RIS311895 Bijlage Integraal Huisvestingsplan Sport
Tekst van het document
Poot. In onderstaande tabel is de verwachte ledenontwikkeling van de Haagse
beoefend ontstaat hier enige overcapaciteit. Desondanks kunnen de velden
atletiekverenigingen weergegeven bij een stabiele sportdeelname.
niet zomaar verdwijnen omdat de verenigingen verplicht zijn deze voor zieningen beschikbaar te hebben. Daar waar helemaal geen gebruik meer
Verwachte aantal leden atletiekverenigingen Den Haag in 2030 en 2040 o.b.v.
plaatsvindt kan worden overwogen deze om te vormen naar een multi
stabiele sportdeelname.
functionele playground voor vrij gebruik. 2021
2030
2040
Haag Atletiek
1.800
2.010
2.075
AV Sparta
1.100
12.10
1.250
Totaal
2.926
3.220
3.325
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
57
Vraag-aanbodanalyse handbalvelden Den Haag op stadsdeelniveau, in het seizoen 2021/’22 Veldbehoefte
Veldoverschot/-tekort
Stadsdeel
Vereniging
Aantal velden
Aantal teams
Eén speeldag
Twee speeldagen
Eén speeldag
Twee speeldagen
Escamp
Erasmus
1
0
0
0
+1
+1
Escamp
Geen
1
0
0
0
+1
+1
Escamp
SOS Kwiek Sport
1
3
1
1
-
-
Segbroek
WHC
2
13
1
1
+1
+1
Segbroek
Hellas
1
17
2
1
-
+1
LYP
Hercules
2
17
2
1
-
+1
Laak
Geen
1
0
0
0
+1
+1
9
50
6
4
+4
+6
Gemeente Den Haag
Opgave Handbal .
De veldbehoefte van de verenigingen is berekend aan de hand van de
• Aktie voor het realiseren of amoveren van handbalvelden wordt niet nodig geacht.
7.3.3
planningsnorm van de KNHB. De planningsnorm bedraagt zeven wedstrijdrondes per weekend dag op een zandveld en zes wedstrijdrondes op een (semi-)waterveld. Hierbij moeten verenigingen 60 procent van hun
Hockey .
normteams op een wedstrijddag kunnen inplannen.
Verspreid In Den Haag liggen op zeven sportparken hockeyvelden. In Centrum
Op meerdere complexen is de beschikbare capaciteit niet voldoende voor het
en Laak zijn geen hockeyvelden aanwezig. Het veld op het High Performance
aantal jeugdteams. Dit houdt in dat deze verenigingen organisatorisch creatief
Top Training Centre (HPTTC) wordt gebruikt door meerdere Haagse hockey
moeten omgaan met de wedstrijdprogrammering, wedstrijden verplaatsen of
verenigingen en dient als topsportvoorziening. Het Haagse aanbod aan hockey-
de speeldag verlengen tot laat op de dag. Door het grotendeels gezamenlijk
velden is vergelijkbaar met het gemiddelde in de regio Haaglanden en de G4.
gebruik van de velden door Groengeel en HGC wordt de krapte van de ene vereniging gecompenseerd door de overcapaciteit van de andere club. De
Aantal hockeyvelden, ledenpercentage KNHB en gemiddelde velddruk in
velden op de meeste sportparken bieden (ruim) voldoende capaciteit voor de
Den Haag in 2019
zondagcompetitie. Vooral de twee ‘jongste’ verenigingen (HCY en HCWv) hebben een grote jeugdafdeling maar zijn nog niet volledig doorgegroeid met
Aantal velden
de seniorenafdeling.
Totaal
Per 25.000 inwoners
Ledenpercentage
Velddruk in leden
Den Haag
31
1,4
1,5
260
In de tabel op de volgende pagina zijn de verwachte veldoverschotten en
G4-gemeenten
120
1,3
1,8
357
-tekorten weergegeven bij een stabiele sportdeelname. Dat wil zeggen dat
VSG-regio Haaglanden
68
1,5
1,8
291
Nederland
901
1,3
1,4
278
ervan uit is gegaan dat in de toekomst hetzelfde percentage van de inwoners van Den Haag lid is van een hockeyvereniging als in 2021.
Bron: Database SportAanbod (DSA), 2019; KNHB via NOC*NSF (2019). Bewerking: Mulier Instituut.
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
58
Verwachte hockeyveldoverschotten/-tekorten Den Haag in 2021, 2030 en 2040 o.b.v. stabiele sportdeelname 2019
2030
2040
Stadsdeel
Aantal verenigingen
Aantal velden
Zaterdag
Zondag
Zaterdag
Zondag
Zaterdag
Zondag
Loosduinen
2
6
-1
+3
-1
+3
-2
+3
Escamp
1
3
-
+2
-1
+2
-1
+2
Scheveningen
1
6
-2
+3
-3
+3
-3
+3
Haagse Hout
4
13
+1
+5
-
+4
-
+4
Leidschenveen Ypenburg
1
3
-1
+2
-2
+1
-2
+1
Gemeente Den Haag
9
31
-3
+15
-7
+13
-8
+13
Toelichting: het veld op het High Performance Top Training Centre (HPTTC) in Haagse Hout is niet meegenomen in de berekening van de veldoverschotten-/tekorten. Dit veld geldt als topsportvoorziening.
De verwachting is dat de bevolkingstoename in Den Haag zal leiden tot een significante toename in de ruimtebehoefte van de hockeyverenigingen. De laatste jaren is de hockeydeelname onder de Haagse jeugd sterk toegenomen. Wanneer de recente toename in hockeydeelname doorzet en bestaande hockeyleden niet afhaken zal de behoefte nog sneller toenemen.
Opgave hockey .
• Door op de gereserveerde ruimte bij HCWv een extra hockeyveld aan te leggen kan de krapte daar worden opgelost. • Verder wordt in overleg met de hockeybond de mogelijkheid onderzocht om hockey voor meer mensen toegankelijk te maken. Samen met de hockey sponsor Rabobank heeft de Koninklijke Nederlandse Hockeybond (KNHB) de Hockey Foundation opgericht die dertig hockeyclubs in Nederland in de
Toptrainingveld hockey bij HDM
komende tien jaar willen oprichten. In Den Haag zou rond sportpark Escamp I dit qua spreiding van de hockeysport een prima locatie zijn, een stimulans om de sportdeelname te laten stijgen en de toename aan sportdiversiteit in Escamp te verbeteren. • Om de krapte bij HBS/Crayenhout enigszins op te lossen is de aanleg van een extra hockeyveld op het Stokroosveld voor deze vereniging voorzien.
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
59
7.3.4
Honk- en softbal .
In Den Haag liggen in de stadsdelen Escamp, Loosduinen, Segbroek en Haagse
snorm uit het Handboek Sportaccommodaties van NOC*NSF. De planningsnorm bedraagt één veld voor een vereniging met zeven normteams of minder. De gemeente hanteert een minimale bespeling van 5 teams per veld.
Hout op vier sportparken een vijftal honkbal- en/of softbalvelden. Hier zijn nog slechts drie honk- en softbalverenigingen actief. De honk- en softbalvelden op
Het aantal velden in Loosduinen (Evert Wijtemaweg) en Segbroek
de sportpark Stokroos, Dedemsvaartweg (Escamp III) en Guido de Moorstraat
(Pomonaplein en Zonnebloemstraat) is krap en biedt de verenigingen onvol-
worden minimaal incidenteel gebruikt. Op sportpark Westvliet, in eigendom
doende capaciteit voor het aantal teams. Gemeentebreed wordt echter een
van de gemeente Leidschendam-Voorburg, is ook nog een honk- en softbalveld.
overcapaciteit aan korfbalvelden geconstateerd. Dit is grotendeels het gevolg van de nog beschikbare natuurgrasvelden in Haagse Hout.
De aanwezige velden op de sportparken bieden de verenigingen (ruim)
Op basis van een stabiele sportdeelname en de bevolkingsgroei is in onderstaand
voldoende ruimte. De bezettingsgraad op het sportcomplex Schapenatjesduin
tabel het te verwachte veldoverschot en -tekort weergegeven. De korfbal
is hoog, voor trainingen wordt daarom uitgeweken naar het complex aan de
deelname onder de Haagse bevolking is de laatste jaren sterk is afgenomen.
Dedemsvaartweg (Escamp III). Verder is het gebruik op de overige complexen
Wanneer deze afname in korfbaldeelname doorzet, zal er op termijn ondanks
minimaal.
de bevolkingsgroei een overcapaciteit aan korfbalvelden kunnen ontstaan.
Opgave Honk- en softbal .
