RIS312338 Notulen van de raad van 12 mei 2022

De motie verzoekt de aan te stellen informateurs of adviseurs in elk geval ook inhoudelijke gesprekken te faciliteren tussen de genoemde partijen om verder te onderzoeken of een progressieve coalitie met zeven partijen mogelijk is. De motie dien ik in samen met DENK, de SP en de HSP. De voorzitter. Er is een interruptie van de heer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ja, eigenlijk een interruptie namens alle dieren in de stallen. Waarom pleit de Partij voor de Dieren voor een coalitie met een partij die halal slachten aanmoedigt en propageert en als norm stelt? Robert Barker (PvdD). Bij het vormen van een stadsbestuur kijk je naar de verschillende onderwerpen. Dit is een onderwerp dat op landelijk niveau sowieso speelt. Dus is het heel gek om daar dan op lokaal niveau de afweging over te maken. De Partij voor de Dieren is overigens in de Kamer met een initiatiefwetsvoorstel gekomen om dat onderwerp aan te pakken. Ik denk echter niet dat het logisch is om hier nu een heel uitgebreide discussie over dat onderwerp te hebben. De voorzitter. Nee, we zijn hier geen Tweede Kamer. Sebastian Kruis (PVV). Nou, ik zou werkelijk waar niet weten waarom, want de stem van de dieren wordt ook lokaal vertegenwoordigd door de Partij voor de Dieren. Als je lokaal met zo'n partij in een college gaat zitten, legitimeer je daarmee dat halal slachten iets is wat normaal is. Robert Barker (PvdD).

Ten eerste is het dus geen lokaal onderwerp. Overigens, de reden dat het onverdoofd ritueel slachten nog niet is verboden, is niet vanwege DENK, want DENK bestond nog niet eens toen het initiatiefvoorstel in de Eerste Kamer in behandeling werd genomen. Het is eerder vanwege heel veel andere partijen die allemaal tegen dat voorstel hebben gestemd. In de Tweede Kamer heeft het een meerderheid gehaald en in de Eerste Kamer niet. Uiteindelijk hebben al die partijen daar tegen dat voorstel gestemd waardoor het niet is gebeurd. Maar we komen er op terug. Er komt een nieuw voorstel en dan zullen we zien wat daar uitkomt. Maar dat is dan in de Tweede Kamer. De voorzitter. De Tweede Kamer, dus niet 'we'. Sebastian Kruis (PVV). Meneer Barker gaf een heel lang antwoord en een geschiedenisles in één, maar ik stel wel vast dat het lonken van de macht belangrijker is dan op een normale manier met dieren omgaan. Robert Barker (PvdD). Wat de heer Kruis zegt, ligt heel ver van de waarheid en is ook onzin. Dus ik weet niet waar de heer Kruis deze conclusie vandaan haalt.

16

De voorzitter. Meneer Barker zet zijn betoog voort. Robert Barker (PvdD). Uit de verslagen blijkt dus dat deze optie niet de voorkeur van D66 heeft, maar tegelijkertijd lijkt er geen blokkade te zijn. Dus misschien is dat juist het moment om voor deze meest groene variant te gaan. In naam is D66 ook groen. GroenLinks heeft weliswaar een bos, maar D66 heeft een heel rijtje aan namen om dit compleet te maken, een es, een landbouwer, een groenewold, een duin, een tak, een leeuw, een mostert en een doorn. Dus alle acht zijn het groene namen. Dus ik zou zeggen: met de groene namen zit het wel goed. Waar wachten we dus op? Laten we gaan praten over een groene coalitie. Anne Mulder (VVD). De heer Barker had het over een blokkade. Ik noemde net al een coalitie van D66, VVD, CDA, DENK en de PvdD, een coalitie van 23 zetels, en u was echt de enige die die coalitie niet wilde. Ik ben dan toch benieuwd waarom u dat niet wilde. Wat was dan die blokkade? Robert Barker (PvdD). Volgens mij zijn we de enige die over die blokkade echt heel transparant en inhoudelijk hebben gecommuniceerd. De reden waarom we hebben gezegd dat het ons niet logisch lijkt om er verder over te praten, is het feit dat je dan juist niet die groene koersverandering kan bereiken. Dat is de reden waarom we hebben gezegd dat het door ons aanschuiven bij zo'n conservatief blok niet voor de hand ligt. Anne Mulder (VVD).

Wat zou er dan nodig zijn om die blokkade op te heffen? Robert Barker (PvdD). Onder andere dat de VVD veel groener zou worden en ook zou willen investeren in groene onderwerpen die voor ons van heel erg groot belang zijn. Anne Mulder (VVD). Ik ga dit onthouden. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Arp, mevrouw Faïd en de heer Icar, wordt de volgende motie (D.1 PvdD) ingediend:

Motie D.1 PvdD Kijk ook naar links De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 april 2022, ter bespreking van het formatieproces. Overwegende, dat: • GroenLinks, PvdD, PvdA, HSP, SP tijdens hun gesprekken hebben aangegeven dat hun voorkeur een progressieve 7 partijen coalitie is; • D66 geen blokkade over deze coalitie heeft uitgesproken; • Denk initieel een andere voorkeurscoalitie had met minder partijen, maar aangeeft in het belang van de stad wel bereid te zijn om over deze variant verder te spreken; • er geen andere coalitievarianten zijn zonder blokkades. Verzoekt de aan te stellen informateur(s) of adviseur(s): • in elk geval ook inhoudelijke gesprekken te faciliteren tussen de genoemde partijen om verder te onderzoeken of een progressieve coalitie met zeven partijen mogelijk is. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Martijn Balster (PvdA). Voorzitter. Bijna twee maanden na de verkiezingen wordt er nog niet onderhandeld over een nieuw stadsbestuur. Dat zal veel van onze inwoners de wenkbrauwen doen fronsen. De PvdA ook. Het heeft geen zin daarover te zondebokken, we moeten het ons allen 17

aantrekken. Veel partijen, een ingewikkelde tijd die het Haagse stadsbestuur achter zich laat, natuurlijk, maar de uitdagingen van inwoners in de stad vragen om een stabiel stadsbestuur dat snel aan de slag kan en dat rekening houdt met alle inwoners, arm en rijk, gestudeerd of praktisch opgeleid, zand en veen en met verschillende culturele achtergronden, of je nu rijksambtenaar bent of dakdekker, of je in het Zeeheldenkwartier woont of in Laak. Een stadsbestuur dat de verbinding maakt met de stad, zeker ook met de kiezers die niet zijn gaan stemmen. Een stadsbestuur dat ook onderling verbindend is en dat een gezamenlijke visie op de toekomst ontwikkelt. De PvdA wil mevrouw Bredenoord, de heer Sneller en de ambtelijke staf bedanken voor de verkenning die ingewikkeld was, waarbij alle mogelijke opties zijn verkend. Voor nu pleit de PvdA voor snelheid. Wij scharen ons dan ook achter het voorstel om de lopende verkenning in een volgende fase te brengen met het aanzoeken van een onafhankelijke verkenner. We hebben de motie van het CDA die zo meteen zal worden ingediend, dan ook meeondertekend. Met de inhoudelijke thema's die de verkenningsfase waarover we het vandaag hebben, heeft opgeleverd, hebben we wat ons betreft wel gelijk een hoofdstukindeling voor een nieuw coalitieakkoord te pakken.

Het is ook goed om die thema's als basis te zien voor de gesprekken die hopelijk nu snel gaan volgen. Ik noem de lage opkomst en de rol van raad en college: hoe betrekken we mensen die het vertrouwen kwijt zijn in instituties, in de politiek of in een ander? Leefbare, schone en veilige wijken en buurten waar het ook deze week weer in de commissie over ging, en investeren daar waar de problemen zich opstapelen. De overbewoning aanpakken, het afval op straat, de tochtige huizen, Laak, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal. De energiecrisis: de energierekening verlagen, duurzaamheid verhogen, mensen die kampen met hoge energierekeningen en de vraag of we in staat zijn de komende winter onze huizen warm te stoken, gezien ook de internationale ontwikkelingen die gaande zijn. Verder noem ik het thema mobiliteit en bereikbaarheid: hoe gaan we meer fietsen en het ov verbeteren? Bestaanszekerheid en kansengelijkheid: de armoede, de schulden, de onderwijsachterstanden, de onzekerheid over de stijgende kosten van boodschappen en het biertje op het terras. Betaalbaar wonen: het schrijnend tekort aan sociale huurhuizen en betaalbare koophuizen in de stad. Samen met de stad: door het vergroten van de invloed van bewoners, de wijkagenda's en de wijkbegrotingen verder brengen en wellicht experimenteren met burgerfora.

