 53 57 40 54 52 Bontekoekade/Van 55 39 52 41 47 Maanenkade Bontekoestraat 51 50 27 37 46 Gecumuleerd (Lcum) 66 65 56 64 57

Bontekoekade

Rijswijkseweg Bontekoestraat Figuur 6.4: Plattegrond The Grace (Bron: Mecanoo)

Ten gevolge van wegverkeer wordt de voorkeurswaarde van 48 dB op verschillende locaties op de gevel van The Grace overschreden. Daarnaast is er een overschrijding van de maximale ontheffingswaarde van 63 dB door het optreden van de geluidsbelasting van de Rijswijkseweg. Omdat er sprake is van een normoverschrijding, zijn er mitigerende maatregelen nodig om te kunnen voldoen aan een acceptabele binnenwaarde.

Blad 67 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Hieronder is nader ingegaan op de geluidsbelasting die afkomstig is van de omliggende wegen op de gevel van de woontorens en de appartementengebouwen middels een gecumuleerde geluidcontour (de geluidbelasting van de verschillende wegen bij elkaar opgeteld). Deze contour is weergegeven in figuur 6.5.

Figuur 6.5: Gecumuleerde verticale geluidcontour ten gevolge van wegverkeer (inclusief 5 dB aftrek) (bron: Peutz, 2020)

Op de plint en appartementengebouw C is een gecumuleerde geluidbelasting van respectievelijk 65 en 66 dB berekent. Op woontoren A is een maximale gecumuleerde geluidbelasting van 64 dB berekent. Op appartementengebouw D en woontoren B ligt de maximaal gecumuleerde geluidbelasting iets lager: respectievelijk 56 en 57 dB. Binnen de gemeente Den Haag geldt een maximale cumulatieve geluidsbelasting van 69,5 dB. De waarde van 69,5 dB wordt ter plaatse van de gevels van de beoogde woningen niet overschreden. Dit betekent dat er vanuit het beleid geen aanleiding is om mitigerende en compenserende maatregelen te treffen ter bevordering van het woon- en leefklimaat. In paragraaf 6.1.2.3 is ook railverkeer in de cumulatieve geluidbelasting beschouwd.

Blad 68 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

6.1.2.2

Railverkeer Referentiesituatie De maximaal optredende geluidbelasting in de referentiesituatie ten gevolge van het railverkeer is weergegeven in figuur 6.6.

Figuur 6.6: Referentiesituatie railverkeerslawaai (Peutz, 2020)

Ter plaatse van het plangebied treden geluidniveaus op tot maximaal 73 ten gevolge van railverkeer in de referentiesituatie. Het plangebied is daarmee een locatie met een hoge geluidsbelasting. Op dit moment zijn er geen geluidgevoelige bestemmingen in het plangebied gelegen. Dit betekent dat er geen bewoners zijn die permanent in het plangebied verblijven. Hierdoor is het effect van de hoge geluidbelasting op het woon- en leefklimaat in het plangebied beperkt. Hierna zijn de effecten van de geluidbelasting van het wegverkeer in de plansituatie beschreven. Plansituatie In de plansituatie worden er geluidgevoelige bestemmingen (woningen) in het plangebied gerealiseerd. De maximaal optredende geluidbelastingen in de plansituatie ten gevolge van de railverkeer zijn weergegeven in figuur 6.7 en tabel 6.4.

Blad 69 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Figuur 6.7: Plansituatie railverkeerslawaai (bron: Peutz, 2020)

Ter plaatse van het plangebied treden geluidniveaus op tot maximaal 73 dB ten gevolge van railverkeer in de plansituatie. In tabel 6.4 is de maximale geluidbelasting ter plaatse van de gevels van de beoogde woningen ten gevolge van railverkeer weergegeven. Tabel 6.4: Maximale optredende geluidbelasting (Lden) ten gevolge van railverkeer Geluidsbron Plint Appartementen Appartementen Woontoren (dB) gebouw C (dB) gebouw D (dB) A (dB) Railverkeer 69 59 69 67

Woontoren B (dB) 62

In figuur 6.8 is de optredende geluidbelasting ter plaatse van de gevels van de beoogde ontwikkeling ten gevolge van railverkeer middels verticale geluidcontouren weergegeven.

Blad 70 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Figuur 6.8: Verticale geluidcontour ten gevolge van railverkeer (Bron: Peutz, 2020)

De maximaal optredende geluidbelasting bedraagt 69 dB ten gevolge van railverkeerslawaai. Deze geluidbelasting treedt op ter plaatse van de gevels van de woningen aan de noordwestgevel van de plint op een hoogte van 7,75 meter. Hiermee wordt de voorkeursgrenswaarde van 55 dB voor railverkeer overschreden. De maximale ontheffingswaarde van 68 dB wordt hiermee eveneens overschreden. Stations Hollands Spoor Er is onderzoek gedaan naar de optredende geluidsbelasting op de gevel van de woningen van The Grace ten gevolge van het station Hollands Spoor26. De hoogste geluidniveaus treden op ter plaatse van de gevels van de onderste bouwlagen aan de noordwestzijde van The Grace. Het langtijdgemiddelde beoordelingsniveau (LAr,LT) bedraagt hier maximaal 57 dB(A) etmaalwaarde.

