RIS312338 Notulen van de raad van 12 mei 2022

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 12 mei 2022 (Geopend te 19.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Opening en vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Vaststelling van de Besluitenlijst C.1 Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS312167) D. Debat over het formatieproces E. Sluiting De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 42 leden: Arp (SP), Assad (D66), Van Asten (D66), Balster (PvdA), Barker (PvdD), Van Basten Batenburg (VVD), Bom (HvDH), Bos (GroenLinks), Bredemeijer (CDA), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (HvDH), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), De Graaf (VVD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (HvDH), Van der Helm (VVD), Holman (PvdA), Icar (DENK), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (HvDH) Martini (HvDH), Meinesz (HvDH), De Mos (HvDH), Mostert (D66), Mulder (VVD), Noorlander (D66), Parbhudayal (VVD), Partiman (CDA), Peeck (VVD), Roep (VVD), Sluijs (HvDH), Smit (PvdD), Vavier (GroenLinks), Verdonk (HvDH) en Verduijn (D66) Afwezig: Baboeram (GroenLinks), Van Meijeren (FVD), Tseggai (PvdA) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Ik open de gemeenteraadsvergadering van donderdag 12 mei. Geachte leden van de raad, iedereen thuis en de mensen op de publieke tribune, van harte welkom. Bericht van verhindering is ontvangen van de leden Tseggai, Van Meijeren en Baboeram. Deze extra vergadering van de gemeenteraad heb ik uitgeschreven op verzoek van de fractie van Hart voor Den Haag voor een debat over het formatieproces. Deze week is het verslag van de verkenners Bredenoord en Sneller beschikbaar gekomen.

Ik spreek aan hen mijn dank uit, niet alleen voor het verslag maar ook voor de aanwezigheid van de heer Sneller vanavond bij deze vergadering. Bij agendapunt D zal ik hem het woord geven voor een presentatie.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

1

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er is één inspreker, de heer J. Oudshoorn, die ik nu graag de gelegenheid geef het woord te voeren. Hij heeft daarvoor drie minuten. De heer Oudshoorn (D). Dank u wel, voorzitter. Met belangstelling heb ik natuurlijk alle verslagen gelezen, maar er zijn toch een paar dingen die ik extreem miste in die verslagen. Het eerste gaat over integriteit. Integriteit is echt een veel groter probleem dan wat er hier in deze arena van gemaakt wordt als Groep de Mos aangesproken wordt. Het is een probleem in het stadhuis, veel breder. Het verbaast mij dan ook dat dit op geen enkele manier is teruggekomen in het verhaal. Dan het zelf verantwoordelijkheid nemen als het gaat over naleving van wetten en regelgeving. Bij staatssteun en subsidies merken we te vaak dat in dit stadhuis het adagium 'hier komen we wel mee weg' geldt. En dat is ook vaak zo, want niet iedereen mag naar de rechter gaan als het gaat over staatssteun of subsidies, want dan moet je zelf belanghebbende zijn. En juist die belanghebbenden hebben vaak ook weer een belang om goede relaties met dit stadhuis te onderhouden en zijn dus niet snel geneigd om naar die rechter te stappen. Ook hierin denk ik dat de raad verantwoordelijkheid moet nemen bij een nieuw college. Dan transparantie, openheid en de Wet openbaarheid bestuur. Contracten zijn geheim.

Als oud-raadslid heb ik daar regelmatig dingen in zien staan die heel vreemd zijn. WOB-informatie die door burgers en journalisten wordt opgevraagd, wordt veel en veel te lang achtergehouden. En ook dat is echt iets wat fundamenteel zou moeten veranderen. Ten slotte noem ik de afstand die gecreëerd wordt door allerlei bestuurlijke constructies. We kennen de jeugdzorg die via H10 echt op afstand gezet is en waar er enorme problemen zijn, waarbij u het zichzelf onmogelijk heeft gemaakt om daar echt dingen goed te veranderen. Verder noem ik het ov dat uit de democratische controle van de provincie is gehaald en is neergelegd bij de Metropoolregio, waardoor de raad of een andere democratische organisatie er geen controle meer over heeft. Ik denk dat dit allemaal belangrijke elementen zijn die ook meegenomen zouden moeten worden en waarvan ik ook hoop dat dit in het vervolg zal gebeuren. Ik dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, meneer Oudshoorn.

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de Besluitenlijst.

C.1

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS312167)

Het voorstel wordt zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen.

Aan de orde is: D.

Debat over het formatieproces.

De voorzitter. Voor een toelichting op het eindverslag geef ik het woord aan de heer Sneller. Daarna is het woord aan de raad in eerste termijn.

2

De heer Sneller. Voorzitter. Ik had hier uiteraard graag gestaan met een positievere boodschap, maar ook onder deze omstandigheden wil ik de raad graag bedanken voor de gelegenheid om een toelichting te geven op onze verkenning. Het is voor mij persoonlijk ook bijzonder om na acht jaar terug te zijn in deze nieuwe raadzaal en dat geldt ook voor het bijzondere weerzien met enkele leden van uw raad. Voorzitter. Vanavond precies vier weken geleden gaf u Annelien Bredenoord en mij de eervolle opdracht om een gedragen meerderheidscoalitie te vinden waarover de inhoudelijke onderhandelingen gestart konden worden. Mevrouw Bredenoord was hier vanavond overigens graag zelf ook aanwezig geweest maar heeft uit hoofde van haar functie van rector magnificus andere verplichtingen waar zij niet onderuit kon. Wij begonnen met de inzichten en conclusies uit de eerdere verkenningsronde van de heren Oplaat en Boogaard en zo vormden we daarbij ons vertrekpunt. De resultaten of het gebrek aan resultaten zo u wilt, hebben wij u gistermiddag schriftelijk gestuurd. Ik zal die niet allemaal herhalen want u heeft vanavond nog veel werk te verzetten maar ik wil nog wel een aantal van onze conclusies en observaties benadrukken. Allereerst de hoofdconclusie.

Wij constateren dat het op dit moment nog ontbreekt aan de politieke wil en/of het onderling vertrouwen om te doen wat nodig is om in de volgende fase van de formatie te gaan onderhandelen over de gewenste meerderheidscoalitie. Dat vind ik een teleurstellende conclusie. Teleurstellend omdat de uitdagingen voor de stad groot en urgent zijn. Teleurstellend ook omdat de verkiezingen inmiddels al twee maanden geleden zijn. En teleurstellend omdat er geen inhoudelijke verschillen, laat staan inhoudelijke blokkades zijn die deze impasse rechtvaardigen. Daarmee kom ik op het proces dat we hebben doorlopen. Binnen onze opdracht waren er theoretisch nog ongeveer 40 coalitievarianten denkbaar. We hebben systematisch geprobeerd te inventariseren welke varianten moesten afvallen. Want zoals een van de vele spreekwoorden over formeren luidt: 'het is ook elimineren'. Voor deze trechtering hebben we de voorkeuren, blokkades en randvoorwaarden gebruikt zoals die tijdens de verdiepende gesprekken die we mochten voeren met veel leden van uw raad, naar voren werden gebracht. Dat waren niet de beelden of de interpretaties die daarvan soms bestonden maar dat was wat de partijen daadwerkelijk bij ons aan tafel zeiden. In die gesprekken hebben we juist ook de schurende vragen gesteld, over de twijfels, over de opmerkingen van sommige partijen over andere partijen en andersom.

En dat was volgens mij onze taak, omdat het verzoek van u was om een moeilijke puzzel te leggen, waarbij de stukjes in elkaar moesten passen. Dan moet je weten onder welke voorwaarden dat wel of niet mogelijk is. Voor zover ze überhaupt nog voorradig waren in dit proces voor sommige partijen, waren de voorkeursvarianten vlug uitverkocht. In onze eerste gesprekken gingen ook de 'second bests' heel snel de deur uit. Uiteindelijk hebben we, zoals u ook heeft kunnen lezen, met name naar een achttal varianten gekeken. U heeft ook in ons verslag de details kunnen lezen waarom geen van deze hobbelige paden uiteindelijk begaanbaar was toen wij onze conclusies trokken. Als verkenners hebben we namelijk uiteindelijk alleen maar zo veel ruimte als de ruimte die u ons collectief heeft willen geven. Uit diezelfde gesprekken volgden wel een paar observaties met betrekking tot de voorwaarden voor een stabiele coalitie die ik graag nog met u zou willen delen. Ten eerste heeft een aantal partijen ons aangegeven dat 23 zetels eigenlijk te krap is. Zij vertelden ons dat het college uiteraard altijd zou moeten streven naar een zo breed mogelijke meerderheid voor voorstellen maar ook dat uit de politieke praktijk gewoon blijkt dat het soms alleen op de stemmen van de coalitiefracties aankomt.

