RIS312442 Bijlage 4 Milieueffectrapport The Grace

Een grootschalige herinrichting van een wijk (bijvoorbeeld vanwege woningbouwopgave, energietransitie of klimaatveranderingen) aangrijpen om de ruimtelijke omgeving gezonder in te richten en om een stevigere verbinding te leggen met de sociale opgaven. Gezonde voeding stimuleren, bijvoorbeeld door de vestiging te ontmoedigen van bedrijven die ongezonde voeding verkopen, en door het aanbod van gezonde voeding te stimuleren.

Bij de beoordeling van het aspect gezondheidsbevordering wordt gekeken in hoeverre The Grace bijdraagt aan de handelingsperspectieven uit de landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024.

6.5.2

Effectbeschrijving Gezondheidsbescherming The Grace zorgt voor een toename van het aantal personen dat wordt blootgesteld aan de heersende milieugezondheidskwaliteit in het plangebied. Voor de plansituatie is een inschatting gemaakt van het aantal aanwezigen op basis van het beoogde programma. Het aantal mogelijk aanwezige personen in het plangebied is op basis van de uitgangspunten in de volgende tabel bepaald. Hierbij is de aanwezigheid van personen in de huidige parkeergarage binnen het plangebied verwaarloosd. Dit is een grove indicatie waarbij geen rekening is gehouden met aanwezigheidspercentages. Tabel 6.19: Verandering aantal blootgestelden in het plangebied Functie Hoeveelheid Kengetal Referentiesituatie Plansituatie

Kantoor Commercieel Studenteneenheden Appartementen

11.770 m2 2.700 m2 252 1.159

Verschil

0,05* n.v.t* 1 per eenheid 2,07 per eenheid**

Aantal aanwezigen 589 n.v.t 252 2.399

Totaal 589

2.651 +2.062

*voor kantoor en commercieel is conform Bouwbesluit 2012 de ten minste aan te houden aantal personen per m2 verblijfsgebied aangehouden ** gemiddelde huishoudensgrootte Den Haag o.b.v. Centraal Bureau voor de Statistiek

Blad 84 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

De toename van het aantal blootgestelden aan de heersende milieugezondheidskwaliteit is berekend op 2.062 personen. Hieronder is de verandering van de milieugezondheidskwaliteit per aspect (luchtkwaliteit, externe veiligheid en geluid) beschreven. Luchtkwaliteit en externe veiligheid In tabel 6.20 zijn de scores van de gezondheidseffectscreening (GES) weergegeven op de aspecten luchtkwaliteit en externe veiligheid van de referentiesituatie en de plansituatie. Tabel 6.20: GES-score ter plaatse van het plangebied Aspect Beoordelingsfactor Luchtkwaliteit

Externe veiligheid

Concentratie NO2 Concentratie PM2,5 Concentratie PM10 Invloedsgebieden risicobronnen

GES-score (referentiesituatie) 5 (zeer matig) 7 (ruim onvoldoende) 6 (onvoldoende) 0 (goed)

GES-score (plansituatie) 5 (zeer matig) 7 (ruim onvoldoende) 6 (onvoldoende) 0 (goed)

The Grace leidt niet tot een wezenlijke verandering van de GES-scores. De GES-scores in de referentiesituatie en de plansituatie zijn gelijk. Het aantal blootgestelden aan deze miliegezondheidskwaliteit neemt wel toe (zie tabel 6.19). Uit tabel 6.20 volgt dat de milieugezondheidskwaliteit waaraan de bewoners van The Grace worden blootgesteld zeer matig (5) tot ruim onvoldoende (7) is ten gevolge van de luchtkwaliteit en goed (0) ten gevolge van externe veiligheid. Geluid In de referentiesituatie is geen sprake van geluidgevoelige objecten ter plaatse van het plangebied welke blootgesteld worden aan weg- en railverkeerslawaai. In de volgende tabel is het percentage van de gevels wat wordt blootgesteld aan de bij de GESscore gehanteerde geluidklassen weergeven. De studio's, met vaak maar één gevel, kennen naar verwachting doorgaans één bewoner, waar de grotere appartementen, welke deels meerdere gevels kennen, meerdere bewoners kunnen hebben. Dit betekent dat het percentage bewoners dat blootgesteld wordt aan de GES-scores grofweg overeenkomt met het percentage gevels dat blootgesteld wordt.