Aantal velden
• Ook bij een stabiele sportdeelname en de verwachte bevolkingstoename kan worden gesteld dat uitbreiding van velden voor deze sport niet nodig is. • Het sportcomplex Het Kleine Loo biedt ruim voldoende ruimte om ook de huidige gebruikers van het Stokroosveld te huisvesten. • Voor de complexen aan de Dedemsvaartweg en het Stokroosveld kan een andere sportbestemming worden ingevuld
7.3.5
Korfbal .
In Den Haag liggen op acht sportparken korfbalvelden. Een steeds groter deel van de korfbalverenigingen speelt op kunstgras. Een aantal kunstgraskorfbalvelden heeft nog de oude veldafmetingen. Tot en met het seizoen 2025/’26 is het voor verenigingen toegestaan deel te nemen aan competities van de KNKV met een speelveld van 60 bij 30 meter. Daarna wordt geen dispensatie meer verleend, en dienen de velden een afmeting van 40 bij 20 meter te hebben. De korfbalvelden in Den Haag worden bespeeld door acht verenigingen. Het sportveld aan de Escamplaan wordt niet meer als zodanig gebruikt. De veldbehoefte van de verenigingen is berekend aan de hand van de planning-
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Kunstgras
Natuurgras
Veldoverschot /-tekort
Stadsdeel
Aantal verenigingen
40 bij 20 meter
60 bij 30 meter
(40 bij 20 meter)
2019
2030
2040
Loosduinen
1
-
1
-
-1
-1
-1
Escamp
2
5
-
-
+1
+1
-
Segbroek
3
4
-
-
-1
-1
-2
Scheveningen
1
3
-
-
-
-1
-1
Haagse Hout
1
1
-
3
+3
+3
+3
Leidschenveen- Ypenburg
1
3
-
-
+2
+2
+3
Heel Den Haag
9
16
1
4
+4
+3
+2
Opgave Korfbal .
• De natuurgrasvelden in Haagse Hout zijn nodig voor schoolsport en voor de sporttoernooien van de sportvereniging. • voor het kunstgrasveld aan de Escamplaan kan een andere sportbestemming worden gezocht. • Voor het sportcomplex in Loosduinen (kv ALO) wordt de haalbaarheid onderzocht om door een beperkte herindeling een extra korfbalveld te realiseren.
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
60
7.3.6
Rugby .
Opgave Rugby .
• Om aan de vraag naar rugbyvelden te voldoen zijn er minimaal twee extra
In Den Haag liggen op drie sportparken rugbyvelden.
velden nodig en met de groei van de stad nog een extra veld;
Eén rugbyvereniging maakt gebruik van de velden op sportpark Theo Mann
• Overwogen kan worden om op het complex aan de TM Bouwmeesterlaan
Bouwmeesterlaan met twee velden, waarvan 1 kunstgras, de andere vereniging speelt op het veld aan de Beresteinlaan. Het veld op de Stokroosveld is momen-
ook het andere rugbyveld van kunstgras te voorzien; • In Escamp wordt de mogelijkheid onderzocht van een herindeling van de
teel niet in gebruik als rugbyveld.
sportparken waar dan de gewenste / noodzakelijke uitbreiding van rugby
De veldbehoefte van de verenigingen is berekend aan de hand van de plan-
kan worden voorzien.
ningsnorm van Rugby Nederland. De planningsnorm maakt geen onderscheid in natuurgrasvelden en kunstgrasvelden. Op basis van de planningsnorm blijkt een tekort aan rugbyvelden. Ook de bestande verenigingen HRC en WRC vragen om capaciteitsuitbreiding.
7.3.7
Tennis .
In Den Haag liggen op zestien sportparken tennisbanen die worden bespeeld door bij de KNLTB aangesloten verenigingen. Een aantal sportparken wordt door meerdere tennisverenigingen gebruikt. De gemeente Den Haag heeft
Vraag-aanbodanalyse velden rugbyverenigingen Den Haag, in het seizoen 2020-2021.
slechts in 4 van de 16 tennisparken een grondpositie. Tennis is in de basis een
Aantal velden Aantal verenigingen
Natuur gras
Stadsdeel
Sportpark
Escamp
Beresteinlaan
1
1
Haagse Hout
Theo Mann Bouwmeesterlaan
1
1
Totaal
2
Kunst gras
Aantal teams Veldbehoefte
tekort
7
2 (1,8)
-1
1
27
4
-2
1
34
6 (5,8)
-3
sport die onder een private exploitatie valt. De aanleg/realisatie en onderhoud van tennisvelden is de verantwoordelijkheid van de vereniging of ondernemer. Naast de tennisparken zijn er nog enkele multifunctionele velden waarop ook getennist wordt. Dit zijn met name enkele kunstgras korfbalvelden. In Nederland liggen ruim 11.300 buitentennisbanen, wat neerkomt op 16,4 baan per 25.000 inwoners. In Den Haag liggen 198 tennisbanen, waarmee het
De norm houdt echter geen rekening met de extra bespelingsmogelijkheid van
aanbod beduidend lager is dan het landelijke gemiddelde maar hoger dan het
een kunstgrasveld. Daarom kan gesteld worden dat het berekende tekort bij
gemiddelde in de G4. De KNLTB hanteert een richtlijn van 50 – 70 leden per
HRC kleiner is.
baan en een verlichte baan 90 spelers. De gemiddelde bespeling op de tennisbanen is (ook) in Den Haag de afgelopen
Op basis van een stabiele sportdeelname en de verwachte bevolkingstoename
jaren teruggelopen en zijn enkele tenniscomplexen verdwenen. In de Corona
blijkt dat, naast de bestaande krapte, extra behoefte gering is. De rugbysport in
periode is de populariteit van tennis weer iets toegenomen. Sinds lange tijd
Den Haag (en Nederland) maakt echter een sterke groei door waardoor op
kende de KNLTB voor het eerst in 15 jaar een stijging in 2020 en 2021 van
termijn toch extra capaciteit gewenst is.
respectievelijk 5,6% en 7% van het aantal nieuwe leden. Desondanks blijkt er nog steeds een aanzienlijke overcapaciteit aan tennisvelden zoals uit onderstaand overzicht blijkt.
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
61
2021
Baanbehoefte
Baanoverschot/ -tekort
Stadsdeel
Aantal verenigingen
Aantal banen
Aantal leden
Min.
Max.
Min.
Max.
Loosduinen
2
29
2122
26
32
+3
-1
Escamp
1
14
608
8
9
+6
+5
Segbroek
2
12
789
10
12
+2
-
Scheveningen
3
45
3434
43
53
+2
-8
Haagse Hout
8
67
2671
33
41
+34
+26
Leidschenveen-Ypenburg
3
31
915
12
14
+19
+17
Gemeente Den Haag
19
198
10539
132
161
+66
+39
Opgave Tennis .
7.3.8
Voetbal .
In Den Haag liggen op 31 sportparken voetbalvelden. Enkele sportparken liggen fysiek tegen elkaar, maar hebben een eigen toegang. Het sportpark De Aftrap in het Zuiderpark van HFC ADO Den Haag, met twee kunstgrasvelden en één natuurgrasveld wordt gezien als topsportvoorzieningen. Omdat de gemeente geen directe of indirecte invloed heeft op het gebruik van het sportpark Westvliet is deze niet in de verdere prognoses van de ontwikkelingen meegenomen. Van de voetbalvelden op sportparken, Van Hogenhoucklaan, Daal en Bergselaan en De Savornin Lohmanlaan maken ook de cricketafdelingen van de desbetreffende omniverenigingen gebruik. Dit dubbelgebruik zorgt voor een grotere (organisatorische) druk op de velden. In Nederland liggen circa 7.300 voetbalvelden, wat neerkomt op 10,6 veld per
• Omdat de tennissport niet door de gemeente wordt gefaciliteerd wordt er
25.000 inwoners. In Den Haag liggen 101 volwaardige voetbalvelden, waarmee
in deze nota geen aanname gemaakt van te nemen ontwikkelstappen.
het aanbod lager is dan zowel het landelijke gemiddelde als het gemiddelde in
• Indien de ontwikkelingen dit mogelijk en/of noodzakelijk maken zal
de G4. Het percentage kunstgrasvelden in Den Haag ligt daarentegen iets
de gemeente actief onderzoeken of de gronden van de huidige tennis
hoger dan het gemiddelde in de G4. De gemiddelde velddruk in Den Haag is
complexen voor andere (sport)doeleinden kan worden bestemd.