26

Peutz, Akoestisch onderzoek spooremplacement Hollands Spoor, Woningbouw Rijswijkseweg 60 te Den Haag, 2019

Blad 71 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Daarnaast zijn ook piekgeluiden als gevolg van remmende treinen en wissels berekend. Het binnengeluidniveau (Lnight) is lager dan 25 dB(A). Met dit niveau treden er geen schrikreacties of slaapverstoring op.

6.1.2.3

Cumulatieve geluidbelasting Cumulatie van geluidbelasting betekent dat de geluidbelasting van relevante geluidbronnen bij elkaar is opgeteld. De gecumuleerde geluidbelasting ten gevolge van weg- en railverkeerslawaai ter plaatse van de gevels van The Grace bedraagt ten hoogste 71 dB. Deze gecumuleerde geluidbelasting treedt op ter plaatse van de noordwestgevel van de plint op een hoogte van 7,75 meter. Binnen de gemeente Den Haag geldt een maximale cumulatieve geluidsbelasting van 69,5 dB. De waarde van 69,5 dB wordt ter plaatse van de gevels van de beoogde woningen tot een hoogte van 24 meter overschreden. Onder het kopje mitigatie/compensatie in paragraaf 6.1.3 zijn de benodigde maatregelen voor het reduceren van de geluidbelasting ter plaatse van de gevels van de beoogde ontwikkeling nader inzichtelijk gemaakt.

6.1.2.4

Samenvatting rekenresultaten In de volgende tabel is een overzicht opgenomen van de hoogst optredende geluidbelasting ten gevolge van weg- en railverkeerslawaai per relevante geluidsbron. Bij de Rijswijkseweg en de spoorweg wordt de voorkeursgrenswaarde en de maximale ontheffingswaarde (met rood weergegeven) overschreden. Tabel 6.5: Maximaal optredende geluidbelasting (Lden) ten gevolge van weg- en railverkeer Geluidsbron Maximale Maximaal Voorkeursgrensontheffings berekende waarde waarde (dB) waarden plansituatie Weg Rijswijkseweg (incl. tramverkeer) 48 63 66 Rijswijkseplein (incl. tramverkeer) 48 63 46 Waldorpstraat 48 63 57 Bontekoekade/Van Maanenkade 48 63 55 Spoor Spoorweg 55 68 69 Cumulatie wegverkeerslawaai n.v.t 69,5 66 Cumulatie weg- en railverkeerslawaai n.v.t. 69,5 71

Omdat er sprake is van een normoverschrijding, zijn er mitigerende maatregelen nodig om te kunnen voldoen aan een acceptabele binnenwaarde voor geluid.

6.1.3

Effectbeoordeling The Grace zorgt voor een toename van geluidgevoelige bestemmingen binnen een gebied met een slecht tot zeer slecht woon- en leefklimaat als gevolg van de hoge geluidbelasting. Er is sprake van een normoverschrijding van wegverkeerslawaai en railverkeerslawaai. Er zijn mitigerende maatregelen nodig om de geluidbelasting te beperken tot onder de norm. De blootstelling van de woningen aan de geluidbelasting van zowel weg- als railverkeer is sterk negatief (- -) beoordeeld. De gecumuleerde geluidbelasting ten gevolge van weg- en railverkeerslawaai ter plaatse van de gevels van de beoogde woningen bedraagt ten hoogste 71 dB (A). Binnen de gemeente Den Haag

Blad 72 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

geldt een geluidbelasting van 69,5 dB als de maximaal aanvaardbare gecumuleerde geluidbelasting. In de plansituatie wordt deze waarde dus overschreden. De blootstelling van de woningen aan de gecumuleerde geluidbelasting is door deze normoverschrijding sterk negatief (--) beoordeeld. De effectbeoordeling voor het aspect geluid is samengevat in de volgende tabel. Tabel 6.6: Beoordeling geluid Thema Aspect Geluid Wegverkeerslawaai Spoorweglawaai Cumulatieve geluidbelasting Totaal

Beoordeling The Grace - -* - -* - -* - -*

*met mitigerende maatregelen is de geluidbelasting terug te brengen tot aanvaardbare waarden (beoordeling negatief (-)), zie kopje mitigatie/compensatie hieronder.