En uiteraard ook gezonde gemeentelijke financiën die nu buitengewoon onder druk staan: hoe kunnen we meer inkomsten verwerven, zowel van de sterke schouders in de stad als van de rijksoverheid, en hoe kunnen we komen tot een eerlijker verdeling? Het wordt tijd dat we snel aan de inhoudelijke gesprekken toekomen. Dus zo snel mogelijk aan de slag. De PvdA doet daar graag aan mee. Fatima Faïd (HSP). De blokkades gaan niet over de inhoud, zoals net ook door zo'n beetje iedereen is bevestigd. Als ze dan niet over de inhoud gaan, zouden ze, zoals toch ook een beetje een gerucht is in de wandelgangen, dus over personen kunnen gaan. Zijn de Partij van de Arbeid en u bereid om iemand anders als wethouder naar voren te schuiven om de blokkades op te heffen die bijvoorbeeld de VVD heeft? Martijn Balster (PvdA). Aangezien ik niet bekend ben met persoonlijke blokkades zie ik ook geen reden om zo'n wijziging aan te brengen. Anne Mulder (VVD). Ik kan mevrouw Faïd niet interrumperen maar dat doe ik dan via de heer Barker, sorry, ik bedoel de heer Balster. Waar het hoofd van vol is … je voelt de toenadering. Daarnet lag de optie op tafel, voorgesteld door de VVD, om een coalitie D66, VVD, CDA, DENK en PvdA te verkennen. Dus wat betreft de VVD was er dus geen blokkade op de PvdA, want deze optie lag voor. De heer Balster heeft dat echter niet gedaan. De vraag is dan waarom niet. De voorzitter.

Dat is toch een keurige interruptie? Martijn Balster (PvdA). Dat is een inderdaad een keurige interruptie, aan mij gericht zelfs, dus ik geef daar ook graag antwoord op. Het antwoord is vrij eenvoudig. Zoals ook in de verslagen terecht is gekomen, hebben wij de coalities aangegeven. Dat betreft overigens meerdere opties waar de PvdA zich inhoudelijk het meest senang bij voelt. En daar zat deze niet bij. 18

De voorzitter. Ik schors voor enkele ogenblikken voor een comfortmoment voor de voorzitter. De vergadering wordt enkele ogenbikken geschorst. De voorzitter. We gaan verder met de eerste termijn van de gemeenteraad bij het agendapunt Debat over het formatieproces. Nu is aan de beurt het CDA, Bredemeijer. Gaat uw gang. Hilbert Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Ik wil allereerst de verkenners bedanken, de heer Sneller, hier aanwezig, en mevrouw Bredenoord, voor de inzet om te komen tot de voltooiing van de opdracht. Ik heb het proces als heel prettig ervaren. Dank daarvoor; dank voor alle gesprekken die we gevoerd hebben. Maar zeker ook dank aan de collega's voor het voeren van deze gesprekken. Het is heel goed geweest dat we ons met elkaar hebben gebogen over de vraag hoe we deze stad bestuurbaar maken en houden, en wel op een zo stabiel mogelijke wijze. Toch had ik echt wel veel teleurstelling bij het lezen van het verslag, met name, uiteraard, bij de conclusie dat er op dit moment geen meerderheid gevonden is om het samen te gaan doen. Die teleurstelling is echt wel groot, want we moeten uit kunnen leggen aan de kiezer, aan de stad wat we nou eigenlijk aan het doen zijn hier. In plaats van met elkaar bezig te zijn, met blokkades op te werpen naar elkaar, zou ik heel graag door willen gaan met mijn werk als bestuurder van deze stad, in welke rol dan ook.

Daar hebben we, denk ik, heel veel handreikingen voor gedaan en heel veel ingrediënten ook voor aangeleverd. Dat heb ik zelf geprobeerd te doen. Dat vraag ik ook van collega's. Ik vind het belangrijk om aan het eind te kunnen constateren, voor mijzelf en voor mijn fractie, dat we onszelf in de spiegel aan kunnen kijken dat we daar echt ons best voor hebben gedaan. Sebastian Kruis (PVV). Ik wil graag de heer Bredemeijer complimenteren met zijn eerlijkheid en transparantie, want dat is ook wat 'over je schaduw heen stappen' betekent, denk ik. Hij zegt eigenlijk: het kan me niet schelen hoe, als ik maar wethouder blijf. Nou, dat vind ik wel heel eerlijk. Hilbert Bredemeijer (CDA). Ik denk dat de heer Kruis refereert aan mijn woorden over het besturen van de stad, maar ik wil hem er graag op wijzen dat hij als raadslid ook een onderdeel is van het bestuur van deze stad. Ik heb daaraan toegevoegd 'in welke rol dan ook'. Dat betekent ofwel als wethouder ofwel als raadslid, dus als bestuur van deze stad. De voorzitter. Meneer Bredemeijer zet zijn betoog voort. Hilbert Bredemeijer (CDA). Dan wilde ik heel graag overstappen van die teleurstelling naar dat wat ik zie als handvatten die ons aangereikt worden in dit verslag; ook dank daarvoor aan de verkenners. Want er wordt wel degelijk een heel aantal handvatten, een heel aantal zaken genoemd waar we mee verder kunnen.

Ik zie het als volgt. Er is een fase geweest van verkennen, van informatie. Die heeft bestaan uit twee gedeelten. De logische vervolgstap zou zijn om te komen tot een formatieproces. Maar helaas is nu geconstateerd dat we nog niet zo ver zijn dat we tot die formatie over kunnen gaan. Wat is er voor nodig om uiteindelijk wel tot die formatie over te kunnen gaan? Ik denk dat wij met zijn allen het verslag goed op ons moeten laten inwerken, de positieve zaken die daaruit voortkomen, met elkaar op een rij moeten zetten, en op basis daarvan verder moeten gaan. Het zou goed zijn om dat te doen aan de hand van een onafhankelijk adviseur die ons door dat proces heen leidt en die de weg die is ingezet door de verkenners, door de verkennende rondes, uiteindelijk een vervolg geeft in een advies waarmee we de formatieronde kunnen gaan starten. Wat ik zojuist geschetst heb, heb ik proberen te vatten in een aantal constateringen en overwegingen. In de overwegingen, van deze motie dus, sta ik ook stil bij de inhoudelijke zaken die komen uit het verslag, want ik vind van het allergrootste belang dat we met elkaar wel geconstateerd hebben: voor deze inhoudelijke zaken staan we nu en daar gaan we nu mee verder.

Dat zijn de constateringen en de overwegingen van de motie die ik graag zou willen indienen, met het volgende dictum: spreekt uit als raad na gedegen overleg een onafhankelijke, boven de partijen staande en met gezag opererende, en een door de meerderheid van de raad gesteunde, adviseur aan te stellen met als opdracht het zoeken van een oplossing voor de ontstane impasse in de formatie; hierover tot een 19

voordracht te komen in een vertrouwelijk fractievoorzittersoverleg en dat overleg zo spoedig mogelijk uit te schrijven. Deze motie wordt mede-ingediend door collega Van Asten van D66, collega Balster van de Partij van de Arbeid, collega Icar van DENK, collega Vavier van GroenLinks, collega Faïd van HSP, collega Verdonk van Hart voor Den Haag en collega Mulder van de VVD. Lesley Arp (SP). Ik denk dat de intentie van de motie heel positief is. Ik heb wel wat vragen over het procesvoorstel. Want waarom moet het in een vertrouwelijk overleg? Betekent dat bijvoorbeeld dat er al een naam is die zal worden geopperd? Kunnen fracties tijdens dat overleg zelf met namen komen? Allereerst snap ik de vertrouwelijkheidsvraag nog niet helemaal. Hilbert Bredemeijer (CDA). Ik begrijp deze vraag heel goed. Ik heb er ook wel mee geworsteld en er ook wel met wat collega's over van gedachten gewisseld, omdat ik tegen het volgende aanliep. Ik denk dat het niet gepast zou zijn om over namen met elkaar van gedachten te wisselen als we degene met die naam daarvan nog niet op de hoogte hebben gebracht. Dus het is, denk ik, goed om met elkaar te komen tot die naam; breed gedragen, wat mij betreft, liefst zo breed mogelijk gedragen. Maar daar is natuurlijk, omdat het om personen gaat, ook wel wat vertrouwelijkheid bij nodig. Dat is één.

