RIS311775 Bijlage 2 Jongeren en georganiseerde drugscriminaliteit in de regio Den Haag
Tekst van het document
Maatschappij en cultuur Interventies die gericht zijn op de omgeving, kunnen gericht zijn op leeftijdsgenoten. Deze interventies maken veelal gebruik van groepsprocessen en groepsdynamiek. In Nederland zijn er nog weinig als succesvol beoordeelde interventies op dit vlak. Er wordt opgemerkt dat, wanneer er interventies worden ingezet die betrekking hebben op het samenscholen van risicojongeren, er geregeld een verplaatsingseffect optreedt (Brons et al., 2008). Daarnaast wordt de al aangehaalde multisysteemtherapie (MST) regelmatig gebruikt bij jongeren die ernstig gewelddadig probleemgedrag vertonen. Deze interventie speelt in op het gezin, school, leeftijdsgenoten en de buurt. Het afnemen van positieve sociale contacten op bijvoorbeeld school en binnen (sport)verenigingen wordt gecompenseerd door intensiever contact met criminele of antisociale vrienden (Adjiembaks, 2018; Langendijk & Deelen, 2018). Scholen voorzien leerlingen van positieve sociale contacten. Ook sportclubs kunnen zorgen voor een verandering van omgeving en op deze manier het uitblijven van criminaliteit. Andere voorbeelden van interventies op het terrein van de bredere omgeving zijn: Route 27 is een samenwerkingsverband tussen gemeenten, werkgevers en professionals om voortijdig schoolverlaten en jeugdwerkloosheid in de Drechtsteden te bestrijden.
De Route 27-ketenpartners spelen elk hun eigen rol in de (traject)begeleiding van risicojongeren richting onderwijs en arbeidsmarkt. De ketenpartners werken in Route 27 samen aan een betere afstemming van hun beleid en uitvoeringspraktijk. De jongere staat daarbij centraal. Route 27 biedt jongeren scholing, werk, hulpverlening of een combinatie daarvan.
27
Weer(t) voorwaarts: project voor jongeren die vooruit willen, maar het zelf niet voor elkaar krijgen door bijvoorbeeld contact met justitie, drugsgebruik of gedragsproblemen. Doel: structuur bieden en hen dichter bij de arbeidsmarkt brengen. Flevodrome: jongeren van 16-23 jaar met psychische, sociale, emotionele en/of gedragsproblemen. Vangnet voor jongeren die niet in andere trajecten van hulpverlening of onderwijs terecht kunnen komen. Doel: autonomie van de jongere vergroten. Wijkscholen (Rotterdam): jongeren tot 23 jaar die geen startkwalificatie hebben, niet op school zitten en geen werk hebben. De jongeren waar de Wijkschool zich op richt, zijn ‘overbelast’. Meer concreet betekent dit dat ze op minstens drie van negen verschillende leefgebieden problemen hebben: onderwijs, arbeid, financiën, gezondheid, huisvesting, politie, sociale omgeving, vrije tijd en overige. Vaak is er sprake van gedragsstoornissen, drugsgebruik en criminaliteit. Contact maken met deze jongeren, hen activeren tot meedoen in de eigen wijk(economie) en hen helpen een eigen arbeidsidentiteit op te bouwen, zijn kerndoelen voor de Wijkschool. Het doel van de Wijkschool is om elke jongere zo te ondersteunen, dat hij of zij een zo goed mogelijk passende plek of startpositie weet te verwerven, in een opleiding, in een baan of een combinatie daarvan.
MoMoney is een uitzendbureau voor kwetsbare jongeren. De jongeren komen binnen bij een intercedent, die voor hen op zoek gaat naar een werkgever. Als het nodig is worden de jongeren daarnaast ook gekoppeld aan een coach die ze begeleidt bij specifieke problemen. De jongeren krijgen bij het uitzendbureau een gesprek om hun talenten en vaardigheden in beeld te brengen. Dat vormt de basis om op zoek te gaan naar een werkgever.
Palet aan reeds bestaande initiatieven Bij de interventies gaat het om een indeling van de manieren waarop het gedrag van jeugdigen wordt beïnvloed ten faveure van criminaliteitsbestrijding. Dat helpt ook bij Jonge Aanwas om na te gaan wat beschikbaar en mogelijk is. Daarnaast is er ook de vraag wat er al bestaat in Nederlandqua interventiesrondom Jonge Aanwas. Aanvullend op de literatuurscan hebben we daarom ook een internetscan gedaan met als doel een dergelijk overzicht te krijgen (zie tabel 2.3).13 Wat direct opvalt aan het overzicht, is dat we beter kunnen spreken over de wat meeromvattende term ‘initiatieven’ dan van interventies. We kwamen immers ook programma’s en projecten tegen, hetgeen niet per se interventies zijn. In het schema staan de projecten, programma’s en interventies daarom door elkaar onder de algemene noemer ‘initiatief’.