Mitigatie/compensatie Uit het akoestisch onderzoek blijkt dat er mitigerende maatregelen nodig zijn om de geluidbelasting te brengen tot een geluidniveau waarbij de maximale ontheffingswaarde (63 dB voor wegverkeerslawaai en 68 dB voor railverkeerslawaai) niet meer overschreden wordt. Daar waar de maximale ontheffingswaarde niet meer wordt overschreden, is het mogelijk om hogere waarden aan te vragen bij het college van burgemeester en wethouders. In de voorliggende situatie worden (bouwkundige) maatregelen bij de woningen zelf toegepast, omdat bron- en overdrachtsmaatregelen niet mogelijk of onvoldoende blijken te zijn om de geluidbelasting tot de voorkeursgrenswaarde te beperken. De aard en doelmatigheid van deze maatregelen zijn onderzocht27 en in het akoestisch onderzoek. Hieronder is aangegeven waarom bron- en overdrachtsmaatregelen niet doelmatig zijn geacht en zijn een aantal bouwkundige maatregelen genoemd die toegepast worden. Bron- en overdrachtsmaatregelen (niet doelmatig) Alvorens het college van burgemeester en wethouders hogere waarden kunnen verlenen, dient eerst onderzocht te worden of door het treffen van stedenbouwkundige maatregelen (indeling bouwplan, situering geluidgevoelige bestemmingen), bron- of overdrachtsmaatregelen, dan wel (bouwkundige) maatregelen bij de ontvanger aan de voorkeursgrenswaarde kan worden voldaan.

In het uitgevoerde akoestisch onderzoek zijn mogelijke maatregelen om de geluidbelasting te reduceren nader onderzocht. Voor The Grace zijn bron- en overdrachtsmaatregelen onderzocht. Het toepassen van een stiller wegdektype (SMA NL8 G+) voor de Rijswijkseweg, en het plaatsen van een geluidscherm tussen het spoor en de beoogde bebouwing is nader onderzocht. Door de toepassing van een stiller wegdektype zal voor de meeste woningen, met uitzondering van 8 gevelzijden, sprake zijn van een situatie waarin de maximale ontheffingswaarde voor wegverkeer niet meer wordt overschreden. Thans is een dergelijke vervanging van het wegdek nog niet aan de orde. Op den duur zal het wegdek op de Rijswijkseweg echter vervangen moeten worden, waarbij het wegdek vervangen zal kunnen worden door SMA-NL8 G+. Door het bevoegd gezag zal aldus overwogen moeten worden of een dergelijke maatregel wenselijk is.

27

LBP SIGHT, Notitie Geluidwerende maatregelen The Grace, 2020

Blad 73 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Het plaatsen van een geluidscherm tussen het spoor en de beoogde bebouwing heeft een gunstig effect op de optredende geluidbelasting als gevolg van railverkeer. Dit scherm zalechter zeer dicht op het spoor en relatief hoog (minimaal 8 meter) moeten worden om ervoor te kunnen zorgen dat de maximale ontheffingswaarde als gevolg van railverkeerslawaai niet meer wordt overschreden. Het plaatsen van een dermate hoog scherm op korte afstand van het spoor is echter in deze stedelijke omgeving niet wenselijk en/of haalbaar. Bron- en overdrachtsmaatregelen blijken in voorliggende situatie niet redelijkerwijs mogelijk of onvoldoende om de geluidbelasting vanwege weg- en railverkeer tot de voorkeursgrenswaarde te beperken. Wel heeft het toepassen van een stiller wegdektype voor de Rijswijkseweg en het plaatsen van een geluidscherm langs het spoor een positief effect op de optredende geluidbelasting. Ook ingeval deze maatregelen toegepast zouden worden zullen er alsnog voorzieningen aan of in de woningen gerealiseerd moeten worden. Voor The Grace zullen derhalve maatregelen bij de ontvanger worden toegepast. Met deze maatregelen wordt het maximaal mogelijke gedaan om de geluidbelasting ter hoogte van de gevels van de appartementen te reduceren. Voor The Grace is een projectspecifieke dove-gevel oplossing ontworpen in de vorm van een “comfort-box”.

Toepassing dove gevel en comfort-box (wel doelmatig) In het plan zijn 2 kamer-appartementen en de studio’s aanwezig waar als gevolg van een te hoge geluidbelasting een dove gevel nodig is. Woningen met een dove gevel moeten volgens het geluidbeleid van de gemeente Den Haag een geluidsluwe zijde hebben. De genoemde appartementen en studio’s hebben echter geen buitenruimten waar geluidafscherming kan worden gerealiseerd voor het creëren van een geluidsluwe gevel. Het creëren van een buitenruimte bij deze appartementen is ook niet mogelijk. Derhalve is, nu geen buitenruimte aanwezig is, gezocht naar een gelijkwaardige oplossing. Voor deze appartementen met een gebruiksoppervlak <50 m2 wordt middels de ‘comfort-box’ het geluidniveau gereduceerd zodanig dat op het achterliggende geveldeel de geluidbelasting niet meer bedraagt dan de voorkeursgrenswaarde zodat geluidluw geventileerd en gespuid kan worden. De comfort-box bestaat uit een geluidgedempt rooster aan de voorzijde en een geluid gedempte ruimte achter het rooster. Er kan in deze situatie dus een raam opengezet worden zonder dat er een te hoge geluidbelasting naar binnen komt. In de figuur 6.9 is het principe van de comfort-box gegeven.