Het tweede waar ik mee worstelde was: in welk gremium kom je tot zoiets? Ik vind de gemeenteraadsvergadering daar niet geschikt voor, gezien de openbaarheid daarvan. Ik vind het ook niet een taak die we bij het presidium moeten leggen, omdat ik die niet vind passen bij hun rol. Ik vind ook niet dat we de burgemeester in de positie moeten brengen dat hij een rol moet krijgen in dit proces. Daarom dacht ik dat het verstandig zou zijn om daar in het fractievoorzittersoverleg met elkaar een ei over te leggen en dan te komen tot een zo breed mogelijk gedragen voordracht. Lesley Arp (SP). Ik snap nu iets meer over de vertrouwelijkheid, inderdaad, dat je mensen kwetsbaar kan maken. Maar dan wil ik toch de volgende vraag stellen. Als deze motie wordt aangenomen, betekent dat dan ook dat alle fracties zelf met suggesties kunnen komen, of zit er bij wijze van spreken al iemand in de coulissen te wachten? Hilbert Bredemeijer (CDA). Ik hoop nou juist zo dat we daar helemaal open over kunnen zijn met de hele raad. Ik doe juist het voorstel om dat met alle fractievoorzitters te bespreken, namens hun fracties. Het zou heel erg mooi zijn als iedereen een dag of zo, misschien langer gebruikt om eens even wat rond te bellen misschien, wat ideeën voor zichzelf op een rij te zetten, en dan misschien met een suggestie te komen.

Of met een suggestie waarvan al blijkt dat die, als je die oppert, dan ook ja zegt. Daar moeten we gewoon even een goed proces over afspreken, maar ik denk dat dat heel goed zou werken, omdat we ons dan met elkaar erachter scharen, en ook aan de stad laten zien dat we door moeten, want dat is, denk ik, het allerbelangrijkst. Sebastian Kruis (PVV). Ik kan het pleidooi van de heer Bredemeijer voor achterkamertjespolitiek niet helemaal volgen. Maar heel veel mensen weten niet dat de enige plek waar de sfeer nog meer verziekt is en alles nog trager gaat dan hier, het fractievoorzittersoverleg is. Ik vraag me dus af waarom dat wordt gezien als de oplossing voor de impasse. Ik kan ook best openbaar worden benoemd als gezaghebbende informateur, dus mij maakt het niet uit. De voorzitter. Bij wijze van spreken. Hilbert Bredemeijer (CDA). Het laatste wat ik met dit voorstel beoog, is niet transparant handelen. Ik stel juist voor dat wij met de hele gemeenteraad collectief zeggen: 'We hebben de informerende ronde nu wel gehad. Er liggen heel veel ingrediënten. Er liggen aanknopingspunten. Op basis daarvan willen we nu graag een stap zetten richting de formatiefase.' Er wordt alleen geconstateerd dat we dat helaas nog niet kunnen doen. Er is een tussenstap nodig. Ik stel voor om voor die tussenstap een adviseur aan te stellen, uiteraard zo openbaar mogelijk als maar kan.

Maar aangezien het over personen gaat, moeten we daar ook wel zuiver in zijn en met elkaar een ronde maken, van: 'Aan wie zullen we eens denken? Wie zullen we daarvoor vragen?' 'Ik zou eventueel die wel kunnen vragen' of 'ik heb die al gevraagd of die eventueel bereid is'. Dan kom je met elkaar tot een open voordracht. Zo transparant als het kan zijn, maar wel zo vertrouwelijk mogelijk, omdat het over namen gaat. 20

De voorzitter. De heer Kruis, laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). Nou, dit is pas de tweede keer. Maar ik vind het helemaal niet transparant. Ik vind het ook helemaal geen goede oplossing. Ik zou, omdat elk raadslid hier hetzelfde stemrecht heeft en zonder last of ruggespraak is en niet naar de pijpen van de fractievoorzitter hoeft te dansen, dan nog eerder pleiten voor een besloten raadsvergadering, zodat elk raadslid daarover mee kan praten, en niet alleen de fractievoorzitters in een eigenlijk niet bestaand overleg, namelijk het fractievoorzittersoverleg. Hilbert Bredemeijer (CDA). Dat begrijp ik goed. Met die vraag heb ik dus ook geworsteld. Ik heb dit ook echt niet als een soloactie opgeschreven, maar juist even overlegd hoe dit zou kunnen. Wij kwamen hier op uit, juist omdat het aan alle dingen voldoet die ik belangrijk vind, namelijk én dat het gedragen wordt, maar dat er ook enige mate van beslotenheid is, aangezien het over personen gaat. Dit om uiteindelijk te komen tot een zo transparant mogelijk proces, onder leiding misschien, of in ieder geval geadviseerd door deze persoon die ik hier beschrijf. De voorzitter. U had gelijk, meneer Kruis. Dit is uw laatste keer. Gaat uw gang. Sebastian Kruis (PVV). Vriendelijk bedankt. Ik vind het echt onnavolgbaar. Blijkbaar is draagvlak erg belangrijk, maar ik ben niet eens geconsulteerd voor deze motie.

Iedereen staat eronder, behalve Sebastian Kruis van de PVV. Dus tot zover het belang van een gedragen voordracht in een vertrouwelijk overleg. Het slaat helemaal nergens op. Hilbert Bredemeijer (CDA). Ik denk dat alle collega's kunnen bevestigen dat ik deze motie gewoon heb rondgemaild en iedereen gevraagd heb om daar zijn handtekening onder te zetten, getuige ook het aantal handtekeningen dat eronder is komen te staan. Robert Barker (PvdD). Toen ik de motie zag, twijfelde ik. Wat is nou precies het verschil tussen een adviseur, een informateur en een verkenner? Wat is het verschil? Waarom heet het nu opeens een adviseur? Hilbert Bredemeijer (CDA). Dat is een terechte vraag. We hebben dit gesprek ook gevoerd toen de heren Boogaard en Oplaat werden voorgesteld als … vul het maar in; ik dacht als verkenner. In de officiële motietekst werden ze volgens mij informateurs genoemd. Op zich klopt dat natuurlijk allebei wel. In een informerende ronde, in een informatieronde, gaan we verkennen of er mogelijkheden zijn, blokkades wegnemen et cetera, om vervolgens te komen tot de stap naar het formatieproces. Dan heb je besloten dat je met déze partijen gaat formeren. De verkenners en de informateurs, of het nou verkenners of informateurs zijn, zijn in het eerste proces aan de beurt.

Wat ik hier constateer, is dat wij twee informatierondes hebben gehad, twee rondes waarin we verkend hebben. Daar zijn verslagen van: gespreksverslagen en verslagen van de verkenners. Op basis van die verslagen zijn er heel veel aanknopingspunten op basis waarvan we verder kunnen, maar er kan nog geen klap gegeven worden op met wie dan. Daarom zeg ik: 'Het is dus geen verkenning meer, want die is nu geweest, in twee vormen zelfs. Het kan nog geen formatie zijn. Vandaar een advies over hoe nu verder.' Robert Barker (PvdD). Waar is nog een beetje mee worstel, is het volgende. De huidige verkenners hadden ook een soort van adviesrol. Deze nieuwe adviseur zou dan niet alles over doen, maar toch weer met iedereen praten, en dan een advies geven. Maar hij of zij kan ook niet iemand dwingen om te gaan onderhandelen, toch? Hoe voorkomen we dat we straks een maand verder zijn en nog niet heel veel verder zijn? Hilbert Bredemeijer (CDA). Ik denk dat dat ook wel zit in het profiel dat we vaststellen, als we de motie aannemen. Het is echt iemand boven de partijen staand, met gezag opererend, door een meerderheid gesteund et cetera. Daar hoort natuurlijk ook een bepaalde ervaring bij met dit type vraagstukken. Als zo iemand ons een advies geeft, goeie jongen die daar nee tegen zegt. Zo iemand 21

zou ik eigenlijk het liefst vinden. Dat is het. Wordt zo iemand dan op pad gestuurd met een helemaal dichtgetimmerde opdracht? Wat mij betreft niet. Want zo iemand kan prima op pad met de vraag: we zitten vast, help ons. De voorzitter. Door de heer Bredemeijer, daartoe gesteund door de heer Van Asten, de heer Balster, de heer Icar, mevrouw Vavier, mevrouw Faïd, de heer Mulder en mevrouw Verdonk, wordt de volgende motie (D.2 CDA) ingediend:

Motie D.2 CDA Aanstelling van een onafhankelijke adviseur De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 mei 2022, ter bespreking van het debat over het formatieproces. Constaterende, dat: • het stranden van de twee opvolgende verkenningspogingen de situatie oplevert dat na bijna twee maanden sinds de verkiezingen er nog geen zicht is op de vorming van een stabiele meerderheidscoalitie; • het van groot belang is voor Den Haag en haar inwoners om spoedig en op zorgvuldige wijze te komen tot een stabiel stadsbestuur. Overwegende, dat: • beide verkenningspogingen nadrukkelijk en uitvoerig de politieke situatie, de verschillende belangen en blokkades, evenals de bestaande inhoudelijke uitdagingen, in kaart hebben gebracht, waardoor een eventuele derde verkenningspoging wat betreft informatie en documentatie vermoedelijk niet tot veel grote nieuwe inzichten zal leiden; • er bij de tweede verkenningspoging ook een nadrukkelijke thematische verkenning is uitgevoerd naar de belangrijkste uitdagingen, opgaven en kansen voor de stad, en er blijkens het verslag van de verkenners een gedeeld beeld is ontstaan onder de verschillende partijen over de belangrijkste acht inhoudelijke thema’s die geadresseerd zouden moeten worden, zijnde: o Lage opkomst: een taak voor de gehele raad o Leefbare, schone en veilige wijken en buurten o Energierekening verlagen, duurzaamheid verhogen

o Mobiliteit en bereikbaarheid o Bestaanszekerheid en kansengelijkheid o Betaalbaar wonen o Samen met de stad, betrouwbare overheid o Gezonde gemeentelijke financiën • een andere aanpak van het proces van deze verkenning, middels het aanstellen van een onafhankelijke, boven de partijen staande en met gezag opererende adviseur zou kunnen zorgen voor een constructieve oplossing voor de huidige impasse. Spreekt uit, dat: • als raad na gedegen overleg een onafhankelijke, boven de partijen staande en met gezag opererende, en een door de meerderheid van de raad gesteunde, adviseur aan te stellen met als opdracht het zoeken van een oplossing voor de ontstane impasse in de formatie. • Hierover tot een voordracht te komen in een vertrouwelijk fractievoorzittersoverleg en dat overleg zo spoedig mogelijk uit te schrijven. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

22

Nur Icar (DENK). Voorzitter. We zijn nu al twee maanden verder en nog steeds kunnen we het niet hebben over de inhoud. Je ziet wel dat er vandaag pogingen worden gedaan, misschien lachenderwijs, om toenadering tot elkaar te zoeken of een beetje over de inhoud te spreken, maar wanneer het moet, gebeurt het niet. Inmiddels is de tweede verkenningsronde mislukt. Dit betreuren wij ten zeerste. De stad moet bestuurd worden. We geven hiermee een verkeerd signaal af aan de samenleving. Wij kunnen niet verwachten van onze burgers dat zij op een verantwoorde wijze onze samenleving vormgeven, als zelfs wij, in dit IJspaleis, niet onze verantwoordelijkheid kunnen nemen, al dan niet door ego's, om onze stad samen te besturen. We hebben gemerkt dat partijen in de huidige coalitie van vijf partijen absoluut niet willen samenwerken. Hieruit is te concluderen dat er een slechte verstandhouding is tussen, voor mijn gevoel, individuen. Dat er een slechte verstandhouding is, dat weten we allemaal. Dat is de elephant in the room die niemand wil benoemen. Maar wat is er nou de afgelopen paar jaar gedaan om in dit college de verstandhouding te verbeteren? Waarom las ik vandaag in een Omroep Westartikel dat meneer Van Asten zei 'ik heb mijn collega's in de afgelopen maand vaker gesproken dan in de afgelopen vier jaar'? Dat is niet gezond en dat is niet wat onze stad verdient.

Dat betekent dus dat we vier jaar lang eilandjes hadden. We begrijpen dat er een voorkeursvariant is. Wij hadden in eerste instantie gezegd: neem de drie grootste partijen, ga aan tafel met elkaar, praat over de inhoud en als jullie tot een goede afspraak kunnen komen, go for it. Niet gebeurd, begrijpelijk. Ook respect en waardering voor D66 dat ze hun rug rechthouden en blijven bij hun standpunt. Daarna kwamen er verschillende opties: vijf partijen, vier partijen, zes partijen. Wij hebben het liefst een stabiele coalitie voor de stad. Of DENK daarin zit of niet, is bijzaak. Maar nu wij zien dat alle opties geblokkeerd worden en zien dat een zevenpartijenoptie opeens weer op tafel ligt, denken we toch dat het in belang van de stad is om de inhoudelijke gesprekken wél te voeren, anders blijft er niks over. Blokkade hier, blokkade daar, we komen geen stap vooruit. We blijven erbij: een nipte meerderheid van 23 zetels van zeven partijen is niet ideaal. Maar we kunnen wel een poging doen om te kijken of er op inhoud een afspraak gemaakt kan worden. Ik wil even kort ingaan op het proces. Dat had wat transparanter gemogen. Het proces is niet verlopen zoals wij ons dat hadden voorgesteld. Althans, wij hebben het niet zo ervaren. Het duurde een maand voordat we de verslagen kregen te zien. Het had wat ons betreft wat frequenter en transparanter gemogen.

Voor nu moeten we vooruitkijken. Wat mij opvalt als ik hier luister, is dat ik allemaal redelijke mensen hoor die in het belang van de stad compromissen willen sluiten, vaak zeggen over hun schaduw heen te willen stappen, maar dat er, zodra we vertrekken en er gesprekken plaatsvinden, toch weer blokkades komen. Dus ik twijfel of ik wel vertrouwen heb dat in een volgende fase dingen veranderen of dat het nu gewoon uitstel, uitstel, uitstel is. Wij vinden het in ieder geval belangrijk dat er nu een verkenner komt die breed gedragen wordt door de raad, boven de partijen staat en blokkades kan wegnemen bij partijen, zodat we z.s.m. kunnen beginnen met inhoudelijke gesprekken. Ik wil afsluiten met een verzoek aan iedereen hier. We zitten hier in het belang van de stad, niet in het belang van een partij of een individu, maar in het belang van Hagenaars. Als jullie een ronde maken in de stad, kunnen jullie zien dat het in veel wijken niet zo goed gaat. Het is aan ons om de verantwoordelijkheid te nemen en te zorgen dat we het leiderschap geven aan deze stad die het verdient. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Allereerst wil ik namens de Haagse Stadspartij de verkenners heel erg bedanken voor hun werk. Het is voor ons best wel teleurstellend dat we niet heel veel verder zijn gekomen sinds het vorige spoeddebat. Wij vinden het triest dat de optie over links niet echt serieus is onderzocht.

Wij denken dat de programma's van de verschillende partijen, de standpunten van de zeven partijen, overeenkomen. Daar zit veel overlap tussen. De stad snakt naar oplossingen op vele dossiers. Het is lastig om te zien dat een groot deel van de partijen meer bezig is met elkaar dan met de problemen van de stad. Dit is een gevoelig gezichtsverlies ten opzichte van de burgers van deze stad. Den Haag verdient echt beter. We hebben daarom ook de motie van het CDA medeondertekend. We denken dat we nu echt verder moeten en stappen moeten zetten. Ik had nog wel een vraag aan de verkenner. Ik vroeg me af wat er nog meer is gedaan dan alleen gesprekken voeren met allerlei partijen. Is er moeite gedaan om, ik noem maar wat, de heer 23

Mulder en de heer Balster aan het bier te krijgen, zodat ze elkaar een beetje weg kunnen masseren, dat soort dingen? Wat is er nog meer gebeurd dan de rondes waarover we in de verslagen gelezen hebben? We weten uit vorige onderhandelingen dat dit soort dingen eraan kan bijdragen om elkaar wat meer te vinden. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Bijna twee maanden na de verkiezingen is de derde stad van ons land nog altijd een stuurloos schip. Het is bedroevend dat het nog zo weinig over de inhoud is gegaan. Meerderen hebben het al gezegd. Door middel van een motie heeft D66 op 16 april de opdracht uitgezet voor een brede verkenning. De opdracht was breder dan: inventariseer wie wil met wie. Daar zaten ook inhoudelijke vragen bij over de uitdagingen voor onze stad. Op 16 april heb ik de heren Oplaat en Boogaard gecomplimenteerd met de voortvarendheid waarmee zij hun klus hebben geklaard en de gespreksverslagen die zij hebben opgeleverd. Ik bedank vandaag ook de verkenners, maar ik ben iets zuiniger met complimenten. De SP zet namelijk grote vraagtekens bij de diepgang van de verkenning die is verricht. Het beeld dat op basis van de verslagen beklijft, is dat er vooral mogelijke clusters tegen de muur zijn gegooid en is gekeken wat blijft plakken.