13. De initiatieven die specifiek van toepassing zijn op de drie casusgemeenten Noordwijk, Delft en Den Haag worden in het hoofdstuk Interventies behandeld. Het gaat hier om de vraag wat er buiten deze gemeenten in NL aan initiatieven zijn, gericht op jonge aanwas.
28
Wat verder opvalt aan het overzicht, is dat de doelgroep van de initiatieven sterk varieert en zich niet altijd richt op een doelgroep die overeenkomt met Jonge Aanwas. Sommige initiatieven richten zich bijvoorbeeld vooral op docenten, (andere) professionals of ouders. Verder valt op dat een deel van de initiatieven is gericht op het verkrijgen van kennis en informatie. Andere zijn weer vooral gericht op bewustwording. Het herkennen van signalen en afwijkend gedrag is blijkbaar nog geen sinecure. Verder varieert het uitvoeringsniveau: soms gaat het om gemeentebrede programma’s en andere keren gaat het om een concrete interventie (o.a. een spel, een moedertraining of voorlichting). Opvallend is ook dat slechts één keer in het hele overzicht ‘onderwijs’ wordt genoemd. Dat valt op, omdat onderwijs in de literatuur vaak wordt genoemd als vindplek van signalen (Brons, 2008). In onderstaande matrix staan initiatieven die in juni 2021 expliciet (weergegeven met een *) dan wel impliciet de term Jonge Aanwas noemen. Tabel 2.3: Lijst initiatieven gericht op jongeren
Naam
Doel
Doelgroep
Inhoud
Regio
*Uitvoeringsplan weerbare mensen en wijken Amsterdam: Maatregel Doorgroeiers. 14
*Zicht krijgen op doorgroeiers: welke jongeren houden zich bezig met drugshandel?. Hoe en waarom komen ze hierin terecht en waarom groeien ze door?. *Strategie ontwikkelen om doorgroei te doorbreken
Jonge Aanwas en doorgroeiers in de drugscriminaliteit.
- Persoonsgerichte aanpak door- Amsterdam groeiers (aanpak d.m.v. bestaande en nieuwe interventies, zicht krijgen op doorgroei, rekrutering en signalen en onderzoek naar effectieve interventies ter verstoring van rekruterings- en doorgroeiprocessen. - Onderzoek naar Jonge Aanwas in drugscriminaliteit - Vervolgonderzoek naar kenmerken van doorgroeiers.
Uitvoeringsplan weerbare mensen en wijken Amsterdam: Maatregel Eervolle uitweg bieden. 15
Kans vergroten dat personen die (mogelijk) afglijden in de drugscriminaliteit en – handel, kiezen voor een positief toekomstperspectiefenondersteuning bieden.
Jongeren en jongvolwassenen die een verhoogde kans hebben op betrokkenheid met drugscriminaliteit of daar al in zitten.
- ‘Het Andere Verhaal’: beeldvor- Amsterdam ming over drugscriminaliteit beinvloeden en betrokkenheid voorkomen. I.s.m. ervaringsdeskundigen, externe partijen, jongeren en professionals. -Uitwegteam: kans bieden om een ander levenspad te kiezen. Begeleiding en ondersteuning bieden aan stoppers.
14. Gemeente Amsterdam (21 april 2020). Uitvoeringsplan Weerbare Mensen, Weerbare Wijken. Programma Terugdringen Drugshandel 15. Gemeente Amsterdam (21 april 2020). Uitvoeringsplan Weerbare Mensen, Weerbare Wijken. Programma Terugdringen Drugshandel.
29
Naam
Doel
Doelgroep
Inhoud
Regio
Uitvoeringsplan weerbare mensen en wijken Amsterdam: Credible Messengers. 16
Inzetten van credible messengers (werktitel) om jongeren die in aanraking komen met drugshandelen -criminaliteit te motiveren tot ander gedrag.
Jongeren die in aanraking komen met drugshandel en –criminaliteit.
Credible messengers benoemen Amsterdam negatief gedrag, motiveren tot ander gedrag en houden een spiegel voor.Zij zijn gidsen voor de jongeren en kunnen een brug vormen naar hulp en ondersteuning. Dat doen ze d.m.v. gesprekken en hun positie in de gemeenschap.