Figuur 6.9: Nadere uitwerking ‘Comfort-box’ (Bron: LBP SIGHT, 2020)

Blad 74 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

6.2

Luchtkwaliteit De realisatie van de beoogde ontwikkeling kan invloed hebben op de luchtkwaliteit ter plaatse van het plangebied en de nabije omgeving. In deze paragraaf wordt ingegaan op het aspect luchtkwaliteit.

6.2.1

Beoordelingskader Het beoordelingskader voor luchtkwaliteit is in de volgende tabel weergeven. De analyse van luchtkwaliteit in relatie tot gezondheid is weergegeven in paragraaf 6.5. Tabel 6.7: Onderzoeks- en beoordelingskader luchtkwaliteit Aspect Criterium Kwantitatief / kwalitatief onderzoek LuchtConcentraties (PM10, Kwantitatief kwaliteit PM2,5 en NO2)

Methode en informatie

Toets aan wettelijke grenswaarden. Verandering van de concentraties luchtverontreinigende stoffen.

Met wet- en regelgeving wil de overheid zorgen voor een goede luchtkwaliteit en de burgers beschermen tegen de schadelijke gevolgen van luchtverontreiniging. In de Wet milieubeheer zijn hiertoe regels en grenswaarden opgenomen. In tabel 6.8 zijn de grenswaarden opgenomen voor de luchtverontreinigende stoffen die bepalend zijn voor de luchtkwaliteit. Tabel 6.8: Grenswaarden luchtverontreinigende stoffen volgens de Wet milieubeheer Stof Type norm Concentratie in µg/m3 PM10 Jaargemiddelde 40 PM2,5 Jaargemiddelde 25 NO2 Jaargemiddelde 40

6.2.2

Effectbeschrijving Achtergrondconcentratie In de volgende tabel zijn de achtergrondconcentraties van de stoffen NO2, PM2,5 en PM10 ter plaatse van het plangebied weergegeven. Tabel 6.9: Jaargemiddelde achtergrondconcentraties voor luchtverontreinigende stoffen in 2017 en 2020 (bron: NSL-monitoringstool28) Stof 2017 (in µg/m3) 2020 (in µg/m3) NO2 32 27 PM2,5 12 13 PM10 21 21

De grenswaarden voor luchtverontreinigende stoffen worden ter plaatse van het plangebied in 2017 en 2020 niet overschreden. In 2030 zijn de achtergrondconcentraties van de stoffen NO2, PM2,5 en PM10 gedaald door het beleid dat erop gericht is om luchtverontreinigende bronnen 28

https://www.nsl-monitoring.nl/viewer

Blad 75 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

verder te verduurzamen en minder luchtverontreinigende stoffen te laten uitstoten. Voor de beoordeling van luchtkwaliteit is de situatie in 2020 maatgevend (worst-case) voor de referentiesituatie. Uitstoot huidige situatie plangebied Er is in de huidige situatie sprake van 15.038 m2 bvo, hetgeen resulteert in een emissie van 1.308,3 kg NOx per jaar29. Als het verkeer van en naar het gebouw wordt meegeteld resulteert dit in een emissie van 1385,9 kg NOx per jaar. Plansituatie The Grace heeft een licht positieve invloed op de luchtkwaliteit in (de omgeving van) het plangebied. De woningen en voorzieningen van The Grace krijgen een energievoorziening die ter plaatse van het plangebied geen luchtverontreinigende stoffen uitstoot. Dit betekent dat de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen met 1.308,3 kg NOx per jaar afneemt. De sloop- en bouwfase ten behoeve van de realisatie van The Grace stoten circa 527,5 kg NOx per jaar uit. Dit geldt alleen voor de tijdelijke situatie. Voor de gebruiksfase van The Grace is alleen het verkeer van en naar The Grace maatgevend. Dit verkeer stoot circa 8,5 kg NOx per jaar uit. De gebruiksfase van The Grace stoot dus, in vergelijking met de huidige situatie, circa 1377,4 kg NOx per jaar minder uit. Dit is een licht positief effect. Met The Grace worden woningen op een hoogte van maximaal 155 en 182 meter mogelijk gemaakt.

Ter plaatse van het plangebied wordt een groot deel van de luchtverontreiniging veroorzaakt worden door het verkeer. Dit verkeer rijdt met name op het maaiveld. Naar mate de hoogte van een woning toeneemt wordt de afstand tot het verkeer groter, en neemt de concentratie van luchtkwaliteitsbepalende stoffen af doordat deze door de wind worden verspreid en verdund. Op hogere hoogte is er dus sprake van een lagere concentratie aan luchtkwaliteitsbepalende stoffen en zijn de effecten daarvan minder aanwezig dan op het maaiveld.

