RIS312251 Notulen van de raad van 14 april 2022

Er zijn ook een aantal mensen onder ons die daar persoonlijk echt onder lijden. Natuurlijk, als de VVD met een motie komt om het OM op te roepen om vaart te maken, dan steunen we die van harte. De motie van Hart voor Den Haag kunnen wij helaas niet steunen als die inderdaad ingediend wordt door meneer De Mos. Voor de Stadspartij is het belangrijk dat we nu echt de komende periode fundamentele keuzes gaan maken in de stad. Dat is niet heel verrassend. We hebben te maken met de klimaatcrisis. We hebben te maken met de wooncrisis. We hebben een diepe tweedeling in de stad. We zien dat ook aan de opkomst. Wij maken ons daar heel veel zorgen over. Het feit dat er in bepaalde wijken zo rond de 20% maar is gaan stemmen, geeft voor ons wel aan dat er echt een heel grote kloof zit tussen de verschillende wijken in de stad, maar ook tussen bewoners en de politiek. Wij zijn blij dat er een 16

onderzoek gaat starten daarnaar. We hopen dat dat ook een beetje een diepgravend onderzoek is dat breed ingezet gaat worden. Daar willen wij natuurlijk heel graag over meedenken. Maar voor de Stadspartij zal dat altijd betekenen dat we 'over links gaan'. Dat is ook geen verrassing. Dat staat ook in ons gespreksverslag. Wij denken dat dat dé coalitie zou kunnen zijn die die fundamentele keuzes in de stad gaat maken. Tegen Hart van Den Haag en de rest van de raad zou ik willen zeggen: hup, naar de volgende ronde, want de stad heeft gewoon echt een fatsoenlijk bestuur nodig. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Om te beginnen wil ik graag de heren Boogaard en Oplaat bedanken voor het werk dat zij geleverd hebben. De belangrijkste conclusies van hun verkenning, namelijk dat er onvoldoende basis is om verder te onderhandelen over een coalitie met de grootste partij, zal voor veel mensen die de lokale politiek volgen, niet als een verrassing komen. Al tijdens de verkiezingscampagne werd de vraag over wel of niet meebesturen met Hart voor Den Haag haast opgeklopt tot groot thema. Potentiële kiezers kregen gesponsorde berichten met de vraag: kiest u voor progressief of populistisch? Hierdoor was de meest logische coalitie in het licht van de verkiezingsuitslag, een coalitie met de drie grootste partijen, al op voorhand gedoemd te mislukken.

Want onlangs het feit dat sommige partijen kapitalen hebben stukgeslagen voor hun campagnes, kwamen er geen grote aardverschuivingen in de Haagse raad. De winnaars ontkurkten op 17 maart de champagneflessen en sneden taart aan, maar zijn er eigenlijk wel winnaars als de lokale democratie een feestje is waarbij minder dan de helft van de kiezers komt opdagen? Wat valt er dan eigenlijk te vieren? Het is een vraag die wij onszelf moeten blijven stellen. De SP is de informateurs in het bijzonder dankbaar voor de vele gespreksverslagen die openbaar zijn gemaakt. Strikt gezien werkt het zo dat iedere coalitie die op een meerderheid kan rekenen, democratisch is, maar dat maakt het natuurlijk niet heel normaal dat de grootste partij niet mee zou besturen. Het minste dat partijen zouden moeten doen, is duidelijk maken waarom ze wel of niet met Hart voor Den Haag willen meebesturen. We zijn onze inwoners verschuldigd om duidelijk te maken waar wij als partijen staan en niet met meel in de mond te praten. Dat is ook de reden dat wij op de dag van ons gesprek met de informateur een statement hierover hebben uitgebracht. De SP heeft in het gesprek met de informateurs duidelijk gemaakt hoe zij haar eigen rol ziet in een mogelijk college. De SP ziet de weg naar een nieuwe coalitie niet als een vorm van koehandel.

Natuurlijk is onderhandelen een kwestie van geven en nemen, maar op onze kernwaarden van menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit kun je geen prijskaartje plakken. Daarom voelen wij er niets voor om aan te schuiven bij een rechts college. Daarbij doet het er voor ons ook niet toe of Hart voor Den Haag of pak 'm beet de VVD de grootste zou zijn in zo'n rechts college. Met slechts één zetel is er maar één mogelijke coalitie waar wij onze idealen in zouden kunnen verwezenlijken. Dat is een zo links mogelijke coalitie die de kwetsbaren in onze stad niet tegen elkaar uitspeelt of als potentiële bezuinigingspost ziet, maar werkt aan herstel van de solidariteit. Nu de kosten van het dagelijks leven voor veel inwoners de pan uit zullen rijzen en sociale voorzieningen onder druk staan, is dit harder nodig dan ooit. Ten slotte wil ik benadrukken dat besturen voor de SP een middel is en geen doel. Ook in de raad, door samen te werken met bewoners en door actie te voeren, kun je de macht controleren en besluiten beïnvloeden. Die rol zullen wij als SP blijven vervullen, welk college er ook komt. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik zou ook graag de informateurs willen bedanken voor het mooie verslag. Ik heb het met veel plezier gelezen. Inderdaad, sommige dingen voelen wel als een stukje herkenning. Daar heb ik zelf ook een bijdrage aan geleverd.

Over het punt van de lage opkomst: ik begin er steeds meer in te geloven dat juist die lage opkomst een doel begint te worden van het partijestablishment, om er maar voor te zorgen dat mensen niet gaan stemmen. Want wie gaan er wel stemmen? Dat zijn de leden, dat zijn de stakeholders, dat zijn de mensen met subsidiebelangen, dat zijn de vriendjes van de media, dat zijn, u weet wel, alles en iedereen behalve de mensen in de volkswijken. De gewone mensen, die wel voor alles kunnen betalen, maar niks bepalen. Ze zeggen allemaal dat ze zich heel veel zorgen maken om de lage opkomst. Maar ja, dan komen ze met allemaal zelfbedachte redenen daarvoor. Dat zijn nooit de redenen die ik hoor. Ik hoor altijd: nul vertrouwen in de politiek, het maakt toch niet meer uit. Dat zijn de redenen die ik hoor. Die excuusjes of smoesjes die ze verzinnen, ja, het zal allemaal wel. In die zin - dat is echt mijn

17

stellige overtuiging sinds de laatste verkiezingen - komt die lage opkomst ze heel goed uit, want zij spinnen daar dus garen bij. En u weet dat de regentenkliek over lijken gaat om de eigen baantjes veilig te stellen. Dat is natuurlijk ook het hele punt met meneer De Mos. Kijk, inhoudelijk gezien komen ze er wel uit. Dat zou ook mijn grootste kritiekpunt zijn op de heer De Mos. Het vorige collegeakkoord was ook echt een gedrocht van een akkoord. Maar hij liet zien dat hij bereid is tot het doen van compromissen, of compromieën. De voorzitter. Dat is geen Nederlands, maar dat geeft niet. Robert van Asten (D66). Ik hoor de heer Kruis aan. Ik vraag me af of hij wellicht ook een reflectie kan geven op het feit dat hij alles wat in het stadhuis gebeurt en andere partijen als boevenbende aan het bestempelen is, wellicht ook het vertrouwen dat de Hagenaar heeft in de politiek in zijn geheel ondermijnt, en dat hij daar dus nu actief een bijdrage in heeft. Sebastian Kruis (PVV). Ik vind het niet leuk dat de heer Van Asten dat zegt. Ik ben een soort alwetende verteller. Ik zie het gebeuren en ik vertel dat dan hier, maar het is niet zo dat ik daar zelf een rol in speel, integendeel.