Uitvoeringsplan weerbare mensen en wijken Amsterdam: Nieuw-West en Zuidoost. 17
Nieuw West: mid- Kwetsbare dels duurzame, jongeren flexibele aanpak de weerbaarheid vergroten en de kwetsbaarheid van jongeren door drugshandel verminderen. Tegengaan van sociale ontwrichting en daarmee de (ervaren) drugsgerelateerde onveiligheid in de wijk verminderen.
- Regieteam: problemen tackeAmsterdam len, 7 prioriteiten waaronder tegengaan (jeugd)criminaliteit en ontwrichting en perspectief bieden en kansen vergroten. Ook betrekken van context (familie) en inventariseren verslavingsproblematiek onder jongeren die ook in de (drugs)criminaliteit zitten.
Uitvoeringsplan weerbare mensen en wijken Amsterdam: Nieuw-West en Zuidoost. 18
Zuidoost: middels Kwetsbare duurzame flexijongeren bele aanpak de weerbaarheid vergroten en dekwetsbaarheid van jongeren door drugshandel verminderen.
- Kinderen krijgen een stem. Amsterdam - Omgeving van het woonblok wordt een weerbare plek tegen (drugsgerelateerd) geweld en criminaliteit. - Zichtbare lokale verstoring om het voor drugsdealers onaantrekkelijk maken om te dealen.
Spel: strijden of snitchen, it’s a serious game 19
Jongeren laten er- Jongeren varen hoe je in de criminaliteit belandt. Bewustmaken van de risico’s van criminaliteit en het onderwerp bespreekbaar maken.
4 stappen-programma: wat weet Vanuit jij, wat vind jij, wat doe jij en wie organisatie wil jij zijn? STRDR
16. Gemeente Amsterdam (21 april 2020). Uitvoeringsplan Weerbare Mensen, Weerbare Wijken. Programma Terugdringen Drugshandel. 17. Gemeente Amsterdam (21 april 2020). Uitvoeringsplan Weerbare Mensen, Weerbare Wijken. Programma Terugdringen Drugshandel. 18. Gemeente Amsterdam (21 april 2020). Uitvoeringsplan Weerbare Mensen, Weerbare Wijken. Programma Terugdringen Drugshandel. 19. https://strdr.academy/#Trainers
30
Naam
Doel
Doelgroep
Inhoud
Regio
Merchandise ver- Jaarlijks 5000 Jongeren uit koop STRDR 20 euro ophalen om gesloten setting 5 jongeren een goede start te kunnen geven voor hun onderneming.
Jongeren een kans geven op on- Vanuit dernemerschap als alternatief op organisatie de arbeidsmarkt. STRDR
Mindset van ‘de straat’ 21
De huidige Professionals straatcultuur inzichtelijk maken en praktische tools voor professionals bieden om signalen te herkennen, te duiden en om in te grijpen.
Ingaan op verschillende onderVanuit delen die de mindset van ‘de organisatie straat’ maken: straatcultuur, eti- STRDR quette van de straat, money is een mindfuck en signalering.
#StudentAlert 22
Leerlingen beStudenten wust en weerMBO/HBO baar maken tegen ondermijnende criminaliteit, om zo een criminele carrière te voorkomen.
Leren hoe het gaat in de criminele wereld, hoe je het herkent en hoe je vervolgens moet handelen.
#LeerlingAlert 23
Voorkomen dat jongeren kiezen voor een criminele carrière
Leerlingen
Laten zien hoe het gaat in de cri- NL minele wereld, hoe je het herkent en hoe je moet handelen.
#OuderAlert 24
Docenten bewust Docenten maken.
Samenvatting van de les die aan NL de kinderen gegeven wordt, het herkennen van ondermijnende criminaliteit en wat je kunt doen als je het denkt te herkennen.
#DocentAlert 25
Docenten bewust Docenten maken.
Samenvatting van de les die aan NL de kinderen gegeven wordt, het herkennen van ondermijnende criminaliteit en wat je kunt doen als je het denkt te herkennen.
20. https://www.linkedin.com/company/strdr-nu/ 21. https://strdr.academy/#Training 22. https://www.pvo-oostnederland.nl/wat-is-pvo-oost-nederland/student-alert/ 23. https://www.pvo-oostnederland.nl/wat-is-pvo-oost-nederland/leerlingalert/ 24. https://www.leerlingalert.nl/les/basisles-van-ouderalert-bewustwording/ 25. https://www.leerlingalert.nl/les/docentalert/
31
NL
Naam
Doel
PIT-aanpak 26
Doelgroep
Inhoud
Regio
Probleemgedrag Basisschoolvroeg opmerken leerlingen en aanpakken ter voorkomen van ontwikkeling ernstige problemen
Interventieteam kijkt naar het probleemgedrag zelf en de onderliggende oorzaken. Samenwerking tussen scholen, wetenschappers en coaches.