6.2.3

Effectbeoordeling The Grace heeft een licht positief effect op de luchtkwaliteit doordat The Grace zorgt voor een afname van de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen. Dit is licht positief (0/+) beoordeeld. Het bouwen in de hoogte heeft geen negatieve invloed op de luchtkwaliteit ter plaatse van de woningen op een hoogte van maximaal 155 en 182 meter hoog. Het effect hiervan is niet onderscheidend beoordeeld. Tabel 6.10: Effectbeoordeling luchtkwaliteit Thema Aspect Luchtkwaliteit Concentraties (PM10, PM2,5 en NO2)

29

Beoordeling The Grace 0/+

Peutz, Notitie Stikstofdepositie ter plaatse van Natura 2000-gebieden, Woningbouwplan The Grace, 2019

Blad 76 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Mitigatie/compensatie Er is vanuit het aspect luchtkwaliteit geen aanleiding om mitigerende en/of compenserende maatregelen te treffen. De kwaliteit van het binnenklimaat van de woningen van The Grace hangt samen met de luchtkwaliteit buiten. In het plangebied worden door de realisatie van de beoogde ontwikkeling personen toegevoegd, die blootgesteld worden aan de plaatselijke luchtkwaliteit. Het is wenselijk om het binnenklimaat hier te optimaliseren. Daarom worden er maatregelen getroffen om de luchtkwaliteit te verbeteren middels een ventilatiesysteem met gefilterde lucht, zodat ook ter in de woningen sprake is van een prettig woon- en leefklimaat. Een randvoorwaarde voor de werking van dit systeem is dat het goed onderhouden wordt en dat bijvoorbeeld luchtfilters tijdig vervangen worden.

6.3

Trillingen Treinverkeer, andere transportmiddelen op de weg en installaties in gebouwen kunnen trillingen in gebouwen veroorzaken. Via bodem, beton of water kunnen trillingen worden verspreid en voelbaar zijn voor inwoners van The Grace. Trillingen kunnen als onplezierig of storend ervaren worden. Dit kan resulteren in negatieve gezondheidseffecten, zoals slaapverstoring, vermoeidheid, verminderende prestaties en lichamelijke klachten.

6.3.1

Beoordelingskader Het beoordelingskader voor trillingen is weergegeven in de volgende tabel. Tabel 6.11: Onderzoeks- en beoordelingskader trillingen Aspect Criterium Kwantitatief / kwalitatief onderzoek Trillingen Trillingsniveaus Kwantitatief

Methode en informatie Verandering blootstelling aan trillingen ten gevolge van railverkeer. Toets aan SBR-richtlijn B.

Wanneer er gedurende een lange periode herhaald voorkomende trillingen zijn, dan worden de streefwaarden gehanteerd uit tabel 6.12. Deze streefwaarden komen uit Richtlijn B ‘Hinder voor personen in gebouwen door trillingen, Meet- en beoordelingsrichtlijn’ (Stichting Bouwresearch, SBR-richtlijn B, 2002). Tabel 6.12: SBR-richtlijn B, 2002 (in Vmax) Periode A1 Dagperiode (07:00u-19:00u) 0,1 Avondperiode (19:00u-23:00u) 0,1 Nachtperiode (23:00u-07:00u) 0,1

A2 0,4 0,4 0,2

A3 0,05 0,05 0,05

De optredende trillingniveaus voldoen aan de streefwaarden indien voldaan wordt aan één van onderstaande twee voorwaarden: 1. de waarde van de maximale trillingsterkte in een ruimte (Vmax) is kleiner dan A1; 2. de waarde van de maximale trillingsterkte in een ruimte (Vmax) is kleiner dan A2, waarbij de trillingsterkte over de beoordelingsperiode in deze ruimte (Vper) kleiner is dan A3.

Blad 77 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Voor het in beeld brengen van de effecten van trillingen voor The Grace is getoetst aan de streefwaarden van de SBR-richtlijn B. De SBR waarden zijn geen wettelijke grenswaarden. Wel worden deze in de jurisprudentie gehanteerd ter bepaling van de beoordelingscriteria.

6.3.2

Effectbeschrijving The Grace is gelegen ten noordwesten van station Den Haag HS, nabij de sporen richting Den Haag Centraal, Rotterdam en Amsterdam. Ter plaatse is sprake van circa zeven sporen. Op het spoortraject rijden zowel reizigerstreinen als goederentreinen. Door de ontwikkeling van The Grace gaan er niet meer treinen rijden over het spoor. Het station Den Haag HS is gelegen op circa 270 meter afstand van het plangebied. De minimale afstand van het spoor tot aan het plangebied (meetpositie) is 20 meter. Dit is tevens de bebouwingslijn die wordt gebruikt voor de te realiseren woningbouw. Om de trillinghinder te kunnen beoordelen is er op drie locaties onderzoek gedaan naar trilling30 (zie meetposities in figuur 6.10).

Figuur 6.10: Meetposities voor het bepalen van de trillingniveaus in het plangebied (Bron: Peutz 2021)

De resultaten van de meetposities 1, 2 en 3 zijn opgenomen in onderstaande tabel onder 'dagperiode' (deze metingen vonden plaats tussen circa 7:30 uur en 15:30 uur). De hoogste meetwaarde van meetpositie 2 (lange meting van 19 - 21 december) zijn in onderstaande tabel opgenomen onder zowel dag-, avond- als nachtperiode.