Blad 85 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Tabel 6.21: Aantal gevels die worden blootgesteld aan de GES-scores Wegverkeerslawaai Geluidbelasting Lden GES-score <43 0 43-47 1 48-52 2 53-57 4 58-62 5 63-67 6 68-72 7 >73 8

% blootgestelde gevels 4 3 7 31 38 14 3 0

Railverkeerslawaai Geluidbelasting Lden <48 48-57 58-62 63-67 68-72 >73

% blootgestelde gevels 28 24 37 6 6 0

GES-score 0 1 3 6 7 8

Uit de bovenstaande tabel volgt dat de milieugezondheidskwaliteit op basis van de geluidbelasting van de wegverkeer voor 14% van de gevels goed tot redelijk is. Voor 69% van de gevels is dit matig tot zeer matig. Het overige deel (17%) heeft een onvoldoende (6) tot ruim onvoldoende (7) milieugezondheidskwaliteit. Uit de bovenstaande tabel volgt dat de milieugezondheidskwaliteit op basis van de geluidbelasting van railverkeer voor 52% van de gevels goed tot redelijk is en voor 37% vrij matig. 12% van de gevels heeft een onvoldoende tot ruim onvoldoende milieugezondheidskwaliteit. In het ontwerp is rekening gehouden met de geluidbelasting als gevolg van weg- en railverkeer. Door het treffen van maatregelen, en het realiseren van een gezamelijke buitenruimte, wordt het mogelijk gemaakt om op deze geluidbelaste locatie toch een goed woon- en leefklimaat te realiseren (zie maatregelen onder kopje mitigatie/compensatie in paragraaf 6.5.3). Gezondheidsbevordering In de referentiesituatie is er ter plaatse van het plangebied geen sprake van een groene aantrekkelijke omgeving die aanzet tot een gezonde levensstijl, zoals bewegen. Het kantoorpand met 311 parkeerplaatsen in de referentiesituatie stimuleert haar werknemers om met de auto naar het werk te komen. Dit is niet bevorderlijk voor een gezonde levensstijl.

Met de realisatie van The Grace wordt er minder ingezet op het gebruik van de auto en meer gebruik gemaakt van openbaar vervoer-, wandel-, en fietsverbindingen. In het gebouw worden daktuinen gerealiseerd die aantrekkelijk zijn ingericht voor het ondernemen van activiteiten. Deze tuinen stimuleren, naast de fitnessruimte, ook de community functie. De nadruk op sport en community is bevorderlijk voor de gezondheid en dit is in lijn met de handelingsperspectieven uit landelijke nota gezondheidsbeleid.

Blad 86 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Recreatie, wandelen en ontmoeten in het groen zijn belangrijk voor de volksgezondheid. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor groen in de stad en dorpen. Voor het dagelijks gebruik van groen (spelen, luieren en sporten) zijn openbare groengebieden (parken, bossen, natuurgebieden en dagrecreatieve terreinen) binnen een afstand van 500 meter van de woning van belang. In de omgeving van het plangebied is groen aanwezig waar de (toekomstige) inwoners van The Grace kunnen verblijven. Ten zuidoosten van het plangebied is op 150 meter groenstrook gelegen met een speelgelegenheid voor kinderen, zitplaatsen en schaduwplekken langs het water. Op 300 meter is ten noodwesten van het plangebied het Huijgenspark (klein stadspark met monumentale bomen) gelegen waar gewandeld kan worden (zie figuur 6.12).

