RIS312251 Notulen van de raad van 14 april 2022

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 14 april 2022 (Geopend te 17.00 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Opening en vaststelling agenda B. Beëdiging en installatie van de benoemde raadsleden Isabel Bos en Janneke Holman C. Stad in de raad D. Vaststelling van de Besluitenlijst D.1 Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS311985) E. Presentatie bevindingen door informateurs F. Beraadslaging inzake bevindingen informateurs G. Beraadslaging inzake voorgestelde opdracht nieuwe verkenner H. Sluiting De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 42 leden: mevr. Arp (SP), Assad (D66), Van Asten (D66), mevr. Baboeram (GroenLinks), Balster (PvdA), Barker (PvdD), mevr. Van Basten Batenburg (VVD), Bom (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Bos (GroenLinks) (vanaf installatie), mevr. Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), mevr. Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), Van Esch (D66), mevr. Faïd (HSP), mevr. Gerritsen (PvdD), De Graaf (VVD), Groenewold (D66), Guernaoui (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), Van der Helm (VVD), mevr. Holman (PvdA) (vanaf installatie), Icar (DENK), mevr. Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), Martini (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), Van Meijeren (FVD), Meinesz (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), De Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Mostert (D66), Mulder (VVD), Noorlander (D66), mevr. Parbhudayal (VVD), Partiman (CDA), mevr. Peeck (VVD), Roep (VVD), Sluijs (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), Smit (PvdD), mevr. Vaviër (GroenLinks), mevr. Verdonk (Hart voor Den Haag/Groep de Mos) en mevr. Verduijn (D66). Afwezig: Bredemeijer (CDA), mevr. De Groot (CDA) en mevr. Tseggai (PvdA). De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden tegenwoordig is, kan de vergadering voortgang vinden.

Geachte leden van de raad, ik open hierbij de vergadering van de gemeenteraad van Den Haag. Fijn dat u er allemaal bent, ook de mensen thuis en op de publieke tribune. Deze extra vergadering van de gemeenteraad heb ik uitgeschreven op verzoek van de fractie van Hart voor Den Haag/Groep de Mos, over het verslag van de informateurs, de heren Boogaard en Oplaat, die overigens ook aanwezig zijn en straks ook hiernaast mij zullen plaatsnemen. Ik spreek mijn dank uit voor hun aanwezigheid bij deze vergadering. Bij agendapunt E zal ik hun het woord geven voor de presentatie van hun bevindingen. Van de fractie van Hart voor Den Haag/Groep de Mos is bericht ontvangen dat zij verder wensen te gaan onder de naam Hart voor Den Haag; vanaf dit moment is dat het geval. 1

Bericht van verhindering is ontvangen van de leden Bredemeijer, Tseggai en De Groot. De heer Smit is mogelijkerwijs iets later.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik wil opmerken dat het een beetje vreemd is om bij de afsluiting van een mislukt formatieproces, het agendapunt van D66 toe te voegen. Maar goed, daar zal ik straks nog wat over zeggen. De voorzitter. Dus u doet nu geen ordevoorstel om dat punt van de agenda te halen? Nee? Oké. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Beëdiging en installatie van de benoemde raadsleden Isabel Bos en Janneke Holman.

De voorzitter. In het proces-verbaal van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuwe raadsleden van 29 maart jongstleden worden onder de nummers 9 en 23 de leden Isabel Bos en Janneke Holman genoemd. Geadviseerd is toen door de voorzitter van de commissie tot onderzoek van de geloofsbreven hen toe te laten tot de gemeenteraad. Omdat ze niet aanwezig konden zijn bij de raadsvergadering van 30 maart zal ik beide leden nu beëdigen. Ik verzoek mevrouw Bos en mevrouw Holman naar voren te komen en vraag de leden te gaan staan. De tekst van de verklaring en belofte luidt: 'Ik verklaar dat ik, om tot lid van de raad benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de raad naar eer en geweten zal vervullen.' Mevrouw Janneke Holman. Dat verklaar en beloof ik! Mevrouw Isabel Bos. Dat verklaar en beloof ik! De voorzitter. Gefeliciteerd en heel veel succes! Familie en vrienden, wees maar trots. (Applaus) De voorzitter. Ik schors de vergadering voor de felicitaties. De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.

Aan de orde is: C.

Stad in de raad.

Van de gelegenheid om in te spreken wordt geen gebruik gemaakt.

2

Aan de orde is: D.

Vaststelling van de Besluitenlijst.

D.1

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS311985)

Het voorstel wordt zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen.

Aan de orde is: E.

Presentatie bevindingen door informateurs.

De voorzitter. Ik nodig beide informateurs, de heer Boogaard en de heer Oplaat, uit om naast mij plaats te nemen en om vervolgens voor de presentatie van hun bevindingen het woord te nemen. Heren, van harte welkom. We zijn u allen zeer dankbaar. Gaat uw gang. De heer Boogaard. Dank u voor het woord, meneer de voorzitter. Geachte leden van de raad, een korte toelichting namens ons beiden op wat wij gepoogd hebben te doen in de afgelopen week in het kader van de uitvoering van onze opdracht. We hebben eerst een verkennende ronde gehad met drie vragen. De eerste ging over een duiding van de verkiezingsuitslag en van de opkomst. De tweede vraag ging over de inhoudelijke inzet van de verschillende individuele fracties bij de collegevorming. De derde vraag was: met wie wel en met wie niet? We vonden dat we alleen op deze manier een zinvol antwoord konden geven op de vraag die ons gesteld werd, namelijk of het zinvol is om volgende week inhoudelijke onderhandelingen te voeren over een combinatie waar Hart voor Den Haag aan deelneemt. Het gaat namelijk niet alleen om de vraag of je niet met de partij van De Mos wil samenwerken maar ook over de vraag hoe je het dan wel wil; het moet ook aansluiten bij de voorkeursvarianten die mensen hebben. Na deze verkennende ronde was het duidelijk dat het moeilijk zou worden.

Dat was het sowieso al maar we hebben geprobeerd het een beetje precies en ordentelijk in een verkennende ronde in kaart te brengen. Het was niet alleen moeilijk vanwege de blokkades die opgeworpen werden richting Hart voor Den Haag maar ook omdat onder verschillende partijen een alternatieve voorkeursvariant leeft. Wij zagen het als onze opdracht om ook de geitenpaadjes die nog mogelijk waren, te verkennen. Aanknopingspunt daarvoor bood de brief die de VVD heeft verspreid en die ook is gedeeld met u. Die brief hebben we aangegrepen om te proberen over de schaduw van dit slepende onderzoek heen te stappen. Los van de vraag wat nou precies de uitkomst zal zijn van de zaak tegen de verdachten, werden in die brief vragen gesteld met het oog op een stabiele coalitiesamenwerking in de toekomst. Wat is nodig voor een gezaghebbend stadsbestuur en voor een stabiele coalitiesamenwerking? Het is natuurlijk ook een bredere vraag. Het stadsbestuur is niet opeens weerbaar als De Mos niet meedoet; het zou naïef zijn om dat wel te veronderstellen. Een integer stadsbestuur is weerbaar in zichzelf tegen de mogelijkheid dat zich ambtelijke corruptie voordoet. Dus dat vraagt om meer maatregelen dan alleen maar De Mos buiten de deur houden, want dat gaat ook over de vraag hoe je het stadsbestuur juist weerbaar maakt tegen ambtelijke corruptie uit alle partijen.