30

Peutz, Onderzoek naar trillingen ten gevolge van railverkeer, Hoogbouw aan de Rijswijkseweg 60 te Den Haag, 2021

Blad 78 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Tabel 6.13: Toetsing maximale trillingssterkte voor de plansituatie aan de SBR-Richtlijn B Periode Meetpositie 1 2 Dagperiode (07:00u-19:00u) 0,96 0,47 Avondperiode (19:00u-23:00u) Nachtperiode (23:00u-07:00u)

3 0,31

Uit de resultaten blijkt dat de trillingsterkte Vmax op de meetposities op maaiveld ten hoogste 0,96 bedraagt. Er wordt niet zonder meer voldaan aan de streefwaarden uit SBR-B voor de gebouwfunctie wonen in een nieuwe situatie bij herhaald voorkomende trillingen gedurende lange tijd. De gemeten trillingniveaus zijn dermate hoog dat significante hinder in de beoogde woningen The Grace, vanwege treinpassages, zonder het treffen van trillingreducerende maatregelen niet kan worden uitgesloten. Om de uiteindelijk op de vloeren van de geprojecteerde woningen optredende trillingniveaus te kunnen voorspellen dient nader onderzoek te worden verricht middels EEM (Eindige Elementen Methode). Uit een dergelijk onderzoek kunnen maatregelen worden gespecificeerd, zoals de benodigde samenstelling en dikte van vloeren en de fundering. De ontwikkeling van The Grace heeft geen invloed op de trillingssituatie, omdat het niet van invloed is op het aantal treinen of hun aard (personen- of goederenvervoer). Wel zal met de beoogde ontwikkeling het aantal personen dat blootgesteld wordt aan de trillingen, lokaal beperkt toenemen. De bouwkundige eigenschappen van The Grace bepalen de uiteindelijke trillingssituatie en derhalve de mate van eventuele trillingshinder ter plaatse van de woningen. Gezien de locatie nabij het spoor dient er in het ontwerp rekening te worden gehouden met trillingen.

6.3.3

Effectbeoordeling De gemeten trillingniveaus in de toekomstige woningen van The Grace zijn dermate hoog dat significante hinder in de beoogde woningen The Grace, vanwege treinpassages, zonder het treffen van trillingreducerende maatregelen niet kan worden uitgesloten. Er wordt daarom nader onderzoek uitgevoerd naar maatregelen om de trillingsniveaus op te heffen. Het effect van trillingen is derhalve licht negatief (0/-) beoordeeld. Tabel 6.14: Beoordeling trillingen Thema Aspect Trillingen Trillingniveaus

Beoordeling The Grace 0/-

Mitigatie/compensatie Gezien de locatie nabij het spoor dient er in het ontwerp van The Grace rekening te worden gehouden met trillingen. Dit wordt nader onderzocht. De maatregelen die uit dit onderzoek voortkomen worden toegepast in het ontwerp voor The Grace zodat de trillingen in het gebouw niet meer waar te nemen zijn.

Blad 79 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

6.4

Externe veiligheid

6.4.1

Beoordelingskader Externe veiligheid beschrijft de risico’s die ontstaan als gevolg van opslag of handelingen met gevaarlijke stoffen. Dit kan betrekking hebben op inrichtingen (bedrijven) of transportroutes. Binnen het beleidskader voor externe veiligheid staan twee kernbegrippen centraal: het plaatsgebonden risico en het groepsrisico. Hoewel beide begrippen onderlinge samenhang vertonen zijn er belangrijke verschillen. Hieronder zijn beide begrippen verder uitgewerkt. Het beoordelingskader voor externe veiligheid is in de volgende tabel weergegeven. Tabel 6.15: Onderzoeks- en beoordelingskader externe veiligheid Aspect Criterium Kwantitatief / kwalitatief onderzoek Externe Plaatsgebonden risico Kwalitatief veiligheid Groepsrisico

Methode en informatie Risicokaart externe veiligheid. Op basis van expert judgement.

Plaatsgebonden Risico (PR) Het plaatsgebonden risico (PR) geeft de kans, op een bepaalde plaats, om te overlijden ten gevolge van een ongeval bij een risicovolle activiteit. De kans heeft betrekking op een fictief persoon die de hele tijd op die plaats aanwezig is. Het PR kan op de kaart van het gebied worden weergeven met zogeheten risicocontouren: lijnen die punten verbinden met eenzelfde PR. Binnen de 106 /jaar-contour (welke als wettelijk harde norm fungeert) mogen geen nieuwe kwetsbare objecten aanwezig zijn of geprojecteerd worden. Voor beperkt kwetsbare objecten geldt de 10-6/jaarcontour niet als grenswaarde, maar als een richtwaarde. Groepsrisico (GR) Het groepsrisico (GR) is een maat voor de kans dat bij een ongeval een groep slachtoffers valt met een bepaalde omvang. Het GR is daarmee een maat voor de maatschappelijke ontwrichting bij een calamiteit. Het GR wordt bepaald binnen het invloedsgebied van een risicovolle activiteit. Dit invloedsgebied wordt begrensd door de 1 procent letaliteitsgrens (tenzij anders bepaald): de afstand waarop nog 1 procent van de blootgestelde mensen in de omgeving komt te overlijden bij een calamiteit met gevaarlijke stoffen.