hoger dan het landelijke gemiddelde en het gemiddeld in de G4 (zie onderstaande tabel). Aantal velden Totaal
Per 25.000 inwoners
Aantal velden kunstgras
Ledenpercentage
Velddruk (in leden)
Den Haag
101
4.7
42
4.5
240
G4-gemeenten
495
5.2
40
4.6
224
VSG-regio Haaglanden
291
6.6
65
5.1
193
7.294
10.6
20
6.9
164
Nederland
Bron: Database SportAanbod (DSA), 2019, KNVB via NOC*NSF, 2019. Bewerking: Mulier Instituut
Den Haag telt veertig voetbalverenigingen die in totaal 1.049 teams hebben ingeschreven bij een zaterdag- of zondagcompetitie van de KNVB in het seizoen 2021-2022. Den Haag hanteert een minimale bespelingsnorm van 5 seniorenteams per veld voor het in gebruik geven van voetbalvelden. Jeugdteams worden omgerekend naar seniorenteams. In het seizoen 2021-2022 werden de velden
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
62
gemiddeld door 6,5 normteams bespeeld. De bespelingsdruk van de voetbalvelden in Den Haag is gemiddeld aanzienlijk hoger dan het landelijk gemiddelde. Toch kan worden gesteld dat bij een gelijkmatige spreiding de vraag en aanbod goed in verhouding staan met elkaar. De vraag naar voetbalvelden is niet overal hetzelfde, sommige velden worden zeer intensief gebruikt en andere velden minder intensief. Het sturen op spreiden van de vraag is natuurlijk moeilijk omdat leden hun ‘eigen’ identiteit volgen en zelf kiezen voor een club. Op de bestaande complexen is het ruimtelijk niet mogelijk extra velden aan te leggen. Om velddruk te verminderen is het aanleggen van kunstgrasvelden (voor een deel) een alternatief. Kunstgrasvelden kunnen intensiever bespeeld worden t.o.v. grasvelden waardoor er meer trainingsuren op kunnen worden gepland. Voor wedstrijden geldt echter het tijdselement van de competitie.
Stadsdeelgericht .
In Loosduinen is een vijftal voetbal complexen die een bespelingsnorm van boven de 8 per veld hebben. Op twee van deze complexen zijn alle velden al voorzien van kunstgras, capaciteits-uitbreiding is hier dus niet mogelijk. Bij de overige drie complexen kunnen in totaal nog 7 natuurgras-velden worden
Voetbalveld Zuiderpark
omgebouwd naar kunstgras om een intensiever gebruik mogelijk te maken. In Escamp kennen een tweetal complexen een hoge velddruk van meer dan
de spelers van de BVO te koppelen aan de jeugdopleiding in het Zuiderpark.
8 normteams per veld. Bij een van de twee verenigingen is het nog mogelijk om
Hiervoor zal een herindeling van het sportpark Zuiderpark noodzakelijk zijn.
een natuurgras te vervangen door kunstgras. Een drietal andere accommoda-
In Haagse Hout zijn er een drietal complexen met een velddruk van meer dan
ties, waarvan 1 geen gemeentelijke eigendom is, beschikken nog niet over een
8 normteams per veld. De daar spelende verenigingen beschikken nog over
kunstgrasveld waardoor trainingen en wedstijden bij slechte weersomstandig-
vijf grasvelden die omgezet kunnen worden naar een kustgrasveld.
heden geen doorgang kunnen hebben. Wenselijk is dat op deze complexen ook
Het sportcomplex in Laak kent een goede bespeling van de velden en kan met
minimaal een kunstgrasveld ter beschikking komt.
de bestaande velden momenteel voldoen aan de vraag. Extra kunstgras is hier
Ten behoeve van het verbeteren van de diversiteit op het complex Escamp I is
niet meer mogelijk.
een herindeling van het sportpark in onderzoek. Uitgangspunt is dat hier
De vereniging in Leidschenveen-Ypenburg heeft per veld meer dan 8 norm-
meerdere takken van sport worden gevestigd, de kwaliteit van de voorzieningen
teams. Omdat op dit complex al 2 van de 3 velden bestaan uit kunstgras kan de
een impuls krijgen, de toegankelijkheid voor buurtbewoners wordt verbeterd
vereniging haar activiteiten goed organiseren. Door het hoge schoolgebruik
en er sportieve elementen aan het park worden toegevoegd.
aldaar wordt de haalbaarheid van intensivering van het 3e veld onderzocht.
Na de aanleg van een natuurgrasveld in het Cars Jeansstadion van ADO
De drie complexen in Segbroek kunnen met de huidige velden voldoen aan de
Den Haag is de betaald voetbal spelende club gaan trainen in Rijswijk. De
vraag. Een vereniging heeft op dit moment nog geen kunstgrasveld. Hier wordt
ambitie bestaat om de damesafdeling van ADO en de trainingsfaciliteiten voor
in 2022 een natuurgrasveld vervangen door een kunstgrasveld.
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
63
Opgave voetbal .
• Met het huidige aantal velden kan gemeentebreed in de bestaande situatie voldaan worden aan de vraag. Hierbij hoort wel een veldintensivering plaats
7.4 Vraag aanbod verenigingsaccommodaties op sportparken .
te vinden van 12 velden (waarvan 2 Escamp I). De belastbaarheid van velden
Het clubgebouw vormt vaak het hart van de vereniging of - wanneer er andere
vergroot worden door natuurgrasveld door kunstgrasvelden te vervangen
organisaties ook in zijn gehuisvest - van meerdere organisaties. Het clubgebouw
• Door de schaarse ruimte in Den Haag en de verdichtingsopgave van
bestaat in ieder geval uit de zo genaamde kantine en soms geïntegreerd met
woningen zal het oplossen van het uitbreidingsvraagstuk lastig zijn. Gelet
het kleedgebouw. Het clubgebouw is een belangrijke ontmoetingsplek waar
op de gebiedsontwikkelingen en bevolkgingsgroei en sportdeelname trend
sporters na hun training samenkomen om de onderlinge contacten te onder-
is er behoefte aan 7 extra voetbalvelden voor 2032.
houden en een hapje en/of drankje met elkaar te doen.
• Ten behoeve van het vergroten van de diversiteit, het verbeteren van de kwaliteit en de toegankelijkheid zal een herindelingsplan worden opgesteld
Daarnaast zijn er mogelijkheden om meer uit het clubgebouw te halen dan
Escamp I;
alleen de functie van sportkantine en kleedruimten. Wanneer er sprake is van
• Ten behoeve van de ambitie ADO Den Haag om alle geledingen in het Zuiderpark te vestigen zal een haalbaarheidsonderzoek worden uitgevoerd;
7.3.9
‘Zien bewegen doet bewegen’ .
een multifunctionele accommodatie, maken ook niet-leden gebruik van het clubgebouw. Behalve sportverenigingen zijn er dan ook andere maatschappelijk organisaties, zoals een buitenschoolse opvang, een welzijnsorganisatie of ouderengroep. Soms kunnen ruimten ook gedeeld worden zoals de medische ruimte van de vereniging met een fysiotherapiepraktijk.
Naast ruimte voor specifieke sporten geldt dat er ook behoefte is aan multi sportvelden en attributen om velden heen zoals atletic skill-model (8.5). Het
Op de gemeentelijke sportparken staan 77 kantines en 75 kleedaccommodaties
principe geldt: ‘Zien bewegen doet bewegen’. Dit is een concept dat verder
en economisch eigendom van de vereniging. Het realiseren, beheren en
moet worden uitgewerkt voor Den Haag in lijn met het sportakkoord. Het
onderhouden is een verantwoordelijkheid van de sportvereniging die de
openbaar toegankelijk maken van sportcomplexen draagt bij aan het behalen
buitensportaccommodatie in bruikleen heeft.
van de doelstellingen maar vraagt ook om extra toezicht. Naar tennis- en korfbal en handbalvelden zal naar verwachting in de toekomst minder vraag
Daarnaast zijn er clubgebouwen die niet gebonden zijn aan een buitensport
zijn. Waar deze sportvelden gemeentelijke sportgrond betreft, met name
accommodatie, maar waar de vereniging de grond huurt van de gemeente.
korf- en handbalvelden, moet nagegaan worden hoe deze ruimten te benutten
Ook hier ligt de gehele beheer- en onderhoudsverantwoordelijkheid bij de
zijn voor het concept zien bewegen doet bewegen. Er is een te verwachte
vereniging.
overcapaciteit van 5 korfbal- en 5 handbalvelden.
Opgave ‘zien bewegen doet bewegen’ .
• Middels pilots zullen 2 ruimten zodanig ingericht worden passen binnen het concept zien bewegen doet bewegen.
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Op 189 velden staan 917 lichtmasten. Verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor het realiseren, onderhouden en vervangen van lichtmasten. Vanuit de zorgplicht worden de keuringen in opdracht van de gemeente uitgevoerd. Eventueel noodzakelijk herstel ligt bij de vereniging.