Leiden
Jouw Uitweg 27
Stimuleren van Jongeren in de jongeren om de drugswereld/juiste keuze te handel maken en hun leven weer op de rit te krijgen.
Jongeren helpen om te kijken wat de beste stappen zijn om uit de drugswereld te komen zonder gezichtsverlies.
Vanuit de organisatie Straatwaarde(n)
Kapot Sterk 28
Vergroten weerbaarheid tegen verleidingen van (drugs)criminaliteit.
Kinderen uit groep 8
5 lessen (waaronder de Escaperoom Foute Centen) en een kickoff waar onderwerpen als dromen en ambities, ondermijning, verleiding, de invloed en consequenties van (verkeerde) keuzes en de kracht van groepsdruk aan bod komen.
Vanuit de organisatie Straatwaarde(n)
Escaperoom Foute Centen 29
Onderdeel van Kapot Sterk. Inspelen op bewustwording en de schaduwkant van een drugscarrière.
Basisschoolleerlingen
Inzicht krijgen in de schaduwkant Midden-NL van een drugscarrière. Door samenwerking leren dat je verder komt. Op jonge leeftijd kunnen herkennen van signalen.
Toolkit straatsjablonen drugs & Jonge Aanwas 30
Jongeren bereiJongeren ken met de boodschap dat (drugs)misdaad niet loont.
*Wie praat die gaat 31
Voorkomen van (de doorgroei) van Jonge Aanwas op de criminele ladder.
Innovatief, preventiegericht instrument in de openbare ruimte op locaties waar (risico)jongeren zich begeven. Laagdrempelig en niet bedoeld om te shamen, maar om jongeren aan te zetten tot nadenken.
Vanuit de organisatie Straatwaarde(n).
Jonge Aanwas, Combinatie van preventie en redoorgroeiers en pressieve maatregelen. negatieve rolmodellen.
Vanuit de organisatie Straatwaarde(n).
26. https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:6786530114399301632/?commentUrn=urn%3Ali%3Acomment%3A(ugcPost%3A6786530114101489664%2C6786922848461041664) 27. https://veiligheidscoalitie.nl/apothekerskast/georganiseerde-ondermijnende-crim/straatwaarden2/duurzaamvoorkomen/ 28. https://veiligheidscoalitie.nl/apothekerskast/georganiseerde-ondermijnende-crim/straatwaarden2/duurzaamvoorkomen/ 29. https://veiligheidscoalitie.nl/nieuws/?id=1844 30. https://veiligheidscoalitie.nl/apothekerskast/georganiseerde-ondermijnende-crim/straatwaarden/duurzaamvoorkomen/ 31. https://veiligheidscoalitie.nl/apothekerskast/georganiseerde-ondermijnende-crim/straatwaarden2/duurzaamvoorkomen/
32
Naam
Doel
Doelgroep
Inhoud
Regio
*Moedertraining 32
Vergroten van de weerbaarheid en veerkracht van moeders.
Moeders van Jonge Aanwas in de ondermijnende criminaliteit.
Cultureel sensitieve training Vanuit de waar moeders leren een schaam- organisatie tecultuur te doorbreken en leren Straatom hulp te zoeken. Leren hoe waarde(n). ondermijnende gedragsveranderingen zichtbaar herkend kunnen worden bij hun kinderen en hoe de moeders hierop moeten reageren.
Film ‘Zweven’ 33
Bewustwording
(kwetsbare) Jongeren
Realiteit achter drugscriminaliteit tonen.
Vanuit Taskforce RIEC BrabantZeeland)
Jongeren film ZICHT 34
Bewustwording
(kwetsbare) Jongeren
Een film die je meeneemt in de belevingswereld van jongeren die zich in criminele kringen (hebben) begeven. Wat drijft hen, hoe maken ze keuzes en wat kunnen wij doen om dit in de toekomst te voorkomen.