6.4.2

Effectbeschrijving Door de ontwikkeling van The Grace worden kwetsbare objecten in het plangebied gerealiseerd, voornamelijk woningen. Ter bescherming van deze woningen tegen de risico’s van gevaarlijke stoffen moet er een bepaalde afstand aanwezig zijn ten opzichte risicobronnen. In de nabije omgeving van The Grace bevinden zich twee risicobronnen (zie figuur 6.9): 1. Gasdrukregel- en meetstation aan de Plutostraat (risicobron 1); 2. Transport van gevaarlijke stoffen via een aardgasbuisleiding (risicobron 2). Er vindt geen vervoer van gevaarlijke stoffen plaats over het spoor, het water of de weg. De wegen rondom het plangebied zijn dus geen risicobronnen.

Blad 80 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Figuur 6.11: Risicobronnen externe veiligheid (Bron: risicokaart.nl)

Risicobron 1 bevindt zich op circa 195 meter van The Grace. Voor deze risicobron geldt een veiligheidsafstand van minimaal 25 meter rondom de bron. Risicobron 2 bevindt zich op circa 265 meter afstand van The Grace. Deze risicobron heeft een invloedsgebied van 220 meter rondom de bron. De realisatie van The Grace vindt niet plaats binnen de invloedsgebieden van deze risicobronnen. Er zijn daarmee geen effecten op het plaatsgebonden risico en het groepsrisico. Bij de beoogde ontwikkeling wordt rekening gehouden dat ingeval van een calamiteit mensen makkelijker van de risicobron af kunnen vluchten. Bij het ontwerp van de beoogde ontwikkeling is rekening gehouden met het realiseren van geschikte vluchtroutes. Bovendien worden duidelijke instructies verstrekt omtrent de ontruiming en ontvluchting van het gebouw bij een incident. Dit leidt tot voldoende zelfredzaamheid van de toekomstige bewoners. Ook worden er verscheidene brandveiligheidsvoorzieningen getroffen om de bestrijdbaarheid en beheersbaarheid van incidenten te bevorderen. Gezien de stedelijke ligging van het plangebied kunnen hulpdiensten snel ter plaatse zijn en is het gebied goed toegankelijk via meerdere wegen.

6.4.3

Effectbeoordeling Effecten op plaatsgebonden risico en het groepsrisico, zowel vanuit de omgeving naar het plangebied als vice versa, zijn uitgesloten. De toename van kwetsbare objecten in het plangebied leidt niet tot een verandering van de risico’s met gevaarlijke stoffen. Het aspect externe veiligheid is neutraal (0) beoordeeld. Tabel 6.16: Effectbeoordeling externe veiligheid Thema Aspect Beoordeling The Grace Externe Plaatsgebonden risico 0 veiligheid Groepsrisico 0 Totaal 0

Blad 81 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Mitigatie/compensatie Er is vanuit het aspect externe veiligheid geen aanleiding om mitigerende en/of compenserende maatregelen te treffen.

6.5

Gezondheid

6.5.1

Beoordelingskader Het thema ‘gezondheid’ omvat de aspecten, die de fysieke gezondheid van mensen in het gebied en de omgeving bepaalt en/of bevordert. Het gaat daarbij om gezondheidsbescherming (concentraties luchtverontreinigende stoffen en de hoogte van geluid), maar ook over de mogelijkheden en maatregelen die bevorderen dat gebruikers in het gebied bewegen. Het beoordelingskader voor gezond gedrag is weergegeven in de volgende tabel. Tabel 6.17: Beoordelingskader gezond gedrag Aspect Criterium Kwantitatief / kwalitatief onderzoek Gezond Gezondheidsbescherming Kwantitatief gedrag Gezondheidsbevordering Kwalitatief

Methode en informatie Gezondheidseffect-screening (GES). Verandering van aantal blootgestelden. Bijdrage aan gezond leven, bewegen en recreatie. Op basis van expert judgement.

Gezondheidsbescherming Milieunormen voor luchtkwaliteit en geluid beschermen mensen tegen de effecten van luchtkwaliteit en geluid op de gezondheid. De analyse op gezondheidsbescherming toetst niet alleen aan de wettelijke grenswaarden, maar richt zich met name op de gezondheidseffecten van de concentraties onder grenswaarden. Voor de analyse van gezondheidsbescherming is het aantal blootgestelden (woningen en andere gevoelige objecten) in het gebied van belang. Voor de beoordeling hiervan is gebruik gemaakt van zogenaamde GES-scores. GES staat voor GezondheidsEffectScreening en met deze scores wordt de milieugezondheidskwaliteit in cijfers uitgedrukt van 1 (goed) tot 8 (zeer onvoldoende). In de volgende tabel zijn de GES-klasses voor luchtkwaliteit en geluid weergegeven, zoals deze zijn opgenomen in het Handboek GES 2018 van de GGD GHOR (geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio) Nederland. Externe veiligheid (zie paragraaf 6.4) brengt geen negatieve effecten met zich mee en is dus niet meegenomen in onderstaande tabel. Uit deze tabel is te herleiden dat voor de concentraties (zeer) fijn stof (PM10 en PM2,5) lagere klasses worden gehanteerd dan de wettelijk geldende grenswaarden voor luchtkwaliteit. De klasses zijn namelijk gerelateerd aan de WHO-advieswaarden (de advieswaarden van de World Health Organization) voor luchtverontreinigende stoffen.