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
64 Kaart 7.1 Sportaccommodaties met juridisch eigendom gemeente Den Haag
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
65
Kantines en kleedkamers Lichtmasten in Den Haag naar leeftijd
Kantines
> 40 jaar
30 tot 40 jaar
< 30 jaar
Kleedkamers
> 40 jaar
30 tot 40 jaar
< 30 jaar
In principe is het aantal clubgebouwen gelieerd aan het aantal buitensport-
Lichtmasten
> 40 jaar
30 tot 40 jaar
< 30 jaar
onbekend
• Bij minder kapitaalkrachtige vereniging is het bezuinigen op onderhouds-
complexen. Momenteel is het aantal clubgebouwen passend bij de vraag. Een
opgave vaak de eerste optie waardoor er achterstallig onderhoud ontstaat;
aantal verenigingen heeft wel behoefte aan extra kleedruimte. Bij uitbreiding
• Er zijn goede financiële overwegingen om de Investeringsregeling Accom-
of herinrichting van sportcomplexen zullen ook de clubgebouwen hier in mee
modaties Sportverenigingen (IAS) constant onder de aandacht van de
moeten groeien. Efficiënt- en multifunctioneel gebruik zal daar uitgangspunt
verenigingen te brengen.
zijn. Bij gebiedsontwikkelingen en/of bij herindelingen van sportcomplexen zal het uitgangspunt worden gehanteerd nieuwe clubaccommodaties te realiseren die multifunctioneel en door meerdere gebruikersgroepen geëxploiteerd kunnen worden. • 16 van de 44 gebouwen scoren matig tot slecht op functionaliteit (voldoen de ruimten aan de functie die er aan is toegekend, zijn de kleedkamers bijvoorbeeld groot genoeg).
7. Vraag en aanbod buitensportaccommodatie
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
8
Sport in de openbare ruimte
66
67
8. Sport in de openbare ruimte. 8.1
Groeiende behoefte in de volle breedte .
en de tijdstippen waarop mensen sporten en bewegen verandert. Dat komt niet alleen door een veranderende samenstelling van de huishoudens en de
Sport in de openbare ruimte neemt in de volle breedte toe. De volgende
bevolking. Mensen worden individualistischer waardoor ze zich minder
ontwikkelingen spelen hierbij een rol:
makkelijk langdurig binden aan een sportvereniging . Was vroeger de
Meer dan 50% Haagse sporters sport in de openbare ruimte .
wedstrijdsport een vanzelfsprekend gegeven, de afgelopen jaren is de ongeorganiseerde recreatieve sport sterk in opkomst en heeft zich doorontwikkeld.
10 jaar geleden was nog 40% van de Haagse sporters alleen of ongeorganiseerd
Digitale sportgroepen ondersteund middels Apps met GPS-functionaliteiten
aan het sporten, in 2019 is dat 50% (cijfers van voor ‘Corona’). Joggen, hard-
zoals Strava, waarbij sportprestaties worden bijgehouden, dragen hieraan bij.
lopen en wielrennen domineren de top 10 van meest beoefenden sporten in Den Haag en neemt nog steeds flink nog steeds flink toe in populariteit. Het gebruik van sportvoorzieningen en -toestellen in de openbare ruimte zijn voor
Urban sports populair .
Ook voor kinderen en jongeren geldt dat er sprake is van een toename om te
sporters een goedkope manier om op eigen initiatief en op het moment dat
sporten in de openbare ruimte. Met name Urban Sports zijn enorm populair.
het hun uitkomt om te sporten.
Door schaarste aan ruimte heeft de jeugd in wijken als de Schilderswijk geen
Alternatieven voor binnensport ontwikkelen zich .
Corona versterkt het sporten in de openbare ruimte nog extra, doordat alternatieven voor de binnensport zich ontwikkelen. Het gaat om veel kleinschalige initiatieven zoals bootcampen of fitnessen, die efficiënt gebruik maken van de
buitensportvereniging om de hoek. Urban Sports is een verzamelnaam voor sporten zoals free running, calisthenics (turn-stangen) en skatesporten.
8.2
Type sport in de openbare ruimte .
ruimte en makkelijk zijn in te passen. Deze kunnen een mooie aanvulling zijn
Het aanbod in Den Haag voor sport in de openbare ruimte, waaraan in dit IHP
op het sportaanbod, maar zijn geen vervanging van de basissportinfrastructuur.
Sport investeringen zijn gekoppeld kunnen verdeeld worden in 5 categorieën:
Vitale ouderen bewegen om gezond te blijven .
Haagse inwoners zijn vaak op late leeftijd nog vitaal. Voor hen is bewegen belangrijk om gezond te blijven en dat gebeurt voor een groot deel in de
1. Plekken ingericht om te sporten met sporttoestellen, zoals fitness en calisthenics (turn-stangen)/hindernisbanen, free run-attributen (8.3); 2. Alles ontworpen om te sporten op wielen: inline- & rollerskate, step- &, skatebanen, BMX-en en mountainbiken (8.4);
openbare ruimte. Alleenstaanden trekken er ook graag op uit.
3. De speelvelden en kooien met doelen en baskets of met mogelijkheden voor
Minder binding met sportvereniging, meer binding met sportApp .
4. Gecombineerde bovenwijks aanbod Zuiderpark en Malieveld (8.6);
Bewegen en sport gebeurt in de toekomst vermoedelijk relatief minder of
anders bij een sportvereniging en meer in de openbare buitenruimte. De wijze
tennis-/badminton-, of volleybalnetten (8.5); 5. Overige sportinvullingen, zoals jeu des boules-banen, tafeltennistafels, schaakborden, yoga-spots, hardloop/Coopertest banen, belijningen om hard te lopen en innovatieve ontwikkelingen (8.7).
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
68
De investeringen in grootschalige gebiedsontwikkeling conform de referentie-
bij 18+ toestellen met name over fitnesstoestellen, die bij een speelplek zijn
normen zijn afgezien van onderhoud geen onderdeel van de begroting Sport
gesitueerd. Alleenstaande en vitale ouderen zorgen op het eerste gezicht voor
en worden qua investeringen buiten beschouwing gelaten(zie paragaaf 3.4).
een toenemende behoefte. De praktijk laat echter zien dat een aantal
Dit geldt ook voor de beweegvriendelijke openbare ruimte, die gebruikt wordt
toestellen voor ouderen (55+) niet om vervanging vragen, omdat deze weinig
om te sporten, bestaande uit parken, voet- en fietspaden; recreatief water en
wordt gebruikt. Ouderen hebben meer behoefte aan sport onder begeleiding
sport aan zee; ruiterpaden en mountainkbikeroutes. Ook playgrounds en klim-
en gaan minder snel in de openbare ruimte fitnessen. In dit IHP wordt daarom
toestellen voor kinderen onder de 12 jaar worden buiten beschouwing gelaten.
geen opgave geformuleerd voor fitnesstoestellen voor ouderen.
8.3 Aanbod, behoefte en opgave aan Sporttoestellen en Calisthenics .
stangen. Deze urban sport voorziet in een grote behoefte. Er zijn op dit moment 12 locaties in Den Haag. Deze zijn recentelijk aangelegd en worden vooral benut door bewoners uit de wijk. Uit stadsdeelsessies komt een hoge
Je lichaam als instrument freerunnen breaken/urban dance calisthenics boulderen/klimmen tricking
Dit geldt niet voor de zogeheten calisthenics. Dit zijn turntoestellen met
Sporten waarbij weinig of geen hulpmiddelen worden gebruikt en het vooral op aankomt wat je met je eigen lichaam kunt.
benutting naar voren en dat er een behoefte ligt in elke wijk. Een wijk in Den Haag heeft gemiddeld 700 jongeren tussen 15-19 jaar en 4500 inwoners tussen 20-44 jaar. Eén Calisthenics Park voor deze doelgroep is een conservatieve raming. Voor de invulling is het wenselijk uit te gaan van een gedifferentieerde invulling afhankelijk van de ruimtelijke mogelijkheden en specifieke wensen met: free-run, klimhindernisbanen, bootcamp, parcours en survival. Het streven is daarom om in te zetten op uitbreiding naar één locatie met calisthenics of alternatief per wijk. Dit wordt vooralsnog wel als opgave geformuleerd voor de komende 10 jaar. Dit komt buiten de grote gebiedsontwikkeling neer op ongeveer 2 Calisthenics Parken per jaar. Van belang is niet in te zetten op kwantiteit met hier en daar een paar toestellen.
