RIS311895 Bijlage Integraal Huisvestingsplan Sport
Tekst van het document
wordt onderscheid gemaakt in commerciële sportbeoefening (niet meege-
‘slechts’ enkele maanden, tijdens de piekperiode in de wintermaanden, gebruik
nomen), verenigingsport, zwemvoorziening en openbare ruimte. Daarbinnen
willen maken van een binnensportaccommodatie wordt in principe geen
is onderscheid in multi- en monofunctionaliteit en binnen- en buitensport.
gemeentelijke voorziening gerealiseerd. Voor de zaalhockeyperiode is het
Hierbij wordt zoveel mogelijk ingezet op uitgangspunt van gecombineerd en
gebruik van een blaashal dan ook ruimtelijk en financieel efficiënter.
intensief ruimtegebruik.
Toelichting 3F effectief vervangingsregime Sportinfrastructuur wordt conform de verordening VFBB in 40 jaar afgeschreven. In de gemeentelijke begroting wordt echter niet automatisch rekening gehouden met vervanging na deze 40 jaar. In dit IHP wordt als vertrekpunt uitgegaan van de norm om na 40 jaar gefaseerd vervangende nieuwbouw te plegen. Dit is in lijn met de werkwijze in andere gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht etc.). Hierbij aangetekend dat het uitgangspunt ook is dat er nader onderzoek nodig is vanuit een ‘total-cost-of-ownership-benadering’ of vervanging daadwerkelijk goedkoper en wenselijker is dan duurzame renovatie.
2. Beleidsuitgangspunten
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
3
Behoefte in een veranderde stad
25
26
3. Behoefte in een veranderde stad. 3.1
Maatschappelijke behoefte.
Sport voorziet in een gebruikersbehoefte voor ontspanning en een maatschappelijke behoefte. Sport en bewegen is gezond voor lichaam en geest. Uit onderzoek, Atlas voor Gemeenten 2021, blijkt dat waar veel wordt gesport: • de kwaliteit van leven hoger is; • de zorgkosten lager zijn; • de arbeidsproductiviteit hoger is; • het ziekteverzuim lager is.
Afbeelding 3.1. Sportdeelname Nederland totaal en voor de leeftijdsgroep 12-17 jaar
50 40 30 20
Het maatschappelijk rendement van de investeringen (social return of invest-
10
ment) in sport en bewegen in Nederland wordt door Rebel (2019) geschat op
0
2,51. Ofwel voor de huidige investeringen in sport in Nederland geldt dat: één Euro, twee en een halve Euro oplevert. Het belang van sport voor gezond leven en preventieve gezondheidszorg wordt steeds meer ingezien. Tegelijkertijd is er sprake van een groeiende tweedeling van leefstijlen. Hoogopgeleide mensen hebben vaak een gezondere leefstijl dan laagopgeleide mensen. Een derde van de stedelijke bevolking beweegt te weinig. In aansluiting hierop is te zien dat juist de laagdrempelige sport voorzieningen in de openbare ruimten populairder worden. Daarnaast verbindt, activeert en motiveert sport. Via sportverenigingen kunnen vriendschappelijke banden ontstaan. Sporten kan de weerbaarheid vergroten en sociale cohesie versterken. Een schoolkind dat bijvoorbeeld niet sterk presteert op school, maar wel plezier beleeft aan sport en daar goed in is, kan daardoor groeien in zelfvertrouwen. Door sport te faciliteren kunnen kinderen weer aansluiting vinden bij leeftijdgenootjes. Op scholen bevordert het leerprestaties en helpt het voorkomen van vroegtijdig schoolverlaten en lagere kans op criminaliteit (Ruimte voor sociale voorzieningen Veldacademie, 2021, Ecorys 2017)
3. Behoefte in een veranderde stad
Sportdeelname NL Totaal
60
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2019
2020
Sportdeelname NL 12-17 jaar
45 40 35 30 25 20 15 10 5 0
2014
2015
buiten/veldsport in openbare ruimte overig
2016
2017
2018
dans- vechtsport zaalsport
fitness & aerobics zwemmen
Bron: Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, CBS i.s.m. RIVM 2014-2020, bewerking gemeente Den Haag. Er zit een overlap in deelname buiten/veldsport en zaalsport door sporten die tijdens het seizoen wisselen van veld naar zaal, zoals Hockey
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
27
3.2 Sport in openbare ruimte en individuele sporten worden populairder.
zichtbaar voor maart 2020 (lockdown) en is tijdens de Covid-periode extreem verder toegenomen. Kantekening bij dit beeld is wel dat het gaat om relatieve veranderingen. Door
In de figuren hieronder is te zien dat er dynamiek is in sportdeelname. Het
bevolkingsgroei in Den Haag is er absoluut gezien geen sprake van daling bij
beoefenen van zaalsporten neemt relatief iets af, terwijl fitness/aerobics in
sporten, maar sprake van stabilisatie of groei. Daarnaast geldt dat de groei
participatie tot Covid-periode toenam. De grootste groei is te zien in anders
deels wordt belemmerd door knelpunten in het aanbod. Wanneer er een tekort
georganiseerd sporten en sporten in de openbare ruimte. Deze trend was al
is aan sportaccommodaties wordt toename van sportdeelname beperkt.
Kader Overheersende levensstijltypologie voor volwassen en bijbehorende behoefte aan sport.
Flexsporters:
Zijn impulsief en houden van nieuwe dingen uitproberen.
Balanszoekers:
Ze sporten het liefst in sociaal verband en op het moment
Intrinsiek gemotiveerd om te sporten en gezond te leven,
dat hen het beste uitkomt.
sporten voor ontspanning en plezier en liefst in de natuur.
Balanszoekers
Prestatiegerichte socializers Recreatieve bewegers
Sportkijkers
Prestatiegerichte socializers: Stellen zich ambitieuze doelen,
Recreatieve bewegers:
vinden het belangrijk er goed uit
Trekken er graag samen op uit
te zien en bereiken dit door veel
om te wandelen en fietsen.
te sporten en mee te gaan met modetrends.
Sportkijkers:
Beleven plezier aan kijken naar sport, maar ondervinden veel drempels om zelf te gaan sporten. Gezelligheid en genieten
Oververtegenwoordig milieu Recreatieve bewegers
Sportkijkers
Kwaliteitsgerichte balans zoekers
Prestatiegerichte socializers
Traditionele balanszoekers
3. Behoefte in een veranderde stad
staan centraal.
Flexsporters
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
28
3.3 Groeiende kwantitatieve behoefte door de bevolkingsgroei.
Den Haag Zuidwest, waar de prioritaire gebiedsontwikkelingen plaatsvinden. Voor de woningbouw in de periode 2032-2040 is er nog eens 1,3 sporthal, 0,4 zwembad, 6,5 ha aan buitensportvelden, 1,5 ha aan playgrounds en 1,5 ha
Den Haag is een prachtige stad om in te wonen en te werken. Er komen
aan sport in de openbare ruimte nodig op basis van de referentienorm.
jaarlijks meer dan 5.000 inwoners bij. Er zijn dus meer woningen en daarbij behorende voorzieningen nodig. Uitgangspunt is te bouwen aan een mooie, groene stad waarop de inwoners trots zijn en waarbij de voorzieningen gelijke tred houden met de bevolkginsgroei.
Verandering in bevolkingsopbouw.