Vanuit Taskforce RIEC BrabantZeeland)
2.6 Rol stakeholders Bij risicofactoren en interventies maken we onderscheid tussen individu, gezin, school en maatschappij (bredere omgeving). Daarmee is nog niet helder welke rol de (meest relevante) stakeholders kunnen hebben, als in: welk aandeel zouden zij vanuit hun taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden kunnen hebben bij het tegengaan van Jonge Aanwas. In de interviews hebben we daarop doorgevraagd. In de onderzoeksvragen wordt een onderscheid gemaakt tussen onderwijs, zorg, overheid en sportclubs. Echter, ook op het gebied van rollen biedt de literatuur al enig inzicht vooraf. In het Kennisfundament Risicojeugd worden vier categorieën aangehouden (Brons et al., 2008). We hebben ze – inclusief omschrijving en voorbeelden – samengevat in tabel 2.4. Tabel 2.4: Soorten rollen
Grenzen stellen
Vanuit sociale controle inzetten op risicojeugd, bijvoorbeeld met hotspots policing, een avondklok, toezicht op jeugd (niet alleen door politie). Target hardening, street closures (toegang bemoeilijken), invoering avondklok. Niet-geëvalueerde situationele preventietechnieken: doelen verhullen, verwijderen en identificeren, markten verstoren, voordelen ontkennen. Verhogen van de pakkans: bewaking uitbreiden, natuurlijke surveillance versterken, anonimiteit reduceren, gebruik van ‘place managers’, formele surveillance versterken.
32. https://veiligheidscoalitie.nl/apothekerskast/georganiseerde-ondermijnende-crim/straatwaarden2/duurzaamvoorkomen/ 33. https://www.youtube.com/watch?v=dJqW3GS5lTQ 34. https://www.youtube.com/watch?v=GAZCRhdsCBs
33
Risicoreductie
Cognitieve gedragstherapeutische interventies, Equip (groepsgewijze aanpak), individueel gerichte ambulante begeleiding, mentoring.
Opvoeding
Inzetten op de morele ontwikkeling van risicojeugd. Casemanagers in gezinnen, parent managementtraining (PMT), Functional Familiy Therapy (FFT),
Sociale bindingen
Inzetten op hulpbronnen vanuit sociale netwerken (ook b.v. sportvereniging) die een positieve invloed hebben op het gedrag van risicojongeren. Glen Mills School, Multisysteem Therapie (MST).
2.7 Analysekader Zoals aangekondigd in de inleiding, ronden we dit hoofdstuk af met een analysekader. Dat geeft weer hoe de kernbegrippen uit de onderzoeksvragen kunnen worden uitgewerkt, naar wat wordt beschouwd als de voornaamste aspecten van deze begrippen, op basis van de bestudeerde literatuur. Dit kader vormt zoals aangegeven de basis van onze analyse van politie en interviewdata en de ordening van de empirische hoofdstukken hierna. Tabel 2.5: Analysekader
1. Jonge Aanwas bij (georganiseerde) drugshandel Leeftijd Rol in het netwerk (wat doen ze?) Aard, omvang en achtergrond van Jonge Aanwas (Regio Den Haag)
Achtergrond (profielen: wie zijn het?) Actieradius Ontwikkeling (2017-2020)
2. Betrokken raken Jonge Aanwas bij georganiseerde drugshandel (proces) Rekrutering Diversiteit aan manieren waarop jongeren als Jonge Aanwas betrokken raken bij georganiseerde drugshandel.
Geleidelijke instroom via bestaande sociale netwerken Geleidelijke instroom via criminele familie Overig
3. Drijfveren Sensatie Motieven op individueel niveau die de door- Status slag geven bij het betrokken raken bij drugshandel Geld Overig
34
4. Factoren (voedingsbodem) Individueel (o.a. invloed alcohol en drugs – psychopathologie – agressie - vroegdelinquent gedrag - traumatische ervaringen).
De meerlaagse voedingsbodem voor het betrokken raken bij (jeugd)criminaliteit voor jongeren in het algemeen
Gezin (o.a. pedagogische onmacht – huiselijk geweld – delinquente ouder – ouders met drank- of drugsprobleem broer(s) en/of zus(sen) delinquent of kampend met gedragsproblemen - wijzigingen in de thuissituatie). School (o.a. pesten - spijbelen - slechte leerprestaties - gedrag van vrienden, agressief en antisociaal - risicovolle vrijetijdsbesteding). Maatschappij/cultuur (o.a. armoede en werkloosheid - verloederde wijk of buurt - dicht opeen wonen - grote mobiliteit in wijk - geringe sociale bindingen - gebrekkige organisatie (lokale) gemeenschap).