Freerun Locatie Burg. Hovylaan Houtwijk
Calisthenics
Onderzoek van de Haagse Hogeschool (2015) geeft aan dat gebruikers meer variatie in het aanbod van apparaten wensen en duidelijke regels en
De stadsdelen Haagse Hout, Segbroek en Scheveningen hebben minder
instructieborden met oefeningen voor zowel beginners als gevorderden op
sporttoestellen (zie volgende kaart). Voor een deel hangt dit samen met
prijs stellen. Ook uit een onderzoek uit Amsterdam (2020) komt naar voren dat
natuurgebieden, waar toestellen ontbreken. Als er specifieker ingezoomd
het van belang is in te zetten op een bepaalde minimale schaal met voldoende
wordt op 18+ blijkt dat veel wijken geen 18+ fitnesstoestellen hebben. Het gaat
variatie.
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
69 Kaart 8.1 Calisthenics, fitnestoestellen en overige sporttoestellen voor 12+
Bron: speeltoestellendatabase DPZ, het gaat om een indicatie. Veel speeltoestellen zoals schommels en rekken zijn voor alle leeftijden en zijn met deze selecties niet meegenomen.
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
70 Kaart 8.2 Skatebanen
Voorontwerp uitbreiding skatebaan en renovatie RijswijkseLandingsbaan Ypenburg met pumptrack
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
71
8.4 Aanbod, behoefte en opgave voor sporten op sportplekken voor ‘wieltjes’ .
8.5 Aanbod, behoefte en opgave sportveldjes en kooien .
Alles op wieltjes
De stad als je speelveld
skateboarden inline skaten rolschaatsen/skate dancen BMX-freestyle stuntsteppen
Alle sporten die in skateparken of ‘op straat’ plaatsvinden en waarbij op één of andere manier wordt gerold.
3x3 basketball/streetball straatvoetbal/panna voetbal padel baseball 5 urban hockey
Traditionele sporten die soms met enige aanpassingen in spelregels of ruimtelijke kaders worden beoefend in de openbare ruimte van de stad.
Er zijn 18 officiële skatevoorzieningen (zie kaart hieronder) en daarnaast het
Door de stad zijn diverse speelvelden en kooien met doelen en baskets. De
informele Spuiplein. Ook is er één mountainbikeroute rondom De Uithof, een
stadsdelen Haagse Hout en Scheveningen hebben relatief minder sportvelden
tijdelijke route op de Binckhorst en een inline-/rollerskatebaan in het
(zie kaart hieronder). Dit hangt samen met de aanwezigheid van natuurgebied,
Zuiderpark. In 2005 en 2014 heeft bureau Carve inventarisatie gedaan naar de
waarin geen doelen en basket zijn te vinden.
skatevoorzieningen, waarna onderhoud heeft plaatsgevonden. Een aantal skatevoorzieningen zijn duidelijk aan onderhoud toe en vervanging. Daarnaast
In stadsdeelsessies is de specifieke behoefte naar voren gekomen voor extra
is de motie aangenomen ‘vergeet de Skaters niet’ (RIS308290, 2021), waarin ook
sportvelden in het noordwesten van Scheveningen en in Wateringseveld en
de behoefte naar voren komt. Wenselijk is dat de skatebanen ook vernieuwing
Madestein. Daarnaast ligt er een opgave in de gebiedsontwikkeling.
krijgen. Andere grote steden investeren fors in step- en skatevoorzieningen en
Inzet is om bij gebiedsontwikkeling in schaarste van ruimte uit te gaan van
de trends en behoefte zijn in Den Haag niet anders.
multifunctioneel ruimtegebruik. Tegelijkertijd geldt daar ook een nuance. In hoog stedelijk gebied ontbreken sportvelden. Succes is er door in schaarse
In Ypenburg is in 2021 de skatebaan Rijswijkse Landingsbaan gerenoveerd en
ruimte ook in hoog stedelijk gebied aparte kleinere playgrounds in te richten
is een pumptrack gerealiseerd (een glooiend asfaltlint waar iedereen met
met 3 tegen 3 basketbal of padel, al dan niet naast een multifunctioneel veld.
wieltjes zich op kan uitleven). Deze baan heeft zelfs regionale aantrekkings-
Het onderhoud van de speelveldjes is over het algemeen op orde, maar moet
kracht (zie afbeelding ontwerp). Behoefte is dat ook in andere delen van
wel bijgehouden worden. Ook daarbij geldt dat vernieuwing bijdraagt aan
Den Haag vergelijkbare pumptrack banen worden aangelegd.
hogere participatie. Een zogeheten Atletic Skills Model inrichting draagt daar aan bij (zie kader).
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
72 Kaart 8.3 Sportveldjes en kooien
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
73
wetenschappelijk onderbouwd ontwikke-
8.6 Gecombineerde bovenwijks aanbod behoefte en opgave met Zuiderpark en Malieveld .
lingsmodel voor alle bewegers. De unieke
Het Zuiderpark en het Malieveld hebben een grote aantrekkingskracht en
toepassing van variatie, asymmetrie en
vervullen voor de openbare ruimte een functie voor de wijk, maar hebben ook
diverse ondergronden geeft de ruimte voor
een bovenwijkse rol.
Athletic Skills Model-veld .
Het Athletic Skill Model is een praktisch en
een brede motorische ontwikkeling op elk niveau. Dit zorgt voor betere prestaties, minder blessures, meer creativiteit en meer
Zuiderpark .
Het Zuiderpark heeft een grote rol in het aanbod van sportinfrastructuur.
plezier. Het is ontworpen voor iedereen;
Niet alleen met de gebouwen van de sportcampus en zwembad, maar ook met
voor de topsport, breedtesport, gezondheids-
buitensport (voetbalvelden, beachvolleybalvelden, atletiekbaan, manege) en
zorg, het bewegingsonderwijs en voor de
openbare ruimte.
recreatieve beweger. De multifunctionele speelvelden brengen alle leeftijden en alle
Het Zuiderpark heeft wandel- en fietsroutes, skatebaan, rollerskatebaan en
niveaus met- of zonder beperking bij elkaar.
plekken met fitness-toestellen en calisthenics. De skatebaan van het Zuiderpark is zwaar verouderd. Er is een concept om het gebied betreffende deze drie onderdelen opnieuw in delen waarbij Het Hertenkamp weg gaat en elders in het Zuiderpark terugkomt. Waarbij er een pumptrack zou kunnen komen op de plek van Het Hertenkamp en waarbij het skatepark een betere plek krijgt en meer zichtbaar wordt. De rollerskatebaan wordt in dit concept ook verplaatst en vernieuwt.
Referentie pumptrack- baan Zurich
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
74
breiden. De skatebaan is populair en wordt veel gebruikt. De combinatie met
8.7 Aanbod, behoefte en (participatie) opgave aan overige sport en innovatie in de openbare ruimte .
andere urban sports zoals calisthenics, free run, hindernissen, pumptrack,
Naast de in vorige paragrafen beschreven sportinvullingen zijn er nog diverse
krachttoestellen, sprintloopbaan wordt gezien als grote kans en potentie voor
andere vormen zoals tafeltennistafels, yoga-spots, hardloop/couperrun-banen
benutting. Ook geldt dat een toename in gebruik valt te verwachten in relatie
en klimmuren. De opgave hiervoor is per stadsdeel zeer divers en afhankelijk
tot de ontwikkelingen in het CID en binnenstad met de beperkte ruimte.
van verschillende factoren. Belangrijke factoren zijn:
Malieveld .
De skatebaan van het Malieveld is net opgeknapt. Uit onder meer de stadsdeelsessies is naar voren gekomen dat er een grote behoefte is om deze uit te
• Maatwerk van de specifieke bevolkingssamenstelling van een locatie en de verandering daarvan; • Participatie; De behoefte van bewoners voor een specifieke voorziening. Zoals bijvoorbeeld de wens van een groep bewoners voor een jeu de boule-baan; • Unieke ruimtelijke mogelijkheden en beperkingen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de kans om een couperrun-baan van 400 meter aan te leggen in een park (in een stadsdeelsessie werd dit bij het park bij winkelcentrum Impressie aanpassing Malieveld en referentie Nijmegen en Berkel & Roderijs.
Mariahoeve geopperd); • Innovatieve ontwikkelingen. Er komen steeds nieuwe attributen en mogelijkheden. De opgave is om ook in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Bijvoorbeeld sporttoestellen als onderdeel van een virtual reality game. Er kan dan wellicht ingezet worden op een pilot; • Trends en rages. Bijvoorbeeld een trend kan zijn dat schaken opeens populair wordt vanwege een televisieserie en er behoefte ontstaat om daarop in de openbare ruimte op in te spelen; • Natuurlijke momenten; Aanleiding voor investering kan zijn technische (af)keuring, klachten/onveilig ontstane situaties; • Kansen werk met werk; In de openbare ruimte is altijd sprake van dynamiek. Er wordt gewerkt aan plannen voor vergroening, klimaatadaptatie her ontwikkeling van pleinen, mobiliteitsingrepen en andere werkzaamheden. Dit zijn gunstige momenten om als onderdeel van deze werkzaamheden ook de sportinfrastructuur te verbeteren.