De stadsdelen laten een duidelijk verschil in bevolkingsopbouw zien. In Leidschenveen-Ypenburg en Escamp wonen relatief veel jongeren (inwoners jonger dan 20 jaar) en weinig ouderen (inwoners van 65 jaar en ouder). Het
Bevolkingsgroei van heden t/m 2026 en 2032.
tegenovergestelde geldt voor Loosduinen. Het aantal jongeren woonachtig in
In tabel 3.2 is de referentienorm maatschappelijke voorzieningen toegepast
Leidschenveen-Ypenburg zal afnemen, terwijl deze in de andere stadsdelen
voor sport. De tabel geeft een indicatieve opgave van te reserveren ruimte bij
stabiel zal zijn of zal toenemen. De grootste verandering zit in stadsdeel Laak.
grootschalige ontwikkelingen om het voorzieningenniveau in de stad op peil
Daar is niet alleen een groei van de bevolking door gebiedsontwikkeling, maar
te houden. Op basis van de referentienormen is er voor de totale stad voor
brengt ook verandering in de leeftijdsopbouw. Uit de prognose blijkt dat er
de woningen die de komende 10 jaar ontwikkeld worden 2,3 sporthal,
meer dan 5.000 inwoners bijkomen in de leeftijdscategorie 20 t/m 44 jaar en
0,6 zwembad, 14,5 ha aan buitensportvelden, 3 ha aan playgrounds en 3 ha
in deze prognose is de prioritaire gebiedsontwikkeling deels nog niet meege-
aan sport in de openbare ruimte nodig. Hierbij is nog geen rekening gehouden
nomen. Daarnaast laat ook Zuidwest grote groei van het inwoneraantal zien in
met alle ambities van grootschalige gebiedsontwikkelingen, die ook veel na
deze leeftijdscategorie. De verandering van de bevolkingsopbouw in enkele
2032 plaatsvinden.
stadsdelen laat een kleine daling van het aantal inwoners zien maar dit zal beperkte invloed hebben op de bezettingsgraad van de (gemeentelijke)
Groei in prioritaire gebiedsontwikkelingen t/m 2040.
sportaccommodaties. Afstoten van sportaccommodaties is dan ook hier niet
Den Haag groeit conform de meest actuele bevolkingsprognose door tot
aan de orde. De lichte daling in Scheveningen, Segbroek, Centrum zullen door
626.500 inwoners. Een onderverdeling naar stadsdeel ontbreekt in de lange
de groei in andere leeftijdscategorieën en de behoefte van omliggende wijken
termijn prognose. Den Haag groeit vooral in de Binckhorst, Laakhavens/CID en
voldoende worden opgevuld.
Tabel 3.1 groei in de grote gebiedsontwikkeling en Den Haag totaal t/m 2040 Groei aantal Woningen
Aantal verwachte inwoners per woning
Verwachte Groei Aantal Inwoners
Normatieve behoefte aantal sporthallen
Normatieve behoefte aantal zwembaden
Normatieve behoefte m2 buitensport
Normatieve behoefte m2 playgrounds
Normatieve behoefte sport in de openbare ruimte in m2
Binckhorst
10.000
1,94
19.400
0,88
0,25
40.000 4 ha
10.000
10.000
Zuidwest
10.000
2,2
22.500
1,00
0,25
60.000 6 ha
10.000
10.000
CID
20.500
1,94
39.770
1,81
0,51
82.000 8,2 ha
20.500
20.500
78.500
3,6
1,0
182.500 18,2 ha
40.500
40.500
DH Totaal 2040
Bron: Structuurvisie CID en ‘Zuidwest’, Agenda ruimte voor de stad en & Haagse referentienormen maatschappelijk vastgoed
3. Behoefte in een veranderde stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
29
Afbeelding 3.2 bevolkingsgroei t/m 2025
6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 -1000 -2000
1. Loosduinen
2. Escamp
0 t/m 4 jaar WBP
5 t/m 14 jaar WBP
3. Segbroek
4. Scheveningen
5. Centrum
6. Laak
15 t/m 19 jaar WBP
20 t/m 44 jaar WBP
45 t/m 64 jaar WB
7. Haagse Hout
80 jaar en ouder WBP
8. LeidschenveenYpenburg
65 t/m 79 jaar WBP
Bron: Den Haag in cijfers
Tabel 3.2 Verwachte bevolkingsgroei en aantal woningen en toepassing referentienorm per stadsdeel t/m 2032 Netto toevoeging aantal woningen
Groei Aantal Inwoners
2021-2026
2021-2032
2021-2026
1 Loosduinen
2.702
2.702
5.703
6.570
2 Escamp
4.343
4.649
6.634
10.217
3 Segbroek
697
697
497
4 Scheveningen
1.197
1.197
5 Centrum
4.420
6 Laak
2021-2032
Aantal Sporthallen
Aantal Zwembad
Aantal m2 buitensport
Aantal m2 Speelveldjes zoals Cruyff- en Krajicek Courts
Aantal m2 Sport in de openbare ruimte
2021-2026 2021-2032
2021-2026
2021-2032
2021-2026
2021-2032
2021-2026
2021-2032
2021-2026
2021-2032
1,28
0,26
0,30
0,07
0,08
16.212
16.212
2.702
2.702
2.702
2.702
0,9
0,30
0,46
0,09
0,13
26.058
27.894
4.343
4.649
4.343
4.649
1.302
0,95
0,02
0,06
0,01
0,02
4.182
4.182
697
697
697
697
1.489
2.126
0,95
0,07
0,10
0,02
0,03
7.182
7182
1197
1197
1197
1197
6.031
3135
9.361
0,76
0,14
0,43
0,04
0,12
17.680
24.124
4.420
6.031
4.420
6.031
10.349
12.704
11.396
18.624
0,67
0,52
0,85
0,15
0,24
41.396
50.816
10.349
12.704
10.349
12.704
7 Haagse Hout
2.450
2.450
2.514
4.488
1,03
0,11
0,20
0,03
0,06
9.800
9.800
2.450
2.450
2.450
2.450
8 L eidschenveenYpenburg
557
557
-953
-779
-0,5
-0,04
-0,04
-0,01
-0,01
5.570
5.570
557
557
557
557
26.715
30.987
30.415
51.909
1,38
2,36
0,39
0,67
128.080
145.780
26.715
30.987
26715
30.987
Totaal
2021-2032
Meer/minder groei bevolking dan op basis van groei woningen en norm te verwacht is.
DSO: planning woningen conform SEPO jan, 2021
3. Behoefte in een veranderde stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
30
3.4 Efficiënt, slim en gecombineerd ruimtegebruik.
voorziening met daarom heen ondersteunende ruimten. De verwachting is dat er ook nieuwe combinaties gaan komen.
De stad groeit in de schaarse ruimte. Dit betekent steeds meer efficiënt, slim en
Gecombineerd ruimtegebruik uit zich op verschillende vlakken: Clustering van
gecombineerd ruimtegebruik.
sport met andere voorzieningen bij elkaar, stapeling van functies, gebruik van
Multifunctioneel en gecombineerd ruimtegebruik.
Hoewel het principe van geclusterde functies in één gebouw niet nieuw is, is de groeiomvang van multifunctioneel maatschappelijk vastgoed dat wel. Multifunctioneel ruimtegebruik levert in termen van maatschappelijke effecten kosten- en schaalvoordelen op. Ook neemt de uitwisseling en onder-
daken etc. Het gaat ook over het benutten van “losse ruimten” binnen sportparken, rondom skatebanen, in de nabijheid van trimroutes en openbare fitnesstoestellen.
Slim ruimtegebruik in de openbare ruimte en sportvelden .
De openbare ruimte biedt veel mogelijkheden om combinaties te maken; zo
linge verwijzing tussen gebruikers toe, waardoor meer sporters en andere
kunnen beweegroutes, bootcampterreinen, uitdagende trappen en of hoogte-
gebruikers (kunnen) worden geholpen. Multifunctioneel ruimtegebruik
verschillen met elkaar gecombineerd worden. Ook het meer toegankelijk
betekent wel extra eisen aan de sportaccommodaties. De sportkantines
maken van de sportparken en daar sportieve elementen voor het openbare
voldoen in basis niet aan de eisen voor kinderopvang, huiswerkbegeleiding,
gebruik aan toevoegen biedt mogelijkheden om slim met de schaarse ruimte
tentamineren, gamen en kaarten. Het vraagt vaak ook om een goede horeca-
om te gaan.
Multifunctioneel ruimtegebruik verenigingsgebouw
3. Behoefte in een veranderde stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
31
De trap-en speelveldjes, zoals Cruijff Courts en Krajicek playgrounds, van de toekomst zijn multifunctionele sportkooien/velden in de stad, waarop zowel voetbal als basketbal, handbal, volleybal, tennis en hockey plaatsvindt. In die zin geldt de trend ‘Sport volgt de schaarse ruimte’. Het succes van street basketbal, de opkomst van Footy (5 tegen 5 of 7 tegen 7 voetbal) hangt samen met schaarse ruimte. Deze sporten, met een klein veld, voorzien in de behoefte en dat sporten in centraal stedelijk gebied mogelijk blijft. Sportaccommodaties kunnen ook gebruikt worden voor het behalen van doelstellingen met betrekking tot vergroening en klimaatadaptatie ingezet worden door in waterberging te voorzien. Multifunctioneel en dubbelgebruik sportvelden in Den Haag
Aanleg topsport trainingscentrum hockey met waterberging en besproeiing van onderaf
3. Behoefte in een veranderde stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
4
Rolverdeling binnen Den Haag van de sportvoorzieningen
32
33
4. Rolverdeling binnen Den Haag van de sportvoorzieningen. 4.1
Huidige rolverdeling.
Gemeentelijke sportaccommodaties. Zwembaden.