Daar vinden we een aanknopingspunt voor in de brief van de VVD om daarover het gesprek te voeren. Dat hebben we gevoerd met Hart voor Den Haag. Dat was een zinvol gesprek waarin het gevoelen bestond dat er wel wat in zat om eruit te komen op dit punt. Het is vervolgens gebleven bij de constatering van dat gevoelen, zoals ook in het verslag is weergegeven, omdat de volgende stap zou zijn om D66 te vragen om aan dit gesprek mee te doen, wat D66 echter niet heeft gewild om redenen die in het verslag zijn weergegeven en die iedereen ook heeft kunnen lezen. Daarom viel eigenlijk de variant van Hart voor Den Haag, VVD en D66 af, waar op zich wel enige logica in zat omdat het een brede coalitie van de drie grootste partijen zou zijn. Inhoudelijk was die variant volgens ons niet onmogelijk en was die er bovendien een die zand en veen enigszins zou overbruggen. Bij D66 leefden echter bezwaren die in het verslag zijn terug te vinden, evenals een 3

alternatieve voorkeur. Die bezwaren en die alternatieve voorkeur troffen we ook aan bij de andere denkbare combinaties, waardoor we hebben geconcludeerd dat het op dit moment niet zinvol is om verder te pushen in de onderhandelingscombinaties met Hart voor Den Haag. Als liefhebbers van de lokale democratie delen wij persoonlijk in de frustratie over de duur van het onderzoek dat is gericht tegen leden van de fractie van Hart voor Den Haag. Die frustratie bestaat er met name uit dat het in Nederland niet lukt om in ieder geval de belangrijkste aanklacht tegen de belangrijkste verdachten fatsoenlijk snel op zitting te krijgen zodat de schaduw die hier nog steeds overheen ligt, eindelijk eens van tafel kan. Ik weet vanuit mijn vak en overtuiging dat het OM zijn werk moet kunnen doen, maar ik had dan graag ergens gelezen waarom het dan niet lukt om dit sneller te doen in een fatsoenlijk land als Nederland. Ik voel, wij voelen ons daar diep gefrustreerd over en die frustratie leeft breed in de zaal en op het rostrum, zoals we allemaal hebben kunnen lezen. Maar goed, in onze opdracht lag ook de vraag besloten wat de conclusie is. Welnu, die conclusie luidt dat er op dit moment volgens ons onvoldoende basis bestaat om inhoudelijk te gaan onderhandelen over één van de getalsmatige denkbare meerderheidscoalities waaraan de fractie van Hart voor Den Haag deelneemt.

Wij hopen wel dat we iets hebben bijgedragen aan de voortgang van het proces en zijn nog beschikbaar om eventuele vragen te beantwoorden. De voorzitter. Dank u wel, meneer Boogaard. U beiden veel dank voor uw werk en uw inzet.

Aan de orde is: F.

Beraadslaging inzake bevindingen informateurs.

De voorzitter. Geachte leden, dit is voor een deel van u de eerste vergadering van de gemeenteraad van Den Haag. Voor u allen zijn dit de eerste beraadslagingen van de gemeenteraad in de nieuwe samenstelling. Een paar dingen. Inbrengen worden bij voorkeur gedaan vanaf het spreekgestoelte, vanuit mij gezien ter linkerzijde. Als u wilt interrumperen, dan drukt u op het knopje naast uw microfoon. U krijgt dan zo snel mogelijk maar wel op een passend moment - dat verschilt per zin en uw eigen zinsopbouw - het woord. Als u zich meermaals herhaalt, grijp ik in. Het is hier gebruikelijk dat u op de bal speelt en niet op de persoon. U kunt elkaar hard aanpakken op de inhoud van hetgeen we hier bespreken, wat hoort bij een volwassen en democratisch debat, maar laat elkaar een beetje heel. Met dit soort afspraken, regels krijgt u de ruimte om uw standpunten over te brengen, krijgen anderen de kans om zich te verdedigen en krijgt de stad Den Haag de beraadslagingen die ze verdient. De beraadslaging wordt geopend. De voorzitter. Ik geef u het woord in de volgorde van de grootte van de fracties. De heer De Mos heeft derhalve als eerste spreker het woord. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Allereerst een hartelijk woord van dank aan beide informateurs die een zeer goede poging hebben ondernomen. Dan over de agenda.

Het is natuurlijk een gotspe dat daaraan het overnemen van het formatieproces door D66 is toegevoegd. Vandaag evalueren we de mislukte informatie; daarna is het aan D66. Dat had respectvol geweest naar de informateurs en naar ons. Over gebrek aan respect gesproken: het schofterige lek van gisteren over het klappen van de formatie nog voordat de informateurs hun verslag naar de raad hadden kunnen sturen, is een nieuwe blamage voor deze raad. Je moet het maar durven om bij het overnemen van het initiatief om tot een meerderheidscoalitie te komen, het woord 'samen' in de mond te nemen. 'Dictator 66' is een partij geworden van het uitsluiten van collega-partijen en van hele groepen kiezers. Want niet alleen de meer dan 30.000 Hart voor Den Haag-stemmers kunnen de rambam krijgen, ook de kiezers van de PVV en Forum krijgen met de elitaire middelvinger van Robert van Asten het spreekwoordelijke lid op de neus. Als je verantwoordelijk bent voor het kaltstellen van een kwart van de gemeenteraad en je de stem van tienduizenden Hagenezen negeert, dan geef je de lokale democratie niet alleen een gigantische klap in

4

het gezicht, maar dan draag je ook bij aan het afkalvende vertrouwen van burgers in de politiek en ben je medeverantwoordelijk voor de steeds lager wordende opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen. Wat nou zo jammer is: het was juist D66 die wel recht had kunnen doen aan de verkiezingsuitslag. De meest logische coalitie is die van de drie grootste partijen, de twee winnaars, Hart voor Den Haag en D66, én de VVD. Nadat de rookwolken van een campagne waarin D66 alleen maar op de man heeft gespeeld opgetrokken waren, dacht ik echt dat de soep van 'hier scheiden onze wegen' niet zo heet gegeten werd, dat er geitenpaadjes gezocht zouden worden naar wat er wel kan. Natuurlijk, we hadden de bezwaren van Van Asten gehoord; zolang de zaak rondom De Mos speelt geen samenwerking met Hart voor Den Haag. En omdat het gaat om de stad, hebben we in het formatieproces onze goede wil laten zien: De Mos en Guernaoui geen wethouderkandidaten, inzicht in onze financiën, het bespreken van de voorwaarden uit de open VVD-brief met de liberalen zelf, de informateurs en ook het uitgenodigde D66. De VVD stelt dat Hart voor Den Haag bereid was om afspraken te maken over harde voorwaarden aan een stabiele en betrouwbare samenwerking.

Die hadden we ook graag gemaakt met D66, maar op een uitnodiging van de informateurs werd niet ingegaan en ook een persoonlijk telefoontje van mij aan Van Asten kreeg niet het gewenste resultaat. En omdat mijn partij veel groter is dan Richard de Mos alleen, voeren we per heden alleen nog de naam 'Hart voor Den Haag'. Alle goede bedoelingen ten spijt, nada, nul, niente beweging bij D66. Wat vragen aan de informateurs. Heeft D66 bij u aangegeven wat er wel mogelijk is ten aanzien van de coalitie met de drie grootste partijen? Zo ja, welke afspraken wilden zij wel maken? Is de formatiepoging volgens u zodanig door D66 belemmerd dat er voorlopig geen college komt met Hart voor Den Haag? Zijn er bij de gesprekken volgens u partijen geweest die zich boven het wettelijke kader stellen door bijvoorbeeld de Kieswet te negeren of het strafrecht aan de laars te lappen door op de stoel van de rechter te zitten en/of onredelijke eisen aan partijen te stellen? Delen de informateurs de mening dat de lage opkomst niet zal worden verbeterd door het stelselmatig uitsluiten van partijen? Zien de informateurs inhoudelijke onoverkomelijke bezwaren bij een coalitie van de drie grootste partijen? Zien de informateurs gelijkenissen in de partijprogramma's van D66 en Hart voor Den Haag? Hebben de informateurs handreikingen gezien om te komen tot herstel van vertrouwen in de lokale politiek? Diverse