Als er dan iemand ziek is, iemand verhinderd is of iemand een belangenverstrengeling of een belangenconflict heeft, dan loopt een raadsvoorstel al snel het risico om te stranden. Ten tweede werd gezegd: hoe meer partijen in een coalitie, hoe groter het risico voor instabiliteit, zeker als een van die partijen niet nodig is voor een meerderheid. Ten derde vertelden verschillende partijen ons dat een inhoudelijk gedeeld verhaal zorgt voor meer stabiliteit en, ten slotte - het is misschien een open deur of een cliché - dat vertrouwen tussen de coalitiepartners zowel onmisbaar als doorslaggevend kan zijn voor een geslaagde samenwerking. Voorzitter. Ik noemde aan het begin al onze teleurstellende conclusie maar het is ook niet een onverklaarbare conclusie, want de vorige raadsperiode is voor veel leden hier in de raad uitzonderlijk heftig geweest, wat de verhoudingen naar onze waarneming onder spanning heeft gezet. Daarbij hebben de coronamaatregelen van de afgelopen jaren ervoor gezorgd dat er weinig of te weinig kon worden gedaan om die relaties en het wederzijds begrip te versterken, binnen deze raad, binnen de 3

coalitie, tussen de coalitie en de oppositie, tussen de raad en het college maar ook tussen het bestuur en de inwoners. Tegelijkertijd is dat voor mij toch ook wel weer een bron voor optimisme, omdat wij ook enorme potentie hebben gezien voor een krachtig bestuur. Er bestaat veel overeenstemming over de inhoudelijke opgave voor de stad en er is ook een grote gezamenlijke ambitie om te werken aan het herstel van vertrouwen tussen de overheid en de burger door goede participatie en meer aanwezigheid in de stad. Er is ook een breed gedeelde behoefte om de harde tegenstellingen tussen coalitie en oppositie te overstijgen. Daarbij biedt deze start van deze nieuwe periode ook een nieuwe kans om zonder die beperkende coronamaatregelen te investeren in betere verhoudingen, in meer gedeelde waarden als raad en voor een volgende coalitie, in een gedeeld verhaal. Als het samenspel tussen u allen beter wordt, dan ontstaat volgens ons een krachtig bestuur waar onze mooie stad van zou kunnen profiteren. Het is mijn bescheiden mening dat die inspanningsverplichting op u allen rust. Dat begint zo meteen bij het debat dat u onderling zult voeren, waarbij ik hoop dat u zich zult willen afvragen niet wat deze formatie voor u kan betekenen maar vooral ook wat u zelf voor deze formatie kan betekenen. Want de stad kijkt naar u en de stad rekent op u! Dank u wel. De voorzitter.

Dank u wel, verkenner Sneller. Ik geef nu gelegenheid voor het debat. Daartoe geef ik als eerste het woord aan mevrouw Verdonk van Hart voor Den Haag. De beraadslaging wordt geopend. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Namens Hart voor Den Haag wil ik de D66verkenners bedanken voor hun pogingen om een college te vormen. Helaas hebben wij niet met u kunnen spreken omdat er niet aan onze voorwaarde is voldaan. Die voorwaarde was dat onze vragen over een mogelijke integriteitskwestie in Haagse D66-kring beantwoord zouden zijn. Ik kom daar later in het debat op terug. U vond die voorwaarde niet terecht, omdat, zei u, - en ik citeer - 'deze zaak buiten uw macht ligt'. Bent u het met mij eens dat de zaak tegen De Mos en Guernaoui ook buiten onze macht ligt? Een tweede vraag. In uw eindverslag staat: 'Bovendien wijst de verkiezingsuitslag niet richting één logische en stabiele meerderheidscoalitie'. Ik zeg het heel netjes, maar dit is wel klinkklare onzin. Wat feiten en cijfers. Er hebben ruim 184.000 mensen gestemd in Den Haag. 17% op Hart voor Den Haag, 15,3% op D66 en 13,3% op de VVD. Dat is samen 45,6% van de stemmen en dat zijn 24 zetels in de raad. Dat is dus een meerderheidscoalitie. Een logische en een stabiele.

Daarbij komt dat als het CDA, de PvdA of DENK, ieder goed voor ongeveer 6%, zich zou willen aansluiten, het percentage bijna 52 wordt oftewel 27 zetels in de raad. Nou, stabieler kan denk ik niet. Mag ik uw reactie daarop? De voorzitter. Is dit nu uw eerste termijn? Nee? Oké, dan komt het antwoord straks. We gaan nu eerst alle bijdragen in eerste termijn doen en daarna worden de vragen gewoon netjes beantwoord door de heer Sneller. En dan kunt u ook weer nieuwe vragen stellen. Zo hebben we het afgesproken. Gaat u veder, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). We wilden de heer Sneller behoeden voor een hele lange avond, maar we doen het dus op een andere manier, zoals ik nu begrijp. Voorzitter. Wederom een debat over de informatie. Eigenlijk verloren tijd, gezien de zorgen van de mensen in de stad. Zo veel problemen die opgelost moeten worden, zoals het enorme woningtekort, de situatie in Laak en de stijgende energieprijzen. Problemen die we hier moeten bespreken en waar we daadkrachtig mee aan de slag moeten. Maar in plaats daarvan houden wij elkaar bezig. Ik kan u verzekeren: deze houding zal zeker niet helpen om het opkomstpercentage te verhogen. De kiezers in Den Haag begrijpen dit niet en begrijpen ook niet dat wij niet gewoon aan de slag gaan. Zij hebben hun stem uitgebracht.

Bijna de helft van hun stemmen, 45,6%, is gegaan naar drie partijen, te weten Hart voor Den Haas, D66 en de VVD. Nogmaals, de boodschap is dus: jullie hebben 24 zetels, dat is een duidelijke meerderheid, dus ga aan de slag. Zelfs een driepartijencoalitie is mogelijk. De laatste keer was in de periode 2006 tot 2010. Een driepartijencoalitie is over het algemeen de beste

4

waarborg voor een stabiele coalitie. Onze inwoners verwachten dat we snel aan de slag gaan om de problemen in de stad op te lossen. Hart voor Den Haag wil transparant zijn, dus ik wil hier graag uitleggen waarom wij niet om de tafel hebben gezeten bij de informateurs. Wij hebben schriftelijke vragen gesteld over een integriteitskwestie, namelijk de aanbesteding van deelscooters in Den Haag. Wij zijn er door een groot aantal mensen, burgers, op gewezen dat de mogelijkheid aanwezig is dat de D66-wethouder zijn toen nog D66-partijgenoot Van Drimmelen heeft bevoorrecht bij die aanbesteding, tenminste als er een aanbesteding is geweest, want ook dat weten we niet zeker. Als we starten met een nieuw college, moet dit uit de wereld zijn. Een stadsbestuur moet immers boven alle twijfel verheven zijn. Ik neem aan dat de hele raad het hiermee eens is. Deze vragen hebben we op 14 april gesteld aan de burgemeester en ook hebben we gevraagd om deze met voorrang te behandelen. Voorzitter, burgemeester, een aantal vragen aan u. Waarom zijn die vragen nog steeds niet beantwoord? Heeft u zich ingespannen voor een snelle afhandeling? Bent u het met mij eens dat dit uit de wereld moet voordat er een nieuw college aantreedt? Voorzitter.