Buitensportaccommodaties.
De meeste buitensportvoorzieningen (sportvelden, atletiekbanen) zijn in eigendom van de gemeente. De meeste velden worden op jaarbasis verhuurd. Incidentele verhuur komt minder voor. Naast het gebruik door de sport verenigingen worden de velden ook beschikbaar gesteld aan scholen voor het
De gemeente Den Haag beschikt over zeven zwembaden. De zwembaden
geven van lessen lichamelijke opvoeding. Enkele sportparken zijn ook voor vrij
worden zowel structureel en incidenteel verhuurd aan sportverenigingen en
gebruik opengesteld. De velden worden door OCW Sport beheerd, geëxploi-
zwemscholen en kunnen losse zwemkaartjes gekocht worden.
teerd en onderhouden.
Sporthallen .
Verenigingsgebouwen .
sportzalen en gymzalen. De gemeente beheert 19 sporthallen (waarvan 3 in
kleedgebouwen aanwezig. Deze gebouwen zijn economisch eigendom van de
drie in de Sportcampus). Het beheer en exploitatie wordt verzorgd door OCW
vereniging, de ondergrond is in bruikleen gegeven. Sportverenigingen zijn zelf
Sport. De sporthallen worden zowel structureel als incidenteel verhuurd aan
verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van deze accommodatie. De
sportverenigingen. Ook sportgroepjes en evenementenorganisaties huren de
gemeente ondersteunt de verenigingen met de zogeheten IAS-subsidies voor
sporthallen.
het verbeteren, vervangen of renoveren van hun accommodatie.
De gemeente Den Haag heeft ook een aantal bijzondere sportlocaties. Locaties
Openbare ruimte .
Er zijn diverse binnensport accommodatie te onderscheiden: sporthallen,
die vanwege omvang, exploitatie of bijzonderheid afwijkend zijn van de
Op een buitensportaccommodatie zijn verenigingsgebouwen, zoals de club- en
De openbare ruimte is in beheer bij DSB voor de mobiliteitsinfrastructuur en
standaard sporthallen. Het gaat onder andere om de Haagse Sportcentrale, de
voor groen en spelen bij DPZ. Uitzondering zijn de staatsnatuurgebieden, die in
tijdelijke turnhal en Lindobeach. Deze worden als totale accommodatie
beheer zijn bij Staatsbosbeheer.
verhuurd waarbij de huurder zelf zorgdraagt voor het beheer.
Het merendeel van de Cruijff Courts, Krajicek Playgrounds en sporttuinen zijn in beheer en onderhoud van de gemeente. Op de playgrounds vindt ook enige georganiseerde sport plaats. Deze wordt op verschillende wijze en financiering,
4. Rolverdeling binnen Den Haag van de sportvoorzieningen
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
34
die buiten het kader van dit IHP vallen. Hierbij gaat het om brede buurtschoolverenigingen, sporttuinen en grote rol van Stichting Werkgever Sportclubs Den Haag met streetsport, (naschools) aanbod bij scholen en evenementen.
Private sportaccommodaties. In de gemeente zijn een vijftal sporthallen niet in eigendom van de gemeente maar van sportverenigingen en schoolbesturen. Ook zijn een aantal klein schalige, zwemaccommodaties in Den Haag in particulier eigendom zijn. Enkele buitensportcomplexen zijn eigendom van sportverenigingen, zoals hdm, HC&VV en SV Erasmus. Het beheer ligt daar dan ook bij de vereniging zelf. OCW/Sport verzorgt hier het veldonderhoud. De sportvelden in het Westvlietsportpark voor atletiek-, handbal-, honkbal-, cricket en voetbal zijn in eigendom van de gemeente Leidschendam-Voorburg. Bestuursrechtelijk valt de grond wel onder de gemeente Den Haag maar het beheer en onderhoud verzorgt Den Haag niet. Daarnaast zijn gymzalen en schoolterreinen in eigendom van schoolbesturen. Een aantal gymzalen worden in de avond- en weekenduren door de afdeling Verhuur van de gemeente in gebruik gegeven aan sportverenigingen. Enkele schoolterreinen, die sportief zijn ingericht, worden na schooltijd opengesteld
Krajicek Playgrounds in beheer van gemeente
voor buurtgebruik.
Onderhoud van gemeentelijke accommodaties.
4.2
en eigenaren onderhoud, waarbij het gebruikers onderhoud door OCW
Groei ‘commerciële’ sporten.
Het onderhoud van de sporthallen en zwembaden is verdeeld in gebruikers
Trends in relatie tot rolverdeling.
Sportvoorzieningen wordt verricht en het eigenaren onderhoud door
Het aandeel van commerciële sportorganisaties binnen de Haagse sport
het CVDH. De sportparken vallen volledig in het onderhoudsregime van
infrastructuur blijft toenemen:
OCW/Sport.
1. De markt weet sneller in te spelen op grillige nieuwe sportontwikkelingen
De sporttoestellen in de openbare ruimte vallen qua beheer onder DPZ. Hierbij
en behoefte zoals urban sports (jumpen, freerun, skaten, boulderen,
geldt dat de skate-/stepbanen, fitness-toestellen, calisthenics, freerun- of
bootcamp), padel, of verschillende typen van virtual reality gaming (indoor
bootcamp- obstakels en hardloopbelijningsstickers voor volwassenen (12+) uit
golf, VR autosportsimulatie, VR battlegaming). Het onderscheid tussen
incidentele middelen van verschillende Programma’s worden gefinancierd.
‘leisure’ en ‘sport’ is daarbij ook niet altijd te maken; zoals ook bij de Uithof;
Voor onderhoud van deze sportieve elementen in de openbare ruimte is geen structureel budget gereserveerd.
4. Rolverdeling binnen Den Haag van de sportvoorzieningen
2. Commerciële organisaties spelen in op behoefte met flexibel aanbod, waarbij sport met een gezin, school of werk goed te combineren is (kinder-
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
35
opvang tijdens sporten, keuzevrijheid, flexibele abonnementen, geen vrijwilligerswerk, professionele service) en geen verplicht vrijwilligerswerk (bardiensten etc) wordt vereist; 3. Blijvende groei van oudsher meer commerciële sporten zoals yoga, fitness
Meer multisportverenigingen .
Uit het Haagse vitaliteitsonderzoek (2020) blijkt dat 31% van de deelnemende sportverenigingen de afgelopen twee jaar begonnen is met nieuw sportaanbod en/of nieuwe lidmaatschapsvormen, 16% van de verenigingen heeft
en groepslessen. Fitness is in Den Haag verreweg de meest beoefende sport.
hier in de komende twee jaar plannen voor.
Hierbinnen ontstaan ook nieuwe concepten zoals 20 min. fit, 24/7 fitness,
Er is -zeker landelijk - een langzame transitie naar meer multisport
bodytec en verschillende aanvullende diensten (gezondheidsadvies, fysio,
verenigingen en schaalvergroting. Dit gaat ook met ontwikkelen van een
eigen douche, sauna en kleedruimte, accenten op doelgroep, zoals bijvoor-
organisatievorm rondom individuele sporters erbij (denk aan wielrenners,
beeld vrouwen);
mensen die trainen voor de marathon en sporten op een wijkveld). Individuele
4. Inspelen op de schaarste aan ruimte voor dans- en vechtsport. Vooral in de kredietcrisisperiode heeft de dans- en vechtsport goedkope bedrijfslocaties tot zich genomen. Zij konden vanuit beleid gericht minder goed terecht in het gemeentelijk aanbod (piekuren voor derden in multifunctionele ruimte en voor veel vechtsporten is het niet te doen om na elke les alle attributen weg te halen en op te slaan).
Rol overheid en markt wordt steeds diffuser .
sporters laten toch een bepaalde behoefte zien om zich te verenigen (Actieprogramma Verenigingen 2019 gemeente Rotterdam).
Meer gedeelde verenigingsgebouwen .