5. Signalen 35 Ongeoorloofde schooluitval/verminderde schoolprestaties. (meer) contact met criminele en/of intimiderende figuren (bv. oudere personen met negatieve invloed) meer tijd op social media doorbrengen zonder daar open over te zijn schulden en/of onverklaarbaar bezit van (cash) geld, telefoon(s), dure (merk)kleding, luxe goederen – verslaving aan gokken, drugs, alcohol minder omgang met leeftijdsgenoten in de reguliere kringen (isolatie) met (vuur)wapens en/of drugs op straat lopen/thuis bewaren laat thuis of (vaker dan gebruikelijk) van huis gaan, soms op vreemde tijdstippen, zonder uitleg sneller agressief, boos gedrag, hulp vermijden meerdere telefoons veel berichtjes (ook op vreemde tijdstippen) onverklaarbaar bezit van kleine plastic zakjes en/of chemische (meng) middelen/weegschaal – heimelijke omgang met (nieuwe) vrienden, familie afzijdig houden van vrienden. 6. Soorten interventiemogelijkheden bij voorkomen Jonge Aanwas Individueel (o.a. rol strafrecht) Gezin Categorieën van opties om Jonge Aanwas te voorkomen, met voedingsbodem als vertrek- School punt Maatschappij en cultuur Overig
35. Bron: Signalen Drugs & Jonge Aanwas (Programma Straatwaarde(n), 2021).
35
7. Rol stakeholders Grenzen stellen Rol stakeholders zoals onderwijs, zorg, overheid en sportclubs
Risicoreductie Opvoeding Sociale bindingen
36
3 Drugscriminaliteit in de Regionale Eenheid Den Haag We beschrijven in dit hoofdstuk de drugscriminaliteit in de gehele Regionale Eenheid Den Haag. De politieregistraties vormen hiervoor de bron. Het is goed om hierbij op te merken dat de gegevens vooral de politie-inzet op drugsdelicten weergeven en niet zozeer de werkelijke omvang van de drugscriminaliteit. Als eerste worden de geregistreerde drugsdelicten beschreven, waarbij we ook de gemeenten in de regio op hoofdlijnen met elkaar vergelijken. Daarna komen de kenmerken van de drugssubjecten aan de orde. Voor zowel de drugsdelicten als de drugssubjecten maken we een vergelijking met het jaar 2017. Het hoofdstuk besluit met een resumé.
3.1 Geregistreerde drugsdelicten In totaal zijn er in 2020 in de Regionale Eenheid Den Haag 1.263 drugsdelicten geregistreerd. In de gemeente Den Haag worden de meeste drugsdelicten geregistreerd, namelijk ruim een derde van het totaal (34%). Op de tweede plaats komt Leiden met dertien procent (zie figuur 3.1). Wat betreft de andere twee onderzoeksgemeenten komt Delft op de vijfde plaats en Noordwijk op de elfde plaats (van de 27 gemeenten die tot de Regionale Eenheid Den Haag behoren). Figuur 3.1: Aantal geregistreerde drugsdelicten naar gemeente in de regio Den Haag, 2020 (n=1263)
De voornoemde bevindingen van het aantal drugsdelicten per gemeente zijn te verklaren aan de hand van inwonersaantallen. Den Haag heeft nu eenmaal meer inwoners dan bijvoorbeeld Noordwijk. Om die reden is nagegaan hoeveel drugsdelicten er per 1.000 inwoners worden geregistreerd, waardoor we de gemeenten onderling kunnen vergelijken.
37
Gemiddeld over de gehele regio worden er per 1.000 inwoners 0,65 drugsdelicten geregistreerd. Den Haag en Delft scoren daar met gemiddeld 0,78 en 0,72 iets boven, en Noordwijk iets beneden het gemiddelde met 0,61. In figuur 3.2 is dit visueel weergegeven, waarbij opvalt dat Leiden de meeste drugsdelicten heeft per 1.000 inwoners, namelijk 1,27. Figuur 3.2: Aantal geregistreerde drugsdelicten per 1.000 inwoners naar gemeente in de regio Den Haag, 2020 (n=1263)