partijen hebben te kennen gegeven dat het Hart voor Den Haag ontbreekt aan zelfreflectie. Hebben partijen aangegeven wat ze daarmee bedoelen, wat ze daarbij verwachten? Met ons willen de uitsluitingspartijen niet in gesprek. Wij hebben nooit een uitnodiging gehad om over zelfreflectie te spreken, behoudens de open brief van de VVD waar wij direct op hebben gereageerd. Voorzitter. Volgens de informateurs is de hoofdreden van het klappen van de informatie - ik citeer - 'het na meer dan tweeënhalf jaar nog altijd lopende strafrechtelijk onderzoek'. Om daar wat meer vaart achter te zetten een motie met als titel 'OM manen tot spoed'. De motie spreekt uit dat het Openbaar Ministerie vaart moet maken bij het afronden dan wel seponeren van de zaak en dat de minister van Justitie en Veiligheid het OM tot spoed moet manen. Deze motie is meeondertekend door de heer Kruis van de PVV. Lesley Arp (SP). Ik wil graag een punt onder de aandacht brengen dat ik ook tijdens het fractievoorzittersoverleg aan de heer De Mos heb voorgelegd, namelijk dat veel mensen de strekking van deze motie zeker kunnen steunen - dit is natuurlijk ook veel aan de orde gekomen en veel partijen hebben dat ook gezegd - maar dat veel partijen er ook moeite mee hebben - daar ga ik althans van uit om een motie te hebben waar de ondertekenaar zelf onderdeel van de zaak is.

Toen is tijdens het fractievoorzittersoverleg geopperd om een andere fractie deze motie of een motie met iets van die strekking in te laten dienen. Ik ben benieuwd of de heer De Mos daar nog op gereflecteerd heeft. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, daar hebben we zeker op gereflecteerd. Ik heb er nog eens even over nagedacht, hè, want u zegt dat het gaat om een persoonlijk belang en het opkomen voor een persoonlijk feit. In het dictum staat dat het de hele stad raakt. Dat is ook wat de burgemeester heeft gezegd en wat de voormalige burgemeester Johan Remkes heeft gezegd. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat het sinds oktober 2019 er niet om ging om mij persoonlijk te framen maar de hele partij. Het ging erom dat er 'trial by media' was. En toen heb ik het persoonlijke belang niet gehoord, in de zin van: o, meneer De Mos is onderdeel van onderzoek en dat onderzoek wachten we netjes af; we hebben hier de onschuldpresumptie die inhoudt dat je onschuldig bent totdat het tegendeel is bewezen. Nee, men ging er hard op. De hele campagne lang ging men er hard op, op de man, op de 5

partij, op uitsluiten. Ik vertegenwoordig hier meer dan 30.000 kiezers en die kiezers hebben daar last van. Dus ik vertegenwoordig hun belangen. En ja, het raakt ook de fractie van Hart voor Den Haag, al meer dan tweeënhalf jaar. Lesley Arp (SP). De heer De Mos komt met een bespiegeling over de campagne, maar het gaat mij echt om puur deze motie. Ik vraag mij namelijk af wat het doel van de motie is. Het doel lijkt mij dat er een brede uitspraak vanuit de raad komt. Dan is het toch handiger dat de motie zo wordt opgesteld dat de raad zich daar ook bij aan zou kunnen sluiten? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan zou ik zeggen: teken die motie, dan wordt die aangenomen en dan wordt het signaal afgegeven richting het Openbaar Ministerie en richting de minister van Justitie en Veiligheid. Teken die motie en dan zult u ook eens een stukje collegialiteit laten zien. Want het praten over Richard de Mos in de media was de laatste jaren wel heel makkelijk. Het persoonlijk kapotmaken van Rachid Guernaoui, Richard de Mos, Nino Davituliani en de partij was reuze gemakkelijk, maar het gaat er nu om om collegiaal het OM op te roepen om daar een eind aan te maken en dat zie ik vandaag niet terug. Ik hoop het wel, ik hoop op een meerderheid en ik hoop dat de mensen die motie gaan ondertekenen. Robert Barker (PvdD).

De heer De Mos maakt er wel een show van, terwijl het eigenlijk wel best een serieus vergrijp is dat de heer De Mos nu begaat. Zoals we ook achter gesloten deuren hebben gezegd: de Gemeentewet is duidelijk. Die zegt dat je niet rechtstreeks of persoonlijk betrokken mag zijn bij een voorstel dat je doet of waar je over stemt. De heer De Mos kiest ervoor om de Gemeentewet te schenden en brengt daarmee eigenlijk de integriteit van de gemeenteraad in het geding. De heer De Mos weet dat integriteit in de gemeenteraad al een gevoelig punt is en kiest er toch voor om de Gemeentewet te schenden. Waarom kiest de heer De Mos ervoor om de Gemeentewet te schenden in plaats van de motie bijvoorbeeld door een fractiegenoot te laten indienen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat heb ik zo-even al uitgelegd. Het gaat hier om het belang van de hele stad. Deze zaak werpt al tweeënhalf jaar een schaduw op het democratisch proces. Deze zaak heeft een gigantische invloed gehad op de verkiezingen. Er is misschien wel een partij geweest die zich vanwege die zaak heeft afgezet tegen Hart voor Den Haag en misschien daardoor wel twee zetels heeft gewonnen. Deze zaak is van invloed op de informatie. Ik hoorde net de informateur zeggen dat de hoofdreden van het mislukken deze zaak is. Deze zaak raakt 30.000 kiezers van Hart voor Den Haag. Deze zaak heeft met mij persoonlijk niks van doen.

Ik vind het ook bizar en onder de gordel dat u denkt dat ik hier een show van zit te maken. Als u ziet wat dit mij persoonlijk gedaan heeft de laatste jaren … Ik zie mijn dochter niet vanwege deze zaak. Ik heb financiële stress van deze zaak. Mijn hele leven is verwoest door deze zaak. Mijn naam is te grabbel gegooid door deze zaak. En dan durft u hier met droge ogen te beweren dat ik dit hier voor de show doe. U bent knettergek, man! De voorzitter. Dat hoeft niet; dat laatste was nou niet nodig. Robert Barker (PvdD). Volgens mij wijst deze beantwoording er gewoon op dat het een puur persoonlijk belang is dat hier speelt. Terwijl hij verdachte in een zaak is, kiest hij ervoor om er bij het OM voor te pleiten om het anders aan te gaan pakken. Dat is wat de Gemeentewet verbiedt en wat De Mos schendt. Het is echt heel fout wat de heer De Mos als gemeenteraadslid nu doet. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik hoor wat de heer Barker zegt. Ik vind het verder prima en hij kan m'n rug op. Robert Barker (PvdD). Ik snap niet waarom de heer De Mos in ieder geval niet denkt over de Gemeentewet, niet denkt over waarom hij hier staat, niet denkt over integriteit, en niet denkt aan de cursussen die we hebben gehad als gemeenteraadsleden over hoe je omgaat met persoonlijk belang.

Ik vind het echt schadelijk dat de heer De Mos die al zolang gemeenteraadslid is, op deze manier de integriteit te grabbel gooit.

6

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik weet niet of de heer Barker een stel veganistische peentjes in zijn oren heeft. Ik heb gezegd dat het hier om het belang van de stad gaat, dat deze zaak de hele politiek overschaduwt, dat deze zaak de hele formatie overschaduwt. Het gaat niet om de persoon De Mos, het gaat om de zaak die de formatie tegenhoudt en die de campagne heeft beïnvloed. Dáár gaat het om. En het zou u sieren om daarom die motie te steunen. Anne Mulder (VVD). Ik denk dat we het er allemaal mee eens zijn in deze zaal dat die zaak van het Openbaar Ministerie veel, veel, veel en veel te lang duurt. Ik begrijp helemaal dat de heer De Mos daar emotioneel over is. Het doet wat hem. Dat kunnen we aan hem zien. Het raakt hem persoonlijk. Het raakt ook de stad en de kiezer. De kiezer die op Hart voor Den Haag/Groep de Mos wil stemmen maar denkt: ik doe het toch maar niet want straks wordt hij veroordeeld. En als hij niet wordt veroordeeld kan een andere kiezer weer teleurgesteld zijn. En een kiezer die wel op hem stemt en dan moet vernemen dat hij wordt veroordeeld, is ook teleurgesteld. Zoals de heer Boogaard zo-even stelde, trekt het ook een wissel op de collegevorming.