Huijgenspark

Groenstrook

Figuur 6.12: Groen in (de omgeving van) het plangebied (bron: Atlas Leefomgeving, 2020)

Op meer dan 500 meter zijn ook andere groengebieden gelegen: Landgoed Zeerust, Landgoed Zeerust, Park Arentsburgh, het Molenvlietpark, Park Schoonoord en Park den Burgh, en het Haagse Bos. De (toekomstige) bewoners van The Grace hebben voldoende alternatieven om (ook binnen 500 meter van hun woning) groene gebieden te gebruiken. Sociale veiligheid In de referentiesituatie is ter plaatse van het plangebied sprake van een verouderd kantoorgebouw met parkeergelegenheid. In de huidige situatie kan het plangebied als onprettig en onveilig worden ervaren, doordat hier vanwege de kantoorfunctie enkel gedurende de werkdag personen verblijven. Middels de beoogde ontwikkeling van woningen en commerciële functies zal meer levendigheid ontstaan, waardoor het gebied als prettiger en veiliger worden ervaren.

Blad 87 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

6.5.3

Effectbeoordeling De toekomstige GES-score zal ten opzichte van de referentiesituatie niet veranderen. The Grace heeft wel een negatief effect op de gezondheid, omdat er meer personen, die permanent in het plangebied wonen, bloot worden gesteld aan een matige (5) tot ruim onvoldoende (7) milieugezondheidskwaliteit. Dit is negatief (-) beoordeeld. The Grace draagt ten opzichte van de referentiesituatie bij aan een beweegvriendelijke omgeving. De auto krijgt een mindere dominante rol in het plangebied en er komt meer focus op langzaamverkeerstromen en community. De bewoners van The Grace kunnen in de omgeving gebruikmaken van groen in de stad. Deze gezondheidsbevordering is licht positief (0/+) beoordeeld. Tabel 6.22: Effectbeoordeling gezond gedrag Thema Aspect Gezond gedrag Gezondheidsbescherming Gezondheidsbevordering Totaal

Beoordeling The Grace 0/+ 0/-

Mitigatie/compensatie De kwaliteit van het binnenklimaat van de woningen van The Grace hangt sterk samen met de mate van geluidbelasting en de luchtkwaliteit. In het plangebied worden door de realisatie van de beoogde ontwikkeling personen toegevoegd, die blootgesteld worden aan hoge geluidbelastingen en verminderde luchtkwaliteit. Het is wenselijk om het binnenklimaat hier te optimaliseren. Daarom worden er maatregelen getroffen om de luchtkwaliteit te verbeteren middels een ventilatiesysteem met gefilterde lucht en de geluidbelasting zoveel mogelijk te reduceren, zodat ook ter plaatse van deze woningen sprake is van een prettig woon- en leefklimaat. De (mitigerende) maatregelen omtrent geluid zijn beschreven in paragraaf 6.1.3.

6.6

Ruimtelijke kwaliteit

6.6.1

Beoordelingskader Het beoordelingskader voor ruimtelijke kwaliteit is weergegeven in de volgende tabel. Tabel 6.23: Beoordelingskader ruimtelijke kwaliteit Aspect Criterium Kwantitatief / kwalitatief onderzoek RuimteArcheologische, Kwalitatief lijke cultuurhistorische en kwaliteit landschappelijke waarden Gebruikswaarde

Kwalitatief

Blad 88 van 149

Methode en informatie Verandering van waarden. Op basis van expert judgement. Beleidsadvieskaart gemeente Den Haag, monumentenregister, provinciale cultuurhistorische waardenkaart. Verandering van gebruikswaarde. Expert judgement.

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Op 1 juli 2016 is de Erfgoedwet in werking getreden. In de Erfgoedwet zijn bestaande wet- en regelgeving voor het behoud en beheer van het cultureel erfgoed (waaronder de Monumentenwet) in Nederland gebundeld. Bescherming van landschappelijke waarden is niet vastgelegd in een wet, zoals bijvoorbeeld natuur (Wet natuurbescherming) of cultuurhistorie/archeologie (Erfgoedwet). Landschap en bescherming ervan is wel beschreven in diverse beleidskaders op zowel nationaal (Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte), provinciaal (Structuurvisie ruimte, verordening ruimte) als lokaal niveau (gemeentelijke structuurvisies, landschapsbeleidsplannen). Hierbij heeft het Rijk de eerste verantwoordelijkheid voor het landschap (zoals voorheen de aanwijzing van Nationale Landschappen) overgedragen naar de provincies.