Referentie Berkel en Roderijs met free-run, calestenics, hindernissen, en hardlooplijnen. Referentie Free run en Catheletics en Freerun/obstakels bij Skatebaan op Urban Sportpark Nijmegen Oost.
Gelet op bovenstaande is het voornemen om 10% van mogelijke sportinveste-
8. Sport in de openbare ruimte
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
ringsruimte ten behoeve van de openbare ruimte open te houden om te kunnen inspelen op diverse factoren.
9
75
Topsport: Voorzieningen op Olympisch niveau
76
9. Topsport: Voorzieningen op Olympisch niveau. 9.1
Topsportstad .
9.2
Topsportprogramma’s .
Het Haagse topsportbeleid heeft sinds 2005 vorm gekregen aan de hand van
Den Haag huisvest op dit moment een drietal topsportprogramma’s, te weten
een strategie met focus op groeiende topsporten, passend bij de geografische
beachvolleybal, zeilen en skateboarden. Om ook in de toekomst op internatio-
ligging van Den Haag en bij de organisaties in de stad. Samen met partners is
naal topniveau mee te kunnen blijven strijden is het noodzakelijk de huidige,
structureel geïnvesteerd in talent, organisatie, evenementen en accommoda-
kwalitatief hoogwaardige, voorzieningen te blijven ontwikkelen. Concreet
ties. Vanuit deze aanpak zijn topsportaccommodaties, zoals de Sportcampus
betreft dit de komende jaren de volgende twee aspecten:
Zuiderpark, het Nationaal Topzeilcentrum en de Haagse Sport Centrale
• Uitbreiding van de beachcourts naast de Sportcampus Zuiderpark van
gerealiseerd.
3 naar 6 á 8 velden. De internationale benchmark vergt een intensief trainingsprogramma met een toenemend aantal topsporters. Om daarin
In het Haags Sportakkoord is vastgelegd dat ‘de bestaande topsportaccommo-
te kunnen voorzien is een uitbreiding van de huidige voorziening nood
daties goed worden onderhouden, worden voorzien van een aantrekkelijke
zakelijk. Daarnaast ontbreekt in het de Sportcampus Zuiderpark aan een
programmering en in uren en qua betaalbaarheid beschikbaar zijn voor
volwaardige topsportwaardige krachtruimte.
topsport’. Ook in het Nationaal Sportakkoord is hier aandacht voor: ‘Om onze
• De Olympische disciplines in de zeilsport veranderen door de tijd heen. De
topsportambities te realiseren hebben we topsportaccommodaties van
komende jaren neemt windsurfen een prominente plek in op de kalender.
topniveau nodig. We maken een plan van aanpak waarin we inventariseren
Om optimaal te kunnen voorzien in de trainingssituatie is een voorziening
welke moderniseringen of aanvullingen de komende jaren noodzakelijk zijn.
vanaf het strand naar de zee gewenst. Dit aangezien het niet toegestaan is
We bespreken hoe- en onder welke voorwaarden we deze topaccommodaties
om vanaf het Topzeilcentrum, via de haven, de zee op te gaan.
samen kunnen realiseren.’ In lijn met het Haags Sportakkoord en kijkend naar de huidige topsportvoorzieningen in de stad zijn faciliteiten gewenst, die in volgende paragrafen worden toegelicht.
9. Topsport: Voorzieningen op Olympisch niveau
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
77
Topsportevenementen .
Sportcampus Zuiderpark, De Uithof, het Hofbad en het Het Cars Jeans Stadion (ADO) zijn enkele van de accommodaties waar regelmatig topsportevenementen worden georganiseerd. Evenementen zijn één van de pijlers onder het topsportbeleid en onmisbaar om de ambitie om met topsport inwoners te inspireren waar te maken. Ook de eisen die gesteld worden aan de accommodaties ontwikkelen zich in de tijd. Op dit moment is met name de toekomst van het Beachstadion op het sportstrand van Scheveningen een belangrijk vraagstuk. Om ook in de toekomst de status als ‘topsportstad aan zee’ te kunnen waarmaken is een nieuw, bij de huidige tijd passend Beachstadion cruciaal. De grote diversiteit aan evenementen vraagt om hoogwaardige basisvoorzieningen die relatief eenvoudig aan te passen zijn aan de eisen en omvang van de verschillende evenementen. Naast het faciliteren van de evenementen dient in deze uitwerking ook de structurele sportbeoefening op het sportstrand, en op andere delen van het Haagse strand, in ogenschouw te Haagse Sportcentrale
worden genomen. Een kostenindicatie is op dit moment nog niet mogelijk.
9.3
Topsportverenigingen .
Den Haag telt momenteel 22 topsportverenigingen die uitkomen op het hoogste nationale niveau. Al deze verenigingen bieden een omvangrijk trainings programma aan zowel de topsporters als aankomend talent. Veelal maken deze verenigingen gebruik van gemeentelijke sportaccommodaties. Tegelijkertijd zijn, met name bij de buitensportverenigingen, de topsportverenigingen zelf verantwoordelijk voor ondersteunende faciliteiten zoals een krachtruimte, sportmedische ruimte etc. De kwaliteit hiervan laat veelal te wensen over. Om de ambities van topsportverenigingen waar te maken zijn, net als bij de topsportprogramma’s, optimale voorzieningen essentieel. Dit vergt een ander voorzieningenniveau dan voor een breedtesportvereniging. Denk hieraan aan de volgende aspecten: • Ondergrond geschikt voor intensief gebruik (gras, kunstgras, zaal, ijs, etc.); • Krachthonk (minimaal 100 m2); • Sportmedische ruimte (20 m2); Beach Stadion
9. Topsport: Voorzieningen op Olympisch niveau
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
78
• Coachruimte; • Kleedkamer met analyse mogelijkheden (50 m voor team); 2
• Boarding rondom het veld; • Tribunes met voldoende capaciteit; • Led - scorebord (groot); • Camerasystemen voor analyse/ media; • Businessruimte voor het ontvangen van sponsoren/ partners.
Opgave . Topsportprogramma’s .
• Uitbreiding van de beachcourts naast de Sportcampus Zuiderpark van 3 naar 6 á 8 velden • Realiseren van een volwaardige krachtruimte t.b.v. topsporters in de sportcampus (p.m) • T.b.v. topsportwindsurfers voorziening vanaf het strand naar de zee. (p.m)
Bij de renovatie en realisatie van gemeentelijke sportaccommodaties is het belangrijk om de functionaliteit in ogenschouw te nemen. Indien ook topsportgebruik dan de hiervoor genoemde aspecten ook (deels) te realiseren. Daar waar het private accommodaties betreft kunnen, door middel van een aanvul-
• Realisatie van een beachstadion t.b.v. (top) sportevenementen
Verenigingen en topsport .
• Bij het vervangen van bestaande en het realiseren van nieuwe sportvoorzie-
lende bepaling in de IAS-regeling, de topsportverenigingen financieel geholpen
ningen wensen m.b.t. “extra” topsportfaciliteiten in beeld brengen en indien
worden bij het realiseren van topsportwaardige voorzieningen. Specifiek geldt
nodig opnemen in het programma van eisen.
de wens voor verplaatsing van trainingsfaciliteit voor ADO naar het Zuiderpark.
9.4
Talentontwikkeling .
Naast concrete behoeften zijn er ook met het oog op de lange termijn een aantal behoeften die de topsport en talentontwikkeling in de stad verder kan versterken. Een topsportwaardige sporthal, waar verschillende talentprogramma’s kunnen trainen, in de omgeving van het Segbroek College zou een enorme impuls voor de talentontwikkeling in de stad betekenen. Het Segbroek College is als Topsport Talentschool cruciaal in het faciliteren van de duale carrière. Net
• Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om het verenigingen middels IAS subsidie te stimuleren om van hun verenigingsaccommodatie een accommodatie te maken die nog is om op topsport niveau te acteren. • Herinrichting sportvelden Zuiderpark voor Trainingslocatie Ado Den Haag
Talentontwikkeling en topsport .
• Onderzoeken of de wens van een topsporthal in Segbroek te combineren is met de huidige uitbreidingsvraag van een sporthal in Scheveningen. • Onderzoeken samenwerkingsmogelijkheden om te komen tot een sprinthal t.b.v. topsport.
als bij de topsportverenigingen onderscheidt een topsportwaardige hal zich door de hierboven genoemde aspecten van een breedtesporthal. Ook is een overdekte indooratletiek faciliteit (minimaal 100m.) een behoefte die de topsport in de stad verder versterkt. Niet alleen voor topsporters in de atletieksport, maar ook als trainingsaccommodatie is een dergelijke voor ziening van grote toegevoegde waarde voor het trainingsprogramma. Mogelijk biedt de planontwikkeling aan de Laan van Poot hier een mooie gelegenheid voor.