Maar als we het er nu allemaal over eens zijn - ik denk dat dit het geval is - dat het Openbaar Ministerie er te lang over doet, kan de heer De Mos dan de andere leden van de raad die motie niet laten indienen? Dan kan hij zichzelf onthouden van de stemming erover en dan krijgt hij denk ik de voltallige steun van de hele raad om het Openbaar Ministerie op te roepen snelheid en vaart te maken. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik hoor wat u zegt, maar ik zou het ook wel eens leuk vinden dat de raad zijn steun uitspreekt richting een fractie die al tweeënhalf jaar onder vuur ligt. Het is aan u om de motie te steunen. Doet u het, dan doet u het en doet u het niet, dan doet u het niet. Anne Mulder (VVD). Ik begrijp de emotie bij de heer De Mos, want het raakt hem. Hij heeft mij de afgelopen tijd ook een paar keer verteld welke wissel het op hem trekt en op de stad. Maar is het nou niet een idee, meneer De Mos, dat u de motie aanhoudt, dat we als raad gaan kijken of we tot een gedragen motie kunnen komen met een passende formulering, dat we die indienen en dat u zich dan onthoudt van stemming? Dan is het persoonlijk belang, waarover de heer Barker sprak, totaal niet aan de orde. Bovendien denk ik dat die motie dan door iedereen wordt gesteund. Dan heeft u precies de steun van de voltallige raad die u wilt en die u ook verdient. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

Ja, ik hoor wat u zegt, maar u kunt ook gewoon voor die motie stemmen. Dus ik breng die motie gewoon in stemming. De voorzitter. Meneer De Mos zet zijn betoog voort. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter, helaas voor u, maar de beste burgemeester ter wereld is, zoals we begin dit jaar mochten vernemen, de heer Aboutaleb. De Rotterdamse burgervader voert een permanente campagne in de wijk Carnisse. Hijzelf noemt dat in de Volkskrant 'ombudspolitiek'. Hij luistert naar de vragen van wijkbewoners en probeert vanuit zijn positie oor te geven aan de klachten en de blokkades. Omdat Hart voor Den Haag deze omschrijving deelt, is onze vraag aan de informateurs of daarmee 'ombudspolitiek' is gedefinieerd en of de koudwatervrees bij diverse partijen in dit huis dan nog wel terecht is. Naast D66 hebben we in deze raad met de PvdA en GroenLinks nog twee notoire uitsluitingspartijen. Zeker van de PvdA met de wethouder Escamp in haar midden is dat nogal mal te noemen. Een partij in het grootste stadsdeel trok kiezers naar de stembus. Dat zijn Hart voor Den Haag-kiezers met 23,9% van de stemmen. De landelijke partij, het establishment, komt niet boven de 10% uit. Uit het verslag van de informateurs blijkt dat de PvdA wil verbinden.

Hoe gaan ze dat doen in bijvoorbeeld Escamp? En een vraag aan de informateurs: ligt bij de PvdA nou niet de sleutel voor een mogelijke ombudscoalitie, aansluitend bij die beste burgemeester van de wereld, Aboutaleb? Voorzitter. De afgelopen 24 uur was ik trending topic op Twitter. De tendens van die tweets: woede over de uitsluiting, woede over de langslepende zaak die door partijen wordt misbruikt als voertuig om uit te sluiten, het afkalvende vertrouwen in de politiek en de zin om de volgende keer te gaan stemmen die onder het nulpunt is gedaald. I&O-onderzoeker Peter Kanne, welbekend van de twee peilingen die hij voor 16 maart in deze stad heeft verricht, stelde het zo: 'Dus omdat het OM de 7

zaak na drie jaar nog niet rond heeft, wordt de partij van Richard de Mos buiten het college gehouden. Als het vertrouwen van de kiezers hier niks uitmaakt en je de volgende keer een nog lagere opkomst wilt, dan moet je het inderdaad zo doen'. Voorzitter, drie moties om dat tij te keren. Het dictum van de eerste motie luidt: roept de raad op om op basis van inhoud een afspiegelingscollege te vormen, waarin recht wordt gedaan aan de verkiezingsuitslag en alle bevolkingsgroepen in de stad, daarmee te kennen te geven dat iedereen erbij hoort; laat iedereen vrij, maar niemand vallen, is immers het credo. Het dictum van de tweede motie: spreekt uit om in elk stadsdeel een brede commissie van bewoners en stadsdeeldirecteuren samen te stellen om elke drie maanden aan de raad te rapporteren over welke initiatieven genomen worden of in uitvoering zijn om het vertrouwen in de politiek te herstellen.

Het dictum van de laatste motie: spreekt uit dat de raad de komende periode samen gaat werken aan een nieuw sociaal contract waarin in ieder geval de volgende elementen centraal staan, te weten de grote problemen in de stad daadkrachtig en zodoende zichtbaar voor de bewoners gaan oppakken, de waan van de dag en de eigen profilering minder leidend laten zijn, meer zichtbaar zijn/worden in de gehele stad, met name in de wijken waar de opkomst het laagst was en hierbij het voorbeeld volgen van partijen als DENK en Hart voor Den Haag, die in deze wijken de meeste stemmen hebben gehaald, een verbindende rol spelen in de steeds groter wordende kloof tussen zand en veen, beleid en uitvoering, arm en rijk alsmede de kloof tussen stad en stadhuis. Voorzitter. Soms zit het venijn in de start, zo ook in het AD-artikel 'Hoezo Groep de Mos?'. Daarin zagen we de werkelijke reden van het buitensluiten, uiteraard anoniem. De haan kraait drie keer in deze tijd rondom Goede Vrijdag. Hart voor Den Haag-tegenstanders in de raad verkneukelen zich op de mogelijke oppositierol van onze partij. 'Dan is het snel gedaan met die partij', zo is de evenzo misselijkmakende als veelzeggende quote. Tegen dat soort laaghartige partijen, anoniem, zou je kunnen zeggen: ik ben en ik blijf jullie ergste nachtmerrie. Maar laat ik dat in het kader van de door ons zo gewenste samenleving nou maar niet doen.

De voorzitter. Door de heer De Mos worden de volgende moties (F.1 HvDH, F.2 HvDH, F.3 HvDH en F.4 HvDH) ingediend:

Motie F.1 HvDH OM manen tot spoed De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 14 april 2022 ter bespreking van agendapunt Beraadslaging inzake bevindingen informateurs. Constaterende, dat: • het strafrechtelijk onderzoek naar ondermeer de oud-wethouders De Mos en Guernaoui, alsmede oud-raadslid Davituliani nu al meer dan 2,5 jaar op zich laat wachten en nóg langer gaat duren. Van mening, dat: • dit onderzoek een zeer zware stempel drukt op het democratische proces in deze stad. Spreekt uit, dat: • het Openbaar Ministerie vaart moet maken bij het afronden dan wel seponeren van deze zaak. Spreekt voorts uit, dat: • de minister van Justitie en Veiligheid het OM tot spoed moet manen. En gaat over tot de orde van de dag.