6.6.2

Effectbeschrijving Archeologische, cultuurhistorische en landschappelijke waarden Op basis van de Archeologische Waarden- en Verwachtingenkaart is het gehele plangebied gelegen in een zone waar geen archeologische vindplaatsen worden verwacht (zie figuur 6.10).

Figuur 6.13: Archeologische verwachtingswaarde plangebied

Bij realisatie van The Grace vindt er roering in de bodem plaats. Er zijn echter geen archeologische waarden in de bodem van het plangebied aanwezig. Effecten op archeologische waarden zijn uitgesloten.

Blad 89 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Conform het vigerende bestemmingsplan ‘Laakwijk-Schipperskwartier’ zijn er geen cultuurhistorische waarden binnen het plangebied. Bovendien is geen sprake van bebouwing met een monumentale status ter plaatse van het plangebied. Zowel voor de referentiesituatie als de situatie na de beoogde ontwikkeling is geen sprake van de verstoring van cultuurhistorische waarden. The Grace heeft geen effect op de cultuurhistorie ter plaatse van het plangebied en diens omgeving. Er zijn in het plangebied geen beschermde landschappelijke waarden aanwezig. Door de reeds bestaande bebouwing in het bestaand stedelijk gebied van Den Haag is er met de realisatie van The Grace geen aantasting van het stedelijk landschap. De woontorens worden wel hoger dan het bestaande kantoorpand, maar dit past binnen een stad als Den Haag waar in de referentiesituatie meerdere woontorens van een soortgelijke hoogte voorzien zijn in de nabijheid van het plangebied (Gebiedsagenda Hollands Spoor / Laakhavens, zie paragraaf 3.3). Gebruikswaarde Gebruikswaarde is een onderdeel van ruimtelijke kwaliteit. De gebruikswaarde van het gebied heeft te maken met de verschillende functies in het fysieke landschap. De gebruikswaarde van de omgeving van het plangebied wordt gekenmerkt als een woon-werk gebied. Naast de woonfuncties bevinden er zich kantoorfuncties.

In CID Agenda 2040 is beschreven dat de Gemeente Den Haag de komende jaren investeert in verdichting, vergroening en verduurzaming van de openbare buitenruimte. The Grace, met woonfuncties en een mix aan kantoorfuncties en commerciële voorzieningen, is een aanvulling op de bestaande gebruikswaarde in het plangebied. In de huidige situatie is sprake van een relatief lage gebruikswaarde van het plangebied zelf, door het monofunctionele gebruik. Derhalve verzorgt de ontwikkeling met verschillende functies voor een lokale verbetering van de gebruikswaarde in het plangebied zelf, omdat het een meer divers functieaanbod creëert. De functies passen goed in de hoogstedelijke omgeving. Met de bouw van de The Grace neemt de druk op de bestaande openbare buitenruimte (omgeving) licht toe. Er kan verlies van kwaliteit van de openbare ruimte optreden door de toename van verdichting. In de omgeving van The Grace zijn een paar openbare buitenruimtes met kwaliteit aanwezig. Er staan bijvoorbeeld bomen en zitgelegenheden (met schaduw) langs de Trekvliet en is het Huijgenspark (stadspark met monumentale bomen) goed bereikbaar. De toegankelijkheid van buitenruimtes met kwaliteit komt met de bouw van The Grace niet in het geding. Er is in het ontwerp van de The Grace wel rekening gehouden met de uitstraling naar de omliggende buitenruimte.

Zo blijven de bomen aan de Rijswijkseweg, de Bontekoestraat en de Bontekoekade behouden en komt er een daktuin die zichtbaar is vanuit de omgeving.