Maar het is toch zo dat heel veel mensen niet snappen dat als bijvoorbeeld een kabinet opstapt wegens de toeslagenaffaire, een jaar later, met heel veel leugens en bedrog in de tussentijd, datzelfde kabinet weer aantreedt? Mensen snappen niet dat het referendum wordt afgeschaft. Dat snappen mensen niet. Dat zijn allemaal van die punten, elke keer weer opnieuw. Ook als een referendum wel wordt gehouden, wordt de uitslag niet gerespecteerd. Elke keer opnieuw worden mensen die nog de moeite namen naar een stemhokje te gaan, teleurgesteld in hoe het partijkartel omging met de stem van het volk. Uiteindelijk, omdat het partijkartel zo doodziek werd van de stem van het volk, is het dus, in mijn optiek, een doel geworden om die stem van het volk gewoon lekker thuis te laten blijven en dan vervolgens gewoon champagne te ontkurken als je acht zetels haalt met een opkomst van 43%. Daarom zei ik dus net ook in mijn interruptie op de heer Van Asten: welke legitimiteit heeft straks een nieuw college nog als de grootste partij daar geen onderdeel van uitmaakt? In mijn optiek nul komma nul. Een van de opties die ook al werd genoemd door een aantal van mijn collega's zojuist, is een zo links en progressief mogelijk college. Maar dan is het wel opvallend dat al die linkse partijen dan ook de islamofascisten van DENK noemen als een van de mogelijke coalitiepartners.

Kunt u zich voorstellen dat linkse en progressieve partijen gaan samenwerken met een partij die gestoeld is op de islam? De islam is allesbehalve progressief. De islam is vrouwenhaat, de islam is antisemitisme, de islam is hele stadsdelen die veranderen in een stukje Den Haag waar je als Nederlander niks meer te zoeken hebt. Dat is dus wat links voor ogen heeft met 'zo progressief mogelijk'. Daar snap ik dus helemaal niks van. Ik zei net iets over wat heel veel mensen op straat niet snappen, maar hier snap ik dan dus helemaal niks van. Robert Barker (PvdD). Wat een onzin van de PVV weer. Maar ik had een andere vraag. De woordvoerder van de PVV gaf als 'alwetende verteller' een beschouwing van de verkiezingen. Hoe beschouwt hij zelf zijn verkiezingsuitslag en dat hij duizenden en duizenden stemmen heeft verloren? Sebastian Kruis (PVV). Duizenden en duizenden stemmen? U bedoelt, neem ik aan, de verkiezingsuitslag van vier jaar geleden. Toen verloren we duizenden en duizenden stemmen, maar deze keer viel het relatief gezien wel mee, hoor. (Hilariteit) Robert Barker (PvdD). Ja, vorige keer heeft hij het nog slechter gedaan inderdaad, maar de heer Kruis heeft 4.000 stemmen verloren deze keer. Maar inderdaad, vorige keer was het veel meer. Sebastian Kruis (PVV). Ja, dus precies dat: vorige keer was het veel meer.

Als je al een keertje een heel erge teleurstelling hebt meegemaakt, dan valt de teleurstelling die daarop volgt vaak wel mee. Zo duid ik dat dus zelf. Maar ik duid dus ook het gegeven dat wij al jarenlang worden uitgesloten door al 18

die establishmentpartijen. Mijn eerlijke observatie inmiddels - daar kan ik hier best eerlijk en transparant over zijn; het is misschien niet heel gebruikelijk voor een politicus om eerlijk en transparant te zijn, maar laat ik het gewoon eens doen - is dat het uiteindelijk voor onze effectiviteit niet heel veel uitmaakt of wij drie zetels hebben of acht, want uiteindelijk mogen wij toch niet meedoen. Elke keer sluiten al die partijen die altijd de mond vol hebben van verbinden, dingen met elkaar en samen doen, onze kiezersgroep uit. Dat zijn gewoon Hagenaars en Hagenezen die vinden dat Den Haag Den Haag moet blijven. Het is blijkbaar ongewenst in deze raadzaal dat die mensen ook een stem hebben. Nur Icar (DENK). Excuus dat ik wat later binnen kwam gelopen, voorzitter. Ik was even aan het nadenken over de woorden van de heer Kruis. In eerste instantie dacht ik: ik negeer het gewoon, want het is allemaal gebakken lucht. Daarna dacht ik: hé, dit moet niet de norm worden, want dat is het al jaren. Daarom heb ik toch besloten om kort te reageren. Meneer Kruis, als het verdienmodel van de PVV met name discriminatie of anti-islamretoriek is geweest de afgelopen jaren, en u merkt nu dus dat dit weinig impact heeft, aangezien het maar 4.000 stemmen heeft opgeleverd, wat is dan het verdienmodel voor de komende vier jaar? De voorzitter. Hou het maar kort. Sebastian Kruis (PVV).

Een heel warrige interruptie; ik denk dat de heer Icar ook zelf niet helemaal precies wist waar hij naartoe wilde. Maar laat ik een voorbeeld noemen. Tijdens de afgelopen campagne, op zaterdag 12 maart, kwam onze partijleider, de heer Wilders, naar de Haagse Markt toe om campagne te voeren voor de gemeenteraadsverkiezingen. De partijleider van DENK, de heer Azarkan - ik zal nu even alle persoonlijke kwalificaties achterwege laten omwille van de sfeer - vond het nodig om binnen tien minuten drie keer te verplaatsen om binnen het looppad van de heer Wilders te komen en de 50 man ME die hij nodig had om hier naar de Haagse Markt te gaan. Vervolgens creëerde hij daar een rel over in de media en zei hij dat zijn campagnerecht werd ingeperkt. Hij begon een hele hetze tegen het Haagse politiekorps. Dus zo'n partij, die dus een conflict uitlokt met onze Haagse politieagenten, gaat mij nu hier een beetje de maat nemen op dingen? Dat is niet hoe we het de komende vier jaar gaan doen, meneer Icar, want dan wordt het voor u heel vervelend. Nur Icar (DENK). Ik kom kort terug op de vraag waarop ik geen antwoord op heb gekregen. Moet ik de vraag herhalen of wilt u een poging doen om die te beantwoorden? Sebastian Kruis (PVV). Ik heb dit sculptuur gemaakt van de interruptie, van de chocoladebrij aan woorden die u net gebruikte in de eerste interruptie.

Daar heb ik dit antwoord op geformuleerd. Dat doet, denk ik, het meeste recht aan de woorden die de heer Icar gebruikte. De voorzitter. Laatste keer, meneer Icar. Nur Icar (DENK). Dat was een helder antwoord. Dank u wel, meneer Kruis. De voorzitter. Meneer Kruis zet zijn betoog voort. Sebastian Kruis (PVV). Je moet ook soms reflecteren. Ik zou dus zelf zeggen dat mijn eerste reactie beter was dan de tweede. Dat is wel waar. De voorzitter. De heer Kruis zet zijn betoog voort. Sebastian Kruis (PVV). Daar was ik al mee bezig. Soms is repliek ook onderdeel van mijn betoog. Maar ik heb me dus verbaasd dat links en progressief Den Haag denkt dat je met islamofascisten kunt samenwerken in een links en progressief college. Ik denk dat ze van een koude kermis thuiskomen. Ik zei het ook al op Twitter. Ga een keertje in Iran navragen, zou ik mijn linkse collega's willen oproepen, hoe het beviel om samen te werken met islamisten. Ze hingen als eersten. Ik zal niet zeggen

19

dat DENK dat nu per direct gaat doen, maar je moet niet denken dat je een linkse, progressieve agenda kan uitrollen in Den Haag met een partij als die, die daar zit. Ik wens de heer De Mos heel veel sterkte. Ik heb ook met veel plezier en enthousiasme zijn motie ondertekend, want ik vind het heel belangrijk dat we een einde maken aan dit hele circus. Ik heb ook zelf als geen ander ervaren toen, bij het showproces, aangestuurd door D66-officieren, tegen de heer Wilders, hoe het hele partijkartel in beweging kan komen om een politicus kalt te stellen. Ik ben echt overtuigd van de onschuld van de heer De Mos, totdat echt het tegendeel is bewezen. Ze zijn tot alles in staat. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Allereerst hartelijk dank aan de heren Boogaard en Oplaat voor hun inspanning en het opgeleverde eindverslag, inclusief alle gespreksverslagen. Mijn fractie heeft het gesprek ook ervaren als prettig en open, waarin niet alleen de krappe verkenningsopdracht werd besproken, maar ook de inhoudelijke uitdagingen voor de stad ter tafel kwamen. Het is inmiddels meer dan vier weken geleden dat ons land, onze stad naar de stembus toog. Althans, een deel van onze stad, want slechts 43% van de kiesgerechtigden kwam opdagen. En dat geeft nog een vertekend beeld. In Laak ging slechts 22% van de mensen stemmen en in Benoordenhout meer dan drie keer zo veel, 67%.