Een krappe meerderheid van de sportverenigingen in Den Haag deelt de ruimte met andere verenigingen en dit aandeel neemt toe (Haagse vitaliteitsonderzoek, 2020). Daar is ook noodzaak toe omdat het zeker voor kleine verenigingen om diverse redenen moeilijker wordt om een eigen verengings-
De rol van de overheid en markt wordt steeds diffuser. Een reden hiervan is dat
gebouwen te onderhouden.
steeds meer sport, in commerciële ruimten worden geëxploiteerd, zoals judo
Verenigingen staan voor een organisatorische opgave. Veel verenigings
en boksen, boulderen, breakdance, skateborden en crossfit. Al deze sporten zijn
gebouwen zijn sterk verouderd (schouw Base Consultancy, zie hoofdstuk 7) en
ook nog eens olympisch geworden.
in het Haagse vitaliteitsonderzoek (2020) geeft 75% van de kleine sport
Beleid gericht op talentontwikkeling of inclusiviteit zorgt ervoor dat de
verenigingen aan (< 300 leden) dat ze geen meerjaren onderhoudsplanning
gemeente gestimuleerd wordt zich meer op de markt van die sporten te
hebben. Daarboven op vraagt het klimaatakkoord voor een grote verduurza-
bewegen. Dit leidt tot samenwerking met de commerciële markt in verschillende
mingsopgave de komende jaren.
vormen. De verwachting is dat met de groeiende behoeften van ‘commerciële
Het is lastig deze opgave op te pakken voor veel verenigingen met (grote)
sporten’ de samenwerking met de markt in de toekomst ook meer gaat gelden.
tekorten aan vrijwilligers.
Het aantal omvangrijke fitnesscentra is de afgelopen periode aanzienlijk
Er zijn naast tekorten aan vrijwilligers ook meer passieve leden, die na het
gegroeid. Dit zijn multifunctionele bewegingscentra met zalen voor vechtsport,
sporten direct naar huis gaan en nauwelijks consumeren, waarmee ontmoe-
dans, pilates en gezondheidsdiensten; ze verkopen een totaalbeleving. Ook
tingsruimte in clubgebouwen beperkt wordt benut. Ook dit is een reden om
tenniscentra (zoals Westvliet), die afnemende tennis behoefte zien, verbreden
eerder een verenigingsgebouw te delen.
zich met een kinderspeelparadijs of een krachthonk. Sporters zijn voor de totaalbeleving bereid verder te reizen en meer te betalen.
4. Rolverdeling binnen Den Haag van de sportvoorzieningen
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
36
Meer ongeorganiseerde sport .
Er vindt steeds meer ongeorganiseerd of anders georganiseerd sporten plaats. Surfen, hardlopen bootcampen en sport op playgrounds. Hierdoor zijn de rollen van de gemeente meer divers.
4.3
Toekomstige rolverdeling.
De gemeente zal sporthallenen zwembaden blijven exploiteren maar er zal ook samenwerking met de markt gezocht worden. Welke accommodaties kunnen aan de markt worden overgelaten en hoe kunnen de partijen er gezamenlijk voor zorgen dat bijv. de kinderen op zo’n vroeg mogelijke termijn kunnen deelnemen aan zwemlessen. De Haagse Sportcentrale met Urban Sports is een voorbeeld van de samenwerking met marktpartijen. Zeker ten behoeve van het faciliteren van vechtsporten kan dit voordelen opleveren. Diverse, veelal kleinere verenigingen, hebben het moeilijk om noodzakelijke renovaties, verduurzaming of nieuwbouw van hun eigen accommodatie uit te voeren en te zelf te financieren. Hier moet tijdig op worden ingespeeld om gevaarlijke situaties te voorkomen en/of pijnlijk handhaving op nieuwe duurzaamheidsregels vanuit de Omgevingsdienst. Controles van de bouw
Haagse Sportcentrale: gemeente werkt samen met marktpartijen
kundige staat van de accommodatie moeten tijdig worden uitgevoerd. De sportverenigingen moeten worden ‘gevitaliseerd’ en/of worden gestimuleerd om (op vrijwillige basis) samenwerking te zoeken met andere (sport) organisaties. Daarnaast vraagt de trend van multisportverenigingen voor behoefte aan meer multisportvelden.
4. Rolverdeling binnen Den Haag van de sportvoorzieningen
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
5
Vraag en aanbod zwemaccommodaties
37
38
5. Vraag en aanbod zwemaccommodaties. 5.1
Aanbod zwemaccommodaties.
In de stad aan zee geldt het hebben van zwemaccommodaties als basisvoorziening. Iedere inwoner moet de gelegenheid hebben om te leren zwemmen en de zwemvaardigheid te onderhouden. Het aanbod aan zwemaccommodatie van de gemeente bestaat uit de volgende zeven zwemaccommodaties: De Blinkerd, De Houtzagerij, De Waterthor, het Hofbad, Overbosch, het Zuiderpark en therapeutisch zwembad Escamphof. Zwembad Escamphof is niet toegankelijk voor vrij zwemmen (zie omschrijving en faciliteiten Bijlage 1).
5.2
Behoefte zwemaccommodaties .
In 2018 heeft de gemeente een onderzoek door Drijver & Partners laten uitvoeren (RIS 299542, 2018) naar de huidige en toekomstige vraag en aanbod van het zwemwater in Den Haag. Het onderzoek heeft rekening gehouden met de huidige capaciteit in relatie tot het huidige aantal inwoners, de toekomstige capaciteitsbehoefte op basis van de bevolkingsprognose en de ontwikkelingen in de zwembadbranche. De groei van het aantal inwoners in de stad in de komende jaren en de reeds bestaande extra capaciteitsbehoefte hebben namelijk gevolgen voor het benodigde zwemwater in Den Haag. De conclusie van het onderzoek van Drijver & Partners is dat er extra zwem-
In 2021 is aanvullend onderzoek gedaan omdat alleen gekeken was naar de
water nodig is ter grootte van 2 wedstrijdbassins en een instructiebassin om
groei van de bevolking tot en met 2030. De recentste bevolkingsprognose is
de verhouding tussen vraag en aanbod tot 2030 op elkaar af te stemmen.
45.000 inwoners hoger.
5. Vraag en aanbod zwemaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
39 Kaart 5.1 Gemeentelijke zwembaden
1. Zwembad het Hofbad 2. Zwembad de Blinkerd 3. Zwembad het Zuiderpark
2
4. Zwembad de Waterthor 5. Zwembad Overbosch 6. Zwembad de Houtzagerij 7. Zwembad Escamphof
5
6 4
7
3
5. Vraag en aanbod zwemaccommodaties
1
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
40
Ook op basis van de geactualiseerde prognose is op korte termijn (0-6 jaar) de
B. een doelgroepen-/instructiebassin met een volledig beweegbare bodem, die
behoefte aan de realisatie van extra zwemwater ter grootte van een wedstrijd-
door middel van aanvullende faciliteiten ook voor therapeutische activi-
bassin en een doelgroepen- /instructiebassin, en op lange termijn (na 6 jaar)
teiten geschikt wordt gemaakt.
de realisatie van extra zwemwater ter grootte van nog een wedstrijdbassin. Het benodigde extra zwemwater kan zowel toegevoegd worden een bestaande zwembaden of middels het realiseren van (een) nieuw(e) zwembad(en).
Referentienorm .
De Haagse referentienorm stelt dat er één zwemaccommodatie (wedstrijd- en instructiebassin) per 75.0000 inwoners nodig is om in de behoefte te voorzien.
Conclusies update behoefte-onderzoek zwembaden:
In 2021 had Den Haag 547.000 inwoners. Toepassing van de referentienorm op
1. Zwemwater: de bezetting van het Zuiderpark, De Waterthor, De Blinkerd,
de huidige voorraad betekent dat een extra zwembadaccommodatie nodig is,
De Houtzagerij en Escamphof is hoog, die van het Hofbad is prima in orde
afhankelijk van de mate waarin Escamphof als zwembad kan worden meegere-
en die van Overbosch is redelijk daarmee hebben zwemaccommodaties een
kend. Na actualisatie van de demografische gegevens komt Drijver & Partners
goede bezetting.
met de aanbeveling dat een extra zwemaccommodatie beter aansluit op de
• ‘type’ zwemwater:
behoefte dan, alleen uitbreiding van zwemwater. Dit komt dan overeen met
- er is een capaciteitstekort aan wedstrijdwater in het Zuiderpark,
uitgangspunten van de referentiemodellen.
De Waterthor, De Blinkerd en De Houtzagerij; - er is een tekort aan instructie-/doelgroepenwater in het Zuiderpark, De Waterthor, De Blinkerd en De Houtzagerij, maar beperkte over capaciteit in Overbosch; - er is een tekort een recreatiewater in De Waterthor en een beperkte overcapaciteit in Overbosch; - er is een tekort aan therapeutisch water in Escamphof; - tijdens de schoolzwemuren is er een tekort aan zwemwater in De Houtzagerij, mits het uitgangspunt is dat alle scholen in het dichtstbijzijnde zwemaccommodatie terecht moeten kunnen. 2. Verdeling zwemwater over de stad: de capaciteitstekorten doen zich vooral in het zuidelijke, noordwestelijke en centrale deel van de stad voor, terwijl de beperkte overcapaciteit met name in het noordoostelijke deel aanwezig is. Aanbevelingen uit het onderzoek: A. twee 25 meter wedstrijdbassins met een gedeeltelijk beweegbare bodem, zodat ze ook voor activiteiten op het gebied van instructie en doelgroepen dienst kunnen doen;
5. Vraag en aanbod zwemaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
41
Verkenning mogelijkheden voor uitbreiding .