Ook het zogenaamde gedeelde beeld van de uitdagingen voor de stad dat de verkenners schetsen, waar sommige partijen vol lof over waren, biedt voor de SP weinig nieuwe inzichten. Ik lees eigenlijk vrijwel niets wat we niet gewoon uit de verkiezingsprogramma's en campagne-uitingen hadden kunnen opmaken. Het is bijvoorbeeld geen rocket science om tot de conclusie te komen dat het percentage sociale huur een politiek onderwerp van discussie is of dat de gemeentefinanciën onder druk staan. Wat natuurlijk pas echt interessant zou zijn om te weten, is de bereidheid van partijen om ook inhoudelijk naar elkaar toe te bewegen of heilige huisjes op te offeren. In hoeverre is de VVD bijvoorbeeld bereid het taboe op de OZB-verhoging te doorbreken? Daar hebben we nu eigenlijk nu totaal geen beeld van. Het meest betreurenswaardige vind ik misschien nog wel dat het eindverslag geen enkel handvat biedt voor nieuwe verkenners of adviseurs om te werken aan het opheffen van blokkades. Het voelt voor mij toch een beetje als 'succes ermee'. De conclusie van de SP is dan ook dat 'een' blokkade zal moeten worden opgeheven, zodat er eindelijk kan worden gesproken over de inhoud. DENK heeft bijvoorbeeld laten zien hoe dat moet. De wooncrisis, de klimaatcrisis, de koopkrachtcrisis en de groeiende ongelijkheid vragen nu eenmaal om een daadkrachtig college dat beslissingen kan nemen.

Afsluitend heb ik nog een aantal vragen voor de heer Sneller. We kunnen lezen dat er een hoop blokkades waren. Spitsen die zich nou louter toe op partijen en meerderheden of ging het ook over de vertrouwensrelatie tussen personen? Die vraag is al meermaals gesteld, maar ik stel die hierbij nog een keer. Verder hebben tijdens het reces een paar partijen publiekelijk kritiek geuit op het verkenningsproces en het gebrek aan openheid hierover. Heeft dit geleid tot een aanpassing van het proces, bijvoorbeeld het organiseren van extra gesprekken? Daar ben ik heel erg benieuwd naar. Mijn laatste vraag is de volgende. 23 zetels is te krap, hebben sommige partijen gezegd. Toch is er een variant met 23 zetels wel verkend en een andere meermaals genoemde variant niet, namelijk die over links. Ik zou daar toch graag een verklaring voor willen hebben. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik wil graag eerst, als het kan, even reageren op de oproep van mevrouw Verdonk, of de vraag eigenlijk aan alle partijen, om over je eigen schaduw heen te stappen. Dat zou ik wel graag doen. Echter, als zonnetje in huis c.q. stralend middelpunt is dat wel lastig. Dus hoezeer ik dat ook ga proberen, wordt het toch lastig, vrees ik, want de meeste partijen hier hebben geen ziel, dús ook geen schaduw. Daar wil ik mevrouw Verdonk wel even op wijzen. Dat stond ook al in het boek De Griezelbus.

Ik heb dat goed in mijn oren geknoopt. Dan wil ik nu graag de informateurs bedanken. Dat is netjes en gebruikelijk. We hebben nu een verslag waaruit blijkt dat er geen meerderheidscoalitie mogelijk is. Ik kan niet echt uit het verslag halen waarom dat zo is, net zoals ik van de week niet kon snappen waarom de PvdA een reactie had op de programmabegroting op haar website, terwijl er geen programmabegroting was gepresenteerd. Dat kon ik ook niet helemaal verklaren. De voorzitter. En nu gaan we terug naar het formatieproces.

24

Sebastian Kruis (PVV). Ja. We hebben dus een verslag waarin staat dat er geen meerderheidscoalitie mogelijk is. Ik merk dat ik daar vrijwel alleen sta, maar ik vind dat eigenlijk hartstikke goed nieuws, moet ik u eerlijk bekennen, want: beter geen college dan een nieuw college bestaande uit dezelfde oude meuk. U weet wel, die giftige cocktail van rood, socialistisch gedachtegoed, gemengd met die kleverige groene drab van de klimaatwappies. Tel daarbij op een VVD die doet alsof het allemaal normaal is, en u ziet geen vrolijke PVV'er voor u staan. Maar goed, waarom die meerderheidscoalitie niet mogelijk is, kon ik dus niet uit het verslag halen. Ook de presentatie - overigens erg flitsend en dynamisch - van de verkenner, kon wel wat sneller - is volstrekt onduidelijk voor mij. Want wat ook informateur Hamer al landelijk constateerde, is dat er inhoudelijk geen enkel licht meer zit tussen al die politieke partijen. Ze zijn allemaal exact hetzelfde. Je doet je ogen dicht en je hoort bij allemaal hetzelfde. Er zit geen enkel licht tussen. Het is allemaal dezelfde politieke middelmatigheid, met een aantal kerndoelstellingen, zoals u weet, namelijk de grenzen wagenwijd open, onze vrijheid in sneltreinvaart inwisselen voor de islam, juridische fabelproblematiek als stikstof, het grote klimaatbedrog en een niet te temmen drang de mensen thuis financieel leeg te zuigen.

Dat is het enige wat ze allemaal met elkaar gemeen hebben. Het enige wat ik wel echt nieuw vond in het verslag, en leuk om nog even te benoemen, is het gegeven dat mevrouw Vavier, ondanks al haar praatjes over emancipatie en zelfstandigheid, blijkbaar een dominante man nodig heeft om te kunnen functioneren, getuige haar uitgesproken gewenste verbintenis met de PvdA in een nieuw college. Hilbert Bredemeijer (CDA). We begonnen vanavond met de inbreng van mevrouw Verdonk. Zij begon met het leggen van verbindingen. Volgens mij is dat precies waar we ook behoefte aan hebben, vanavond en zeker ook de komende tijd. Na haar inbreng heb ik eigenlijk alleen maar collegaraadsleden gehoord die hetzelfde deden, verbindingen leggen. Ik vraag de heer Kruis nu of hij vindt dat hij met deze inbreng bijdraagt aan het vinden van een oplossing voor de impasse waar we nu in zitten. Vindt hij vooral ook dat hij met deze inbreng uitstraalt naar de stad dat we lekker bezig zijn? Sebastian Kruis (PVV). Ik kan geen betere recensie geven van mijn eigen inbreng tot nu toe dan de heer Bredemeijer zojuist gaf. Precies alles wat hij noemt, zat in mijn inbreng. Misschien is hij een beetje gepikeerd omdat ik, toen ik het had over een dominante man, doelde op de PvdA, maar ik wil hem ook best wel noemen in dezelfde context.