Het is een uiting van de kloof in onze stad, die we steeds groter zien worden. De informateurs schrijven dat de partijen zorgen hebben over die steeds groter wordende kloof. Een traag formatieproces helpt zeker niet die kloof te dichten, noch het moddergooien tussen partijen. Het is dan ook, wat de ChristenUnie/SGP betreft, zaak om snel tot een stabiel en betrouwbaar college te komen dat de uitdagingen van de stad kan oppakken. Want de stad wacht niet op ons. Terwijl wij hier aan het navelstaren zijn, kunnen duizenden Hagenaars hun energierekening niet betalen, vinden starters nog steeds moeilijk een woning en gaan er nog steeds kinderen zonder ontbijt naar school. De uitdagingen worden almaar groter. Wat de ChristenUnie/SGP betreft maken we daarom vaart met het bouwen aan een nieuw stadsbestuur. Een integer, betrouwbaar en dienstbaar stadsbestuur dat werkt maakt van herstel van vertrouwen, de kloof tussen zand en veen kleiner maakt en recht doet aan mensen in de knel. De voorzitter. Ten slotte geef ik het woord aan de heer Van Meijeren van Forum voor Democratie. Het is zijn maidenspeech. Gideon van Meijeren (Forum voor Democratie). Dank u wel, voorzitter. Van harte gefeliciteerd met het mooie nieuws dat u vandaag opa bent geworden. Ook dank aan de informateurs voor hun werkzaamheden. Voorzitter.

Ik ben ongelofelijk trots dat ik hier vandaag in de gemeenteraad namens Forum voor Democratie het woord mag voeren. Zoals u weet, ben ik al actief als volksvertegenwoordiger op andere bestuursniveaus, maar hier in de gemeente is dat naar mijn mening het meest eervol, op het bestuursniveau dat het dichtst bij de bevolking staat. Normaal gesproken ben ik niet zo'n groot fan van het gebruik om tijdens een maidenspeech een persoonlijke noot toe te voegen, maar ik heb besloten om vandaag toch een paar woorden te wijden aan de vraag waarom ik een aantal jaar geleden besloten heb om mij aan te sluiten bij Forum voor Democratie en de politiek in te gaan. Al is het maar omdat het een heel mooi bruggetje is naar het onderwerp dat we vandaag bespreken: het mislukken van de informatiepoging of, misschien meer in het algemeen, het falen van de democratie. Mijn belangrijkste drijfveer om de politiek in te gaan was een aantal jaren geleden namelijk om van Nederland op alle bestuursniveaus weer een functionerende democratie te maken. Velen hoor ik denken: hè, maar is Nederland dan geen democratie? We hebben toch een parlement, gemeenteraden en provinciale staten en verkiezingen? Dat is wat ik noem een schijndemocratie. Het lijkt op een democratie, maar als je verder gaat kijken, zie je dat je daar heel kritisch op kunt zijn.

Tijdens mijn rechtenstudie werd ik gefascineerd door de vraag: wat is eigenlijk een democratie en functioneert onze democratie wel? Is Nederland überhaupt nog wel een democratie te noemen? Ligt de macht over wat er allemaal gebeurt in Nederland eigenlijk wel bij de Nederlandse bevolking? Of als je het doortrekt naar de gemeenteraad: ligt de macht over Den Haag eigenlijk wel bij de inwoners van Den Haag? Is Nederland wel een democratie in de realiteit, feitelijk, dus niet alleen op papier,

20

maar ook echt als je het materieel, inhoudelijk gaat beoordelen? Helaas moet ik deze vraag ontkennend beantwoorden. Of je nu in de Tweede Kamer staat, in de Provinciale Staten of in de gemeenteraad, de onderwerpen kunnen weliswaar verschillen, maar de smerige trucjes, de kartelspelletjes en de antidemocratische praktijken zijn overal hetzelfde. Al moet ik zeggen dat wat er hier in Den Haag allemaal gebeurt, wel echt heel erg vies is. Het uitsluiten, het lekken, het stigmatiseren, het demoniseren, het framen; in de minder dan twee weken tijd dat ik nu raadslid ben, heb ik het allemaal voorbij zien komen. Het heeft geleid tot het mislukken van de informatiepoging die we vandaag bespreken. Om die hele antidemocratische gang van zaken goed te kunnen duiden, moeten we iets verder terug in de tijd. De reden voor het mislukken van de informatiepoging, zoals die hier wordt voorgesteld, lijkt namelijk al te beginnen op het moment, een aantal jaar geleden, dat twee wethouders werden verdacht van een aantal strafbare feiten en daarop noodgedwongen hun ontslag aanboden, omdat een aantal partijen direct zeiden dat ze niet meer verder wilden samenwerken met Hart voor Den Haag.

Ik ga me vanzelfsprekend helemaal niet uitlaten over de inhoud van de zaak, al is het maar omdat daar helemaal niets over bekend is, maar ik kan wel constateren dat ik nog niet het begin van bewijs heb gezien dat de desbetreffende heren zich daadwerkelijk schuldig hebben gemaakt aan strafbare feiten, dat het een aantal partijen in deze gemeenteraad wel ongelofelijk goed is uitgekomen, dat de belangen die hierbij betrokken zijn van een niet te onderschatten omvang zijn en dat het absurd is, maar werkelijk absurd, dat het zo lang duurt voordat er ook maar enige duidelijkheid over komt. Het raakt direct het recht op een eerlijk proces. Het is onmogelijk om een eerlijk proces te hebben als dat niet binnen een redelijke termijn plaatsvindt. Het wordt gebruikt door partijen als reden om Hart voor Den Haag uit te kunnen sluiten; een zeer gezochte drogreden. Het is zo gezocht. Men zoekt een reden om partijen uit te kunnen sluiten. We zagen zojuist dat de fractievoorzitter van D66 zich in de meest onmogelijke bochten aan het wringen was om zijn antidemocratische besluit te kunnen verdedigen. Het zijn natuurlijke personen, twee natuurlijke personen die verdacht worden van strafbare feiten, geen rechtspersonen. Bovendien hebben die twee natuurlijke personen duidelijk aangegeven niet betrokken te hoeven zijn bij een volgend college.

En toch wordt hier heel gemakkelijk gezegd: voor ons is dat reden om even 30.000 kiezers aan de kant te zetten, we gaan niet samenwerken met deze partij. We zien die uitsluitingspraktijken overal. Ik sluit me ook aan bij de woorden van de fractievoorzitter van de PVV, die aangaf dat het erop lijkt dat men willens en wetens, doelbewust partijen uitsluit om kiezers te ontmoedigen om nog naar de stembus te gaan. Want dat is het gevolg. Het vertrouwen in de politiek is totaal weg. Hoeveel mensen ben ik niet tegengekomen op straat die hebben gezegd: ik ga niet meer stemmen, het heeft allemaal toch helemaal geen zin; ik kan wel stemmen, maar er gebeurt nooit iets mee; ik ben er helemaal klaar mee, ik ga niet meer. Dat is waar dit allemaal toe heeft geleid. Om doelbewust kiezers ertoe te bewegen om geen gebruik te maken van hun meest fundamentele democratische recht, hun kiesrecht, is zó schofterig, het is met geen pen te beschrijven. Waar zijn we nu eigenlijk naar aan het kijken? Volgens mij is het een formatiecircus waarvan de uitslag op voorhand al vaststaat.