In het politieregistratiesysteem worden verschillende drugsdelicten onderscheiden: bezit, handel en vervaardigen van soft- en harddrugs. Uit onderstaande tabel blijkt handel in harddrugs het vaakst te worden geregistreerd in de regio Den Haag in 2020, gevolgd door bezit van harddrugs en het bezit en vervaardigen van softdrugs. De andere drugsdelicten komen minder vaak voor in de politieregistraties (zie tabel 3.1). Tabel 3.1: Registraties naar soort drugsdelicten in de regio Den Haag, 2020 (n=1263)
Registratie
n
%
Bezit harddrugs (lijst I)
353
28%
Bezit softdrugs (lijst II)
233
18%
Handel e.d. harddrugs (lijst I)
354
28%
Handel e.d. softdrugs (lijst II)
81
6%
Overige drugsmisdrijven
11
1%
Vervaardigen harddrugs (lijst I)
14
1%
Vervaardigen softdrugs (lijst II)
217
17%
Totaal
1263
100%
38
De politie registreert ook de pleeglocatie van een drugsdelict. Het blijkt dat meer dan de helft van de drugsdelicten op de openbare weg wordt gepleegd en ruwweg een kwart in een woning (zie tabel 3.2). In de overige gevallen gaat het onder meer om bedrijven. Ook hebben we gekeken naar de relatie tussen pleeglocatie en typen drugsdelicten. Het bezit van drugs komt vooral voor in parken, horecabedrijven, op de openbare weg en parkeerplaatsen. De handel in drugs vindt vooral plaats bij autogarages of tankstations en het vervaardigen ervan in bedrijfspanden, woningen en winkels. Tabel 3.2: Locatie drugsdelict in de regio Den Haag, 2020 (n=1263)
Locatie
n
%
Openbare weg
684
54%
Woning
325
26%
Bijzonder gebouw of terrein
74
6%
Bedrijfsterrein of -pand
46
4%
Parkeerplaats
42
3%
Horecabedrijf
18
1%
Autogarage of tankstation
9
1%
Winkel
10
1%
Park
12
1%
Andere locatie
43
3%
Totaal
1263
100% 36
3.2 Geregistreerde drugssubjecten In totaal werden er in 2020 van de in de regio Den Haag gepleegde 1.263 drugsdelicten, 1.468 drugssubjecten (verdachten) geregistreerd. Van deze subjecten is de woonplaats in kaart gebracht (zie figuur 3.3). Bijna driekwart van de subjecten is woonachtig in de regio Den Haag (74%), waarvan 31 procent in Den Haag, 7 procent in Leiden, 4 procent in Delft en 2 procent in Noordwijk. Ruim een kwart (26%) komt van buiten de regio.
36. Afgerond op 100.
39
Figuur 3.3: Aantal drugssubjecten naar woongemeenten, 2020 (n=1468)
Evenals bij de drugsdelicten is ook hier het aantal verdachten gerelateerd aan het aantal inwoners van de gemeenten in de regionale eenheid. Het gemiddeld aantal drugssubjecten per 1.000 inwoners voor de gehele regio is 0,56. Den Haag steekt daar met 0,82 bovenuit, gevolgd door Leiden met 0,81. Delft en Noordwijk scoren respectievelijk 0,53 en 0,64. Negentig procent van de drugssubjecten is man. De drugssubjecten zijn tussen de 13 (jongste) en 80 (oudste) jaar oud, waarbij de gemiddelde leeftijd 31,3 jaar is. De grootste groep – ruim een derde – is tussen de 20-30 jaar oud (zie tabel 3.3). Tabel 3.3: Leeftijd van plegen drugsdelict in de regio Den Haag, 2020 (n=1468)
Leeftijd
n
%
Jonger dan 20 jaar
258
18%
20 tot 30 jaar
544
37%
30 tot 40 jaar
310
21%
40 tot 50 jaar
187
13%
50 jaar of ouder
169
12%
Total
1468
100%
De politie registreert ook de nationaliteit van de verdachten. Het blijkt dat bijna driekwart van de verdachten van drugscriminaliteit uit de regio Den Haag in 2020 (72%) een Nederlandse of westerse nationaliteit heeft, en de resterende 28% een niet-westerse achtergrond. 37
37. We hanteren de indeling van het CBS. Indien iemand meerdere nationaliteiten heeft, is de migratieachtergrond als leidend beschouwd (een Nederlandse en Somalische afkomst betekent dus een niet-westerse achtergrond, een Nederlandse en Poolse afkomst betekent een westerse achtergrond).