• Een andere mogelijkheid voor het realiseren voor een nieuwe zwemvoorzie-
Allereerst is ruimtelijk verkend of in deze gebieden de bestaande zwemaccom-
ning in Laak is rondom sporthal ’t Zandje. In potentieel is hier voldoende
modaties kunnen worden uitgebreid. Het betreft dan de zwemaccommodaties:
ruimte voor het toevoegen van zwemaccommodatie. Sporthal ’t Zandje is op
het Zuiderpark zwembad (Zuidelijk), De Blinkerd (NW) en de Houtzagerij
termijn aan vervanging toe, waardoor er ter gunste van de exploitatie een
(Centraal).
combinatie van een sporthal en zwemaccommodatie te realiseren is.
• De uitbreidingsmogelijkheid van het Zuiderpark zwembad is beperkt tot
De grond om het ’t Zandje ligt binnen de gemeentegrens van de gemeente
een 4-baans 25 meter zwembassin of een instructiebassin tussen het
Rijswijk, dit bemoeilijkt mogelijk het realiseren van een zwemaccommodatie
bestaand gebouw en het parkgebied. Hier is een flinke infrastructurele
op deze locatie.
aanpassing van de accommodatie noodzakelijk.
• Op basis van het inwoneraantal in het zuidelijk deel van de stad met de
• Bij zwemaccommodatie De Blinkerd is het ruimtelijk mogelijk een 25 meter
verwachte groei aldaar (Escamp) en rekening houdend met de huidige vraag
wedstrijdbassin toe te voegen aan de accommodatie. De ingewikkelde
naar zwemwater is het realiseren van een nieuwe zwembadvoorziening in
dakconstructie zal een koppeling met de bestaande zwembadvoorzieningen
de directe omgeving van De Uithof passend binnen de Haagse zwembad-
ingewikkeld maken, maar is bij vervanging van de gehele accommodatie
configuratie. Een zwembad is een aanvulling op de andere Leisure activitei-
minder problematisch (zie hoofdstuk 10).
ten in de Uithof en kan daarmee voor een extra aantrekkende werking
• In de ‘binnentuin’ van zwemaccommodatie De Houtzagerij is ruimte voor uitbreiding. De technische aansluiting is daar wel een uitdaging. Mede in verband met de aanwezige scholen en diverse doelgroep gebruikers daar zou een instructiebassin, of een 25 meter bassin met beweegbare bodem goed tot zijn recht komen. Ook geldt dat bereikbaarheid niet optimaal is.
zorgen.
5.3
Uitbreidingsopgave zwemaccommodaties .
In dit IHP is rekening gehouden met een volgende planning: • 2022 Nader haalbaarheidsonderzoek op basis van verkenning van
Naast uitbreiding van de bestaande zwemaccommodaties is het ook mogelijk
uitbreidingsmogelijkheden en/of nieuw zwembad
om nieuwe zwembaden aan het gemeentelijke areaal toe te voegen. Hierbij
• 2029 realisatie Nieuw Zwembad Binckhorst met instructiewater
kunnen combinaties gemaakt worden met daarbij de toevoeging van meters
• 2029 realisatie uitbreiding 100 m2 therapeutische zwemwater in
zwemwater ter vervanging van therapeutische zwembad Escamphof (zie hoofdstuk 10).
combinatie met vervangingsopgave • Periode 2032-2040 Nieuw zwembad in zuidelijk deel van Den Haag
• Op basis van het inwoneraantal in stadsdeel Laak met de verwachte groei aldaar en het CID is het realiseren van een nieuwe zwembadvoorziening in Laak passend binnen de Haagse zwembadconfiguratie. De nieuwe voorzieningencluster in de Binckhorst zou een centraal en goed bereikbare locatie voor de inwoners van stadsdeel Laak betekenen.
5. Vraag en aanbod zwemaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
6
Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
42
43
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties 6.1
Aanbod zaalsport accommodaties .
Er zijn drie type binnensportaccommodaties: A. Sporthallen. Dit zijn multifunctionele binnensportaccommodaties welke geschikt zijn voor diverse zaalsporten en het bewegingsonderwijs); B. Sportzalen/gymzalen: deze voorzieningen zijn niet voor alle zaalsporten geschikt in verband met de beperkte vloeroppervlakte en de vrije (speel) hoogte van de zaal; C. Monofunctionele binnensportaccommodaties (welke specifiek zijn ingericht voor één sport zoals bijvoorbeeld turnen of tennis).
6.1.1
Sporthallen.
Sporthallen hebben een sportvloer met een minimale afmeting van 44 bij 24 meter en een vrije hoogte van minimaal 7 meter voor regulier gebruik en een vrije hoogte van minimaal 9 meter voor wedstrijden op nationaal niveau. In de sporthallen worden zowel trainingen als competitiewedstrijden georganiseerd voor badminton, basketbal, volleybal, zaalhandbal, zaalhockey, zaalkorfbal en zaalvoetbal. Ook kunnen er sporten worden georganiseerd die geen belijning nodig hebben zoals diverse gevechts- en verdedigingssporten, gymnastiek, tafeltennis en turnen. In Den Haag zijn 19 van de 24 sporthallen eigendom van de gemeente Den
voor verenigingsactiviteiten, eventuele vrije ruimte wordt verhuurd aan
Haag (inclusief de 3 sporthallen in de Sportcampus en 3 gecombineerd met
derden (sportverenigingen). Het Roemer Visscher College beschikt over een
zwembad). De verenigingen RKSV GDA, HKV/Ons Eibernest, Hellas en hdm
sporthal die voor het eigen bewegingsonderwijs wordt gebruikt. Deze sporthal
beschikken over een eigen sporthal. Verenigingssporthallen zijn voornamelijk
wordt in de avonduren en in het weekend beschikbaar gesteld aan derden.
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
44 Kaart 6.1 Sporthallen
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
45 Kaart 6.2 Overige binnensportruimte in Den Haag (commercieel en gemeentelijk)
Bron: Combinatie van OZB, BAG en werkgelegenheidsregister, 2021
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
46
6.1.2
Sportzalen en gymzalen .
In Den Haag staan 24 sportzalen en 171 gymzalen. De sportzalen en gymzalen zijn niet in beheer bij de gemeente maar bij de schoolbesturen. Een aantal
6.2
Behoefte zaalsportaccommodaties .
Relatieve afname traditionele zaalsporten .
70% van de Nederlanders die voor de coronacrisis een binnensportactiviteit
stellen deze voorzieningen in de avond- en weekenduren beschikbaar aan
beoefenden zijn als gevolg van de lockdowns minder gaan sporten of helemaal
sport- en buurtverenigingen. De afdeling Sportverhuur van de gemeente
gestopt. Te verwachten is dat het aantal leden van binnensportvereniging zich
verzorgt de verhuur van 48 gymzalen aan sportorganisaties namens de
langzaam hersteld richting het niveau van voor de coronacrisis. Echter geldt
schoolbesturen.
wel dat bepaalde trends kunnen versnellen. Op lange termijn neemt het
6.1.3 Monofunctioneel binnensportaccommodaties/ specials .
deelnemen aan de traditionele zaalsporten relatief af. Dit hangt samen met de trends binnen vrijetijdsbesteding. Vrije tijdsbesteding, waaronder aan sport, wordt in toenemende mate een zoektocht naar belevenissen (+) en een manier om uiting te geven aan de eigen identiteit, zelfexpressie en leefstijl. In eerste
De gemeente verhuurd binnensportruimtes aan kracht- en verdedigingssport-
instantie leidt dit in de toename van de ongeorganiseerde sport en is er
verenigingen. Daarnaast beschikt de Sportcampus over een Dojo (eigendom
minder behoefte aan (extra) teamsporten.