Ik verwacht dat de coalitiepartijen allang met elkaar besloten hebben 'we gaan gewoon met elkaar door, we voeren even een toneelstukje op, zodat het lijkt alsof we heel hard met elkaar aan het onderhandelen zijn', maar de uitkomst zal naar mijn verwachting zijn dat de coalitie gewoon doorgaat, Hart voor Den Haag uitgesloten is om drogredenen en een fundamenteel uitgangspunt van onze rechtsstaat, onschuldig totdat het tegendeel bewezen is, zomaar even klakkeloos aan de kant gegooid is. Forum voor Democratie heeft ook heel concrete oplossingen om van Den Haag weer een veel democratischer gemeente te maken dan het nu is. Daar ga ik mijn laatste minuutje spreektijd voor gebruiken bij het volgende onderwerp. De voorzitter. Dank u wel, meneer Van Meijeren. Daarmee komt een eind aan de eerste termijn van de gemeenteraad. Ik stel voor drie minuten te schorsen. Dan beginnen we met de reactie van de informateurs. De vergadering wordt van 18.36 uur tot 18.43 uur geschorst. 21

De heer Oplaat. Meneer de burgemeester. Geachte raadsleden. Allen dank voor de warme woorden over de prettige gesprekken. Ja, inderdaad, het waren bijzonder prettige gesprekken. Aan een aantal heb ik ook heel leuke persoonlijke herinneringen mogen overhouden. Het is exact twee weken geleden dat we hier stonden op verzoek van Hart voor Den Haag. Het verzoek aan Geerten Boogaard en mij was om als informateur een opdracht aan te nemen. Dat was het onderzoeken of er een mogelijkheid is om een college te vormen met Hart voor Den Haag. We hebben gesproken over respect, verdraagzaamheid en verantwoordelijkheid die u met zijn allen heeft naar uw stad en naar de mensen die er wonen. We hebben u erop gewezen dat de mensen in de stad andere zorgen hebben dan u hier heeft. Mensen maken zich grote zorgen of ze hun rekeningen nog kunnen betalen. Er is veel armoede. Gas en voedsel is bijna niet meer te betalen. Daarom heb ik gezegd: er hoort respect en verantwoordelijkheid bij dat u een gemeentebestuur vormt dat oog heeft voor alle mensen in deze stad. Daar lag ook meteen het pijnlijke op tafel, het probleem, de kloof die u ook allen bij ons aan tafel heeft genoemd, tussen het stadhuis, bijgenaamd het IJspaleis, heb ik hier geleerd, en de mensen in de stad. Dat leidt tot een lage opkomst en desinteresse van de kiezer.

Toen we die opdracht hadden aangenomen, werd ons meteen gevraagd of het geen onmogelijke opdracht is. Nee, het is geen onmogelijke opdracht. 'Nee' is ook een antwoord. We hebben de opdracht in ieder geval uitgevoerd. We zijn uitgegaan van het feit 'waar een wil is, is een weg'. We hebben verschillende wegen ook bewandeld, zoals collega Boogaard ook in zijn eerste termijn heeft aangegeven, maar we vonden geen wil om die weg met elkaar te bewandelen. Dat is op zich bijzonder jammer. Echt bijzonder jammer, want ik ben een volledig buitenstaander - dat heb ik u ook een paar keer aangegeven; ik woon bijna 200 kilometer verderop - en ik zie als buitenstaander wat er gebeurt. Dat heb ik u allen aan tafel ook mogen zeggen. Misschien ben ik wat vaderlijk en ga ik over mijn rol heen, maar ik vond het enorm zuur hoe mensen naar elkaar zijn. Daar zitten die mensen in de wijken niet op te wachten. Die denken: ja, het zal wel, je denkt toch niet dat ik me daar nog voor leen? Dat is enorm jammer. Dan constateer ik ook dat er warme woorden worden gesproken over het proces, dat het zo lang duurt. Dat vindt u allemaal, heb ik gehoord. U staat daarbij naast de personen die het treft in dezen.

Dan vind ik het bijzonder jammer dat waar deze personen aan de informateurs aangeven dat ze bereid zijn om afspraken te maken, mocht er een uitspraak komen - links- of rechtsom, dat weten we niet - om niet het college in gevaar te brengen en niet de raad in diskrediet te brengen, ik een onwil proefde, waardoor dat helaas niet is gebeurd in dezen. We hebben een brief mogen ontvangen van de VVD, die een poging deed om dit los te trekken, omdat zij de verantwoordelijkheid wilde nemen om te spreken met Hart voor Den Haag om te komen tot een oplossing in dezen. Daarna was het de bedoeling dat we met D66 ook aan tafel zouden willen in een tweede ronde om te kijken of het mogelijk was om de blokkade weg te nemen door het aanbod dat er lag van Hart voor Den Haag. Daar vonden we een nee en kregen we nul op ons rekest. Dat was bijzonder jammer. Dat was bijzonder jammer, want ook u, de meesten van u geven toch aan dat u vond dat eigenlijk de drie grootste partijen met elkaar een college zouden moeten vormen in deze stad. Maar ja, je kunt niemand aan tafel dwingen. Op dat moment kan een informateur slechts verzwelgen in zijn eigen tranen. Dus helaas is dat niet gelukt. Dat vinden wij, ook als informateurs, bijzonder jammer, en ik denk ook veel inwoners van de stad Den Haag.

Dan ga je denken: wat zou erachter zitten, waarom wil men dit niet? Zou er een andere agenda zijn? Gaandeweg kom je er dan achter dat wij er niet veel meer aan kunnen doen, maar dat de keuze valt op een andere variant die de voorkeur heeft. In dit geval dus een links-progressieve voorkeur, zoals de heer Van Asten dat ook heeft aangegeven in het verslag, zo hebben we met zijn allen kunnen lezen. Ik denk dat er een kleine correctie moet plaatsvinden op de euforie van sommigen in deze zaal. Uit de verslagen, zo die er liggen, kunt u nog geen meerderheid opmaken dat links-progressief zal gaan slagen. Dat zullen we moeten afwachten. Bepaalde partijen hebben zich daar namelijk nog niet over uitgesproken; in ieder geval niet bij ons aan de informatietafel. Dat gezegd hebbende, wil ik nog een paar vragen beantwoorden die zijn gesteld. Heeft D66 aangegeven afspraken te willen maken met de drie grote partijen? Die vraag is gesteld door de heer De Mos van Hart voor Den Haag. Het antwoord is ja, maar pas na de uitspraak van het Openbaar Ministerie waren ze bereid om daar eventueel over te praten. Of het wat geworden was, dat weten we niet, maar pas ná de uitspraak van het Openbaar Ministerie.

22

Heeft D66 belemmerend gewerkt, zodat er geen college komt? Het antwoord is ja en nee. Aan de ene kant zou je denken ja, want ze wilden niet een tweede gesprek met ons. Maar nee, ze hebben een andere voorkeursvariant waarvan zij vinden dat die eerst onderzocht zal moeten worden. Dat hebben de heer Van Asten en mevrouw Van Doorn bij ons aan tafel ook aangegeven. Dan ligt er de vraag of er inhoudelijk onoverkomelijke bezwaren zijn voor deze drie partijen op basis van de onderwerpen. Op basis van de topics die zijn aangereikt - dat waren er maar twee of drie, kunt u lezen in de verslagen - is het antwoord: nee, dat is niet onoverkomelijk. Die kans zou er moeten inzitten, maar we zijn natuurlijk niet verder gekomen dan deze drie topics. Dat kunt u ook lezen in de verslagen. Op basis daarvan zou een coalitie, een college met de drie grootste partijen absoluut mogelijk moeten zijn. Maar we kennen het probleem, de reden waarom dit in dit geval niet is gelukt. Zijn er handreikingen gedaan door partijen voor het herstel van vertrouwen? Ja. Heel veel mensen hadden daar ideeën over. U vindt daar ook wat over terug in de verslagen. Daar - meneer de burgemeester, ik kijk ook even naar u - zie ik een discrepantie tussen wat daar gezegd wordt en wat er nog geen dag later op Twitter weer geroepen wordt en bij een programma van Spuigasten.

Daar gaat het over personen en over het proces, en niet over de inhoud waar die mensen in die wijken met zijn allen op zitten te wachten, over de toekomst. Daar zie ik wel een groot verschil. Dus dan zou ik zeggen: boter bij de vis - dat zeg ik ook tegen de Partij voor de Dieren - zou wel goed zijn misschien. Dan moet je daar ook naar handelen. Dat heeft te maken met respect naar elkaar, verdraagzaamheid, en vertrouwen in elkaar. U heeft een vraag gesteld over de zelfreflectie van politieke partijen en of andere partijen daarover begonnen zijn. Ja, alleen maar op hoofdlijnen, en ja, de VVD heeft in de brief daar expliciet ook met u over gesproken. Ik proefde daar een wederzijds vertrouwen om er gezamenlijk uit te komen, om te kijken of die blokkade later dan ook weg kan worden genomen bij andere partijen. Dat hebben wij wel als bijzonder prettig ervaren van de VVD. Maar goed, de conclusie is dus een andere. Een aantal partijen, onder andere de derde partij in de onderhandeling, D66, heeft de voorkeur voor een links-progressieve coalitie. Het past mij niet om daar iets van te vinden, maar gevoelsmatig denk ik dat u niet de kloof gaat dichten met de burger door 30% van de kiezers buitenspel te zetten. Hier ligt een grote uitdaging. De kiezer mag niet geofferd worden op het altaar van zelfingenomenheid.