Zoals u begrijpt, is Hart voor Den Haag nog steeds heel boos op D66 in het algemeen en de heer Van Asten in het bijzonder vanwege het feit dat hij op de stoel van de rechter is gaan zitten en de uitgestoken hand van de heren De Mos en Guernaoui heeft geweigerd. Integendeel, in plaats van die hand te pakken, sloeg hij ons met de bezem in de nek. Hij sloot collectief de hele fractie van Hart voor Den Haag uit. Niet op basis van inhoud maar op basis van een soort arrogante vooringenomenheid. Ik zou hiermee kunnen eindigen in de wetenschap dat heel veel mensen het met mij eens zijn. Echter, gedane zaken nemen geen keer. Het helpt de inwoners van de stad niet verder als wij op deze manier doorgaan. En dat is toch precies de reden dat we allemaal de politiek in zijn gegaan. Dat idealisme delen we hier, ieder vanuit zijn eigen politieke kleur. Daarom kiest Hart voor Den Haag voor een andere koers. Alles wat gezegd moet worden, is gezegd. De opdracht is nu om bruggen te bouwen en om ethisch en verantwoord leiderschap te tonen. Partijen met elkaar verbinden. Dat betekent voor ons dat we met een open blik inhoudelijk de onderhandelingen ingaan, met elkaar onderzoeken wat wel kan, waar wel de mogelijkheden liggen en op welke punten we elkaar wel kunnen vinden om de stad vooruit te helpen. Frustraties en irritaties aan de kant.

Een voorbeeld van een schrijnend probleem in onze stad: 20.000 kinderen gaan zonder ontbijt naar school. Ik vind dat echt zo schandalig voor zo'n rijke stad als wij zijn. Hoewel, een rijke stad zijn we ook niet eens, want we zijn eigenlijk maar in bepaalde wijken heel rijk en in andere wijken gewoon heel arm. En waar zijn wij mee bezig? Wij zijn alleen maar bezig met uitsluiting, machtspolitiek en praatjes voor de bühne. Ik vraag aan mijn collega-raadsleden of zij in het belang van de stad over hun schaduw heen willen stappen. Graag een reactie van alle partijen, maar in ieder geval een reactie van D66 en de VVD. Tot slot. Ik ben in de lokale Haagse politiek gestapt omdat ik dacht dat dit wat gezelliger zou zijn … De voorzitter. Interruptie van de heer Mulder. Anne Mulder (VVD). Mevrouw Verdonk noemt de VVD en ze steekt de hand uit naar D66, althans dat zegt ze. Mijn vraag is wat Hart voor Den Haag de afgelopen vier weken heeft gedaan om D66 te lokken in een coalitie van drie partijen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik begrijp de vraag van de heer Mulder. De laatste vier weken hebben we gewacht op de antwoorden op de vragen, omdat we die gewoon eerst wilden hebben voordat we verder zouden kunnen. Ik heb vandaag nog een poging gedaan om de heer Van Asten te bereiken. Ik heb wel een van zijn collega-fractieleden gesproken, wat een heel prettig gesprek was.

Wij hebben natuurlijk in de weken ervoor, tijdens de informatiepogingen die wij hebben ondernomen, ook vele pogingen gedaan om de heer Van Asten ervan te overtuigen dat het toch eigenlijk niet past in de nieuwe politiek om partijen uit te sluiten alleen op basis van vooronderstellingen. Dus dat hebben we in ieder geval gedaan. Ik herhaal hier ook graag dat we daar graag over door willen praten met D66.

5

Anne Mulder (VVD). Ik heb met grote belangstelling de brief gelezen van de fractie van Hart voor Den Haag aan de heer Van Asten. Het begin ervan vond ik krachtig, in de zin dat gezegd wordt: hoe kun je een hele fractie uitsluiten? Maar daarna had ik de indruk dat die brief niet zozeer uitnodigend was maar vooral bedoeld was om D66 te bashen. Is dat dan de manier om een partij die al aarzelingen bij je eigen partij heeft, te verleiden om zaken met je te doen? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Heel eerlijk gezegd, is het antwoord nee. Daarom doe ik het nu ook op een andere manier, want ik probeer nu bruggen te slaan en een hand uit te steken. Maar dat hebben we natuurlijk ook al eerder gedaan, handen uitgestoken, en daar is door D66 niks mee gedaan. En zoals een oud spreekwoord zegt, moet de liefde moet wel van beide kanten komen. Wij zijn er klaar voor. Dus nu D66 nog. Hilbert Bredemeijer (CDA). Wat u zegt over verbinding en de volgende stap die nodig is, is mij uit het hart gegrepen. Alleen, die stap, die vraag heeft natuurlijk ook vier weken geleden voorgelegen. Heeft mevrouw Verdonk nou de indruk bij het lezen van het verslag van de huidige verkenners, dat het toch misschien verstandig was geweest om wel naar die gesprekken te komen? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Nee, eigenlijk niet.

Het doet me een beetje denken aan: je wordt uitgenodigd voor een feestje maar je weet dat je niet welkom bent. Tja, dan ga je niet, want dat is zonde van je tijd. Hilbert Bredemeijer (CDA). We zijn ons aan het voorbereiden op het besturen van de stad en niet op het vieren van een feestje. Het besturen van de stad moet dan van alle kanten komen, van 45 kanten. Die vraag lag vier weken geleden wel degelijk voor. Mijn vraag gaat niet over de overweging die Hart voor Den Haag vier weken geleden gemaakt heeft om niet te komen, want die begrijp ik inmiddels. Mijn vraag gaat over het volgende. Het verslag nu lezende en de aanknopingspunten die uit dat verslag voortvloeien ziende, vindt u dan niet dat er een kans gemist is om ook van uw kant aanknopingspunten aan te leveren voor het besturen van deze stad? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Wij zijn de eerste partij geweest die haar verantwoordelijkheid heeft genomen en heeft gezegd: wij gaan zorgen dat er informateurs komen. Wij hadden twee informateurs. In ieder geval een van hen, een hoogleraar, stond duidelijk boven de partijen en heeft zijn uiterste best gedaan om partijen tot elkaar te brengen. Wij zaten er toen wel bij. Wij hebben toen meerdere pogingen gedaan om D66 ook aan tafel te krijgen. Dat is niet gelukt. Wij hebben nu deze keus gemaakt.

Ik hoorde net de heer Oudshoorn die zich zorgen maakt over de integriteit van de gemeente in al haar facetten. Wij willen graag antwoord op onze integriteitsvraag. De voorzitter. Mevrouw Verdonk zet haar betoog voort. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik ben in de Haagse lokale politiek gestapt omdat ik dacht dat die gezelliger zou zijn dan de landelijke politiek. Nou, daar ben ik toch wel een beetje van teruggekomen. Ik wil één ding duidelijk zeggen: ik heb geen carrièrewensen meer, voor het geld hoef ik het ook niet doen, ik wil alleen wat betekenen voor de inwoners van deze stad. Voor een aantal van u zullen de eerste twee zaken wel belangrijk zijn. En dat mag en dat is ook logisch, maar waar we elkaar vinden, is in onze betrokkenheid voor deze mooie stad. We kunnen weer aan de slag met een nieuwe informateur. Ja leuk, dat is dan de derde ronde. Uiteindelijk gaat het er echter om dat wij allemaal over onze eigen schaduw heen stappen. Uiteindelijk gaat het om onze eigen houding. Ik zeg: samenwerken en aan de slag.

Ik heb daarvoor een motie die luidt: de raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 mei 2022, ter bespreking van het formatieproces; constaterende dat de verkenners terecht stellen dat de grote verschillen in Den Haag, de lage opkomst en de grote opgaven waar de stad voor staat, het vraagt om bruggen te slaan en over partijpolitieke schaduwen heen te stappen;

6

de raad spreekt uit om het advies van de afzwaaiende verkenners over te nemen die partijen oproept om zich over hun blokkades heen te zetten, zodat de daadwerkelijke onderhandelingen voor de vorming van een meerderheidscoalitie kunnen aanvangen, en gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Verdonk wordt de volgende motie (D.3 HvDH) ingediend:

Motie D.3 HvDH Samen voor de stad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 mei 2022, ter bespreking van het formatieproces. Constaterende, dat: • de verkenners terecht stellen dat de grote verschillen in Den Haag, de lage opkomst en de grote opgaven waar de stad voor staat: het vraagt om bruggen te slaan en over partijpolitieke schaduwen heen te stappen. De raad spreekt uit: • om het advies van de afzwaaiende verkenners over te nemen die partijen oproept om zich over hun blokkades heen te zetten, zodat de daadwerkelijke onderhandelingen voor de vorming van een meerderheidscoalitie kunnen aanvangen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Dan is nu in eerste termijn het woord aan de heer Van Asten namens D66. Robert van Asten (D66). Collega's, verschillende gevoelens zijn er de afgelopen dagen door mij heengegaan. Allereerst is dat natuurlijk een gevoel van teleurstelling. Teleurstelling over het feit dat de verkenners Annelien Bredenoord en Joost Sneller hebben moeten constateren dat er op dit moment nog geen ruimte is voor een gedragen meerderheidscoalitie in Den Haag. Vele uren hebben zij overlegd, gesprekken gevoerd en partijen bevraagd maar nog niet tot leidend tot een resultaat waarmee we de formerende fase in kunnen. Toch is teleurstelling niet de enige emotie.