Wat me wel echt tegenstaat, moet ik u eerlijk bekennen, is het gegeven dat al die partijen vanavond zeggen dat ze zo worstelen met de ontstane impasse en met de grote opgave waar de stad voor staat. Die grote opgave is ook het resultaat van al die voorgaande colleges. Dus het feit dat ze allemaal hebben gefaald, vertaalt zich nu naar de grote opgave. Dat diezelfde partijen nu doen alsof zij aan de basis zullen staan van de oplossing, gaat niemand mij wijsmaken. Er is maar één iemand met goede oplossingen in deze zaal en dat ben ik. Hilbert Bredemeijer (CDA). Ik wil de heer Kruis erop wijzen dat het misverstand dat hij zojuist blootlegde, dat hij niet eens weet dat hij lid is van het stadsbestuur, hier nog eens blootgelegd wordt. Ik wil hem oproepen om te komen tot een wat constructievere houding, want waar de stad behoefte aan heeft, is een stabiel stadsbestuur. Nog even voor de goede orde: dat zijn dus een college én een gemeenteraad, die samen het stadsbestuur vormen. De heer Kruis is daar als raadslid dus ook onderdeel van. Op deze manier komen we er niet. Ik wil de heer Kruis daar wel toe oproepen. Sebastian Kruis (PVV). Het ligt niet aan mij dat er geen stadsbestuur komt. Het ligt niet aan blokkades die ik heb opgeworpen of personen die ik heb uitgesloten. Ik heb niemand uitgesloten, behalve DENK. Het ligt dus niet aan mij.

Het lag aan allemaal geschillen met de PvdA en meneer Balster. Dan had meneer Barker nog wat klachten over meneer Van Asten. Dus het lag aan iedereen, behalve aan mij in dit geval. Dat is trouwens in alle andere gevallen ook zo, maar in dit geval zeker. Meneer Bredemeijer doet allemaal oproepen. Ja, ga dat lekker tegen de spiegel vertellen, maar zeker niet tegen mij. Ik was net bij het punt dat ik het ook onbegrijpelijk vind dat mevrouw Vavier zich verbindt aan de PvdA voor dit formatieproces. Die moet gedacht hebben: als politiek standje 69 landelijk zo goed werkte, gaan we dat in Den Haag nog een keertje opnieuw doen. Ik zie dan alweer gebeuren wat er landelijk gebeurde. Dat vind ik op zichzelf goed nieuws, maar ik vind het

25

buitengewoon onverstandig van mevrouw Vavier, die ik overigens wel wil complimenteren met haar nieuwe kapsel. Iedereen is lekker bezig met zichzelf. Dat heb ik geconstateerd vanavond. Ik zit hier als een soort toehoorder me al urenlang op te vreten, want aan die opgave waar de stad voor staat, gaan jullie allemaal niks doen. Maar ja, jullie zullen mij hopelijk wel nodig hebben in een volgende verkenningsronde. Dat zou ook mijn inzet zijn bij een nieuwe informateur, die wat mij betreft gewoon openbaar en transparant wordt aangewezen, dus niet in een schimmig fractievoorzittersoverleg, waar in principe elke goede zin verdwijnt. Ik zal in een nieuwe verkenningsronde pleiten voor een rechts minderheidscollege, bestaande uit de VVD - misschien ben ik dan nu een beetje aan het complimenteren, maar dan vind ik de VVD in dit geval rechts - Groep de Mos natuurlijk, Forum voor Democratie en ikzelf. En misschien trouwens uzelf ook nog wel, meneer Bredemeijer. Het zou goed zijn voor Den Haag en daar doe ik het voor, zoals u weet. Tot zover mijn inbreng. Ik wens iedereen veel sterkte en wijsheid. Was dat constructief? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Allereerst hartelijk dank aan mevrouw Bredenoord en de heer Sneller voor hun inspanningen en verslagen. Ik heb nog wel een enkele vraag daarover.

De vorige verkenners kwamen net als bij deze verkenning tot de conclusie dat er geen mogelijkheid was voor een meerderheidscoalitie. Echter deden de vorige verkenners een aanbeveling voor een volgende stap. Die mis ik in dit eindverslag. Daarom een vraag: welke concrete aanbeveling zou u op basis van de gevoerde gesprekken doen voor een volgende stap? Het is inmiddels acht weken geleden dat 43% van de stemgerechtigden in onze stad naar de stembus ging. In de vorige raadsvergadering over het formatieproces heeft bijna elke fractie haar zorgen uitgesproken over deze lage opkomst en het herstellen van vertrouwen is destijds door veel partijen genoemd als een grote uitdaging. Ook de verkenners benoemen dit in hun verslag als eerste van de acht grote uitdagingen van onze stad. Het huidig formatieproces helpt niet bij het herstellen van het vertrouwen. Er zijn tienduizenden huishoudens die hun energierekening niet kunnen betalen, die zich elke dag zorgen moeten maken of ze hun kind nog wel te eten kunnen geven. Ondertussen rollebollen partijen hier over elkaar omdat ze niet met elkaar willen samenwerken. Als Nederlandse burgers zijn we vorig jaar getuige geweest van een formatie op de 'Apenrots', die maar voortduurde, maar ondertussen creëren diverse partijen hier hun eigen apenrots. De kloof tussen de stad en die apenrots wordt alleen maar groter.

Ook de uitdagingen in onze stad worden alleen maar groter. Ik begrijp de frustratie van de verkenners maar ook van bewoners over de duur van deze formatie. Ook mijn fractie heeft die frustraties. Daarom roep ik mijn collega's op: kom van die apenrots, stop met praten over poppetjes en zetels en cijfers, stap in het belang van de stad en haar bewoners over die schaduw heen en ga praten over inhoud, over de uitdagingen van de stad, voor de stad en de oplossingen daarvoor. De CDA-fractie heeft een schot voor de boeg gegeven door voor te stellen een onafhankelijke adviseur aan te stellen om de formatie vlot te trekken. Mijn fractie kan die lijn steunen, want de uitdagingen zijn helder. Ook de verkenners hebben ze helder opgeschreven in het eindverslag. Wat de ChristenUnie/SGP betreft, begint dat bij de grootste partijen. Hef blokkades op, want die helpen de stad op geen enkele manier verder. Als er een roestige, geparkeerde auto nodig is om deze formatie vlot te trekken, dan zal het aan ons niet liggen. Want wat de stad nodig heeft, is een integer, betrouwbaar en dienstbaar stadsbestuur dat werkt maakt van herstel van vertrouwen. Er moeten keuzes worden gemaakt voor onze stad, voor de inwoners. Zolang er op deze apenrots geen beweging is, staat de stad stil. De vergadering wordt van 21.34 uur tot 21.48 uur geschorst. De voorzitter.

Ik geef voor de beantwoording en reacties het woord aan verkenner Joost Sneller en zal daarna zelf de twee vragen van mevrouw Verdonk beantwoorden. Daarna volgt de tweede termijn van de raad. De heer Sneller. Voorzitter. Richting de heer Oudshoorn zeg ik dat per 1 mei de Wet openbaarheid van bestuur is komen te vervallen en is vervangen door de Wet open overheid. Ik wens hem daar veel plezier mee!

26

Ik begin met de vragen die zijn gesteld door Hart voor Den Haag, ten eerste de vraag over het Openbaar Ministerie. Ik heb daarover zowel privé in de contacten met het Openbaar Ministerie als in de plenaire zaal van de Tweede Kamer en op de lokale radio hier gezegd wat uw raad in een motie heeft uitgesproken. Daar wil ik me van harte bij aansluiten. Mevrouw Verdonk zei: er is toch een logische en stabiele meerderheid en die bestaat uit drie partijen? Ik heb in ieder geval vanaf mijn plek kunnen zien waarom het niet alleen maar tellen is tot 23, 24 zetels. 'Logisch' vraagt ook dat partijen wíllen samenwerken. Dat is niet logisch gebleken in de verkenningsronde die voor ons ging. Daar moesten wij het ook mee doen. Zij zei, niet zozeer als expliciete vraag, maar in reactie op de heer Bredemeijer, dat zij zich niet welkom voelde op het feestje. Ik wil nogmaals benadrukken: het was een serieuze uitnodiging aan Hart voor Den Haag om te komen praten, zoals het een serieuze uitnodiging was aan alle fracties. Dat was ook voor het kunnen uitwerken van de andere delen van de motie belangrijk. Ik heb gewaardeerd dat ook fracties zeiden: volgens mij kom ik niet in de coalitie, maar ik kom wel mijn kiezers vertegenwoordigen in dit gesprek. Dat waren ook goede gesprekken, wat mij betreft. De voorzitter. Een informatieve vraag van mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag).