8

Motie F.2 HvDH Afspiegelingcollege De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 14 april 2022 ter bespreking van agendapunt Beraadslaging inzake bevindingen informateurs. Constaterende, dat: • de harde machtspolitiek leidt tot een steeds grotere kloof tussen zand en veen, arm en rijk; • uit verslagen van de informateurs blijkt dat 'verbinden van de stad, armoedebestrijding, vertrouwen in de politiek herstellen en zorgen over lage verkiezingsopkomst' verleende lippendiensten zijn. Roept de raad op om op basis van inhoud een afspiegelscollege te vormen, waarin recht wordt gedaan aan de verkiezingsuitslag en alle bevolkingsgroepen in de stad, daarmee te kennen te geven dat iedereen erbij hoort, Laat iedereen vrij, maar niemand vallen, is immers het credo. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie F.3 HvDH Samenwerken binnen de raad middels sociaal contract De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 14 april 2022 ter bespreking van agendapunt Beraadslaging inzake bevindingen informateurs. Constaterende, dat: • herstel van vertrouwen tussen de Haagse burger en de politiek een urgente opgave is, waarvoor voorstellen ter verbetering niet hoeven te wachten tot er een nieuw college is. Overwegende dat: • alle partijen aan de informateurs hun zorg hebben uitgesproken over de lage opkomst; • alle partijen in de gemeenteraad als geheel zelf ook een rol hebben bij het herstellen van vertrouwen. Spreekt uit dat de raad de komende periode samen gaat werken aan een nieuw sociaal contract waarin in ieder geval de volgende elementen centraal staan • de grote problemen in de stad daadkrachtig en zodoende zichtbaar voor de bewoners te gaan oppakken, • de waan van de dag en de eigen profilering minder leidend laten zijn, • meer zichtbaar te zijn / worden in de gehele stad, met name in de wijken waar de opkomst het laagst was. Hierbij het voorbeeld te volgen van partijen als Denk en Hart voor Den Haag, die in deze wijken de meeste stemmen hebben gehaald, • een verbindende rol te spelen in de steeds groter wordende kloof tussen zand en veen, beleid en uitvoering, arm en rijk alsmede de kloof tussen stad en stadhuis. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie F.4 HvDH Stadsdeelcommissies herstellen vertrouwen De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 14 april 2022 ter bespreking van agendapunt Beraadslaging inzake bevindingen informateurs.

9

Constaterende, dat: • de verkiezingsopkomst op 14, 15 en 16 maart met 43% historisch laag was, • het afkalvende vertrouwen bij burgers door vrijwel alle partijen wordt genoemd in de verslagen van de informateurs. Van mening, dat: • de gemeenteraad zich bewust moet zijn van het feit dat zij geen mandaat heeft van de stad, omdat meer mensen niet dan wel zijn gaan stemmen, • daden nodig zijn om het vertrouwen in de politiek te herstellen. Spreekt uit om in elk stadsdeel een brede commissie van bewoners en stadsdeeldirecteuren samen te stellen om elke drie maanden aan de raad te rapporteren over welke initiatieven genomen worden of in uitvoering zijn om het vertrouwen in de politiek te herstellen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Dan is nu het woord aan de heer Van Asten namens D66. Robert van Asten (D66). Voorzitter, allereerst natuurlijk een persoonlijke felicitatie voor het heugelijke feit in uw privésfeer. D66 wil graag dankzeggen aan de heren informateurs. We hebben een zeer goed gesprek van een goed uur gehad, waarin we onze boodschap goed konden neerleggen. Ik ben ook blij dat u beiden de opdracht die eigenlijk zeer beperkt was, toch wat ruimer heeft kunnen invullen door in te gaan op de belangrijke zaken die hier spelen in de stad en op hoe elke partij daar tegenaan kijkt.

Dat is in ieder geval goed voorwerk geweest. U bent daarbij helaas niet geslaagd in uw opdracht, maar u heeft er wel een zeer goed rapport over neergelegd. De vraag is natuurlijk die over de olifant in de kamer, in de zin waarom D66 niet met Hart voor Den Haag wil in een coalitie. Sinds 2019 hebben wij dat punt gemaakt, vanaf het moment van de inval door het OM. Dat hebben we tijdens de campagne ook duidelijk gemeld en na de campagne hebben we datzelfde standpunt behouden. Wij zijn daarin heel duidelijk en rechtlijnig geweest. Dit was niet een verkiezingsstunt. Dit was duidelijk een verhaal van ons over wat een integer stadsbestuur zou moeten zijn en zou moeten uitstralen, een stadsbestuur ook dat boven elke twijfel verheven zou moeten zijn. En dat is het helaas niet. En ja, ook ik sluit mij aan bij de woorden dat het OM hier heel lang over doet. Als ik dan deze week lees dat het wellicht pas volgend jaar ergens op de rol komt te staan of dat er een uitslag komt, dan dragen we dat met ons mee, juist eigenlijk op het moment dat we hopen dat we met deze nieuwe raad de afgelopen vier jaar zouden kunnen afsluiten. Vier jaar waarin er zo ongelofelijk veel gebeurde in de gemeentepolitiek, wat eigenlijk niets te maken had met hoe je het leven van de Haagse burgers beter kan maken. Maar 'here we are'.

Zoals gezegd, handhaven we ons standpunt, wat we ook hebben aangegeven bij de informateurs. Daarbij hebben we ook gezegd: als Hart voor Den Haag/Groep de Mos een coalitie kan vormen zonder D66, dan zitten wij in de oppositiebanken. Want zo werkt gemeentepolitiek. Het is dus niet gelukt om een meerderheidscoalitie te vormen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Klein puntje van orde, onze partij heet sinds gisteren Hart voor Den Haag. Dus het verzoek aan de heer Van Asten om ook die naam te gebruiken. De partij is immers niet alleen Richard de Mos, zoals de heer Van Asten dat graag wil zien. Robert van Asten (D66). Het is nog even wennen, voorzitter. Natuurlijk noemen wij Hart voor Den Haag/Groep de Mos vanaf vandaag Hart voor Den Haag. De conclusie van de informateurs is duidelijk: het is niet mogelijk om een meerderheidscoalitie te vormen met Hart voor Den Haag en daarom moet in het belang van de stad het initiatief overgenomen worden door de tweede partij van de raad, D66. Hiertoe heb ik gisteren alle fractievoorzitters in deze gemeenteraad een brief gestuurd waarin ik heb laten weten dat wij bereid zijn 10

het initiatief over te nemen. Daarin hebben we ook een nieuwe, brede opdracht voor nieuwe verkenners opgesteld en deze opdracht bespreken we graag bij het volgende agendapunt. Nogmaals dank aan de informateurs. De voorzitter. Er is een interruptie van de heer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag): En die is gericht aan de zelfbenoemde onderwijspartij: zijn de dt'jes op orde? Robert van Asten (D66): Ik hoorde eigenlijk geen vraag. Richard de Mos (Hart voor Den Haag) Ik was even benieuwd, waar onderwijs een belangrijk punt is voor D66, of de dt'jes wel op orde zijn. Dat was het enige vraagje. Robert van Asten (D66). Ik ben blij dat de heer De Mos na zijn uitbarsting van zo-even hier vanaf dit spreekgestoelte, inmiddels zijn humor weer heeft teruggevonden. Het is uiteraard in orde bij ons. Dank u wel. Sebastian Kruis (PVV). Op die vreselijke verkiezingsposter van D66 stond de tekst 'Laat iedereen vrij maar niemand vallen'. Hoe rijmt de heer Van Asten dat dan met het feit dat je op deze manier categorisch de grootste kiezersgroep van Den Haag wegzet? Robert van Asten (D66). Ik ben eigenlijk heel blij met de vraag van de heer Kruis, want wij hebben heel erg duidelijk gemaakt dat ondanks dat we niet in een coalitie met Hart voor Den Haag willen treden, we hier in de gemeenteraad elk voorstel gewoon op zijn merites zullen gaan beoordelen.