De afgelopen weken heb ik zelf ook vele zeer waardevolle gesprekken gevoerd met u, collega's, en dat heeft geleid tot veel meer inzichten in elkaars motivatie, achtergronden en ambities. Gesprekken die, naar ik nu merk, te weinig zijn gevoerd de afgelopen jaren. En er was alle reden om die gesprekken wel te voeren. De afgelopen jaren waren allereerst politiek zeer onstuimig, wat fysiek en mentaal op alle raadsleden en bestuurders een forse wissel heeft getrokken. Ten tweede heeft de coronacrisis ook een enorme impact gehad op de manier van samenwerken, debatteren en besturen. Hoe kom je nader tot elkaar als je elkaar niet treft? Je ziet inderdaad veel meer van de huiselijke situaties van collega's, maar je bent er niet zelf om dat kopje koffie te drinken. Deze mix heeft er mijns inziens toe geleid dat de partijen die de afgelopen weken met elkaar en de verkenners hebben gesproken in meer of mindere mate tijd nodig hebben om de gevolgen van de afgelopen periode met elkaar te bespreken. De eerste aanzetten zijn daartoe geweest en heb ik als echt zeer waardevol beschouwd, waarvoor ik mijn gesprekspartners ook wil bedanken. Dit alles ten spijt wachten de problemen in Transvaal en Laak niet op onze kringgesprekken, vraagt de klimaatcrisis nu onze onverdeelde aandacht en zijn er nog steeds elke dag meer mensen op zoek naar een betaalbare woning.

We moeten dus voort en wel zo voortvarend mogelijk. Voortbouwende op de twee verkenningsrondes die we nu achter de rug hebben, moet een volgende stap worden gezet. Wat D66 betreft wordt dan ook een persoon aangezocht die op basis van een ronde gesprekken met alle partijen een voorstel doet over welke partijen nu eens echt over de 7

inhoud zouden moeten spreken. Het CDA dient straks een motie in om tot een dergelijk proces te komen. D66 heeft deze medeondertekend en ik hoop dat meer collega’s zich hierachter kunnen scharen. Tot slot spreek ik nogmaals mijn grote dank uit aan Joost Sneller en Annelien Bredenoord voor het feit dat ze deze taak op zich hebben genomen. Ze hebben er alle tijd in gestoken, maar helaas met een teleurstellende uitkomst. Het is natuurlijk leuker om hier in de raad terug te komen met een voorstel, maar, helaas, dit hoort er soms ook bij, zeg ik dan met enige spijt in mijn hart. Het is nu aan ons allen om echt aan de slag te gaan. De stad wacht op ons. De voorzitter. Ik zie een interruptie van mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Net als misschien meerdere collega's in de raad heb ik behoefte aan een nadere duiding van de blokkades die al door de verkenners zijn genoemd, maar ook van de clusters die zijn verkend. Uit de verslagen komt naar voren dat een optie met zeven partijen over links geen voorkeur heeft van D66. Maar is dat een blokkade, zoals men eerst ook veronderstelde dat DENK een blokkade op die optie had gedaan? Robert van Asten (D66). Zoals u in dit verslag en ook in het vorige verslag heeft kunnen lezen, heeft D66 gesteld dat een coalitie met 23 zetels wat ons betreft te klein is en dat een coalitie met zeven partijen wellicht wat te veel is.

Het gaat dan om een coalitie met zeven partijen én 23 zetels. We hebben overigens op aantallen partijen geen absolute blokkades neergelegd. Lesley Arp (SP). Goed om te weten dat het geen absolute blokkade was in dit geval. Ik vind dat nuttige informatie. Als het probleem 23 zetels is, vraag ik mij wel af waarom de optie van D66, VVD, CDA, PvdD en DENK wel ter sprake is gekomen. Zijn die 23 zetels dan wel oké, maar gaat het met zeven partijen echt te ver? Robert van Asten (D66). Zoals gezegd, is 23 zetels al erg krap. De heer Sneller had zo-even ook een exposé over wat daarachter zit en daar sluit ik mij aan. Waar het gaat om die zeven partijen: dat zijn toch zeven partijen met wie je dan rekening moet houden, laat staan als het een combinatie van beide is. Er wordt natuurlijk ook wel gezegd dat als partijen inhoudelijk meer met elkaar te maken hebben of meer met elkaar delen, er wellicht ook meer muziek in zit. Aan de andere kant: zeven partijen maakt het soms ook wel heel erg lastig. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). In he verslag van de verkenners hebben we kunnen lezen dat D66 een verlenging heeft aangevraagd. Op 1 mei werd gevraagd om nog een weekje te kunnen praten. In het verslag van het gesprek dat de verkenners hebben gevoerd met D66, VVD en GroenLinks staat niet echt wat er die week besproken is.

Wel lezen we dat de partijen met elkaar in gesprek willen blijven, maar dat ze anders aankijken tegen het vervolgproces. Kan de heer Van Asten ons een beetje meenemen in wat er die week gebeurd is? Robert van Asten (D66). We hebben inderdaad dat verzoek gedaan aan de verkenners toen ze eigenlijk al tot de conclusie kwamen, zoals die nu voorligt. Met twee collega's heb ik nog eens overlegd of dit echt al de conclusie was die we op dat moment wilden trekken. Toen bleek dat we nog wel een keer met elkaar om de tafel wilden gaan zitten om te praten over wat er nog mogelijk zou zijn. Dat hebben we ook gedaan. We hebben zeer lang en uitgebreid gesproken zonder de verkenners erbij. Vandaar dat er ook geen letterlijk verslag van is. Het is een erg lang en goed gesprek geweest dat helaas niet tot een andere conclusie leidde dan die welke is opgenomen in het rapport van de verkenners. Robert Barker (PvdD). Ik ben benieuwd naar hetgeen de voorman van D66 zo-even zei, namelijk dat er geen absolute blokkade is. Gegeven dat er overal een blokkade op ligt en deze optie over links dus geen absolute blokkade kent, is mijn vraag of D66 nu wel of niet bereid is om over die optie verder te gaan praten.

8

Robert van Asten (D66). Zoals u in het verslag heeft kunnen lezen, willen wij over alle opties die daarin lagen, nog verder praten. Opties met vier, vijf, zes of zeven partijen liggen wat ons betreft open, maar ik denk dat het wel belangrijk is dat er eerst sprake is van een tussenstap voordat we überhaupt over een cluster met zeven partijen gaan praten. Robert Barker (PvdD). Wat ik er dan apart aan vind, is het volgende. D66 en de D66-verkenner concluderen dat er geen opties zijn. Vervolgens is er een optie die duidelijk kan en dan zegt D66: we willen er nu niet over praten. Waarom zouden we niet juist over deze optie kunnen praten? Over andere opties zijn clustergesprekken gevoerd maar over deze optie niet. Waarom is D66 niet bereid om te zeggen: ik stap over mijn schaduw heen en ik ga in gesprek over deze optie? Robert van Asten (D66). Ik vind woorden als 'over de eigen schaduw heen stappen' wel heel erg sterk op het moment dat er naar aanleiding van alle gesprekken geconcludeerd wordt dat 'zeven' geen optie was. Ik begrijp dat de fractie van DENK daarna heeft gedacht van 'misschien toch wel', maar zoals ik net al heb gezegd heeft de combinatie van zeven partijen en 23 zetels verre onze voorkeur. Ik denk oprecht dat er nog mogelijkheden zijn die dichter bij onze voorkeur liggen, die een bredere basis hebben en die ik graag eerst verder zou willen verkennen.