6.6.3

Effectbeoordeling Er bevinden zich geen vastgestelde archeologische, cultuurhistorische of landschappelijke waarden in of in de nabijheid van het plangebied. De effecten op deze waarden zijn neutraal (0) beoordeeld. De transformatie van het plangebied van monofunctioneel ruimtegebruik naar een ruimtegebruik met een divers functieaanbod is voor het aspect gebruikswaarde licht positief. Met de bouw van

Blad 90 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

de The Grace neemt echter de druk op de bestaande openbare buitenruimte (omgeving) wel licht toe. Het effect op gebruikswaarde is derhalve neutraal (0) beoordeeld. De effectbeoordeling voor het aspect ruimtelijke kwaliteit is samengevat in de onderstaande tabel. Tabel 6.24: Effectbeoordeling ruimtelijke kwaliteit Thema Aspect Ruimtelijke Archeologische, cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteit waarden Gebruikswaarde Totaal

Beoordeling The Grace 0 0 0

Mitigatie/compensatie Er is vanuit het aspect ruimtelijke kwaliteit geen aanleiding om mitigerende en/of compenserende maatregelen te treffen.

6.7

Hinder tijdens de bouw

6.7.1

Beoordelingskader Het beoordelingskader voor hinder tijdens de bouw is in de volgende tabel weergegeven. Tabel 6.25: Beoordelingskader hinder tijdens de bouw Aspect Criterium Kwantitatief / kwalitatief onderzoek Hinder Knelpunten voor de Kwalitatief tijdens de leefbaarheid tijdens de bouw aanlegfase

Methode en informatie Verkeersplan aanlegfase en op basis van expert judgement.

Tijdens de realisatie van The Grace vinden gedurende een periode van meerdere jaren sloop- en bouwwerkzaamheden plaats. In tijde van de ontwikkeling zal in het plangebied nog niet toegankelijk zijn voor inwoners. Deze werkzaamheden van de openbare ruimte kunnen (tijdelijke) effecten hebben op de leefbaarheid van de bewoners en gebruikers van het plangebied en omgeving. Voorafgaand aan de geplande werkzaamheden ten behoeve van The Grace wordt er communiceert over de mogelijke consequenties met betrekking tot de bereikbaarheid en de veiligheid en wordt hierover gecommuniceerd (BLC). In het BLC-plan wordt hier nader op ingegaan33.

6.7.2

Effectbeschrijving Bij de bouw van The Grace worden globaal een aantal verschillende fasen voor wat betreft de bouwmethodiek, veiligheid en logistiek onderscheiden, te weten:

33

DVP, BVC-plan op hoofdlijnen, Den Haag The Grace, 2021

Blad 91 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

1.

Grondwerk, inclusief sanering van het terrein, het maken de bouwput, het heiwerk en het maken van de kelder en de ruwbouw tot begane grondvloer. 2. Het bouwen van de twee torens (ruwbouw en ruwe afbouw). 3. Het bouwen van de twee woonblokken en het afbouwen van alle woningen. Deze faseringen hebben niet alleen betrekking op de bouwwijze, maar zijn ook van invloed op de bouwveiligheid en logistiek naar de omgeving. Tijdens de sloop- en bouwwerkzaamheden is sprake van bouwverkeer van en naar het plangebied:  Inzet van mobiele werktuigen (grondverzet, sloop- en bouwwerkzaamheden);  Aan- en afvoer van beton, puin en klinkers/tegels en ander materiaal;  Verkeersbewegingen voor de sloop- en bouwwerkzaamheden en van het personeel. Aan- en afvoer materialen Bij transport over de weg wordt gebruik gemaakt van vrachtwagens. Dit kunnen vrachtwagens zijn die bulkgoederen aanvoeren (wapeningsstaal), geprefabriceerde onderdelen (prefab constructie) of betonmixers voor in het werk gestort beton. De bouwplaats is vanaf de snelweg A12 te bereiken via de afslag Voorburg op de A12 via de Binckhorst, dan wel vanaf 2021 door de nieuwe Rotterdamsebaan vanaf de A4/A13. Via de Neherkade, het Leeghwaterplein en de Waldorpstraat wordt de bouwplaats bereikt. Na het lossen, rijden de vrachtwagens het terrein weer af en rijden over de Rijswijkseweg via het Schenkviaduct naar de Utechtsebaan (A12).