9. Topsport: Voorzieningen op Olympisch niveau
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
10
Kwaliteit sportaccommodaties
79
80
10. Kwaliteit sportaccommodaties. 10.1 Beheer en Onderhoud gemeentelijke sportaccommodaties .
1. Als gevolg van gewijzigde omstandigheden ten opzichte van het onderhoudsplan op het vlak van wet- en regelgeving, verduurzaming en marktwerking treden hogere onderhoudskosten op. Er zijn kosten voortkomend
De gemeentelijke sportaccommodaties worden onderhouden conform de
uit duurzaamheidsregels geïmplementeerd in onderhoudsplannen zonder
methodiek van ‘conditie gestuurd onderhoud’. In het kader van sober én
dat de dekking daarop is aangepast. Daarnaast heeft gewijzigde wet- en
doelmatig onderhoud is het onderhoudsniveau vastgesteld op niveau “redelijk”
regelgeving in de zwembaden (o.a. zwemwaterwet) en op sportvelden
(NEN 2767 niveau 3). Voor alle objecten die in gemeentelijk beheer zijn met een
(milieuwetgeving) bijgedragen aan een toename van de onderhoudskosten
verwachte beheertermijn van minimaal vijf jaar is een meerjaren onderhouds-
en deze blijven ook steeds toenemen Ook zijn voorzieningen aan sportac-
planning opgesteld. Deze worden om de vier jaar geactualiseerd. De feitelijke
commodaties gerealiseerd met behulp van eenmalige middelen.
onderhoudsuitgaven fluctueren van jaar tot jaar en wijken vrijwel altijd af van
Bijvoorbeeld duurzame gebouwgebonden installaties, zonnecollector,
het structureel beschikbare onderhoudsbudget, dat elk jaar gelijk is.
afdekdekens en beregeningsinstallaties. Dit zal nog verder toenemen,
Gebruikers- en eigenaarsdeel van het onderhoud .
bijvoorbeeld door recente duurzaamheidwetswijzigingen van afgelopen half jaar, die nog niet in het MOP zijn opgenomen.
Het onderhoud van sportaccommodaties is verdeeld in gebruikers en eigenaren onderhoud, waarbij het gebruikers onderhoud door OCW Sportvoorzieningen
2. Daarnaast is er sprake van een stijging van niet planmatig onderhoud wat
wordt verricht en het eigenaren onderhoud van de zwembaden en de
bedoeld is voor calamiteiten. Een voorbeeld hiervan is het vroegtijdig moeten
sporthallen door het CVDH.
vervangen van een brandmeldinstallatie, omdat de bedrijfszekerheid niet
Gebruikersonderhoud .
Bij het gebruikersonderhoud gaat het enerzijds om klein onderhoud en
gewaarborgd kan worden omdat onderdelen niet meer leverbaar zijn. 3. Er is sprake van een overspannen bouwmarkt. De verwachting is dat dit de
anderzijds om groot onderhoud aan zwembaden, sporthallen, buitensport
komende jaren zal aanhouden wat los van hoge indexatie er regelmatig toe
accommodaties en de Sportcampus Zuiderpark. De huidige middelen zijn op
leidt dat partijen niet inschrijven en dat aanbestedingen boven de
termijn ontoereikend om aan het kwaliteitsniveau te voldoen en om fluctua-
geraamde bedragen uitkomen.
ties te kunnen opvangen. 4. Met de huidige btw regeling (sinds 1/1/2019) is het niet meer mogelijk de Dit heeft verschillende oorzaken.
btw volledig te verhalen. Dit heeft een stijging van de kosten tot gevolg. Wanneer de tijdelijke regeling vervalt of afgebouwd wordt ontstaat er een extra tekort.
10. Kwaliteit sportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
81
Opgaven . .
Score
• Om onze gemeentelijke sportaccommodaties op het gewenste en vereiste
1
2
3
4
5
6
Uitstekend
Goed
Redelijk
Matig
Slecht
Zeer slecht
onderhoudsniveau te houden is er een structurele ophoging van het gebruikersonderhoud en eigenaarsonderhoud nodig; • De uitbreidingsopgaven gaat gepaard met structurele onderhoudskosten.
10.2 Kwaliteit club/kleedaccommodaties en veldverlichting sportverenigingen .
Nvt
Aantal clubgebouwen Technisch
2
8
29
4
-
-
1
Energetisch
1
4
10
21
8
-
-
Risico W&R
2
23
14
4
1
-
-
Functioneel
7
21
11
5
11
-
-
Om deze gebouwen weer minimaal in nominale (betrouwbare) staat te
Rond de eeuwwisseling is gefaseerd met verenigingen een bruikleenovereen-
brengen is € 1.000.000 benodigd door de verenigingen gezamenlijk (optelsom
komst voor de kleedaccommodaties aangegaan. In deze overeenkomst is
van inspectie). Dit is een investeringsraming inclusief de op dat moment
vastgelegd dat gebruikers het kleedgebouw, in een voldoende/goede staat van
geraamde onderhoudskosten. De verwachting is dat veel verenigingen hier
onderhoud moet houden. De mate van onderhoud is een verantwoordelijkheid
niet of nauwelijks voor hebben gereserveerd.
van de vereniging en hier heeft de gemeente onvoldoende zicht op. Wanneer de gemeente bekend wordt met een gevaarlijke situatie door slecht
Veldverlichting . .
Op basis van de huidige gegevens zijn 256 (28%) lichtmasten ouder dan 30 jaar.
onderhoud is het vaak al te laat. Het pand is verzakt, dak waait eraf of brandt
In tegenstelling tot de clubgebouwen worden lichtmasten wel structureel
af. De financiële schade is vaak groot en treft naast de gebruiker ook de
geïnspecteerd en adviezen over te nemen maatregelen onder de aandacht van
gemeente omdat het juridische eigendom bij de gemeente ligt.
de eigenaar (vereniging) gebracht.
Aansprakelijkheid voor eventuele gevolg schade, zoals letselschade, is dan ook een risico. Preventieve inspectie is dus geboden.
Opgaven . .
• Op de gemeentelijke buitensportcomplexen staan veel verouderde club Om dergelijke risico’s zoveel mogelijk te voorkomen heeft de gemeente de accommodaties van 20 jaar of ouder laten inspecteren. Er zijn 44 gebouwen geïnspecteerd op de volgende bouwelementen: Gebouwconstructie, Gevels,
accommodaties. De onderhoudsverplichting van de clubgebouwen is niet door iedere vereniging evengoed opgepakt. • De technische onderhoudsstaat (de fysieke staat van alle bouw- en installatie
Daken, Vloer-/ wand-/ en plafondafwerkingen, E- installatie, W- installatie,
delen) is over het algemeen redelijk, slechts vier gebouwen scoren matig.
Veldverlichting installatie, Asbest (visueel) en Brandveiligheid (visueel). Aan
• te voorkomen dat er (in de toekomst) gevaarlijke situaties ontstaan door het
ieder gebouw is vervolgens op basis van inspectie een technische score, een
niet goed onderhouden van de verenigingsaccommodaties is het belangrijk
energetische score, een risico Wet en Regelgeving score en een functionele
dat er jaarlijks inspecties op de bouwkundige staat worden uitgevoerd.
score toegekend.
• Op basis van de inspecties zullen de verenigingen moeten zorgdragen voor het (eventuele) noodzakelijk herstel om de accommodatie minimaal op het onderhoudsniveau 3 (NEN2767) te krijgen en houden; • Ten behoeve van de jaarlijkse inspecties is 0,75 fte gewenst • Voor bijdrage aan vervanging, toegankelijkheid en multifunctionaliteit van clubaccommodaties zijn de structurele IAS-subsidies.
10. Kwaliteit sportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
11
82
Vervanging gemeentelijke sportaccommodaties
83
11. Vervanging gemeentelijke sportaccommodaties. De gemeentelijke sportaccommodaties worden conform de verordening VFBB
Ook de sporthallen en specials zijn uit verschillende bouwperiodes en verkeren
in 40 jaar afgeschreven. In de gemeentelijke begroting wordt echter niet
in goede en minder goede bouwkundige en technische staat. Om de vervan-
gereserveerd voor vervanging. Het onderhoudsprogramma loopt structureel
gingsachterstand in te halen tot 2040 is het nodig om de 2 jaar een sporthal te
door zonder de afweging te maken of vervanging van een accommodatie niet
vervangen. Hierbij gaat het tot 2032 naast Loosduinen, om de sporthallen
op termijn voordeliger is. In dit IHP wordt als vertrekpunt uitgegaan van de
Gaslaan, Zuidhaghe, Ockenburgh en ’t Zandje. Voor Sporthal Gaslaan is ook
norm om na 40 jaar vervangende nieuwbouw te plegen. Dit is in lijn met
functioneel niet op orde. Qua afmetingen is de zaal te klein en er zijn knel-
werkwijze in andere gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht etc.).
punten zijn mbt scheidingswanden. Tevens zijn twee sporthallen die gecombineerd zijn met zwembaden, Overbosch en De Blinkerd, ouder dan 40 jaar.