Haagse Hogeschool). Voor Beachvolleybal heeft de gemeente een topsportfaciliteit In Sportcampus Zuiderpark. In de voormalige sporthal Lindoduin in Scheveningen Haven wordt een beachvolleybalhal particulier/commercieel geëxploiteerd. Voor turnen en urban sports is er een tijdelijke turnhal in Loosduinen en een permanente turnhal in de Sportcampus. Voor Urban Sports zijn er drie locaties: een freerunlocatie in Escamp, de Haagse Sportcentrale in Laak met dansen, free runnen, skaten en boulderen en de Binckhorst met een skatevoorziening. Dit is een tijdelijke voorziening omdat het pand op termijn plaats moet maken voor nieuwbouw van woningen. De Uithof met mogelijkheden voor schaatsen en ijshockey en in Scheveningen Haven het Topsportzeilcentrum zijn geen gemeentelijk eigendom. Evenals vele andere commerciële binnensportruimten.
Evenementen in Haagse Sportcampus
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
47
De trend van ongeorganiseerd sporten van buiten naar binnen
de start van het gebruik door de sportverenigingen De vraag is of deze daluren
Urban Sports -uiting van zelfexpressie - is één van de beweegtrends die ook
door derden opgevuld gaan worden. Het is denkbaar dat de steeds grotere
steeds meer binnen georganiseerd worden. Ook binnen is er behoefte om een
groep gepensioneerden (vergrijzing) en het toenemend aantal thuiswerkers
stoer en uitdagend parcours af te leggen. De Haagse Sportcentrale en de Uithof
deze daluren gaan benutten om te sporten. Een andere mogelijkheid kan zijn
met aanbod voor boulderen, skaten, skipistes freerun/jumpen zijn hier
dat de ontstane vrije ruimte wordt opgevuld door sportverenigingen die nu
voorbeelden van. Ook vechtsporten en dans groeien in marktaandeel. Hier
op piekmomenten niet terecht kunnen. De toekomst moet uitwijzen wat de
ontstaan diverse nieuwe combinaties zoals free runnen in een turnhal waar
invoer van het continu rooster voor gevolgen heeft voor de bezettingsgraad
ook mogelijkheden zijn om te dansen en te klimmen. De urban sportlocaties
van de binnensportaccommodaties.
zijn nu als stedelijke voorziening in Den Haag gerealiseerd. Volgend op deze ontwikkeling zal uitbreiding noodzakelijk zijn. Het sporten in binnenruimte heeft voordelen zoals goede ondervloeren, het gebruik van matten en springkuilen. Hierdoor kan er veiliger (voor beginnende jeugd) geoefend worden. Weersomstandigheden zijn van invloed op de
6.2.1
behoefte sporthallen .
Huidige situatie .
Sporthallen voorzien in grote behoefte, omdat daar (bijna) alle georganiseerde
mogelijkheden om buiten te sporen en kunne beperkend zijn.
sporten in kunnen worden beoefend. Dit in tegenstelling tot de gym- en
Daarnaast is het in een indoorlocatie makkelijker om toezicht te houden op
sportzalen. Omdat er in de sporthallen meerdere groepen gelijktijdig kunnen
gebruik en inrichting en kunnen (les)materialen worden opgeslagen. De extra
sporten, verenigingsactiviteiten geclusterd kunnen worden (tegelijk meerdere
voorzieningen zoals horeca en groepsruimtes bij een indoorlocatie versterken
team volleyballen) en er (horeca)ruimte is voor de sociale binding binnen de
het geheel. Een clubhuis is van belang voor een vitaal verenigingsleven. Ook is
club, hebben de verenigingen een sterke voorkeur voor het huren van een
het aantrekkelijker voor organisatie van evenementen.
sporthal.
Meer ouderen hebben behoefte aan gebruik van sportaccommodaties .
In 2019 heeft de gemeente een onderzoek door het Mulier Instituut laten
Een sportaccommodatie is in Nederland steeds meer een ‘beweegsteunpunt’
uitvoeren naar de vraag en aanbod van binnensportaccommodaties in
om ouderen in beweging te krijgen en te houden. Dit stelt extra eisen aan
Den Haag. De conclusie van het onderzoek is dat het aanbod aan sporthallen
toegankelijkheid van de accommodaties. Ook worden de sportaccommodaties
overeenkomt met de minimale normatieve behoefte (deze betreft 24 en komt
en clubgebouwen hierbij meer ingezet als buurthuis voor ouderen. Op deze
overeen met referentienorm voor nieuwbouw). Echter door het ontbreken van
ontmoetingsplek worden bijvoorbeeld kaartactiviteiten georganiseerd maar is
voldoende (beschikbare) sportzalen in Den Haag is de druk op de sporthallen
het ook mogelijk om medische fitness te beoefenen en/of naar de fysiothera-
vanuit de (georganiseerde) binnensport te hoog om de vraag binnen het
peut te gaan. In wijken waar vergrijzing toeneemt, zoals Loosduinen, ontstaat
bestaande sporthallenareaal op te vangen. Hiervoor is een capaciteitsuitbrei-
er steeds meer een vraag.
ding van 2 sporthallen, in de kuststrook tussen Loosduinen en Scheveningen,
Hogere pieken en hogere dalen in sporthallen .
gewenst. Uitbreiding van 1 sporthal wordt reeds voorzien in de ontwikkeling van de vervanging van sporthal Loosduinen voor een dubbel sporthal daar.
Omdat steeds meer scholen overgaan op een continu rooster wordt de sprei-
De andere extra sporthal zal om in de behoefte in te spelen in of rond
ding in de bezetting van sporthallen ‘s ochtends evenwichtiger. Het gevolg
Scheveningen moeten komen.
daarvan is dat er extra ruimte ontstaat vanaf het begin van de middag tot aan
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
48
6.2.2
Naast de tekorten geldt dat twee sporthallen: Ockenburgh en ’t Zandje een relatief lage bezettingsgraad hebben vanwege het ontbreken van bewegings
gymzalen en sportzalen .
onderwijs overdag. Het streven is om hiervoor een oplossing te vinden. Ook geldt
Veel urban-, dans- en vechtsportscholen en bewegingstherapie voor ouderen
dat een aantal andere sporthallen niet de gewenste bezettingsgraad hebben
kunnen, zeker op piekmomenten, niet terecht in de beschikbare sporthallen. Zij
conform de landelijke norm. Dit wordt grotendeels veroorzaakt doordat deze
zijn hierdoor opzoek naar betaalbare eigen ruimtes of gymzalen op sportzalen
sporthallen relatief veel gebruikt worden door sporten zoals hockey, die enkel
van scholen. De behoefte hieraan neemt toe. Eigen ruimtes, die sinds de
in een korte periode in de winter gebruik maken van de sporthallen.
kredietcrisis goedkoop gehuurd werden, zijn nu niet meer beschikbaar. Er is op papier voldoende aanbod in gymzalen. Van de ca 190 locaties voor bewegings-
Haagse referentienorm en toekomstverwachting .
onderwijs worden er nu 56 locaties voor bewegingsonderwijs verhuurd aan
De referentienorm voor sporthallen is 1 sporthal per 22.000 inwoners. Met de
derden voor (kleinschalige) sportactiviteiten. Een aantal functionele aspecten
geprognosticeerde bevolkingsgroei van 539.000 inwoners naar 626.000 in
blokkeren het gebruik door derden: oudere scholen hebben geen aparte entree
2040 zijn er op basis van de referentienorm minimaal vier extra sporthallen
van de gymzaal, het ontbreken aan extra opslagruimte, een sportkantine
nodig, naast het bestaande tekort.
en specifieke attributen (ophanging voor bokskussens, een dansspiegel,
Voordat bepaald wordt of op basis van de bevolkingsgroei een extra sporthal
ingebouwde audio-installaties, interactieve beweegmuur).
gerealiseerd moet worden zal de reeds beschikbare capaciteit in ogenschouw worden genomen. Bij een aanzienlijke bevolkingstoename is dit echter het uitgangspunt. Met de geprognosticeerde bevolkingsgroei in de geplande gebiedsuitbreidingen is met de vastgestelde referentienormen voor sporthallen een berekening gemaakt hoeveel extra sporthalcapaciteit daar nodig zou zijn. In onderstaand overzicht is dit opgenomen. Nodig voor ambities woningbouw in prioritaire gebiedsontwikkeling Loosduinen
Aantal Sporthallen nodig 0,3
Zuidwest (termijn 2035)
1
Laakhavens HS (termijn 2030/2035)
1
Binckhorst (termijn 2035/2040)
0,9
CS-NOI (termijn (2035/2040)
0,85
Overig CID (Rivierenbuurt termijn 2040)
0,3
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
49 Kaart 6.4 Turn & urban Sportlocaties in Den Haag van gemeente en markt
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
50
6.2.3
Monofunctionele sportaccommodaties/specials .