Blad 82 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Tabel 6.18: GES-score thema’s luchtkwaliteit en geluid (indeling conform Handboek GES 201831) GES- Milieugezondheid Geluid score kwaliteit

0

Zeer goed

1

Goed

2

3

4

5

6

7

8

Redelijk

NO2 [µg/m3]

PM10 [µg/m3]

PM2,5 [µg/m3]

Lcum

Klasse

Klasse

Klasse

< 43

<5 5 – 7,5

<2

0 -1

7,5 – 10

2–4

1–2

10 – 12,5

4–6

2–3

12,5 – 15

6–8

3–4

15 – 17,5

8 – 10

4–5

17,5 – 20

10 – 12

5–6

20 -22,5

12 – 14

6–7

22,5 – 25

14 – 16

7–8

25 – 27,5

16 – 18

8–9

27,5 – 30

18 – 20

9 –10

30 – 32,5

20 – 22,5*

10 – 11*

32,5 – 35

22,5 – 25

11 – 12

35 –37,5

25 – 27,5

12 – 13

37,5 – 40

27,5 – 30

13 – 14

≥ 40*

≥ 30

≥ 14

43 – 47

48 – 52

Vrij matig

Matig

Zeer matig

Onvoldoende

Ruim onvoldoende

Luchtkwaliteit

53 – 57

58 – 62

63 – 67

68 – 72

Zeer onvoldoende ≥ 73

* Scores boven de WHO advieswaarden. Advieswaarden zijn NO2 <40 µg/m , PM10 <20 µg/m3, PM2,5 <10 µg/m3 3

Gezondheidsbevordering Bij het criterium gezond gedrag gaat het om de maatregelen die in het gebied getroffen worden, getroffen kunnen worden of autonoom aanwezig zijn, die bevorderen dat gebruikers in het gebied toegang hebben tot groen en (zelf) bewegen. Het gaat bijvoorbeeld om de aansluiting van het project op een goed langzaam verkeersnetwerk (wandelen en fietsen), groen en omgeving om in te bewegen. In de landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-202432 zijn de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid beschreven en wordt richting gegeven aan het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. In de nota zijn ambities en handelingsperspectieven opgenomen voor het verbeteren van de gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving. De handelingsperspectieven die in het kader hiervan worden aangereikt zijn:  Beweging stimuleren, bijvoorbeeld door fietsverkeer in en tussen steden te bevorderen, door aantrekkelijk groen aan te leggen (ook voor ouderen en kinderen), door inclusieve speelplekken te creëren en door klimaatadaptatiemaatregelen zo in te richten dat ze bijdragen aan een gezondere leefstijl. 31

Handboek Gezondheidseffectscreening, gezondheid en milieu in ruimtelijke planvorming (GGD GHOR Nederland, 2018)

32

Gezondheid breed op de agenda, Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2020)

Blad 83 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

 









Voldoende prikkels voor een gezonde leefstijl creëren, bijvoorbeeld door te experimenteren met een gezond voedselaanbod en rookvrije gebieden via het stelsel van ruimtelijke ordening. Ontmoetingen vergemakkelijken, bijvoorbeeld met maatregelen om de veiligheid, toegankelijkheid, leefbaarheid en sociale cohesie te versterken, of door ontmoetingsplekken en buurtmoestuinen aan te leggen die het contact tussen bewoners stimuleren. De mens als gebruiker centraal stellen bij (grootschalige) stedelijke ontwikkeling, bijvoorbeeld voor een goede toegankelijkheid tot scholen, openbaar vervoer, winkelcentra en gezondheidscentra. Of in het algemeen bij de bouw van nieuwe wijken en het opknappen van bestaande wijken, bijvoorbeeld door rekening te houden met verantwoord bouwen. Gemeenten kunnen hier al rekening mee houden in het vergunnings- en vestigingsbeleid. Een gezonde leefstijl in kwetsbare buurten stimuleren, samen met de bewoners, bijvoorbeeld door het inrichten van veilige ontmoetingsplekken, groene zones, beweegvriendelijke en openbaar toegankelijke schoolpleinen en sportparken, fiets- en wandelpaden en (inclusieve) speelvoorzieningen. Maar ook door het verbeteren van woningen bij renovaties (bijvoorbeeld om de woning te isoleren, het aanpakken van gehorigheid en hitte of het verbeteren van de luchtkwaliteit binnenshuis door betere ventilatie).