De zwemaccommodaties zijn uit verschillende bouwperiodes en verkeren in
De sporthallen Loosduinen, Gaslaan, ’t Zandje en Oranjeplein en de combi’s
goede en minder goede bouwkundige en technische staat. De Blinkerd, De
Blinkerd en Overbosch verkeren in een matig staat van onderhoud. Ook de
Waterthor, Overbosch en de Escamphof zijn ouder dan 40 jaar en daarmee
special Lindoduin is ouder dan 40 jaar en daarmee economisch afgeschreven.
economisch afgeschreven. Deze accommodaties scoren op zowel de Onderhoud- en Energie Conditie matig waardoor een goede afweging gemaakt
Het maken van een keuze of vervanging van een sporthal economisch voor
moet worden om deze binnen 10 jaar te vervangen voor nieuwbouw.
deliger is dan renovatie vergt nader onderzoek op basis van een total cost of ownership. Mede aan de hand van deze input kan er per sporthal een route-
Uit de praktijk blijkt dat de functionaliteit van de bestaande zwemaccommo-
kaart worden opgesteld en kan inzichtelijk worden gemaakt of het blijven
datie over het algemeen voldoet. Zwembad Zuiderpark is hierop de uitzonde-
investeren in oudere accommodaties te rechtvaardigen is. Hierbij zal ook het
ring. De voorzieningen rondom het zwembad zoals perron, douches kleed
duurzaamheidsperspectief (circulariteit in plaats van energetische waarde)
kamers entree zijn onvoldoende ruim en beschikbaar. Alleen al voor de
meegewogen worden.
veiligheid is het advies de voorzieningen rondom het zwembad spoedig aan te passen.
De buitensportvelden vallen binnen het reguliere Meerjaren onderhouds planning en worden op basis hiervan gerenoveerd of vervangen. Hier is dus, naast aanvulling van het onderhoudsbudget geen actie nodig.
11. Vervanging gemeentelijke sportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
84
Opgaven . .
• Op basis van de eerste analyses is gewenst dat: - het zwembad Blinkerd en Escamphof binnen 10 jaar vervangen te worden (waarvan voor Escamphof verplaatsing in combinatie met groeiopgave wenselijk is). - Special Lindoduin vervangen te worden - sporthallen Gaslaan, Zuidhaghe, en ‘t Zandje vervangen te worden evenals Blinkerd (al onder zwembaden genoemd) en Loosduinen (al genoemd onder realisatie dubbel sporthal Loosduinen); - Haalbaarheidsonderzoek naar mogelijkheid vervanging sporthal Ockenburgh tbv bestemmingswijziging huidige locatie; • op basis van nader onderzoek en beschikbare dekking zal een definitieve keuze worden voorgelegd voor vervanging van genoemde accommodaties • het zwembad Zuiderpark behoeft uitbreiding van faciliteiten als kleedunits, douches, perronruimte en de entree. Deze functionele noodzakelijke verbetering is gewenst naast de eventuele uitbreiding met zwemwater op korte termijn te worden gerealiseerd.
11. Vervanging gemeentelijke sportaccommodaties
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
12
Verduurzaming
85
86
12. Verduurzaming. 12. 1
Verduurzamen sporthallen en zwembaden .
In onderstaand overzicht zijn de benodigde middelen voor verduurzaming van de sporthallen en zwembaden opgenomen conform klimaatakkoord. De kosten zijn opgebouwd uit directe (materiële) en indirecte (engineering, het toezicht en projectmanagement) kosten. Kosten van regulier onderhoud zijn buiten beschouwing. De raming is op basis van prijspeil 2021 uitgevoerd door een extern onafhankelijk bureau met een indicatieve berekening per pand. Ook is een uitvoeringsjaar bepaald. Dit is het natuurlijk moment waarop het best de verduurzaming kan plaatsvinden rekening houdend met andere onderhoud en vervangingsinvesteringen. Voor de gemeentelijke zwembaden wijst het onderzoek het volgende uit. Sportcomplex/ zwembad
Bouwjaar
Kosten verduurzaming
Uitvoeringsjaar
Overbosch
1974
€ 2,2 mln
2025
De Blinkerd
1981
€ 4,9 mln
2035
De Houtzagerij
1995
€ 1,8 mln
2024
De Waterthor
1977
€ 1,8 mln
2025
Zuiderpark
2003
€ 2,6 mln
2032
’t Hofbad
2012
€ 1,8 mln
2031
Escamphof
1931
€ 0,9 mln
2022
Totaal
12. Verduurzaming
€ 16 mln
Voor 2032 en geen sloopnieuwbouw in indicatieve planning
X
X
Voor de gemeentelijke sporthallen betekent dit op basis van een gemiddeld BVO van 3.000 m2 Sporthal
Bouwjaar
Kosten verduurzaming
Uitvoeringsjaar
Gaslaan
1972
€ 1,1 mln
2035
Ockenburg*
1980
€ 2,3 mln
2034
Zuidhaghe
1980
€ 1,3 mln
2034
‘t Zandje
1982
€ 2,0 mln
2031
Oranjeplein
1983
€ 1,8 mln
2037
Transvaal
1986
€ 1,3 mln
2034
Loosduinen
1990
€ 2,3 mln
2034
Lipa
1991
€ 1,1 mln
2024
Piet Vink
2004
€ 0,8 mln
2034
Hogeveld
2004
€ 0,9 mln
2035
Boswijk
2005
€ 1,0 mln
2022
Houtrust
2006
€ 1,6 mln
2037
Leidschenveen
2008
€ 1,0 mln
2024
Sportcampus
2017
-
Na 2032
Totaal
Voor 2032 en geen sloopnieuwbouw in planning
X X
€ 18 mln
De voorlopige conclusie is dat alle sporthallen zijn te verduurzamen en kunnen voldoen aan de klimaatdoelen maar dat bij een geplande vervanging dit beter gelijktijdig kan worden uitgevoerd.
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, gemeente Den Haag
87
Voor de monofunctionele van overige gemeentelijke accommodaties zijn niet voor alle panden maatwerkadviezen voor verduurzaming opgesteld. Voor deze panden is op basis van kentallen en referenties indicatief de kosten voor verduurzaming bepaald.
12.2 Verduurzaming Verenigings accommodaties . Van de geïnspecteerde buitensportverenigingsgebouwen presteren 29 van 44 energetisch matig tot slecht. Dit geldt vooral voor het stadsdeel Loosduinen en
Kosten verduurzaming
Haagse sportcentrale
1930
€ 5,5 mln
Boksschool Houwaart
1910
€ 0,4 mln
Sportschool Atlas
1899
€ 0,4 mln
Laan van Poot Sporthallen (Voormalig HALO)
1984
€ 1,4 mln
Haagse Directe
1985
€ 0,6 mln
Jump Freerun urban sports
1977
€ 0,1 mln
Judo Club Lu-Gia-Jen
1956
€ 0,1 mln
Car Jeans Stadion
2007
€ 1,0 mln
Beachvolleybal sporthal Lindoduin
1967
€ 1,3 mln
Inhuizing voetbalvereniging TAC ‘90
2012
€ 0,03 mln
Stichting Haags Jeugd Gezond
1995
€ 0,2 mln
77 clubgebouwen (kleedkamer gecombineerd met kantine)
Eibernest
1966
€ 1,3 mln
Totaal BVO:
Haagse sporttuin Duindorp
2011
€ 0,01 mln
Kosten per m :
€ 425*
Teijlerstraat tennisvereniging en buurthuis
2019
€ 0,2 mln
Totale kosten:
€ 22 mln
Reeds gerealiseerd (2019-2021):
€ 1,8 mln
Rest t/m 2050
€ 20 mln
Rest t/m 2030/2032
€ 8,9 mln
Opgave (aanname aandeel gemeente 60%)
€ 5 mln
Opgave per jaar
€ 0,5 mln
Totaal
Uitvoeringsjaar
Voor 2032 en geen sloopnieuwbouw in planning
Escamp.
Bouwjaar
Via gemeentelijke- en rijksimpulsen wordt uitvoering van energie besparende maatregelen om energieprestaties van gebouwen te verbeteren gestimuleerd, maar dit resulteert niet in een hoog percentage van gebouwen met een goede energetische score. Het wordt een enorme uitdaging om conform klimaat