Ik snap dat het rapport van de verkenners op dit moment is zoals het is. We hebben daar met z'n allen niet meer ruimte voor gegeven, zodat het daarmee een logische conclusie is. Aan de andere kant zie ik echt voldoende aanknopingspunten om op basis van de motie die dadelijk door het CDA zal worden ingediend, een volgende stap te zetten. De voorzitter. Meneer Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Ik snap D66 wel dat ze zegt dat dit niet haar eerste voorkeur heeft, gegeven de bezwaren die zij uit, maar wat ik dan niet zo goed snap is dat D66 zegt dat ze graag nog andere opties verder wil verkennen. Want eigenlijk is de conclusie van de eigen verkenner juist dat er nu niks ligt, dus dat er geen opties zijn om verder te verkennen. Dus hoe is dat met elkaar te rijmen? Waarom gaan we niet gewoon over de enige optie die nog op tafel ligt en waarop geen blokkade rust, het gesprek aan? Robert van Asten (D66). Allereerst moet ik daarbij opmerken dat toen het verslag werd vastgesteld, die optie er juist niet lag. Na de komst van het verslag blijkt de partij die eerder had gezegd die optie niet opportuun te vinden, van standpunt te veranderen, wat zeer legitiem is, maar zo zie ik meerdere mogelijkheden. Het is dus mooi dat dit rapport dit losmaakt, maar het blijkt dat het waarschijnlijk ook nog andere zaken losmaakt.

Dus dat zou ik dan graag willen zien, maar dan wel keurig in de vorm van een gesprek. Nur Icar (DENK). Even voor de duidelijkheid: de opties die op tafel lagen zijn geblokkeerd en dan blijft er een optie over en dat is de optie van de zeven partijen waarvan wij in eerste instantie ook hebben gezegd dat die niet onze voorkeur heeft in verband met stabiliteit et cetera. Maar we zijn nu in een nieuwe realiteit terechtgekomen. Ik snap de afweging van D66 heel goed, want die afweging heb ik ook gemaakt. Alleen, mij gaat het erom dat het belang van de stad nu vooropstaat. Dus als u aangeeft dat deze optie eventueel te bestuderen is als er een tussenstap is gezet, in de zin van een nieuwe verkenner, zouden we die optie wel kunnen bespreken. Als ik het goed begrijp, is dat dus de conclusie van dit interruptiedebatje. Ik vraag mij daarbij nog wel af of er signalen zijn dat andere opties eventueel open te breken zijn, in de zin dat ze wel weer bespreekbaar worden als er een nieuwe verkenner komt. Robert van Asten (D66). Ik heb er vertrouwen in dat er daardoor meer mogelijk wordt. Het rapport van de verkenners gelezen hebbend en kijkend naar waar het op zit, zijn het geen blokkades op partijen of op wat dan ook.

Inhoudelijk zit men redelijk dicht bij elkaar of in ieder geval binnen elkaars bandbreedte; binnen deze raad is sprake van een ruime bandbreedte, maar toch, daar is mee te werken. Wellicht hebben zaken ook wat meer tijd nodig. Dat alles beziend, denk ik dat er veel meer mogelijk is dan we nu denken.

9

Nur Icar (DENK). Kijkend naar de huidige situatie, is er een optie die nu bespreekbaar is. Om dan te zeggen dat er signalen zijn - ik vraag mij dan af welke signalen dat zijn - dat er andere opties open te breken zijn, vind nogal vergezocht. Verder vond ik het heel interessant dat u in het kader van dat uitstel met twee collega's om de tafel bent gaan zitten om te proberen tot elkaar te komen. Als ik u goed hoor, hebben de blokkades niet zozeer betrekking op partijen of inhoud. Dan lijkt mij dat het dan zou kunnen gaan om blokkades op individuen. Wat is er in de afgelopen vier jaar gebeurd om nader tot elkaar te komen wat een impasse als de huidige had kunnen voorkomen? Robert van Asten (D66). Om de geschiedenis van de Haagse raad van de afgelopen vier jaar in een interruptiedebat af te doen, lijkt mij wat optimistisch. Dus daar ga ik niet helemaal op in. U leek te concluderen dat er aanwijzingen zouden zijn dat er blokkades op personen zijn. Daar heb ik zelf absoluut geen aanwijzingen voor. Ik heb echt geen signalen dat dat het geval zou zijn. Dat stemt mij dus hoopvol dat met meer gesprekken er nog meer begrip voor elkaar kan komen, waardoor er uiteindelijk mogelijkheden ontstaan, in tegenstelling tot de huidige situatie waarin die stap nog niet gezet wordt. Ik heb het idee dat er nog wat koudwatervrees is, maar dat is mijn observatie. Fatima Faïd (HSP).

Als ik het goed begrijp, zijn er geen blokkades op de inhoud en op personen. Waar zijn die blokkades dan wel op? Ik begrijp het namelijk niet meer en ik denk dat niemand het eigenlijk nog begrijpt. Waar zitten die blokkades dan precies? Robert van Asten (D66). Ten eerste lijkt mij dat meer een vraag voor de verkenners die het rapport tenslotte hebben opgesteld. Ten tweede zal het een vraag moeten zijn aan iedereen die in het rapport wordt genoemd en die moeite heeft met een bepaalde samensteling. Fatima Faïd (HSP). Dat is een makkelijke uitweg maar ik vraag het natuurlijk aan u. U heeft het voortouw in deze verkenning, in deze tweede ronde genomen. Dus wat is uw analyse van waar die blokkades precies vandaan komen? En aan de rest kan ik dat straks ook wel vragen. De voorzitter. Dat zijn óók respectabele leden van de raad, ook al noemt u ze 'de rest'. Robert van Asten (D66). In al die gesprekken weet je uiteindelijk nooit hoeveel kaarten er liggen. We zijn tenslotte aan het onderhandelen en we zijn politici. Je weet dus nooit hoeveel kaarten er nog tegen de borst worden gehouden en wat er omgaat in het hoofd van de ander en in de tactiek van de ander en in hoeverre het een onderhandelingsspel is of dat het echt heel diep zit. Daar moet je goede gesprekken over voeren en dan kun je het losmaken. Had ik van iedereen de code tot de kern, dan hadden we er uitgekomen.

Helaas heb ik die code niet en dat is misschien maar goed ook. Dus ik kan het u oprecht niet zeggen, anders dan dat mijn gevoel zegt dat er ruimte en tijd nodig is om dat los te maken. Fatima Faïd (HSP). Dat u ruimte voelt, zal vast wel, maar u beantwoordt de vraag helemaal niet, want ik wil gewoon uw analyse horen. Waar komen volgens u die blokkades vandaan? De rest van de raad, allemaal respectabele leden, collega's, vraag ik het straks wel even, maar ik wil het nu van u weten. Wat is úw analyse? Robert van Asten (D66). Ik heb zojuist geprobeerd duidelijk te maken dat ik daar echt geen antwoord op kan geven. Op het moment dat ik hier mijn zielenroerselen op tafel ga gooien over wat ik denk of vind van de ander, dan hebben we denk ik een heel vermakelijk kwartiertje maar zijn we een paar stappen weg van een mogelijke oplossing. Laten we dat elkaar dus niet aandoen. Ik denk oprecht dat iedereen hier met een goede intentie voor de stad zit. Dus laten we dat proces keurig ingaan. Iedereen is de baas over zijn eigen gedachten en zijn eigen woorden en zet ook hopelijk de goede stappen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Als ik u zo hoor praten dan denk ik: oké, we gaan starten en we hebben zo een coalitie gevormd. U zegt namelijk dat er geen blokkades op partijen zijn.

Betekent dat dan ook dat de blokkade op Hart voor Den Haag weg is? Gaan we dan nu in het belang van de stad in de volgende ronde open met elkaar om tafel om te kijken waar we elkaar op inhoud kunnen vinden?