Dat hebben we sinds 2019 al gedaan, waarbij we ook voor de nodige amendementen en moties van Hart voor Den Haag hebben gestemd en dat zullen we ook nu weer doen, zodat we dat elke keer kunnen bekijken. Alleen, samengaan in een coalitie en daarmee een college vormen, is heel wat anders. Sebastian Kruis (PVV). Ik denk dat heel veel mensen in de stad er helemaal niets voor kopen dat ze weten dat de heer Van Asten hier allerlei voorstellen op hun merites beoordeelt. Dat zien de mensen niet en de mensen interesseert het ook helemaal niet wat u hier in de raadzaal doet. Je ziet nu ook bij de laatste verkiezingen dat zes op de tien niet zijn komen stemmen. Dus uiteindelijk heeft uw college straks geen enkele legitimiteit of in ieder geval geen representativiteit. Dus het is gewoon onzin voor al die mensen in de stad die zich wel in de steek gelaten voelen als u zegt: we beoordelen hier alle stukken op de inhoud. Dat is toch geen antwoord naar die mensen die op meneer De Mos hebben gestemd? Wat kopen zij daarvoor? Robert van Asten (D66). Dat is een heel lange vraag waar ook meerdere vragen in zitten. De eerste ging over de legitimiteit van het college op het moment dat er weinig mensen gestemd hebben. Ja, dat zou u dan ook aan de raadsleden mogen vragen. Maar ja, we zitten hier wel gewoon met een mandaat. Dat staat als een paal boven water. Dat is ook conform de Kieswet.

De verkiezingen zijn geweest. We zitten hier en we zullen het moeten doen. We zullen ook hard moeten werken om te zorgen dat de volgende keer meer mensen naar de stembus zullen gaan, maar het gaat er natuurlijk wat het doet met alle partijen in de raad. Werken we hier niet allemaal samen? Want we proberen het beste te doen voor de stad en dat doen we allemaal vanuit onze eigen filosofie en vanuit ons eigen verkiezingsprogramma. D66 zal een voorstel steunen van Hart voor Den Haag op het moment dat wij vinden dat dit het beste voor de stad is. Wij zullen zelfs een voorstel van de PVV steunen als wij denken dat dat het beste voor de stad is. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het woordje 'zelfs' klinkt natuurlijk al heel elitair. Maar los daarvan, zegt D66 te zoeken naar een verantwoord stadsbestuur. Kunt u dan duiden hoe verantwoord dat is als u de 30.000 kiezers voor Hart voor Den Haag uitsluit, de kiezers van Forum uitsluit en de kiezers van de PVV uitsluit? Hoe verantwoord is zo'n stadsbestuur dan?

11

Robert van Asten (D66). Goed dat de heer De Mos over uitsluiten begint, wat dat is namelijk precies wat wij niet doen. Wij zeggen dat we hier in de raad, toch het hoogste orgaan binnen een gemeente, samenwerken met alle partijen. We gaan alleen niet in een college zitten met mensen die verdacht worden van meineed, corruptie, deelname aan criminele organisaties. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is wel een hele aparte. Dus u bent wel bereid om met het raadslid Richard de Mos samen te werken, want die zit in de gemeenteraad, voert daarin ook het woord en dient misschien wel eens een plannetje in, wat zomaar zou kunnen als je Richard de Mos heet. Dan wil u wel samenwerken, maar als er gewoon een integer stadsbestuur wordt gelanceerd met bijvoorbeeld mevrouw Verdonk als wethouder, een stadsbestuur waar meneer De Mos helemaal niet in zit, dan kan het niet, want dan is het een corrupte boevenbende. Nou, die begrijp ik niet. Robert van Asten (D66). Die laatste woorden zijn voor uw rekening. Als we een motie of een standpunt dat op een bepaald moment in de raad wordt ingenomen, kunnen delen, dan doen we dat, ongeacht van welke partij dat komt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik heb nog geen begin van een antwoord gehoord.

Waarom nou wel samenwerken met het raadslid Richard de Mos en niet in een stadsbestuur waar Hart voor Den Haag in zal gaan zitten? Robert van Asten (D66). De verdenkingen die op dit moment worden onderzocht naar de persoon Richard de Mos en de persoon Rachid Guernaoui als wethouders in het vorige college vinden we dusdanig zwaar dat D66 op dit moment niet de bereidheid heeft om met Hart voor Den Haag weer een college te vormen. Dat hebben we duidelijk gemaakt en dat is ook terug te vinden in het verslag van de verkenner. De voorzitter. De heer De Mos, derde en laatste keer. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar wat begrijpt de heer Van Asten dan niet aan het feit dat de heer Guernaoui en ondergetekende helemaal geen wethouder gaan worden en helemaal geen wethouderkandidaat zijn terwijl de Hart voor Den Haag-fractie negen zetels heeft? Uw hele probleem is daarmee opgelost. Gewoon lekker onderhandelen. VVD, D66 en Hart voor Den Haag, prima voor de stad. Robert van Asten (D66). Dan moet ik wederom het antwoord geven dat ik de hele tijd al geef. Uiteindelijk gaat het ook om het vertrouwen dat je hebt in elkaar om samen een coalitie en een stadsbestuur te vormen. Dat vertrouwen is er niet. De voorzitter. De heer Van Asten zet zijn betoog voort. Robert van Asten (D66). Ik was klaar, voorzitter. De voorzitter. Dan is nu het woord aan de heer Mulder. Anne Mulder (VVD). Voorzitter.

Dank aan beide informateurs voor hun werk en voor hun verslag. We hebben als VVD de gesprekken als buitengewoon plezierig ervaren. Dank daarvoor! Het is ook belangrijk dat we dit debat hebben als een volwaardig raadsdebat zodat partijen zich kunnen verantwoorden over deze fase van de formatie. Dat zijn we verplicht aan de stad en aan de kiezers. De brief van de VVD is al genoemd. Als VVD hadden en hebben we een voorkeur voor een driepartijencoalitie met Hart voor Den Haag, D66 en de VVD. Twee van die partijen hebben gewonnen, één, de onze, is stabiel gebleven. Een coalitie van zo min mogelijk partijen leidt ook vaak tot meer eigenaarschap van een coalitie en tot meer stabiliteit. Wellicht is het ook makkelijker bij coalitie- en collegevorming. Maar deze coalitie is niet vanzelfsprekend. We zitten als gemeenteraad in een hele bijzondere situatie, waarbij de lijsttrekker van de grootste partij wordt verdacht door het Openbaar Ministerie en ook twee van zijn kandidaat-raadsleden waarvan er een inmiddels is gekozen. 12

Er is een strafrechtelijk onderzoek gaande. Dan kom je op het feit dat je enerzijds de grootste partij hebt met een democratisch mandaat van de kiezer, en anderzijds die verdenking. Dan is de vraag die je je hebt te stellen als partij: hoe overwin je nou je aarzelingen die je hebt bij een bepaalde partij? Dan is het de kunst na de verkiezingen om over je schaduw heen te springen. We hebben gezien wat deze verdenking van het Openbaar Ministerie doet, niet alleen persoonlijk voor de heer De Mos en zijn collega's maar ook voor de kiezer die niet weet wat die moet stemmen. Ook trekt het een wissel op de collegevorming want die wordt geblokkeerd door deze verdenking. En het duurt gewoon te lang. Wij zullen dan ook in de tweede termijn een motie indienen, naar ik hoop gesteund door de hele raad, om het Openbaar Ministerie op te roepen tot haast, want dit duurt gewoon veel, veel en veel te lang. Ik begrijp partijen die aarzelingen hebben bij de samenwerking met Hart voor Den Haag. Wij hadden ook aarzelingen bij die samenwerking. Wij hebben gepoogd om die te overbruggen. We zien dat Hart voor Den Haag dat zelf ook heeft gepoogd te doen. De twee voormalig wethouders zijn geen kandidaat meer. De heer De Mos heeft gezegd openheid te geven over zijn partijfinanciering.