De urban sports laten een groeiende behoefte zien. Kaart 6.4 laat zien dat het aanbod aan urban sportlocaties in de zone van de Uithof tot aan Haagse
Vanwege de noodzakelijke sportattributen kunnen diverse sporten niet in een
sportcentrale zit. Voor zowel klimmen/freerun lijkt dan ook een locatie in de
multifunctionele sporthal worden gehuisvest. Een turnvoorziening of een
kuststrook gewenst.
boksring heeft een vaste opstelling die niet dagelijks kan worden opgezet en afgebroken zonder dat dit veel tijd kost. Dergelijke sporten hebben dan ook behoefte aan een zelfstandige accommodatie. Zonder volledig te zijn gaat het over topsportaccommodaties, urbansportlocaties (boulderen, klimmen, en skaten), turnen/freerun, beachvolleybal.
6.3
Opgave zaalsportaccommodaties .
6.3.1
Opgave sporthallen .
Op basis van de bestaande krapte van twee sporthallen en de demografische De vechtsport is qua populariteit en aantrekkingskracht erg groot en groeit in
ontwikkeling in de gebiedsuitbreidingen is uitbreiding van vier sporthallen
Den Haag. Door onder andere de verschillende organisatievormen in de
nodig. Tot 2040 is uitbreiding met 6 extra sporthallen in Den Haag nodig.
vechtsportwereld, de verscheidenheid in aanbod, vele takken, vele bonden zijn er meer dan 60 vechtsportsportorganisaties in Den Haag. En dan gaat dat
De uitbreiding wordt als volgt gezien ten behoeve van de bestaande krapte:
alleen over kickboks, thaiboks, MMA, BJJ, krav maga en grappling. Veel van deze
a. Met de ontwikkeling van een dubbele sporthal in Loosduinen, ter vervan-
organisatie hebben geen zelfstandige accommodatie volgens het onderzoek
ging van de bestaande sporthal, is een eerste stap gezet voor uitbreiding.
van het Nederlands Instituut Vechtsport en Maatschappij in Den Haag (2021).
Door de naastgelegen tijdelijke turnhal te verplaatsen ontstaat er ruimte
Een deel van de behoefte is commercieel en een deel van de behoefte heeft
om de dubbele sporthal te realiseren en kan de bestaande sporthal in
betrekking op verenigingsgebruik. Het afgelopen jaar hebben er 6 vechtspor-
functie blijven tot oplevering van de nieuwe accommodatie. Deze uitbrei-
torganisaties in het centrum hun zorgen uitgesproken over hun huisvesting.
ding betreft een combinatie met bewegingsonderwijs en speelt ook in op de bevolkingsgroei van Madestein.
De tijdelijke skatehal in de Binckhorst wordt vooral door beginnende skaters en steppers gebruikt maar deze accommodatie moet op termijn sluiten.
b. Op basis van planologische kengetallen is er behoefte aan extra sporthalruimte in Scheveningen en/of in het Centrum. In het Centrum worden er op korte termijn geen mogelijkheden gezien. In Scheveningen zijn er mogelijk-
De beachhal in de Sportcampus wordt zeer goed gebruikt en voldoet aan de
heden bij de locaties Lindoduin of Sportcomplex Blinkerd. Onderzoek moet
wensen van de gebruikers. Daarnaast wordt de hal Lindoduin privaat
uitwijzen of op een van deze locaties ook een combinatie gelegd kan worden
geëxploiteerd. Gelet op de technisch bouwkundige zeer matige staat van de
met een beach- of turn- of urban voorziening.
accommodatie en de vraag naar andere sportbestemmingen zal onderzoek moeten uitwijzen of het huidige gebruik kan worden gecontinueerd.
In de gebiedsontwikkelingen van het CID-Laakhavens, CID-CS-NOI- , Binckhorst, Laak en Escamp komen zoveel extra woningen, en daardoor extra inwoners, dat
De tijdelijke turnhal dient eind 2023 begin 2024 van de huidige locatie te
extra sporthallen in deze gebieden te rechtvaardigen is. De gebiedsontwikke-
verdwijnen vanwege andere planvorming. Tegelijkertijd is duidelijk dat een
ling gaat echter over een lange periode. Omdat sportontwikkelingen op de
keuze voor een permanente hal niet op korte termijn gerealiseerd is. Qua
lange termijn moeilijk zijn te bepalen zal door middel van tussenevaluaties
spreiding ligt een locatie in de kustrook- noordkant van Den Haag het meest
bezien moeten worden of de geprognosticeerde uitbreiding nog juist is.
voor de hand. 6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
51
Alvorens een definitieve keuze te maken is aanvullend onderzoek nodig voor het bepalen van locatie en effect op exploitatie van de in de nabij omgeving gelegen binnensportaccommodaties. Om de vraag op korte termijn enigszins te ledigen en voor de korte piek momenten is het gebruik van blaashallen mogelijke oplossing. Deze kunnen dan voor de sporten die alleen een winter zaalcompetitie hebben worden ingezet. Voordeel van de blaashallen is dat deze geplaatst kunnen worden op de locaties waar ze het meest nodig zijn. Binnen de mogelijkheden wordt nu via IAS-subsidies gestimuleerd dat verenigingen blaashallen aanschaffen. Om de behoefte in sporthallen te verminderen zijn tijdelijk twee blaashallen voor de gebiedsontwikkelingen nodig, waar later pas voldoende draagvlak is voor volwaardige sporthal.
6.3.2
Opgave gymzalen en sportzalen .
Sportverenigingen hebben minder behoefte aan gym- of sportzalen. Door het
Haagse Sportcampus
meervoudig gebruik en de sociale verbindingen ligt de voorkeur op het gebruik De vier extra sporthallen op basis van de geplande gebiedsontwikkelingen zijn
van een sporthal. Daarom wordt er niet ingezet op de realisering van extra
voorzien:
gym- en sportzalen. Wel wordt in overleg met de schoolbesturen gezocht naar
a. In Binckhorst wordt een voorzieningencluster met onderwijs gerealiseerd.
het gebruik van de bestaande zalen. Hiervoor zijn naar verwachting voor drie
Wanneer de uitbreiding van Laakhavens en Binckhorst gezamenlijk worden
gymzalen aanpassing nodig om geschikt te maken voor dans-, urban- of
genomen ontstaat in dat gebied al in rond 2025 een behoefte aan minimaal
vechtsport.
een extra sporthal. Dit geldt ook voor bewegingsonderwijs waarvoor al in de periode 2024-2032 in IHP Onderwijs een middelbare school wordt voorzien. De combinatie met een sporthal biedt voordelen van efficiënt grondgebruik; b. In Escamp moet op basis van groei en referentienorm een extra sporthal worden toegevoegd; wat in combinatie met onderwijs kan in de periode 2032-2040. c. In CSI/NOI moet op basis van groei en referentienorm een extra sporthal worden toegevoegd in de periode 2032-2040; d. In Laakhavens moet op basis van groei en referentienorm een extra sporthal
6.3.3
Monofunctionele sportaccommodaties/specials .
Vechtsport .
Veel van deze organisaties hebben geen zelfstandige accommodatie volgens het onderzoek van het Nederlands Instituut Vechtsport en Maatschappij in Den Haag (2021). Een deel van de behoefte is commercieel en een deel van de behoefte heeft betrekking op verenigingsgebruik. De behoefte aan accommodatieruimte stijgt vooral in het centrum van Den Haag. In gehouden stadsdeel
worden toegevoegd; In de Nota van Uitgangspunten Laakhavens zal
sessies en analyse van de sportconsulenten komt de vraag naar een verzamel
hiervoor een reservering worden opgenomen.
gebouw voor vechtsporten naar voren. Dit is vooralsnog beperkt onderbouwd en
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
52
vraagt nog nadere uitwerking. Een mogelijke oplossing voor vechtsport is het vierde compartiment van sporthal Houtzagerij. Op termijn is een combinatie
Opgaven .
met een nieuw te realiseren sporthal een optie. Verder geldt de aanbeveling
In dit IHP is rekening gehouden met de volgende planning:
om nader onderzoek naar behoefte van urban sports en vechtsporten.
• 2022 deel Sporthal Houtzagerij geschikt maken voor vechtsport
Skaten .
• 2022/2023 realisatie dubbele sporthal Loosduinen • 2023 verplaatsing tijdelijke turnhal
Door het sluiten van de tijdelijke skatehal in de Binckhorst wordt gezocht naar
• 2024 t/m 2026 gymzalen geschikt maken voor specifiek dans, vechtsport, urban
de mogelijkheid om de topsportskatehal in de Haagse Sport Centrale geschikt
sport, ouderengym 2024 realisatie extra sporthal Scheveningen-centrum
te maken om ook de beginners daar te kunnen faciliteren.