Ik wens u veel succes, heel veel succes in de toekomst, minder zuur naar de stad, maar vooral het zoet. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, meneer Oplaat. Daar laten de informateurs het bij. Ik constateer dat alleen de heer Mulder behoefte heeft aan een tweede termijn. Anne Mulder (VVD). Voorzitter. Zoals aangekondigd, heb ik een motie. 'De gemeenteraad van Den Haag, in vergadering bijeen op 14 april ter bespreking van agendapunt Beraadslaging inzake bevindingen informateurs; overwegende dat het strafrechtelijk onderzoek van het OM naar twee collega-raadsleden inmiddels al tweeënhalf jaar duurt en nog langer lijkt te gaan duren; van mening dat de aanhoudende onduidelijkheid over deze zaak de Haagse politiek en de lokale democratie schaadt; spreekt zijn teleurstelling en frustratie uit over de duur van het onderzoek en roept de voorzitter van de raad op dit over te brengen aan het OM.' Deze motie is mede-ingediend door de heer Van Asten van D66, mevrouw Vavier van GroenLinks, de heer Partiman van CDA Den Haag, de heer Balster van de Partij van de Arbeid, de heer Barker van de Partij voor de Dieren, mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP, de heer Mahmood van DENK, mevrouw Arp van de SP, mevrouw Faïd van de Haagse Stadspartij en de heer Kruis van de PVV. De voorzitter.

Door de heer Mulder, daartoe gesteund door de heer Van Asten, mevrouw Vavier, de heer Partiman, de heer Balster, de heer Barker, mevrouw Klokkenburg, de heer Mahmood, mevrouw Arp, mevrouw Faïd en de heer Kruis, wordt de volgende motie (F.6 VVD) ingediend:

23

Motie F.6 VVD Snelle rechtsgang belangrijk voor Den Haag De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 14 april ter bespreking van agendapunt Beraadslaging inzake bevindingen informateurs. Overwegende, dat: • het strafrechtelijk onderzoek van het OM naar twee collega-raadsleden inmiddels al 2,5 jaar duurt en nog langer lijkt te gaan duren. Van mening, dat: • de aanhoudende onduidelijkheid over deze zaak de Haagse politiek en de lokale democratie schaadt. Spreekt zijn teleurstelling en frustratie uit over de duur van het onderzoek en roept de voorzitter van de raad op dit over te brengen aan het OM. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik constateer dat de informateurs niets meer willen zeggen. De heer Van der Helm wil nog iets zeggen namens het presidium. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter. De meeste moties zijn aan de raad gericht. Er is er eentje aan het presidium gericht. Die gaat over een duidelijk en gedragen formatieproces en is van de Partij voor de Dieren. Daar staan we positief in. Verkiezingsuitslag, formatieproces, dat kan altijd best ingewikkeld zijn; we moeten dus even kijken hoe we dat precies kunnen doen. U noemt een duidingsdebat als voorbeeld. Volgens mij moeten we daar gewoon als presidium bij stilstaan in een van de volgende vergaderingen. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag).

Ik vroeg me even af of de heer Van der Helm ook namens mij sprak. Ik zit ook in het presidium, maar ik heb hier helemaal geen overleg over gehad, met niemand. Chris van der Helm (VVD). Volgens mij is het verzoek dat het presidium daarover gaat spreken met elkaar. Die wens ligt er vanuit de raad. Het is oordeel raad, maar volgens mij is het best positief om daarbij stil te staan met elkaar. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Dan moet de heer Van der Helm er geen positief advies op geven, maar zeggen: het is aan de raad. Als hij namens het presidium zegt 'we staan er positief in', vind ik het wel prettig als ik erover mee kan praten, als ik in het presidium zit. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter, ik hoorde geen vraag. Sebastian Kruis (PVV). Dit is dus precies wat ik twee weken geleden bedoelde toen ik begon over de heer Van der Helm en zijn linkerhand, de heer Groenewold. Het presidium is nu zo'n verschrikkelijk eilandje geworden. Hoe komt u erbij om ergens over te adviseren waar u helemaal geen advies over kan uitbrengen? Je kunt wel denken dat je het recht hebt om dat te doen, maar je hebt die positie helemaal niet. Dus waarom gaat u positief over iets adviseren, als u daar op dit moment helemaal geen bevoegdheid toe heeft? Chris van der Helm (VVD). Het is gebruikelijk dat het presidium een kort advies geeft, als een motie aan hem is gericht.

Dat is de afgelopen vier jaar steeds gebeurd en dat gebeurt ook nu. Als zo'n vraag er ligt - volgens mij had een aantal partijen al aangegeven het te willen steunen -- is het gebruikelijk 24

om daar de komende tijd in ieder geval een keer in het presidium bij stil te staan met de kanttekening die ik net maakte dat dat bij een formatieproces ingewikkeld kan zijn per uitslag. We moeten daar gewoon bij stilstaan. Er is in ieder geval iets genoemd zoals een duidingsdebat, zodat we het daarover kunnen hebben. Sebastian Kruis (PVV). Ook de heer Sluijs zit in het presidium. Die moet er dan toch ook over mee kunnen praten? Die moet dan toch ook door u worden geconsulteerd: wat is zo meteen de reactie die we gaan geven? Waar komt dit vandaan? Chris van der Helm (VVD). Er ligt een vraag aan het presidium of we dat willen bespreken. Als er vragen aan het presidium worden gesteld middels een motie, is het een goed gebruik om die met elkaar te bespreken. In die zin kunnen we daar positief over zijn. Het staat er geloof ik bij: positief en oordeel raad. De voorzitter. De laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ik stel vast dat er niets in het presidium is besproken. Ik vind het heel raar dat iemand wel denkt namens het presidium te spreken, maar dat feitelijk niet doet als een deel van het presidium zegt hier helemaal niet over geconsulteerd te zijn. Dit is heel vreemd, maar het toont precies de regentenmentaliteit aan van de VVD aan de overkant. De voorzitter. Meneer Sluijs, de laatste keer. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Ik heb grote moeite met wat hier gebeurt.

Er zou een tijdelijk presidium komen. Er is toen een uitvraag gedaan om daar leden en een voorzitter voor aan te dragen. Dat hebben wij keurig gedaan, maar het wordt niet gedaan. Een dag voordat dat bekend wordt, doet de heer Van der Helm een belrondje: zou het niet pragmatischer zijn als we het presidium dat er nu zit lekker zo houden? Nou, dat hebben we gezien. De heer Van der Helm zit daar nog steeds. Hij overlegt niet met de rest van het presidium terwijl het een tijdelijk presidium is en hij een tijdelijke voorzitter is en op een stoel zit waar hij eigenlijk niet op hoort te zitten. Iets meer bescheidenheid zou hem sieren. Ik zou zeggen: overleg de volgende keer ook met de andere presidiumleden, dan kunnen we daar op een gedragen manier met elkaar mee naar buiten treden. En het toegeven van fouten, dat zou ook weleens een keertje kunnen. De voorzitter. Waarvan akte. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Het is een tijd geleden dat we de apparatuur hebben gebruikt, dus we moeten een proefstemming houden. Er vindt een geslaagde proefstemming plaats. In stemming komt motie F.1 HvDH. De voorzitter. Ik neem aan dat u zich van stemming onthoudt, meneer De Mos. Maar goed, ik heb het gemeld. Het gaat wel om uw persoonlijk belang. Ik heb het gezegd. Indienen mag, maar stemmen eigenlijk niet. Het is zoals het is. Ik heb het gezegd. De voorzitter.

De motie wordt verworpen met 11 tegen 31 stemmen. In stemming komt motie F.2 HvDH. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 10 tegen 32 stemmen.

25

In stemming komt motie F.3 HvDH. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 12 tegen 30 stemmen. In stemming komt motie F.4 HvDH. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 9 tegen 33 stemmen. In stemming komt motie F.5 PvdD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met 31 tegen 11 stemmen. In stemming komt motie F.6 VVD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met algemene stemmen. We gaan naar het volgende agendapunt onder veel dankzegging aan de heren informateurs. Veel dank, al het goede en blijf de lokale democratie in al uw rollen dienen.