Als VVD hebben we ook gezegd een gesprek te willen hebben over wanneer ombudspolitiek overgaat in belangenverstrengeling en ook over een verklaring over het terugtreden bij een veroordeling. De informateur zei al dat de gesprekken in goed overleg en constructief zijn verlopen. We kwamen er echter niet aan toe om die af te ronden omdat we wisten dat het uiteindelijk geen zin zou hebben omdat een coalitie met Hart voor Den Haag er niet kon komen. Wij vinden dat heel, heel jammer. We zijn ook teleurgesteld dat andere partijen niet de moeite hebben genomen om voorwaarden en randvoorwaarden te formuleren om wél met Hart voor Den Haag, een partij die toch meer dan 30.000 kiezers vertegenwoordigt, in zee te gaan. Dus helaas! Dank u, voorzitter. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Ook namens GroenLinks wil ik bij dezen de informateurs, de heren Oplaat en Boogaard, hartelijk danken voor het plezierige en open gesprek dat we hebben gevoerd en ook dank voor het opleveren van hun eindrapport. GroenLinks kijkt terug op een dynamische campagne die gelukkig door coronamaatregelen niet werd beperkt en op verkiezingen met helaas een lage opkomst. Samen met een aantal andere partijen heeft GroenLinks in de afgelopen week over de verkiezingen, de opkomst en de maatregelen om de opkomst te bevorderen, een aantal schriftelijke vragen gesteld.

We gaan ervan uit dat het college ook een evaluatie zal doen en dat we als raad hierover op een later moment nog zullen spreken. Het proces na de verkiezingsuitslag verschilt per gemeente. De Partij voor de Dieren zal, als ik het goed heb begrepen, later deze vergadering een motie indienen die het presidium oproept om te adviseren over een aantal concrete processtappen, zoals een duidingsraadsvergadering de dag na de uitslag. Mijn fractie ondersteunt deze motie. Er is in de afgelopen periode en ook vanavond weer veel gezegd over de lage opkomst en het vertrouwen in de overheid en in de politiek. De tendens van een afnemend vertrouwen in de overheid en de politiek en van een afnemende belangstelling om gebruik te maken van je kiesrecht is helaas een landelijke trend. Die zien we ook breed terug in de opkomstcijfers. Dat het vertrouwen in de politiek en in de overheid zo laag is en eigenlijk steeds verder lijkt te dalen, trekken we ons allemaal aan en dat moet ook. Wij allemaal hebben de afgelopen jaren heel veel mensen gesproken die zich niet betrokken, niet gehoord en niet gezien voelen. De werkgroep Democratisering en participatie zoals die in de afgelopen periode zijn werk heeft gedaan, heeft daarover in december de raad een advies verstrekt waarmee we met z'n allen aan de slag moeten. Maar wat GroenLinks betreft liggen de oorzaken van het lage vertrouwen echt veel dieper.

Er zijn grotere achterliggende oorzaken voor dat lage vertrouwen. Denk hierbij aan de verharding van de samenleving, de toenemende ongelijkheid en het gebrek aan kansen en perspectief. En dat moeten we aanpakken. GroenLinks deelt de teleurstelling en de frustratie dat het onderzoek van het Openbaar Ministerie zo lang duurt, maar we kunnen niet instemmen met een motie die gaat over het persoonlijk belang en de beïnvloeding daarvan op het onderzoek van het Openbaar Ministerie. Bij het volgende agendapunt zal ik nog iets zeggen over het vervolgtraject. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. We staan al te lang stil. Laten we aan de slag gaan. De huidige crises, zoals de klimaatcrisis, woningcrisis en biodiversiteitscrisis, wachten niet. Wat de Partij voor de Dieren betreft moeten we vol inzetten op een groenere en inclusieve samenleving waarin alle inwoners 13

zich thuis voelen. Dit betekent dat er andere keuzes moeten worden gemaakt, keuzes waarbij de leefbaarheid van de aarde vooropstaat. Hier willen we voor strijden en we zetten daarom in op een groen en progressief stadsbestuur. Dit wilden we vóór de verkiezingen en ook na de verkiezingen staan we daarvoor. Een conservatieve coalitie biedt namelijk te weinig aanknopingspunten om echt die crises aan te pakken. De kiezer heeft bij deze verkiezingen geen duidelijk signaal gegeven voor een conservatief college. De kiezer is vooral weggebleven. De opkomst is bedroevend en moet echt beter. Ik ben blij dat hier verder onderzoek naar wordt gedaan, want dat is echt heel hard nodig. Door die lage opkomst hebben bovendien bijna geen partijen meer stemmen gehaald dan de vorige keer. Groep de Mos heeft een zetel extra gehaald, maar is er ruim 1.600 stemmen op achteruitgegaan. De enige partijen die winnen zijn de SP met 162 stemmen, de Partij voor de Dieren met ruim 2.100 stemmen en D66 met ruim 3.900 stemmen. Progressieve partijen dus. Na de verkiezingen kwam de bal wel te liggen bij Groep de Mos ondanks het verlies in stemmen, omdat ze de grootste partij werd. Sindsdien is er eigenlijk weinig gebeurd en is er te weinig geluisterd naar de wensen van de raad, terwijl de noodzaak om actie te ondernemen niet minder is geworden.

Er is koffiegedronken, er zijn informateurs met een onmogelijke opdracht op pad gestuurd en er is een rapport gepubliceerd. Waar andere steden al aan het formeren zijn, lopen we in Den Haag achter. Wat de Partij voor de Dieren betreft had het proces anders gemoeten en zou de raad meer regie moeten pakken. Niet alleen de grootste partij maar de hele raad moet aan zet zijn. De grootste partij is een partij met maar een vijfde van de zetels. Veel meer zetels zijn nodig om tot een gedragen stadsbestuur te komen. Daarom zeggen we ook dat de opdracht aan een verkenner of informateur gedragen zou moeten zijn door de raad. Om dit voor het vervolg anders te doen dien ik samen met D66 en GroenLinks een motie in, die uitspreekt dat het gewenst is om meer structuur aan te brengen in het verkenningsproces en om de gehele raadsbetrokkenheid te vergroten. Bovendien verzoekt de motie om de fractievoorzitters hier rekenschap van te geven bij de volgende stappen in het formatieproces en om het presidium het voortouw te laten nemen om het formatieproces te evalueren en handvatten voor een volgende raad mee te geven, zoals bijvoorbeeld een standaard in te plannen duidingsdebat. We hopen dat ook D66 deze punten ter harte neemt bij volgende stappen en ook zal zoeken naar onbevooroordeelde informateurs. Gelukkig biedt het rapport van de informateurs wel enige aanknopingspunten voor een vervolg.

Er staat nu zwart op wit wat iedereen al wist. Gegeven de uitsluitingen is er geen logische coalitie met Hart voor Den Haag mogelijk. Echter, er zijn ook alternatieven. Een meerderheid van de raad geeft aan te willen gaan voor een progressief college. Wat ons betreft kunnen we aan de slag om daar echt gesprekken over te voeren. We zouden dus voor een groen en progressief college moeten gaan. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Van Asten en mevrouw Vavier, wordt de volgende motie (F.5 PvdD) ingediend:

Motie F.5 PvdD Duidelijk en gedragen formatieproces De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 april 2022, ter bespreking van het formatieproces. Overwegende, dat: • er in Den Haag geen duidelijk kader is voor hoe na de verkiezingen een formatieproces wordt vormgegeven; • de grootste partij het voortouw neemt en de grootste partij deze keer gekozen heeft om geen verkenner aan te stellen; • in andere gemeenten vaak gekozen wordt om een duidingsdebat te hebben en een gedragen verkenner aangesteld wordt; • de grootste partij in Den Haag gekozen heeft om de informateurs een hele specifieke opdracht mee te geven; 14

•

de raad niet, bijvoorbeeld via moties, kon sturen op het proces of opdracht.