10

Robert van Asten (D66). Dan denk ik dat ik een teleurstellende mededeling heb voor mevrouw Verdonk. Nogmaals, sinds 2019 is er wat ons betreft nog steeds niets veranderd. We hebben eerder een uitgebreid debat gehad over wat de reden is waarom D66 niet in een coalitie zal stappen die geleid wordt door Groep de Mos, excuus, Hart voor Den Haag. Als andere partijen die stap nu wel zetten, dan zal D66 daar de conclusie van dragen en in de oppositiebanken plaatsnemen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). We hebben het steeds over het belang van de stad, wat ik u ook hoor zeggen. Het gaat om het over je eigen schaduw heen stappen. Ik heb er in mijn bijdrage van zoeven ook een vraag over gesteld. Ik heb daarbij ook D66 en de VVD genoemd als partijen van wie ik daar antwoord op zou willen hebben. Ik begrijp nu dus uit uw woorden dat u nog steeds niet om de tafel wil gaan met de hele fractie van Hart voor Den Haag. U weet van de actie van de heer De Mos en de heer Guernaoui, maar de leden van de rest van de fractie zijn wat u betreft geen waardige kandidaten om een coalitie te gaan vormen? Robert van Asten (D66). Nee, nu legt mevrouw Verdonk mij woorden in de mond die ik zeker zelf niet zal gebruiken.

Ik heb ook altijd uitgesproken dat wij met de fractie van Hart voor Den Haag zouden kunnen samenwerken in de raad als raadsleden indien er voorstellen komen, maar dat we dat niet zullen doen in een coalitie. Ik ben er meermaals uitgebreid op ingegaan waarom D66 die stap zet en dat blijft zo. Lesley Arp (SP). De heer Van Asten geeft aan dat hij de hoop en het gevoel heeft dat misschien een dezer dagen een blokkade wordt opgeheven maar dan wil ik toch even een kritische vraag stellen. Want was het niet de verantwoordelijkheid van de verkenners om er tijdens deze verkenning voor te zorgen dat blokkades werden opgeheven? We hebben de afgelopen dagen het voorbeeld van DENK gezien. Dan zie je dat er inderdaad een blokkade vervalt. Nou, dat ging volgens mij vrij soepel. Het is toch D66 die verantwoordelijk was voor deze verkenningsronde? Waarom is het niet gelukt om een aantal van die blokkades van tafel te krijgen? Robert van Asten (D66). Wist ik maar waar het precies aan lag waarom die moeilijkheden er zaten bij die partijen, dan had ik er graag alles voor gedaan om het op te lossen. Ik heb mijn uiterste best gedaan, maar tegelijkertijd zie ik dat alle collega's met wie ik gesproken heb, ook van goede wil zijn. Maar op de een of ander manier heeft dat nog niet geleid tot een volgende stap.

Juist omdat ik die goede wil bij iedereen heb gezien, ben ik ervan overtuigd dat deze verkenning, de vorige verkenning en alle gesprekken die gevoerd zijn, uiteindelijk zullen bijdragen aan een stevige basis, een goed fundament voor een volgend stadsbestuur, waarbij we echt de geschiedenis van de afgelopen vier jaar achter ons kunnen laten. Lesley Arp (SP). Tegelijkertijd wil D66 vanavond dat we met de raad nu een nieuw hoofdstuk starten van de verkenning. Natuurlijk, we moeten gewoon verder en we moeten zorgen dat er een college komt. Snapt D66 dat praten over hoop en een gevoel voor mij een beetje te mager is? Ik wil dan toch uit die verslagen hebben kunnen lezen waar dat gevoel op gebaseerd is. En dat mis ik toch heel erg in die verslagen momenteel. Ik wil er daarbij toch ook op wijzen dat de verkenning in dezen een verantwoordelijkheid is voor de partij van de heer Van Asten. Robert van Asten (D66). Ja, absoluut. De verkenners zijn aangesteld om uiteindelijk, na al die gesprekken, feitelijk op te schrijven wat partijen ze aangeven. De hoop en het vertrouwen die ik heb, haal ik op uit de gesprekken die ik informeel en formeel met partijen heb gevoerd. Ik merk dat het er in zit. Ik snap dat u zich afvraagt waarop dat dan is gebaseerd. Nou, dat is echt gebaseerd op de gesprekken die ik heb gevoerd.

Misschien ben ik een positief mens, maar ik zie dat alle mensen met wie ik gesprekken heb echt zoiets hebben van: we hebben een belang van de stad, we worden dagelijks aangeschreven en gebeld door bewoners van deze stad voor wie het echt niet zo langer kan gaan. Dat gevoel is er en ik voel dus ook dat die coalitie echt mogelijk is. Lesley Arp (SP). Dit zit mij toch niet helemaal lekker. Ik hoop namelijk dat de heer Van Asten zich realiseert dat er ook partijen zijn die niet aan tafel hebben gezeten en die dat prettige gevoel dus niet 11

kunnen delen. Ik zou dan dus ook graag willen dat in een verslag ook aannemelijk wordt gemaakt waar dat gevoel op gebaseerd is. Deelt u mijn kritische reflectie op de verkiezingsronde? Robert van Asten (D66). Nee, die deel ik niet. Mijn woorden van hoop en optimisme zijn mijn woorden. Die spreek ik uit namens D66 als een van de partijen van deze raad die gesproken hebben met de verkenners. En ja, we hebben het initiatief genomen om twee verkenners aan te stellen om deze raad verder te helpen. Nogmaals, zeer veel dank voor het werk dat ze gedaan hebben, maar zij kunnen niets anders opschrijven dan wat zij daar ter plekke te horen krijgen. Door middel van hun gesprekken hebben ze natuurlijk geprobeerd om zaken los te krijgen en blokkades weg te halen, maar op het moment dat partijen ter plekke aan tafel zeggen dat die niet weg zijn, dan kunnen ze niet opschrijven dat er verder hoop is of zo. Ik hoop dat ze dat van binnen wel voelen maar het is natuurlijk wel zo dat ze moeten opschrijven wat wij ze hebben aangegeven. We zijn er zelf verantwoordelijk voor. De voorzitter. De heer Barker heeft iets heel nieuws, want hij is natuurlijk al drie keer geweest. Robert Barker (PvdD). Ja, voorzitter. Ik wil eigenlijk doorpakken op wat mevrouw Arp zegt. Hoop en optimisme, dat klinkt natuurlijk goed.

De afgelopen twee maanden zouden we in die hoop en dat optimisme kunnen leven, maar wanneer is dan het moment dat die hoop ijdele hoop blijkt te zijn? Ik snap namelijk niet waar de hoop van de heer Van Asten vandaan komt, gegeven het rapport dat eigenlijk best vernietigend is. Misschien kan de heer Van Asten ons toch iets meer meenemen in waar die hoop vandaan komt. Robert van Asten (D66). Het wordt lastig om nieuwe woorden te zoeken om hetzelfde te zeggen, zeg ik ook met respect voor de vragensteller. Ik snap dat het moeilijk te vatten is, maar in alle gesprekken die ik met partijen heb gevoerd, soms ook wel heel lange gesprekken, heb ik toch aanknopingspunten gezien. Te weinig om uiteindelijk bij de verkenners aan te geven dat we een volgende fase in kunnen, maar voldoende om mij die hoop te geven. U heeft ook veel gesprekken gevoerd. Iedereen heeft gesprekken gevoerd. Er zijn allemaal crossverbandjes geweest en misschien nog nooit zo veel als in de afgelopen vier jaar. Mijn hoop is dat u daar ook optimisme en hoop uit kunt putten. De voorzitter. Dan geef ik het woord aan de heer Mulder van de VVD voor zijn bijdrage in eerste termijn. Anne Mulder (VVD). Voorzitter. Graag zou ik namens de VVD de verkenners hartelijk willen danken voor de tijd en energie die ze in hun opdracht hebben gestoken. Hartelijk dank daarvoor! Het was geen makkelijke opdracht, om het mild te zeggen.