Ik ben eigenlijk een beetje met stomheid geslagen, want u gaat wel heel makkelijk over de vraag heen die ik u heb gesteld. Ik moet u eerlijk zeggen dat ik in uw uitlatingen privé niet zo geïnteresseerd ben eigenlijk. We hebben een aantal keren mailverkeer gehad. Ik heb een aantal keer gevraagd: 'Dit is onze voorwaarde. Daar zitten we mee. Zou u niet bijvoorbeeld kunnen rondvragen waar de antwoorden op de vragen blijven?'. Toen was het antwoord heel helder: nee, nee, nee, deze zaak ligt buiten onze macht. Dus nogmaals mijn vraag: bent u het ermee eens dat de zaak van De Mos en Guernaoui ook buiten de macht van Hart voor Den Haag ligt? De heer Sneller. Ja, en daarom heb ik ook benadrukt dat ik het een schande vind hoe lang het duurt. Dat is precies de motie die de heer Mulder met vele anderen heeft ingediend en die breed is aangenomen: het is schande wat er gebeurt en dat het Openbaar Ministerie er lang over doet. Dat dit buiten de macht ligt van degenen om wie het gaat, lijkt mij evident. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Waarom mag D66 dat dan wel aanvoeren als reden om niet met ons samen te werken? Op het moment dat wij zeggen 'wij komen niet met de informateurs praten, want wij hebben een zaak lopen die buiten onze macht ligt', wordt dat niet gehonoreerd en geaccepteerd. Hoe werkt dat dan bij D66? De heer Sneller.

Hoe het bij D66 werkt, moet u aan de vertegenwoordiger van D66 vragen. Hoe het bij de verkenners werkt, is dat wij graag dat gesprek wilden voeren, maar dat wij niet gaan over de beantwoording van schriftelijke vragen of andere voorwaarden die door u gesteld zijn en waar wij niet aan konden voldoen. Wij hebben herhaaldelijk verzocht aan Hart voor Den Haag om het gesprek wel te komen voeren, maar wij kunnen niet voldoen aan voorwaarden die niet binnen onze macht liggen. De vraag was gesteld of er blokkades waren op personen. Voor zover dat nog niet duidelijk was uit het interruptiedebat dat daarover net gevoerd werd: dat is bij ons aan tafel niet zo geuit, over geen enkele persoon. Dan werd de vraag gesteld door de HSP of we nog moeite hebben gedaan om andere dingen te organiseren dan alleen maar de gesprekken bij ons aan tafel. Het antwoord daarop is ja. We hebben ook wel gehoord dat dat op vele manieren gebeurd is. De heer Van Asten heeft daar zelf ook wat over gezegd. Ook tussen andere leden van deze raad, niet alleen fractievoorzitters, zijn die gesprekken gevoerd, maar die waren niet in aanwezigheid van de verkenners. Ik voel me dus ook niet vrij om daar heel veel over te zeggen. Maar ik moedig wel aan dat het gebeurt. Dat is ook wat wij in het verslag hebben gezegd: doe dat vaker, zoek elkaar op.

Dat komt de stabiliteit en het onderling vertrouwen van het stadsbestuur in brede zin ten goede. Er werd een vraag gesteld over de transparantie van het proces. Ik snap die vraag heel goed. Zowel de heer Barker als mevrouw Arp stelde die vraag. Allereerst is mijn suggestie om niet te veel te kijken naar landelijk hoe het gebeurt. Wij hebben juist geprobeerd te kijken hoe het gaat in Den Haag. En als u dat wilt, zeg dat niet achteraf. Geef van tevoren aan als raad, aan wie het ook wordt zo meteen 27

op basis van een eventuele motie, wat u verwacht. In de Tweede Kamer staat dat in het Reglement van orde. U heeft een reglement van orde. U kunt ook mensen eventueel tussentijds om inlichtingen vragen. Maar maak dat dan ook duidelijk. Een ding, een verzuchting: doe het dan in ieder geval niet via de media. Dat is voor het proces niet bevorderlijk, terwijl er een heel open lijn is met uitstekende ambtelijke ondersteuning, waar u ook, via in ieder geval één contactpersoon, mijn contactgegevens meteen kan vinden. Als u dat wenst, laat het ook weten. Tegelijkertijd, een formatie, een verkenning, een informatie, een adviesronde, hoe u het wilt noemen, is ook gebaat bij enige mate van vertrouwelijkheid en even dat proces zijn gang laten gaan. Meteen de gespreksverslagen zodra ze in concept gereed zijn, op de website zetten, lijkt mij niet bevorderlijk voor enig proces van deze aard. Tegelijkertijd is er natuurlijk wel meer mogelijk. Geef dat dan ook aan de voorkant mee, zou ik u willen vragen, om teleurstellingen achteraf een volgende keer te voorkomen. Mevrouw Arp vroeg concreet: toen het in de media was geweest, heeft u toen iets anders gedaan in het proces? Ik heb toen in ieder geval contact gezocht met een van de mensen die in de media geciteerd werd. Ik hou verder tussen ons wat daar gewisseld is, maar het was wat mij betreft goed om even de lucht te klaren.

De vraag was concreet of er daarna nog andere gesprekken zijn gevoerd. Ik denk dat mevrouw Arp uit de chronologie van het overzicht gevoerde verkenningsgesprekken ook kan concluderen dat er daarna een aantal gesprekken zijn gevoerd, waaronder met twee leden van uw raad die geciteerd werden in de media over het proces. Maar dat had daar niet per se mee van doen. Dat was gewoon vanuit de logica van de verkenningsronde, zoals wij die aan het aflopen waren. De voorzitter. Interruptie van mevrouw … Nee, het is geen interruptie, sorry. Het is een informatieve vraag van mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). De heer Sneller heeft gelijk dat de vraag die ik stelde, te maken had met de volgorde van de gesprekken. Ik kreeg daardoor een licht vermoeden. Maar de heer Sneller geeft dus aan dat dat gesprek al gepland was voordat die publicatie in de media kwam? De heer Sneller. Nee, dat is ook niet het geval. Het volgde uit de logica, zoals u ook ziet. Vrijdagochtend hebben wij gesprekken gevoerd met een vijftal partijen. Daarna hebben wij met DENK en de Partij voor de Dieren gesproken en vervolgens met een zestal partijen. Het was niet dat die gesprekken al gepland waren op de donderdag, want die volgden nadat er andere opties waren afgevallen, zoals u in het gespreksverslag heeft kunnen lezen. Lesley Arp (SP). Oké.

Was wel al besloten dat dat cluster verkend zou worden? Ik vond het intrigerend dat het een cluster was van 23 zetels, terwijl eerder de indruk werd gewekt dat daar een blokkade op zou zitten. De heer Sneller. Er heeft bij ons geen cluster aan tafel gezeten van 23 zetels. Er hebben vijf partijen aan tafel gezeten die samen 26 zetels vertegenwoordigen, zes partijen die samen 24 zetels vertegenwoordigen en drie partijen die samen twintig zetels vertegenwoordigen, en een heleboel fracties hier die de raadszetels vertegenwoordigen die zij vanavond ook bezetten. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Excuus, dan was ik een beetje in de war. Maar in de verslagen komt wel een cluster of een optie aan de orde van 23 zetels, bij mijn weten. Dat is een soort rechtse optie met DENK en de Partij voor de Dieren. Die heeft bij mijn weten wel 23 zetels en die is afgeschoten, bij mijn weten, door de Partij voor de Dieren. Maar die optie is dus wel degelijk als reële optie overwogen, ondanks dat die 23 zetels had? De heer Sneller. Ja. Onze opdracht was om te komen tot een gedragen meerderheidscoalitie. Wij hebben dat zo geïnterpreteerd: verken waar inhoudelijke onderhandelingen over kunnen worden gevoerd in een volgende fase om te komen tot die daadwerkelijke coalitie.

Dus dat is de vraag die wij steeds gesteld hebben, naar de bereidheid om die inhoudelijke onderhandelingen te gaan voeren. Niet 28

om het verder te verkennen, zoals de heer Barker even leek te suggereren. Want dat is gewoon 'bereid door te praten'. Op een gegeven moment hebben wij dus onze conclusies getrokken. Dus concreet in antwoord op de SP: ja, er zijn ook van dat soort 23 zetelcoalities bij ons aan tafel afgewogen en uiteindelijk voorgelegd aan de betrokken partijen. De coalitie die u concreet noemt, hebben wij niet gevijven aan tafel gehad, maar wel aan de partijen die daartoe behoren, voorgelegd. Die is toen afgewezen. Sebastian Kruis (PVV). Aangezien er blijkbaar zo veel geschillen zijn tussen mensen hier onderling, is de heer Sneller het dan eens met mijn analyse dat het het proces zou versnellen als iedereen die hier nu in de raad zit, daar ook in zou blijven en dat er externe wethouders worden aangetrokken? Denkt de heer Sneller dat het dan wat sneller gaat? De heer Sneller. Dat betwijfel ik. Ik heb die suggestie ook niet gekregen gedurende de vele gesprekken. In 24 gesprekken is die optie niet genoemd. De voorzitter. Er is een andere informatieve vraag van Bredemeijer. Hilbert Bredemeijer (CDA). Mevrouw Arp stelde natuurlijk een terechte vraag. Ik heb me ook erg gestoord aan de grote woorden die gebezigd zijn in de media door collega's, terwijl we bezig zijn in een proces. Dat is allereerst heel vervelend naar de verkenners toe, maar ten tweede ook zeer oncollegiaal naar ons toe.