Spreekt uit, dat: • het gewenst is om meer structuur aan te brengen in het verkenningsproces en de gehele raadsbetrokkenheid te vergroten. Verzoekt de fractievoorzitters: • hier rekenschap van te nemen bij de volgende stappen in het formatieproces. Verzoekt het presidium: • het voortouw te nemen om het formatieproces te evalueren en handvatten voor een volgende raad mee te geven, zoals bijvoorbeeld een standaard in te plannen duidingsdebat. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Martijn Balster (PvdA). Allereerst, voorzitter, felicitaties aan u met uw kersverse kleinkind. Voorzitter. Het is nu vier weken na de verkiezingen, met misschien wel als meest opvallende conclusie: ruim 240.000 kiesgerechtigden gingen niet. De Partij van de Arbeid heeft uiteraard ook opvattingen over hoe dat komt. Maar ik wil daar in dit debat nu niet mijn licht over laten schijnen. Dat moet wat de Partij van de Arbeid betreft gebeuren a. door middel van een goed Haags onderzoek naar motieven, beweegredenen, bekendheid en toegankelijkheid van de verkiezingen, naar vertrouwen, naar verschillen, naar oorzaken, en b. door een verkenning te starten waarbij we de lage opkomst en het gebrekkig vertrouwen tot onderwerp van de formatie maken. De verschillen in de stad zijn schrijnend en verdienen onze volledige aandacht.

Het is onacceptabel dat je economische status, je opleidingsniveau bepaalt hoeveel invloed je hebt in de stad. 'Niet klagen, maar stemmen' stond op de borden in de stad. Maar het is niet slechts eigen verantwoordelijkheid van mensen. Het is een collectieve verantwoordelijkheid van ons allemaal. Dat vraagt verbinding en bezinning in een volwaardige verkenning. De Partij van de Arbeid dankt de beide informateurs, de heren Oplaat en Boogaard, voor het werk en het prettige gesprek. Wij kunnen ons ook vinden in de conclusie die zij trekken en de verslaglegging. Wat de Partij van de Arbeid betreft pakken we nu snel door, door te verkennen wat de opgaves voor de stad zijn, de uitdagingen waarvoor we staan - de woningnood, de hoge energierekeningen, de zorgen over bestaanszekerheid - en door te zoeken naar een stabiele meerderheid die in staat is het vertrouwen te herstellen, die in staat is samen te werken, niet uit te ruilen, te concurreren, de loef af te steken, maar te verbinden, wat ons betreft zo links-progressief mogelijk. De Partij van de Arbeid kan zich dan ook vinden in de opdracht aan een nieuwe verkenner, zoals door D66 is opgesteld. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter, allereerst ook van mijn zijde felicitaties aan u. Voorzitter. Als eerste wil ik de heren Oplaat en Boogaard bedanken voor hun inzet en betrokkenheid als informateurs.

Als CDA hebben we het gesprek met de informateurs als zeer prettig ervaren. Er was sprake van een constructieve houding en een goede verstandhouding tijdens het gesprek. Als CDA herkennen wij ons dan ook in de heldere gespreksverslagen; met name in dat van ons natuurlijk! Wat ons betreft spreekt dit verslag ook voor zich. Uiteraard hebben we met belangstelling kennisgenomen van de overige gespreksverslagen. Hetzelfde geldt voor het verslag van de informateurs zelf. Gezien de gespreksverslagen van de verschillende partijen, kunnen we ons herkennen in de conclusie van de informateurs. Nogmaals dank. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter, ook natuurlijk felicitaties namens mij. Ik was aan het kijken of Nur Icar al aanwezig was, maar hij is er niet. Ik ga het vanavond dus doen. Voorzitter. Afgelopen week heeft DENK met een aantal partijen gesproken. Dank voor de fijne gesprekken, allemaal. Ook met de informateurs hebben wij een goed gesprek gehad. Ik wil de informateurs bedanken voor hun inzet en tijd de afgelopen weken. Ik wil tevens de partijen bedanken die daadwerkelijk bereid waren om te praten over de inhoud, want dat is waar het uiteindelijk om zal 15

moeten gaan. We hebben de gesprekken open en inhoudelijk gevoerd met maar één doel: deze stad in rustig vaarwater krijgen en het vertrouwen van de burgers in ons allen hier zo snel mogelijk herstellen. Den Haag is gebaat bij duidelijkheid en rust na alle ellende in de afgelopen raadsperiode: de vreugdevuren, de rellen, het opstappen van burgemeester Krikke en de inval van de Rijksrecherche hier in het stadhuis. De burgers zijn het vertrouwen allang al kwijtgeraakt. De lage opkomst spreekt boekdelen, vooral de opkomst in stadsdelen Laak, Escamp en Centrum, waar men er niet in gelooft dat het uitbrengen van een stem nut heeft. Ik zie het als een motie van wantrouwen richting de politiek in het algemeen. Het is nu wel tijd om te kijken hoe we verder kunnen en het vertrouwen kunnen herstellen. Er is al uitgebreid gesproken over de zaak van het OM die nu als een donkere wolk veel te lang boven onze stad hangt. Deze wolk heeft ook gehangen en blijft hangen over de formatie. En het eerste wat sneuvelt, is weer de inhoud. Dit is niet goed voor de collega's van Hart voor Den Haag, niet goed voor de betrokkenen en zeker niet goed voor onze stad. De burgemeester heeft zich hier al meerdere keren over uitgelaten. Wat ons betreft is het goed dat ook de raad zich hier vanavond over uitspreekt. Daarom ook steun voor het initiatief van de VVD om een motie hierover in te dienen.

Wij vinden het ook jammer dat het proces met de informateurs niet goed is verlopen. Uitgerekend in Den Haag is er weer gelekt. Met onze Haagse historie van lekken verdient dit echt niet de schoonheidsprijs. Het is natuurlijk ook niet goed richting de informateurs en voor het beeld van ons politiek Den Haag en het vertrouwen van de Hagenaars en Hagenezen in ons allen hier in deze zaal. Den Haag verdient zo snel mogelijk duidelijkheid. Hagenaars stellen mij regelmatig de vraag waarom het zo lang duurt. Ze krijgen steeds meer het gevoel dat het OM de Haagse politiek heeft gegijzeld. Volgens ons was het meest logisch een coalitie van de drie grootste partijen, maar duidelijk is dat dit nu niet gerealiseerd kan worden. Hoe nu verder? Voor DENK Den Haag is het heel simpel. Wij staan hier voor onze achterban, wij staan voor onze idealen en wij staan voor een beter, mooier en rechtvaardig Den Haag. Wij voelen ons gesterkt om dit eventueel vanuit de oppositie te doen, maar zullen constructief meedenken en ons openstellen voor verdere gesprekken als er een beroep op ons wordt gedaan om deel te nemen aan een coalitie en deze ook te versterken. Wat ons betreft zijn er natuurlijk verschillende opties mogelijk. Onze primaire voorkeur hebben wij uitgesproken voor een coalitie over links. Hiermee denken wij dat de samenleving en de kwetsbaren het meest geholpen kunnen worden.

Wij wensen D66 veel wijsheid toe bij de verdere stappen. Hierover komen we natuurlijk nog te spreken bij het volgende agendapunt. Maar is de politiek er voor de burgers? Dat is de vraag die we ons moeten stellen. Hier ligt voor ons allen een uitdaging maar ook een gedeelde verantwoordelijkheid. DENK zal zich de komende periode hardmaken voor de ongehoorden en kwetsbaren in de stad, ongeacht of we in de coalitie komen of niet. Er is veel werk aan de winkel. Het is tijd voor meer daden en minder woorden. Dat is waar de Hagenaars op zitten te wachten. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Allereerst wil ik natuurlijk ook mijn hartelijke dank uitspreken aan de twee informateurs. We hadden een heel prettig en fijn gesprek. Daar heb ik goede herinneringen aan. Ik wil tegen Hart voor Den Haag zeggen dat we natuurlijk hun diepe frustraties heel goed begrijpen. De teleurstelling dat het allemaal nu niet gelukt is, begrijp ik ook. Aan de andere kant denk ik wel dat het niet echt verrassend is. Het is voor jullie, denk ik, ook niet een verrassing geweest, want de meeste partijen hebben zich in de campagne uitgesproken over of ze wel of niet met jullie wilden samenwerken. Ik vind - ik denk dat iedereen hier dat vindt - dat het OM echt nu over de brug moet komen. Iedereen heeft het eigenlijk al gezegd. We slepen dit allemaal met ons mee.