Aan de orde is: G.

Beraadslaging inzake voorgestelde opdracht nieuwe verkenner.

De beraadslaging wordt geopend. Robert van Asten (D66). Voorzitter. Gisteren hebben we een brede opdracht voor nieuwe verkenners opgesteld. Deze brede opdracht willen we graag hier met u bespreken. Zo kunnen we de volgende stap nemen in de formatie van een stadsbestuur dat oog heeft voor alle bewoners van de stad. Om de volgende fase van de formatie in goede banen te leiden, hebben wij twee verkenners, die we graag aan u voorstellen. Deze verkenners zijn Annelien Bredenoord en Joost Sneller. Annelien Bredenoord is rector magnificus van de Erasmus Universiteit en fractievoorzitter van D66 in de Eerste Kamer. Joost Sneller is Tweede Kamerlid namens D66 en was raadslid in deze gemeenteraad. Als hoogleraar en rector magnificus weet Annelien hoe ze neutraal en boven de partijen kan staan en als oud-raadslid kent Joost de stad en de raad als zijn broekzak. Samen vormen ze een sterk, ervaren en veelzijdig team dat dit lastige proces in goede banen kan leiden. Het is van belang dat deze nieuwe verkenners meer doen dan alleen zetels tellen. De verkenners moeten ook als doel hebben om te zorgen voor een gezonde samenwerking tussen de raad, het college en de stad. Dat is van fundamenteel belang voor een betrouwbaar, verantwoord en daadkrachtig stadsbestuur. We hebben u gister allen de opdracht toegezonden die wij voor ogen hadden.

Ik ga hem voor de duidelijkheid hier toch nog even kort voordragen. De opdracht zoals wij die voorstaan, is de volgende. Verken alle mogelijkheden om tot een gedragen meerderheidscoalitie te komen. Bespreek daartoe met alle partijen vertegenwoordigd in de Haagse gemeenteraad de volgende vraagstukken. Wilt u toetreden tot een meerderheidscoalitie en zo ja, met welke partijen? Wat zijn de grootste uitdagingen waar Den Haag voor komt te staan? Welke acties in grote lijnen moeten in de komende periode en op langere termijn worden genomen om deze uitdagingen het hoofd te bieden? Hoe moeten we de gemeente financieel gezond maken en houden en tegelijkertijd de door u genoemde uitdagingen aanpakken? Hoe zouden college, gemeenteraad en de stad moeten samenwerken? Hoe ziet uw partij de huidige staat van vertrouwen van de inwoners in de gemeente en hoe kunnen college en raad aan dit vertrouwen werken? Dat is de opdracht zoals wij die voorstaan, breed geformuleerd, wat hoort bij een verkenningsronde. Dat is deze ronde in onze ogen en daar willen we liefst zo snel mogelijk mee beginnen om zo snel mogelijk deze gesprekken te kunnen voeren en weer in deze raad verslag te kunnen doen. In de tweede termijn dien ik daarvoor graag een motie in, zodat het een gedragen opdracht wordt. Maar die motie wil ik graag afmaken op het moment dat u daarop heeft kunnen reflecteren. 26

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik was wel benieuwd. Het is een brede opdracht, maar wat is er dan anders als u al heeft aangegeven partijen uit te sluiten? Hoe breed is die opdracht dan? Heeft het voor Forum, de PVV en Hart voor Den Haag überhaupt zin om aan te schuiven, als daar toch niet naar geluisterd wordt? Robert van Asten (D66). De brede opdracht zit op vele terreinen. Ten eerste moeten ze zien welke meerderheidscoalitie hier mogelijk is. In tegenstelling tot de opdracht die uw partij vorige keer heeft meegegeven om met Hart voor Den Haag een coalitie te vormen, ziet u dat er hier geen partij staat. Zoals we net hebben besproken, is mijn standpunt ten opzichte van genoemde partijen niet anders. Maar dat komt wel weer allemaal naar voren in die bespreking. De breedte van de opdracht zit 'm ook in de andere punten die ik noemde: welke onderwerpen moeten centraal staan en welke acties willen de partijen nemen? Daar krijgen we mijns inziens het beeld bij of de partijen die zeggen een bepaalde kant op te willen ook daadwerkelijk de ambities delen en of de acties ook op één lijn zitten. In mijn ogen krijgen we alleen dan een goed, gedegen advies dat ertoe leidt dat we door kunnen gaan met hopelijk een formatieronde. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik kan me toch niet aan de indruk onttrekken dat het werk opnieuw gedaan wordt.

We hebben hier een breed verslag gehad van de informateurs. Die hebben ook gepeild wat partijen belangrijk vinden. Het is zelfs heel gek, maar wij vinden bijvoorbeeld armoedebestrijding allebei heel belangrijk, zo blijkt uit het verslag. Dan zijn we nu toch tijd aan het verliezen? U heeft het over geen zetels tellen. U heeft uitgesproken dat u over links wil en zelfs het woordje 'progressief' erbij gezet. Verlies dan geen tijd en ga dan wel die zetels tellen, zodat we de problemen van de stad snel kunnen aanpakken. Want 'breed gedragen' is er niet in uw visie, want u heeft drie partijen keihard uitgesloten. Robert van Asten (D66). We willen inderdaad tempo maken. Ik had net als vele collega's van mij gewild dat we hier op 17 maart met een verkenningsronde waren begonnen. Dat heeft Hart voor Den Haag afgehouden. Dat is zonde. We zijn nu vier weken verder voor een uitslag die we eigenlijk al wisten. Dat is geen verrassing voor eigenlijk iedereen in deze raad. Daarom stellen wij voor om toch met die verkenningsronde te beginnen, zodat echt open en bloot op tafel ligt welke partijen met welke onderwerpen samen het college van Den Haag zouden willen vormen. De voorzitter. Meneer De Mos, de laatste keer. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik kan me toch niet aan de indruk onttrekken dat u onder een steen heeft gelegen.

De informateurs hebben met alle partijen gesproken en hebben ook doorgevraagd wat die partijen willen. Er ligt nu een eindverslag van de informateurs. Daaruit komt naar voren dat er partijen zijn die over links willen. Ga dat dan doen en val de partijen die uitgesloten zijn niet meer lastig voor een gesprek dat toch nergens toe leidt. Robert van Asten (D66). Ik zou het erg jammer vinden als Hart voor Den Haag niet zou ingaan op de uitnodiging van deze verkenners, zodat die boodschap niet gedragen kan worden. Maar ja, uit het gelach van die fractie blijkt denk ik dat u dat niet van plan bent. U zwelgt liever in uw eigen gelijk. De voorzitter. Meneer De Mos, gaat u nou een bijdrage doen? Want anders bent u voor de vierde keer. U hebt nu drie keer geïnterrumpeerd, maar u mag ook vragen blijven stellen. Maar gaat u nou een bijdrage doen? Dat kan, hè. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik begrijp uw opmerking niet over een bijdrage. Volgens mij heb ik de hele avond een bijdrage geleverd, dus ik vind het een gek punt van de burgervader. Dat wil ik toch maar even gezegd hebben. Ik heb een bijdrage. Ik stel de heer Van Asten vragen die wij als fractie relevant vinden. Ik wens toch niet daarover gekapitteld te worden. Wat krijgen we nou, zeg? Het punt dat ik wilde maken, is een persoonlijk feit. Het zwelgen waar die meneer het over had, is ook onzin.