Zo heb ik dat althans wel geïnterpreteerd, want we waren bezig met een proces. Maar dat is minder belangrijk dan de vraag die mevrouw Arp stelde over de optie die op tafel is gekomen, die weliswaar 23 zetels bevat, maar wel een afspiegeling is van het midden. Dat is inderdaad die optie van 23, van D66, VVD, Partij voor de Dieren, CDA en DENK. Wat is het verschil in het onderzoeken van die optie, wat dus niet gebeurd is, en de optie van zes partijen, die wel onderzocht is, oftewel inhoudelijk besproken is mét die partijen? Want dat is de vraag die mevrouw Arp stelt, volgens mij. Althans, zo interpreteer ik die. Ik stel die in ieder geval nu op mijn manier. De heer Sneller. Of dat wel of niet de vraag van mevrouw Arp is, doet er niet toe. De vraag is gesteld. De variant die de heer Bredemeijer noemt, kwam eigenlijk pas in een heel late fase op. Er zijn 43 theoretische varianten. Die hebben we niet allemaal besproken met alle partijen die tot die theoretische varianten behoorden. Dat lijkt mij ook excessief. Deze variant van vijf partijen, die de heer Bredemeijer noemt, kwam pas heel laat op en was er geen een die in de eerste of in de tweede voorkeuren voorkwam, terwijl de zespartijenvariant waar de heer Bredemeijer naar verwijst, voor een aantal partijen zelfs de eerste voorkeur was. Daar zat dus meer gevoel bij, meer stemmen, als het ware.

Er was een sterkere voorkeur voor die variant. Daarvan vonden wij het de moeite om te kijken of wij in dat clustergesprek, groepsgesprek de blokkades konden opheffen. Hilbert Bredemeijer (CDA). Ik begrijp dat op zich, dus dank daarvoor. Tegelijkertijd zie ik ook dat er aan het eind van het proces behoorlijk wat tijd is genomen om een minderheidsoptie flink met elkaar te doorleven. In die tussentijd had deze optie, die eigenlijk maar rekende op één blokkade, echt wel indringender onderzocht kunnen worden, wellicht. Daar zou misschien op gereflecteerd kunnen worden. Ik vermoed dat daar maar een enkele blokkade aanwezig was die, als we daar een clustergesprek over hadden gevoerd, misschien beslecht had kunnen worden. De heer Sneller. Het is niet mijn indruk dat dit gebeurd was. Het heeft niet plaatsgevonden, net zoals het voor vele, vele varianten uiteindelijk niet heeft plaatsgevonden. En de week die gevraagd is door de drie partijen, was volgens mij niet om een minderheidsvariant te verkennen, maar om te kijken of de blokkades zoals die er lagen, konden worden overwonnen om vervolgens tot een meerderheidscoalitie te komen. Wij vonden het de moeite om dat verzoek te honoreren, ook al waren wij eigenlijk tot de conclusie gekomen dat er geen meerderheidsvariant mogelijk was, gezien het grote belang - dat heb ik vanavond hier ook breed gehoord - om daar wel toe te komen.

Maar ik snap het gevoel van de heer Bredemeijer over de zespartijenvariant.

29

Anne Mulder (VVD). De variant die nu wordt besproken, is heel interessant. Dat was een combinatie D66, VVD, CDA, DENK, Dieren, dus een combinatie met 23 zetels. De enige partij die niet wilde, was de Partij voor de Dieren. Kun je dan concluderen dat er bij die andere partijen geen principiële bezwaren zijn tegen 23? De voorzitter. Een informatieve vraag. De heer Sneller. Ja, maar de heer Mulder is een zeer begaafd politicus. 'Principiële bezwaren' vind ik semantisch een ingewikkelde, maar als partijen bereid zijn de inhoudelijke onderhandelingen aan te gaan over een coalitievariant waar 23 zetels toe behoren, dan is er de bereidheid om toe te treden of in ieder geval de inhoudelijke onderhandelingen aan te gaan over een coalitievariant met 23 zetels. Robert Barker (PvdD). We hebben het nu over verschillende coalitievarianten. Ik ben benieuwd of de inhoud een rol heeft gespeeld bij het komen tot dit soort varianten. De voorzitter. Dat zijn allemaal goedbedoelde informatieve vragen. Meneer Sneller. De heer Sneller. En dan laat de heer Barker in het midden of dat is bij de partijen die deze variant als eerste of tweede voorkeur hebben genoemd of bij de verkenners. Kijk, wij hebben geen voorkeur. Wij hebben gezegd: wij volgen de voorkeuren die worden geuit bij ons aan tafel. Ik heb ook in mijn toelichting vanavond gezegd: wij hebben zo veel ruimte als jullie ons geven, punt.

Ik nam wat aanstoot aan het feit dat de heer Barker zei dat er nauwelijks over de inhoud is gesproken. En ja, misschien is het geen rocket science, mevrouw Arp, maar we hebben wel degelijk veel over de inhoud gesproken: over gekwalificeerde leraren, over parkeergarages, over het Van der Vlistrapport, over OZB, over bezuinigen in het sociaal domein en over wat je dan zou vinden van de woningbouw en hoeveel groen er overblijft. Ik bedoel, we hebben het best wel veel over de inhoud gehad. Ook in de clustergesprekken is het over de inhoud gegaan en hebben partijen het onderling over inhoud gehad. Zijn we zoveel ik zou willen toegekomen aan dat onderdeel van de motie? Nee. Dat is ook echt iets waarvan ik hoop dat het snel kan aanvangen, dat er onder leiding van iemand anders de inhoudelijke onderhandelingen kunnen aanvangen. Maar ik hoop wel dat ons verslag en de gesprekken die wij gevoerd hebben, kunnen bijdragen aan het in ieder geval versnellen daarvan. Ik was daarom ook wel enigszins verguld met wat de heer Balster daarover zei; dat was een stuk optimistischer: gebruik wat er ligt om het proces zo meteen te versnellen. Robert Barker (PvdD). Ik ben benieuwd naar die versnelling natuurlijk, maar ik had een andere vraag. Die gaat over de clusters. Daar heeft de heer Bredemeijer wel een punt.

Hoe is gekomen tot de verschillende clusters die wel besproken zijn? Want de heer Bredemeijer noemde de zespartijenvariant, maar er is ook de zevenpartijenvariant. Beide zijn niet in een cluster besproken. Kan de heer Sneller uitleggen wat de afweging is om wel of niet een clustergesprek te voeren? De heer Sneller. De heer Barker maakt er iets magisch van. Ik had nog de zevenpartijenvariant. Bij de andere varianten die we aan tafel hebben gehad, was er eigenlijk één partij die zei 'ik doe dit niet'. Nou hebben we niet alle varianten waar maar één partij was die dat zei, aan tafel gehad. U bent daar zelf het voorbeeld van. De zevenpartijenvariant was de enige van de acht varianten die we genoemd hebben, waartegen twee partijen nee zeiden. U heeft ook in de verslagen kunnen lezen dat zij daar niet voor beschikbaar waren. Wat er na het verschijnen van ons rapport is gebeurd, kan alleen maar positief zijn uiteraard, maar daar konden wij in ons verslag natuurlijk niet van op aan. Dat heb ik ook in de toelichting gezegd. Wij moesten het doen met wat er bij ons aan tafel werd gezegd. Dat zal ook, zeg ik even tegen alle leden, bij de volgende zo zijn. De voorzitter. Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Het is wel interessant wat de verkenner nu zegt. In de verslagen las ik dat er één blokkade was en één partij die zei 'dit is niet onze eerste voorkeur'.