Beachvolleybal .
Gelet op de technisch bouwkundige zeer matige staat van Lindobeach zal
• 2024 (onderzoek) uitbreiding Lindo Beach met turnen & urban sports • 2028 twee blaashallen voor behoefte grootschalige gebiedsontwikkelingen CID/Benoordenhout en Escamp • 2029 realisatie sporthal Binckhorst
onderzoek moeten uitwijzen of het huidige gebruik kan worden gecontinueerd of de accommodatie met of zonder andere sportbestemming moet worden gerenoveerd of nieuwbouw meer voor de hand ligt
Turnen & Urban Sports .
Voor de verplaatsing van de tijdelijke turnhal wordt gezocht naar een locatie die op korte termijn beschikbaar is. Voor een nieuwe permanente turnhal wordt de mogelijkheid onderzocht om deze accommodatie te gaan combineren bij de realisatie van een nieuwe sporthal. Haalbaarheidsonderzoek moet uitwijzen of Lindoduin geschikt kan worden voor een special of dat een andere locatie gezocht moet worden, bij voorkeur in de kuststrook-Noorden Den Haag. Voor turnen zal daarbij onderzocht worden of een combinatie met urban sports mogelijk is. Zowel qua locatie als qua ruimtelijke eisen sluiten de sporten bij elkaar aan. Bij turnen wordt voor ritmische gymnastiek gebruik gemaakt van ruimte, waar verschillende dansen ook behoefte aan hebben. Daarnaast kunnen freerun en boulderen ook gebruik maken van attributen van een turnhal. Het is ook van belang de urban sports ook in samenhang met culturele behoefte te onderzoeken. Een urban sportlocaties functioneert niet alleen als sport, maar kan tegelijk ook een muzikale en culturele hub functioneren, gelet op de creatieve en artistieke lifestyle die samenhangt met de urban sports.
6. Vraag en aanbod binnensportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
7
Vraag en aanbod buitensportaccommodaties
53
54
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodaties. 7.1
Vraag aanbod buitensportaccommodaties . 7.2
Opgave buitensport Den Haag .
Buitensportaccommodaties zijn de sportvoorzieningen in de buitenlucht waar
Den Haag beschikt momenteel over een oppervlakte van ca. 2.151.000 m2 aan
georganiseerde sporten worden beoefend, inclusief de daarop gevestigde club/
buitensport-voorzieningen en toebehoren. Dit resulteert in een gemiddeld
kleedaccommodaties. Een buitensportaccommodatie is een gecontroleerd en
bruto vloeroppervlak aan buitensportvoorzieningen van 4,0 m2 per inwoner
een door een sportvereniging gebruikte/beheerde accommodatie. De Cruyff
in Den Haag.
Courts vallen hier dus niet onder. Voor de sporten rugby, voetbal en hockey is er een bestand tekort aan. In Den Haag zijn de buitensportaccommodaties grotendeels eigendom van de
Het toevoegen van extra velden is beperkt mogelijk. Voor voetbal kan de
gemeente. Een aantal sportcomplexen is geen gemeentelijk eigendom veelal
belastbaarheid van velden vergroot worden door natuurgrasveld door kunst-
tennis-, voetbal- en hockeycomplexen. De sportvelden op sportpark Westvliet
grasvelden te vervangen.
zijn in eigendom van de gemeente Leidschendam-Voorburg maar vallen
• Op basis van de vastgestelde referentienormen en de geprognosticeerde
bestuursrechtelijk onder de gemeente Den Haag. De gemeente Den Haag heeft
bevolkingsgroei is er tot 2032 een uitbreiding van 14,5 ha sportgrond nodig
ook een aantal sportvelden in eigendom die bestuursrechtelijk onder de
om aan de groeiende behoefte aan voorzieningen te kunnen voldoen. Deze
gemeente Wassenaar vallen. In het IHP-Sport wordt ingegaan op de sport
ruimte moet binnen het plangebied of, als dit niet mogelijk is, binnen 1.500
accommodaties waar de gemeente direct of indirect verantwoordelijk voor is.
hemelsbreed van het plangebied beschikbaar komen. Als dit niet realiseerbaar is moet gehandeld worden volgens de vastgestelde beslisboom.
Het bepalen van de behoefte per tak van sport is gebeurd op basis van de
• Specifiek voor de totale gebiedsontwikkeling CID en Binckhorst is er conform
referentienorm met de geprognosticeerde bewonersgroei van de stad. Dit
de Haagse referentienormen een totale uitbreiding van 12 ha aan buiten-
betekent dat uitgegaan is van een stabiele sportdeelname en bevolkings
sportvoorzieningen nodig waarvan 6 ha voor de behoefte aan woningen
samenstelling. Ondanks dat het beleid er op is gericht om de sportparticipatie
van voor 2032. Hiervoor is (los van kleine buitensport toevoegingen, zoals een
te verhogen en lichte trend omhoog wordt verwacht, wordt er in de behoefte
sportveld boven een sporthal) geen ander locatie op het oog dan de
prognose geen rekening gehouden met een procentuele verhoging van de
Vlietzone, maar moet nog wel een ruimtelijke afweging plaatsvinden.
sportdeelname.
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
55 Aanbod buitensport
Bron: OCW, Buitensport naar sporttype op basis van kadastrale grenzen
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
56
Voor de behoefte aan 14,5 ha voor 2032 kan grof indicatief geconcludeerd
De Atletiekunie hanteert de richtlijn dat een volwaardige atletiekaccommodatie
worden dat het gaat om ca 7 voetbalvelden, 3 hockeyvelden, 1 rugbyveld en
een vereniging ruimte biedt voor het accommoderen van ongeveer 1.000 leden.
de rest voor multisport en overige buitensport. Bij de gebiedsontwikkeling
Een gebruikelijk beeld is dat circa 50 procent van de leden van een atletiek
loopt de bevolkingsgroei niet gelijk op met de woningbouw. Door gezins
vereniging daadwerkelijk gebruik maakt van de atletiekaccommodatie voor de
vorming, die plaatsvindt vindt de behoefte aan uitbreiding van buitensporten
sportbeoefening. Op basis van deze twee aannames, hebben AV Sparta en
gefaseerd later plaats. Daarom wordt uitgegaan van indicatieve investeringen
Haag Atletiek momenteel en in de toekomst voldoende ruimte op de twee
in 2027, 2029 en 2031. Voor het bepalen van de ruimtelijke behoefte aan
sportparken in Den Haag (en het sportpark in Leidschendam-Voorburg).
buitensportvoorzieningen worden in paragraaf 7.2 enkele sporten uitgelicht die een grote oppervlakte vergen (watersportverenigingen, padel, maneges worden bijvoorbeeld niet toegelicht).
Opgave Atletiek.
• Aktie voor het uitbreiden van een atletiekaccommodatie wordt niet nodig
7.3
Vraag, aanbod en opgave per buitensport .
7.3.1
Atletiek .
geacht.
7.3.2
Handbal .
Verspreid over de stad heeft Den Haag negen officiële buiten handbalvelden en
In Den Haag zijn drie atletiekaccommodaties. In het Zuiderpark, aan de Laan
vier handbalverenigingen. De handbalcompetitie wordt buiten nog vooral door
van Poot en één op sportpark Westvliet, in eigendom van de gemeente
de jeugdafdelingen gespeeld. De senioren maken hier minimaal gebruik van. In
Leidschendam-Voorburg. Dit zijn volwaardige atletiekaccommodaties,
totaal hebben de verenigingen 50 teams ingeschreven bij een competitie van
bestaande uit (minimaal) een rechte sprintbaan voor afstanden tot en met
het NHV in het seizoen 2021/2022, waarvan 10 seniorenteams.
110 meter, een rondbaan van 400 meter en een (midden)terrein met de mogelijkheid om alle werpnummers en springnummers uit te voeren.
De veldbehoefte van de verenigingen is berekend aan de hand van de plan-
De atletiekaccommodaties worden gebruikt door twee verenigingen. AV Sparta
ningsnorm uit het Handboek Sportaccommodaties van NOC*NSF en bedraagt
had ongeveer 1.100 leden in 2021, en is actief op de atletiekaccommodaties in
tien teams per veld.
het Zuiderpark en een atletiekaccommodatie op sportpark Westvliet. Haag Atletiek had circa 1.800 leden in 2021, en is actief op het sportpark Laan van
Juist door de het feit dat handbal steeds minder op de buitenvelden wordt