Gesprekken moeten ergens toe leiden. Wij hebben de uitnodiging naar u geopend. U 27

heeft die stelselmatig afgeslagen. Wij hebben willen leveren, u niet. Dan is de conclusie: u wil niet. Dat is uw keuze, niet de onze. De voorzitter. Dan meneer Kruis, ik denk met een interruptie. Het loopt misschien een beetje door elkaar heen. Ik wil niet kapittelen en u ook niet. Gaat uw gang, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Mijn vraag aan de heer Van Asten is: waarom wordt eigenlijk de PVV uitgesloten door D66? Dat klinkt als een soort gegeven voor iedereen, maar ik weet eigenlijk helemaal niet waarom. Robert van Asten (D66). Ik kan dan alleen maar heel kort verwijzen naar de inbreng van de heer Kruis. Wat hij daarin net allemaal noemde, gaat echt totaal niet door de beugel. Dat is absoluut niet waar D66 voor staat. Dat is de reden waarom wij nooit met u in een coalitie zullen zitten. Sebastian Kruis (PVV). Dat slaat echt nergens op, want ik werd ook al uitgesloten voor die inbreng van zojuist. Dus doe nou niet alsof u in de toekomst kon kijken, want dat had ik nog helemaal niet gezegd tijdens de campagne. Dat zei ik net pas, dus dat kunt u helemaal niet zeggen. Hoe kunt u me nou uitsluiten om iets wat ik net heb gezegd? Robert van Asten (D66). Ik noemde het maar even als recent voorbeeld. Eigenlijk elke bijdrage van de heer Kruis wordt hier wel met vreemdelingenhaat doorspekt, of het nu gaat over het aanleggen van een fietspad of over het aanleggen van een bos.

Dit is slechts een voorbeeld. Het hele partijprogramma staat mijlenver af van wat wij als D66 vinden wat goed zou zijn voor de stad en wat recht doet aan de diverse samenleving die wij hier als Den Haag samen vormen. De voorzitter. Meneer Kruis, nog één keer. Sebastian Kruis (PVV). Het is echt een hele rare stijlfiguur dat een blanke wethouder die zelf altijd mensen van kleur opzij duwt om zelf weer wethouder te worden iemand van kleur hier de maat gaat nemen over vreemdelingenhaat en weet ik wat allemaal niet. Hoe komt u daar nou toch bij? Dat slaat toch nergens op? Kunt u nog uzelf in de spiegel aankijken als u mij dit soort dingen voorhoudt, terwijl u zelf uiteindelijk mij toch ziet? Hoe kan ik me nou schuldig maken aan vreemdelingenhaat? Waar heeft u het over? Robert van Asten (D66). Ik zou de heer Kruis graag willen verwijzen naar het ideale terugkijksysteem dat wij hier in Den Haag hebben rondom de gemeenteraad. Kijkt u vooral de eigen bijdragen nog even terug en dan ziet u vanzelf wat ik bedoel. De voorzitter. Dan geef ik het woord nu aan de VVD. Geen behoefte? Dan mevrouw Vavier van GroenLinks. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. De heer Oplaat zei net wat anders, maar wij lezen in de gespreksverslagen van de informateurs zeker heel veel kansen voor een links-progressieve of linksmidden-progressieve meerderheid.

En rechts en extreemrechts hebben een minderheid in deze raad. Wat ons betreft doen we daar bij de vorming van een nieuwe coalitie recht aan. Ook dat is democratie. Voor een eerlijke aanpak van de wooncrisis, de klimaatcrisis, de kansenongelijkheid en de toenemende bestaansonzekerheid ziet GroenLinks dat we daar partijen bij nodig hebben die solidariteit voelen met de kwetsbare mensen in de stad en met de toekomstige generaties. Die solidariteit herkennen we vooral bij de progressieve en linkse collega's. Voorzitter. Wij stemmen in met het voorstel van D66 om nu het voortouw te nemen om te komen tot een meerderheidscoalitie. Wat GroenLinks betreft wordt die zo links, progressief, groen en duurzaam mogelijk. Wij kunnen ons heel goed vinden in de voorgestelde opdracht, maar graag geef ik nog een paar toevoegingen mee. Allereerst zou mijn fractie graag willen zien dat de verkenners ook antwoord geven op de vraag hoe de verschillende partijen de aanpak van de grootste uitdagingen voor Den Haag voor zich 28

zien. Wat ons betreft zijn dat de klimaatcrisis, de wooncrisis, de kansenongelijkheid, de toenemende armoede en het omgaan met de gevolgen van de coronacrisis in onze stad. Voorts zou ik graag wat meer willen weten over hoe de partijen het proces van onderhandeling willen gaan inrichten. Hoe willen de partijen die gaan onderhandelen de inbreng meenemen van de partijen die niet aan de onderhandelingstafel zitten, maar ook van bewoners, de instellingen en de stad, zodat we echt een breed gedragen akkoord gaan krijgen? Wij wensen D66 en de heer Van Asten veel wijsheid en succes toe. Sebastian Kruis (PVV). Ik vraag me af waarom een seculiere en in woord progressieve partij als GroenLinks denkt dat je progressieve idealen kan waarmaken met een partij gestoeld op de islam. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Wij herkennen bij deze partij zeker ook de solidariteit met kwetsbare mensen in de stad. Sebastian Kruis (PVV). Dan bedoelt u bijvoorbeeld de vrouwen, die worden opgeroepen tot bijvoorbeeld meisjesbesnijdenis in de As-Soennah moskee, waar DENK een groot aanhanger van is. Is dat dan de solidariteit en de progressiviteit die GroenLinks graag wil terugzien in het nieuwe college? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Wat ik tot nu toe heb meegemaakt van de heren van DENK, is dat ze deze extremiteit afwijzen. De voorzitter. Meneer Kruis, ten slotte. Sebastian Kruis (PVV).

Dan heeft mevrouw Vavier iets meegemaakt wat, denk ik, niemand anders heeft meegemaakt. Want ik heb het niet meegemaakt, en ik heb toch een hoop meegemaakt in het leven. Het is echt een hele naïeve gedachte. Ik snap ook echt niet hoe het kan dat linkse partijen allemaal in zee gaan met de islam. Ik snap werkelijk waar niet wat er is gebeurd tussen 1968 en nu waardoor linkse partijen nu opeens denken dat ze een soort van progressieve voorhoede kunnen zijn met een middeleeuwse woestijnideologie. Ik snap dat echt niet. Het is misschien ook wel goed om dat onderdeel te maken van de verkenning. De voorzitter. Mevrouw Vavier, ten slotte. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik hoorde daar geen vraag in, voorzitter. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Dank aan D66 voor het voorleggen van deze opdracht. Ik wil twee punten maken, allereerst het punt dat de heer De Mos maakte. Hoe kunnen andere partijen die mogelijk niet in het college komen wat meer betrokken worden? Ik denk dat daar wat explicieter over kan worden gezegd dat de onderwerpen die verschillende partijen aandragen en die voor partijen van belang zijn ook kunnen worden meegegeven in de verdere discussies. Op die manier haal je als informateur de belangrijkste thema's op die in de stad spelen. Graag een reactie van D66 daarop. Het tweede punt waar ik aandacht voor wil vragen, is het doorpakken op wat er al ligt.

Wat ons betreft zou het mooi zijn als we iets specifieker maken welke opties echt verkend kunnen worden op basis van het stuk dat er al ligt. Volgens mij zijn een aantal partijen, waaronder wij natuurlijk, groen-progressief. Maar er zijn ook een aantal partijen die wat meer voor een middenvariant zijn. Volgens mij zou het goed zijn om die wat meer te specificeren, zodat je al iets trechtert in de opdracht, gegeven wat we de afgelopen vier weken hebben gedaan. Martijn Balster (PvdA). Voorzitter. De Partij van de Arbeid kan kort zijn. Ik heb er net in mijn inbreng al iets over gezegd. Wij zijn akkoord met de opdracht aan beide verkenners. We kunnen goed leven met de voorgedragen verkenners en hopen op een zorgvuldig en ook spoedig proces. De Partij van de Arbeid zal constructief deelnemen aan de aanstaande verkenning. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Dank voor de heldere brief van D66. Uit de brief begrijpen we dat er verkenners aangesteld worden die een brede opdracht meekrijgen. In die brede opdracht zal 29

worden gezocht naar een coalitie van partijen die samen een meerderheid van de raadszetels innemen en ook wat de inhoudelijke punten zijn die verschillende partijen wensen aan te dragen. Wat het CDA betreft zijn de opdracht helder. We kunnen die van harte ondersteunen. Ook over het belang van constructieve samenwerking tussen raad, college en onze stad wordt geschreven. Dit punt is voor het CDA van groot belang. We moeten bouwen aan vertrouwen in de stad. De zeer lage opkomst maant ons daartoe. Het gaat erom dat we samen constructief en voortvarend aan de slag gaan voor onze stad, werken op basis van elk van onze idealen en raadsbreed op zoek gaan naar verbinding op de inhoud. Het CDA kijkt uit naar een voortvarend proces, gebaseerd op inhoud. De voorzitter. Ik geef het woord aan de heer Icar van DENK voor zijn maidenspeech. Nur Icar (DENK). Dank, voorzitter. Mijn maidenspeech, spannend. Hai, allemaal. Dit is mijn maidenspeech. Ik heet jullie allen welkom. Nee, effe serieus. Allereerst wil ik D66 sterkte toewensen. Ik wil wel even het volgende gezegd hebben. Dit is een persoonlijk dingetje, aangezien dit toch mijn maidenspeech is. Bedankt voor je reactie net op de heer Kruis. Ik wil wel dat dit een terrein wordt waarbij we elkaar met respect benaderen en met respect behandelen. Het wordt op een gegeven moment vermoeiend.