Het resultaat - en daar kunnen de verkenners denk ik niets aan doen - is wel teleurstellend. Het is weer niet gelukt om een mogelijke coalitie te vinden. En het is al gezegd: er zijn genoeg problemen in de stad die rechtvaardigen dat wij snel een college hebben. De inzet van de VVD is de afgelopen acht weken geweest om een stabiele en evenwichtige coalitie te vinden. Dat hebben we ook gezegd: een coalitie met zo min mogelijk partijen waarbij we op voorhand geen enkele partij uitsluiten. Tegelijkertijd moet een coalitie altijd zoeken naar meer steun dan die coalitie zelf. Dat is de opdracht aan elke nieuwe coalitie. En de vraag is nu: hoe verder? Er circuleert een motie van het CDA om te zoeken naar een onafhankelijke persoon die het proces weer vlot kan trekken. Wij zullen die motie steunen en hopelijk gaat het vanaf dat moment over de inhoud. Robert Barker (PvdD). Ik hoorde net het verhaal van D66 over hoop en optimisme en over het wegwerken van die blokkades. Ik zag in het verslag dat u best wel wat blokkades had opgeworpen. Kan ik de hoop hebben dat u die de komende periode zal doen neerdalen? Anne Mulder (VVD). De VVD zet zich in om een stabiel stadsbestuur te krijgen. Dat hebben we ook in de eerste ronde gedaan. We hebben heel veel gedaan om te pogen de coalitie van drie partijen vlot te trekken.

We hebben andere partijen gevraagd: zijn er nou voorwaarden te bedenken om blokkades op te heffen? In het verslag kunt u ook zien dat we een aantal coalities, ook zelfs met uw partij, hebben

12

voorgedragen om verder te verkennen. Ik geloof dat u toen zei: dat wil ik niet. Dus wij doen ons best om een stabiel en betrouwbaar bestuur te krijgen en ik denk dat dit een opdracht is voor ons allemaal. Robert Barker (PvdD). De vraag was eigenlijk of er een kans is dat de VVD haar blokkades opheft, gegeven het feit dat we een volgende stap gaan zetten en kijkend naar de kansrijkheid van een volgende stap om weer precies dezelfde analyse te maken. Dus is er hoop dat de VVD haar blokkades opheft? Anne Mulder (VVD): Ik heb het al gezegd: op ons allemaal rust de plicht om ervoor te zorgen dat we een stabiel en evenwichtig bestuur krijgen. De VVD zal daar een bijdrage aan proberen te leveren. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik hoor u zeggen dat u voor een coalitie bent met zo min mogelijk partijen. Nou, daarin vinden we elkaar. U heeft net ook gehoord van de blokkade van de heer Van Asten richting Hart voor Den Haag. Heeft u in de afgelopen periode met de heer Van Asten gesproken dat het toch een heel goed idee zou om met drie partijen, te weten Hart voor Den Haag, de VVD en D66, een driepartijencoalitie te vormen? Anne Mulder (VVD). Zeker. U ziet ook in het verslag, ook van deze verkenners, dat onze voorkeur een driepartijencoalitie is. Dat heb ik ook de afgelopen weken tegen de heer Van Asten gezegd.

Maar ik zeg ook tegen u, mevrouw Verdonk, dat als je wil dat een partij met je in een coalitie gaat zitten, je ook zelf iets zal moeten doen. Ik heb net al gezegd dat ik de brief van uw fractie op zich krachtig vond, maar ik heb de afgelopen weken vooral gezien het bashen van D66. Ik vraag mij dan ook af of dat nou de goede manier is om een partij te verleiden, een partij die al aarzelingen heeft, om zaken met u te gaan doen. U weet dat wij als VVD ons best hebben gedaan om die blokkades weg te halen en wij hebben ook waardering voor het feit dat twee mensen van uw fractie geen wethouder willen worden maar wij vragen ons af of dit nou de manier is om zaken met D66 te gaan doen. Denkt u zelf van wel? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Twee van onze fractieleden hebben een belofte gedaan aan D66, hebben de hand uitgestoken dat zij afzien van het wethouderschap, de mooiste baan die je hier in de stad kunt hebben. Dat offer hebben zij gebracht. Kijkend naar de lijn die Hart voor Den Haag steeds heeft gehad, sluiten wij niemand uit. Ik heb net ook weer de hand uitgestoken. En het enige wat er terugkomt, is een blokkade van de heer Van Asten. Hij biedt geen enkele ruimte om met elkaar om de tafel te gaan zitten.

Dan kunt u dus wel steeds naar mij blijven kijken, maar misschien moet dan de blik naar de heer Van Asten een beetje strenger worden, moet daar eens actie op worden ondernomen en moet in die richting de druk eens opgevoerd worden. Het spijt me, meneer Mulder, maar ik vind dit wel een beetje makkelijk. Anne Mulder (VVD). Het is helemaal niet makkelijk. De VVD is nu acht weken bezig met deze formatie. In de eerste ronde hebben we alles op alles gezet om te proberen die driepartijencoalitie te realiseren. Ik heb ook het emotionele betoog van uw fractievoorzitter gehoord en dat begrijp ik ook. Er is enorm veel gebeurd. We hebben via een brief aan de verkenners ook gevraagd aan D66: welke voorwaarden zijn nou nodig om die blokkade te doorbreken? Dat is helaas niet gelukt. Kijkend naar de afgelopen vier weken, constateer ik … Laat ik het zo zeggen: als dit een toenaderingspoging was van uw partij, vond ik dat een hele bijzondere om D66 te verleiden om met u zaken te doen. Of vindt u zelf dat het heel vriendelijk, opbouwend en constructief was? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ten eerste sluiten wij niemand uit en ten tweede hebben we een integriteitskwestie aan de orde gesteld, wat de reden was waarom we niet aan tafel zijn gaan zitten bij de verkenners. Wij hebben onze uiterste best gedaan in de eerste periode. U merkt nu wat wij doen van onze kant.

Dat gaat dan misschien niet op de manier zoals u dat zou wensen, maar we doen het wel. Net heb ik ook weer de hand uitgestoken. Net heb ik ook gezegd: laten wet met elkaar om de tafel gaan en stop met die blokkades want het gaat om het belang van de stad. Wij zitten er klaar voor, dus kom maar! Morgen al kunnen we koffiedrinken met elkaar. Maar er gebeurt niets en het enige waar u mee komt, is verwijten in onze richting. Ik zou het professioneel vinden als u ook eens een verwijt zou uiten richting de heer Van Asten, in de zin dat u tegen hem zegt: meneer Van Asten, misschien moet u 13

ook eens gaan praten. Zou dat ook niet een idee zijn? Want wat u nu doet, lijkt toch wel een beetje op Hart voor Den Haag bashen. Anne Mulder (VVD). Nou ben ik de partij die probeert een verbinding te maken en dan zegt u dit. Als u dit verbinding maken noemt, ben ik heel benieuwd wat bij u ruzie maken is. De voorzitter. Nee, mevrouw Verdonk, u heeft drie interrupties gehad, want anders gaat, bij wijze van spreken, meneer Barker het ook doen. Mevrouw Klokkenburg. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Wat is voor de VVD 'een stabiele en evenwichtige coalitie'? Ik heb de heer Mulder die term meerdere malen horen gebruiken, maar kan hij ons eens meenemen in zijn definitie daarvan? Anne Mulder (VVD). Een stabiele coalitie is een coalitie die wordt gedragen door de partijen die er in zitten. Wij vinden dat dit dan zo min mogelijk partijen moeten zijn. Waarom? Als je zo min mogelijk partijen hebt, heb je zo veel mogelijk eigenaarschap. Het risico van meer partijen is dat dit eigenaarschap verwatert. Je loopt dan het risico dat die coalitie van niemand is en dat partijen zich dan ten koste van die coalitie gaan profileren. Evenwichtig betekent voor ons dat het een afspiegeling is van de uitslag. Als ik die uitslag grof duid, dan is de eerste coalitie die wij hebben voorgesteld die met drie partijen. Die blijkt helaas niet te lukken.