De aan- en afvoerwegen zijn relatief drukke wegen met veel verkeer waardoor er sprake is van een relatief beperkt aantal extra (tijdelijke) verkeersbewegingen door sloop- en bouwwerkzaamheden. Tijdelijke verkeershinder In de fase van de sloopwerkzaamheden zijn er geen onttrekkingen aan de openbare ruimte. De werkzaamheden vinden plaats binnen de hekken van het bestaande complex. Aan- en afvoer van sloopmaterieel en sloopmaterialen vindt plaats met vrachtwagens via de openbare weg langs het terrein: de Rijswijkseweg Tijdens de bouwwerkzaamheden wordt een deel aan de openbare ruimte onttrokken. Dit betreft de Bontekoekade langs het bouwterrein voor autoverkeer. Daarnaast is een deel van de Bontekoestraat afgesloten voor autoverkeer. In de volgende tekening is het “onttrokken” gebied in blauw aangegeven.

Blad 92 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Figuur 6.14: Gebied wat nodig is tijdens de bouwwerkzaamheden (bron: BVC-plan, 2021)

De Bontekoekade moet afgesloten worden voor lokaal autoverkeer omdat dit gebied noodzakelijk is voor de bereikbaarheid van de nieuwbouw en voor de bouwveiligheid. Tevens wordt dit gedeelte gebruikt voor de bouwkeet en de tijdelijke wijktrafo. De Bontekoekade is geen straat voor doorgaand autoverkeer; mede omdat het aanliggend tunneltje onder het spoor richting Van Maanenkade maximaal 3,40 m hoogte is. Ontsluiting is mogelijk via het Schipperskwartier via de Boerhaavestraat en de Van Leeuwenhoekstraat. Hier zal een omrijdplan voor opgesteld worden. De Bontekoestraat moet gedeeltelijk worden afgesloten voor lokaal autoverkeer omdat dit gebied noodzakelijk is voor de bereikbaarheid van de nieuwbouw, alsmede voor de bouwveiligheidszone van de nieuwbouwtoren van 180 meter. Ontsluiting is mogelijk via het Schipperskwartier via de Boerhaavestraat c.q. de Bontekoekade en de Van Leeuwenhoekstraat. Ook hier zal een omrijdplan voor opgesteld worden. Voor fietsers zal voor wat betreft de Bontekoekade en de Bontekoestraat een omleidingsroute moeten worden ingesteld via de Rijswijkseweg. Voetgangers kunnen zowel op de Bontekoekade als in de Bontekoestraat langs het bouwterrein lopen. Bij de toegangen van het bouwterrein zullen verkeersregelaars moeten toezien op het in- en uitrijden van het vrachtwagenverkeer, met name waarbij kruisingen met voetgangers en fietsers zich voordoen.

Blad 93 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Geluid-, trilling- en stofhinder Geluid-, trilling- en stofhinder in de aanlegfase kan vooral het gevolg zijn van sloopwerk, grondwerk, bouwverkeer en heiwerkzaamheden. Met name voor de bewoners direct naast de heiwerkzaamheden (in het gebied rondom de Boerhaavestraat en de woonboten op de Trekvliet) tijdens deze heiwerkzaamheden hinder worden ondervonden. De regelgeving ten aanzien van bouwlawaai stelt grenzen aan de geluidbelasting, maar ook bij geluidniveaus onder de norm kan hinder optreden. Heiwerkzaamheden die hinder in de vorm van geluid met zich mee brengen zullen hoofdzakelijk plaatsvinden gedurende de dag, om zo de hinder te beperken. Heiwerkzaamheden en (zwaar) bouwverkeer kunnen trillingen veroorzaken, het bouwverkeer met name op oneffen wegdekken, overgangen in het wegdek en bij optrekken en afremmen. De hinder is van tijdelijke aard. Visuele hinder Gedurende de bouwperiode hebben bewoners zicht op bouwkranen en een hijsloods, bouwputten en bouwwerken in wording. De beleving van bewoners op het zicht op bouwwerkzaamheden kan zowel positief en negatief worden ervaren. In een stedelijk gebied als Den Haag is het visuele effect van het zicht op bouwwerkzaamheden beperkt. Uitvoeringsplan Voorafgaand aan de werkzaamheden zal een uitvoeringsplan worden opgesteld. Waar nodig worden maatregelen getroffen om overlast voor de directe omgeving zoveel mogelijk te beperken.