Ik merk ook dat andere partijen het normaal beginnen te vinden. Zodra dat gebeurt hebben we een probleem, want dan gaan we het ook normaal vinden in de samenleving. Dat is iets waar we voor moeten waken. Ik doe een oproep aan iedereen: zorg dat je dat nooit normaal zal vinden. (Geroffel op de tafels) Nur Icar (DENK). Het is fijn om te lezen dat D66 een brede opdracht wil meegeven aan de nieuwe verkenners. Het is spijtig om de afgelopen periode te hebben mogen ervaren dat het niet goed is gegaan in de vorige fase. Heel vaak wordt het woord 'vertrouwen' in de mond genomen. Ik merk dat iedereen zegt 'er zijn weinig mensen gaan stemmen', 'mensen hebben geen vertrouwen in de politiek' en noem maar op. Ik wil een beroep doen op iedereen die hier aanwezig is om objectief deze vergadering terug te kijken en dan in alle eerlijkheid in de spiegel te kijken en te zeggen: ik heb vertrouwen in de politiek. Want wat wij hier laten zien, dat is wat de stad ziet. We geven ze alle reden om geen vertrouwen te hebben de politiek. Mijn oproep aan jullie is: practice what you preach. Als wij zeggen dat wij willen dat onze burgers vertrouwen hebben in de politiek, dan moeten wij ons daarnaar gedragen. Dat is wat ik jullie wil meegeven. DENK wil iedere partij op het hart drukken om de grote problemen in de stad als prioriteit mee te nemen in de formatiegesprekken.

De leefbaarheid in de kwetsbare wijken gaat echt in rap tempo achteruit. Talloze concrete oplossingen zijn aangeboden, maar kregen nooit handen en voeten. Het verzoek is dan ook om hier heel snel werk van te gaan maken. Nog altijd zijn discriminatie en kansenongelijkheid een feit in deze stad. We hebben de mond vol van inclusiviteit en diversiteit, maar we krijgen nog tientallen dan wel honderden meldingen van discriminatie en racisme. Op school, met stages, op de woningmarkt maar ook op de werkvloer ervaren veel mensen discriminatie en racisme. De overheid heeft bewezen dat zij hier ook wel wat van kunnen; dat kon je zien met de toeslagenaffaire. Als internationale stad van vrede en recht moeten wij het juiste voorbeeld laten zien en een echte strijd aangaan op dit onderwerp. Het is 2022. Dit moet echt passé zijn. We moeten het niet meer hebben over discriminatie en racisme, als we kijken naar de samenstelling van onze stad. Voorzitter. Ik kan nog uren doorpraten, maar ik vast en ik kan geen slokje water nemen omdat ik helemaal uitgedroogd ben. Tot slot vinden we het wel belangrijk … Kijk, we hebben nu gesprekken gevoerd. Er zijn gesprekken geweest en er zijn verslagen. De inhoud is relatief duidelijk op papier gezet. Laten we niet dingen dubbelop doen. Mijn verzoek is dan ook om die verslagen mee te laten nemen door de nieuwe verkenners.

Zorg ervoor dat die inhoud meegenomen wordt. Er is al door meerdere mensen aangegeven dat het interessant is om te onderzoeken of we over links kunnen. DENK gaat daarin mee. De stad moet zo spoedig mogelijk bestuurd worden, dus laten we er vaart achter zetten. Bedankt.

30

(Geroffel op de tafels) De voorzitter. De Haagse Stadspartij heeft geen inbreng. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Zoals meerdere sprekers al hebben gezegd, bieden de gespreksverslagen die zijn opgesteld door de heren Oplaat en Boogaard duidelijke handvatten voor een verdere verkenning. En zoals ook al door mevrouw Vavier is gezegd, kan de aanpak van de wooncrisis, de klimaatcrisis en de ongelijkheid in onze stad niet wachten. De SP vindt het belangrijk dat de nieuw aan te stellen verkenners geen dubbel werk gaan doen. De opties van een coalitie over links of een voortzetting van de huidige coalitie met eventuele kleine aanpassingen worden in de verslagen door verschillende partijen genoemd. De SP ziet graag dat de aangedragen voorkeurscoalities in de verkenning van Oplaat en Boogaard in volgorde van populariteit nader worden onderzocht door de nieuwe verkenners. We hopen dat D66 bereid is dit onderdeel uit te laten maken van de opdracht in een motie. Natuurlijk kunnen er ook nog andere opties worden onderzocht op basis van wat er uit de nieuwe ronde gesprekken komt. Dan heb ik nog een vraag op basis van de presentatie van de heer Van Asten. Ik was benieuwd: waarom twee verkenners uit de eigen vijver in het kader van een brede neutrale verkenning? Zijn er ook andere opties overwogen? Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter.

Ik wil graag de heer Van Meijeren en de heer Icar feliciteren met hun maidenspeech, van de ene iets beter dan van de andere, maar ik zal omwille van de sfeer niet zeggen welke. Het viel me trouwens wel op dat er voor de ene een heel groot, breed applaus was en voor de andere eigenlijk helemaal niet. Dat vind ik toch ook wel opvallend: dat partijen die altijd de mond vol hebben over fatsoen dat niet doen als iemand een keertje iets zegt waar ze het niet mee eens zijn. Dat lijkt me misschien ook iets voor de D66-verkenners om mee te nemen in het verhaal hoe je als raad straks omgaat met elkaar en met een nieuw college: dat je ook openstaat voor andere meningen. Het zou niet één grote echo chamber moeten zijn van allemaal links-liberale opvattingen, waar alleen daarvoor aandacht is en waar je gewoon wordt gecanceld als je in de ogen van het establishment een niet gewenste mening hebt. Ik vraag me inderdaad, een beetje in lijn met de heer De Mos, af wat ik bij zo'n verkenner zou moeten doen. Ik kan de heer Sneller uitleggen hoe het staatsrecht werkt of hoe referenda kunnen bijdragen aan betrokkenheid van burgers bij de democratie. Daar zou ik het voor kunnen gebruiken, maar ik zie geen enkele andere reden om te gaan. Dat is dan ook mijn vraag aan de heer Van Asten.

Hoe ziet hij het voor zich dat ik daar op gesprek ga? Wat zou dan de insteek moeten zijn? Wat zou dan de uitkomst daarvan kunnen zijn? En wat gaat hij daarmee doen? Of word ik gewoon opgetrommeld omdat het gebruikelijk is om iedereen op te trommelen? Ik heb natuurlijk wel wat beters te doen dan dat. Dat is het eigenlijk wel een beetje, voorzitter. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Gezien mijn inbreng bij het vorige agendapunt zal het u niet verbazen dat de ChristenUnie/SGP blij is met een snelle doorstart van de formatie, want de stad wacht niet op ons. Dank aan D66 voor de brief die gisteren naar alle fracties is gestuurd met daarin een geformuleerde opdracht voor de twee nieuwe verkenners. Het is goed om niet alleen numeriek en inhoudelijk te kijken welke partijen zouden kunnen samenwerken in een nieuwe coalitie, maar ook breder de vraag te stellen hoe we als stadsbestuur, gemeenteraad en college gezamenlijk, kunnen werken aan meer vertrouwen in de overheid. Tegelijkertijd zien we dat een deel van de vragen al beantwoord is in de gesprekken met de informateurs Oplaat en Boogaard. Hoe gaat D66 die verslagen meenemen in de nieuwe verkenning, of hoe gaan de verkenners dat meenemen? Mijn fractie hecht waarde aan een duidelijk proces. Gezien de al gevoerde gesprekken moet het volgens mij op relatief korte termijn lukken om een nieuwe verkenning af te ronden.