Dan is de andere die we hebben voorgesteld een coalitie met D66, GroenLinks, CDA en VVD. Die zit in het midden, een centrumcoalitie, en doet recht aan de uitslag waarbij je een rechtse partij hebt en op links een aantal partijen. Dan zit die coalitie eigenlijk in het midden. Dat noemen wij een stabiele en evenwichtige coalitie. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). De coalitie die de heer Mulder nu noemt kent een krappe meerderheid en daarvan concluderen de verkenners dat die eigenlijk in aanleg instabiel is. Hoe kijkt de heer Mulder daartegenaan? Anne Mulder (VVD). Wij vinden dat die stabiliteit niet zozeer zit in die 23 zetels maar in de samenstelling van die coalitie. Wat elke coalitie moet doen, is altijd zoeken naar een grotere meerderheid dan die van je eigen coalitie. Een voorbeeld is de structuurvisie CID. Nou ben ik toevallig zelf de wethouder waaronder dit valt maar zo bedoel ik het niet. Nadat die visie eerst was teruggetrokken, heeft twee derde van de raad voor die visie gestemd. Ik vind dat de manier hoe je zou moeten besturen als coalitie, namelijk proberen veel draagvlak te krijgen zodat het gedragen de stad in gaat en ook meerjarig standhoudt. Als er dan een nieuwe coalitie is, is dat dan die stabiele koers van de stad. Ik denk dat je een stad op die manier moet besturen. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Klokkenburg. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP).

Zou het voor de heer Mulder dan ook een optie zijn om aan de slag te gaan met een minderheidscoalitie met een raadsbreed akkoord? Anne Mulder (VVD). Dat zijn twee vragen in een. Wij denken dat een minderheidscoalitie niet stabiel is. Dus dat zouden we niet snel doen. Dan een raadsbreed akkoord. Als ik dat zo zie, dan doe je dat in een raad die niet erg gepolariseerd is. Mevrouw Klokkenburg, is de raad gepolariseerd of niet? Ik denk dat het antwoord op deze vraag is: deze raad is gepolariseerd zodat een raadsbreed akkoord, waar elke fractie dus mee moet instemmen, heel, heel moeilijk is, zo niet zeer onwaarschijnlijk, zo niet onmogelijk. De voorzitter. Dank u wel, meneer Mulder, voor uw bijdrage namens de VVD. Dan geef ik het woord aan mevrouw Vavier namens GroenLinks. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Allereerst dank aan de verkenners Annelien Bredenoord en Joost Sneller en het ondersteuningsteam voor hun toewijding en geduld in deze tweede verkenningsronde. Ook veel dank aan alle collega's voor de vele plezierige en open gesprekken die we 14

de afgelopen periode hebben gevoerd, in allerlei clusters en samenstellingen; het waren er echt heel veel. Maar al die mooie gesprekken ten spijt, twee maanden na de gemeenteraadsverkiezingen is er helaas nog steeds geen zicht op een gedragen meerderheidscoalitie, de opdracht waarmee de verkenners aan de slag moesten. Ik ben daar net als mijn voorgangers erg teleurgesteld over. We staan voor hele grote opgaven in de stad: de klimaatcrisis, de wooncrisis, de enorme kansenongelijkheid in de stad en de toenemende bestaansonzekerheid. Voor een eerlijke, menselijke en duurzame oplossing van deze problemen is inderdaad een stabiel stadsbestuur nodig dat oog heeft voor de dagelijkse realiteit van al onze inwoners en dat van aanpakken weet. De stad heeft er recht op. De verkenners hebben dat meer dan terecht geconstateerd. We kunnen niet uitleggen aan de stad dat de politiek er maar niet in slaagt om tot een vruchtbare samenwerking te komen. Wat duidelijk in de gesprekken naar voren is gekomen, is dat we als gemeenteraad moeten investeren in de onderlinge verhoudingen. De afgelopen raadsperiode is turbulent geweest en dat is zacht gezegd. En dat merken we nog steeds in de samenwerking. GroenLinks Den Haag wil bouwen aan een daadkrachtig stadsbestuur op basis van vertrouwen en gemeenschappelijke waarden. En niet alleen binnen de coalitie maar ook tussen oppositie- en coalitiefracties.

GroenLinks werkt hier graag constructief aan mee. Hoewel het nog niet gelukt is om tot een gedragen meerderheidscoalitie te komen, biedt het rapport van de verkenners wel degelijk aanknopingspunten voor een vervolg. Allereerst is er brede overeenstemming over de grote thema's voor de stad. Daarnaast zie ik een aantal meerderheidscoalities met potentie, ondanks de blokkades. Doorgaan met de huidige coalitie met vijf partijen, een links-middencoalitie van zes partijen en een linkse coalitie van zeven partijen. Een logische vervolgstap is nu om op basis van de inhoud te kijken waar de meeste overeenstemming en een basis voor samenwerking en vertrouwen te vinden is voor het aanpakken van de problemen in de stad. Die vervolgstap kan heel goed vorm krijgen met een nieuwe adviseur. GroenLinks heeft daarom het voorstel dat het CDA zo dadelijk zal indienen, meeondertekend. Fatima Faïd (HSP). GroenLinks heeft eigenlijk zelf ook een blokkade opgeworpen, want ze houdt vast aan de Partij van de Arbeid. Is het een optie voor GroenLinks om de Partij van de Arbeid in te ruilen voor de Partij voor de Dieren? Want dan is het ook heel snel rond. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Wij hebben één blokkade opgeworpen en dat is voor een coalitie van 23 zetels met VVD, D66, GroenLinks en CDA. Dat hebben we gedaan omdat we die te rechts vinden.

Wij willen heel graag met zo veel mogelijk linkse partijen samenwerken en daarom houden wij ook vast aan de Partij van de Arbeid. Fatima Faïd (HSP). Maar dat zou dus ook kunnen betekenen dat u toch afscheid neemt van de Partij van de Arbeid - ja, sorry, jongens - en dat de Partij voor de Dieren daarvoor in de plaats komt? Want de Partij voor de Dieren komt natuurlijk in alle linkse varianten voor. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Wij willen vooral een coalitie met meer dan 23 zetels. In een coalitie met meer zetels, dus met een grote meerderheid heb je sowieso veel meer partijen beschikbaar. Als je al nadenkt over een coalitie van 23 zetels, zou ik willen beginnen met die zevenpartijencoalitie. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Vavier, voor uw bijdrage namens GroenLinks. Dan is nu het woord aan de heer Barker van de Partij voor de Dieren. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Het woord dat mij bij dit alles te binnen schiet, is 'gênant'. We zijn bijna twee maanden verder en er is nog niet inhoudelijk gesproken over de problemen die in onze stad spelen. Hoe gaan we de klimaatcrisis en de woningcrisis aanpakken en hoe gaan we Den Haag vergroenen? Dit zijn allemaal vragen waar het eigenlijk niet over is gegaan. Waar is het dan wel over gegaan? Wethoudersposten, blokkades en het aantal partijen.

We hebben vooral gezien dat naar een getalsmatige meerderheid is gekeken en juist niet naar de inhoud. Wat dat betreft lijkt het formatieproces een beetje op een B-versie van die in de Kamer. Het enige wat we nog missen is een informateur Tjeenk Willink, want dan zouden we het hele rijtje compleet hebben van deze Bfilmversie.

15

Wat de Partij voor de Dieren betreft zou het dus wat meer over de inhoud mogen gaan. In plaats van weer opnieuw te beginnen en over blokkades te spreken, zouden we met een groep partijen willen praten over de problemen in de stad om die aan te pakken. In andere gemeentes werkt dit ook goed en zorgt dit voor meer draagvlak. Vanuit de gesprekken kan je verder werken aan het vormen van een stadsbestuur. Rond de verkenning hebben we daarnaast ook kritiek geuit over de transparantie. Ik hoop dat de nieuwe verkenners of adviseurs of hoe ze ook mogen heten, explicieter gedurende het proces ook aan kunnen geven welke gesprekken worden gevoerd. Nu ging het soms onnodig qua speculatie over clusters en kwam de transparantie helemaal pas aan het eind, maar als die er tijdens het proces is, zou dat nog mooier zijn. Landelijk, de versie waar we natuurlijk naar kijken, is dat wat beter geregeld. Bovendien vinden we dat één optie beter bekeken had kunnen worden en dat zouden we graag alsnog zien. Op de meest progressieve optie, een voorkeur ook van veel partijen, lijkt namelijk geen blokkade meer te liggen. Op alle andere varianten constateer ik dat die blokkade er nog wel is. Vandaar een motie om de aan te stellen informateurs of adviseurs of hoe je die mensen ook wilt noemen, hier beter naar te laten kijken.