Cumulatie met autonome ontwikkelingen Om het plangebied heen worden gedurende de aankomende jaren ook andere werkzaamheden projecten gerealiseerd (zie paragraaf 4.2). Dit zijn projecten die naar verwachting vanaf 2021 gebouwd gaan worden. Ook deze projecten hebben sloop- en bouwwerkzaamheden en de bijbehorende hinder. Gezien het feit dat deze werkzaamheden ook tijdelijk zijn, treden er geen permanente negatieve effecten op. Wel kan er tijdelijk een cumulatie van effecten optreden. Om tijdelijke cumulatieve effecten op de bereikbaarheid, gezondheid en leefbaarheid in de omgeving te beperken zijn de volgende zaken van belang:  Afstemming van routes voor bouwverkeer, zodat niet al het bouwverkeer langs trillingsgevoelige en geluidgevoelige bestemmingen rijdt. Er kan in dat kan ook gekozen worden voor clustering van bouwverkeer op wegen waar de effecten het minst optreden;  Afstemming van wegafsluitingen zodat het gebied goed bereikbaar blijft voor fietsverkeer, autoverkeer en openbaar vervoer;  Afstemming van overlastgevende werkzaamheden, zodat heiwerkzaamheden bijvoorbeeld maar een beperkt deel van de dag te horen zijn. Bij de bouw van nieuwe projecten in de omgeving van het plangebied kan deze afstemming gezocht worden in het uitvoeringsplan.

6.7.3

Effectbeoordeling Gezien de tijdelijke aard van de sloop- en bouwwerkzaamheden leidt The Grace niet tot een onaanvaardbare hindersituatie. Wel is er sprake van een tijdelijke hindersituatie. Dit is licht negatief (0/-) beoordeeld.

Blad 94 van 149

Milieueffectrapport The Grace projectnummer 0456171.100 16 december 2021 SW Laakveld (Included City Development)

Tabel 6.26: Effectbeoordeling hinder tijdens de bouw Thema Aspect Hinder tijdens de bouw Knelpunten voor de leefbaarheid tijdens de aanlegfase

Beoordeling The Grace 0/-

Mitigatie/compensatie Ten gevolge van sloop- en bouwwerkzaamheden kan er onder andere sprake zijn van geluid, stof, licht en trillingen. Om de gevolgen zoveel mogelijk te beperken worden de volgende maatregelen getroffen:  Stille slooptechnieken toepassen (knippen in plaats van hakken);  Moderne machines inzetten (EURO 5 en EURO 6 vrachtauto’s, stille sloopkranen, elektrische minikranen);  Slooprichting zodanig kiezen dat het te slopen pand als geluidsbarrière dient;  Zo min mogelijk rupsen tijdens de sloop;  Trillingsarme slooptechnieken toepassen (knippen in plaats van hakken);  Geen grote delen laten vallen;  Geen gebouwdelen omduwen; Met deze maatregelen worden trillingen voorkomen die de norm volgens de SBR-richtlijnen (deel A: Schade aan gebouwen en deel B: Hinder voor personen) overschrijden in geluidsgevoelige ruimten (zoals woningen). Deze maatregelen zijn geborgd in het sloopveiligheidsplan.34

34

Beelen, Sloopveiligheidsplan, Totaalsloop kantoorpand Rijswijkseweg 60 te Den Haag, 2020

Blad 95 van 149