40
Tabel 3.4: Achtergrond drugssubject in de regio Den Haag, 2020 (n=1468)
Achtergrond
n
%
Nederlandse achtergrond
881
60%
Westerse achtergrond
172
12%
Niet-westerse achtergrond
415
28%
Totaal
1468
100%
Het gemiddelde aantal antecedenten 38 voor de gehele groep drugssubjecten uit 2020 is 8,2. 39 Bijna de helft heeft minder dan vijf antecedenten (zie tabel 3.5). Een kleine vier procent heeft er 50 of meer. Tabel 3.5: Antecedenten drugssubjecten in de regio Den Haag, 2020 (n=1468)
Antecedenten
n
%
Minder dan 5
669
46%
5 tot 10
289
20%
10 tot 20
228
16%
20 tot 50
217
15%
50 of meer
65
4%
Totaal
1468
100%
De vraag is vervolgens waar die antecedenten uit bestaan. Met andere woorden: om welke delicten gaat het? Vermogensmisdrijven vormen met 40 procent de grootste groep delicten binnen het totaal aantal antecedenten (zie tabel 3.6). Zestig procent van de drugssubjecten heeft zich één keer of meermaals schuldig gemaakt aan vermogensmisdrijven. De helft van de drugssubjecten maakt zich (ook) schuldig aan geweldsmisdrijven en vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde. In vijftien procent van de antecedenten gaat het om drugsdelicten.40
38.. Volgens de politie gaat het om antecedentdelicten. Het daadwerkelijk aantal – naar het OM – ingezonden dossiers valt mogelijk lager uit. 39. Sommige personen hebben geen antecedenten volgens de politieregistraties. Dit komt omdat niet iedere zaak wordt ingezonden naar het OM. Het kan dus zo zijn dat iemand als drugssubject wordt aangemerkt (vanwege drugsmisdrijf gepleegd in 2020) maar geen antecedenten heeft. Dan is het proces-verbaal om welke reden dan ook niet beoordeeld door het OM. 40. In de tabel is te zien dat niet alle drugssubjecten een antecedent heeft voor drugs. Er is pas sprake van een drugsantecedent als het OM het proces-verbaal beoordeeld en is geconstateerd dat het om een drugsmisdrijf gaat.
41
Tabel 3.6: Soorten antecedenten drugssubjecten in de regio Den Haag, 2020 (n=1468)
Subjecten
Delicten
Gemiddelde
Antecedenten
n
%
n
%
Vermogensmisdrijf
885
60%
7163
40%
4,9
Vernielingen, misdrijven openbare orde en overige misdrijven
733
50%
3336
19%
2,3
Geweldsmisdrijven
707
48%
2694
15%
1,8
Seksuele misdrijven
63
4%
104
1%
0,1
Verkeersmisdrijven
534
36%
1554
9%
1,1
Drugsmisdrijven
1220
83%
2622
15%
1,8
Wapenmisdrijven
300
20%
475
3%
0,3
Totaal
1468
100%
17948
100%
12,2
Bijna de helft van de drugssubjecten heeft slechts één geregistreerd drugsantecedent. De rest heeft er meer. Een beperkt aantal (1%) heeft tien of meer drugsantecedenten. Tabel 3.7: Drugsantecedenten drugssubjecten in de regio Den Haag, 2020 (n=1468)
Drugsantecedenten
n
%
Geen
248
17%
Eén
684
47%
2 tot 5
419
29%
5 tot 10
97
7%
10 of meer
20
1%
Totaal
1468
100%
Verder hebben we de lengte van de criminele carrière bepaald van de drugssubjecten. Die is gemiddeld 109 maanden. 41 Ruim een kwart van de drugssubjecten is minder dan een jaar crimineel actief, althans volgens politieregistraties. Een relatief grote groep (14%) is langer dan twintig jaar crimineel actief. Tabel 3.8: Lengte criminele carrière drugssubjecten in de regio Den Haag, 2020 (n=1360)
Criminele carrière
n
%
Minder dan 1 jaar
375
28%
1 tot 5 jaar
207
15%
5 tot 10 jaar
292
21%
10 tot 20 jaar
298
22%
20 jaar of langer
188
14%
Totaal
1360
100%
41. De drugssubjecten die geen antecedenten hebben (n=108) zijn hier buiten beschouwing gelaten.
42
Tot slot van dit algemene hoofdstuk over drugscriminaliteit in de Regionale Eenheid Den Haag is bepaald welke typen drugssubjecten er in de regio zijn. Tabel 3.9: Classificatie van subjecten in fase criminele carrière
Actieradius Leeftijd
Lokaal
Regionaal
Landelijk
Diffuus
Jonger dan 17
Jonge Aanwas
Rising Star
Harde Kern
X
18 tot en met 21
Rising Star
Rising Star
Harde Kern
Rising Star
22 tot en met 29
Criminele ‘locals’
Harde Kern
Harde Kern
Harde Kern
30 tot en met 39
Criminele ‘locals’
Criminele ‘locals’
Harde Kern
Criminele ‘locals’
Facilitator
Facilitator
Harde Kern
Criminele ‘locals’
40 of ouder
Uit onderstaande tabel blijkt dat ruim een derde van de drugssubjecten is in te delen in een type. 42 Vijftien procent is te typeren als Criminele Local, ofwel drugssubjecten ouder dan 21 jaar die lokaal en/of regionaal actief zijn. Facilitators hebben eenzelfde actieradius, maar zijn 40 jaar en ouder. De Harde Kern (7%) is (voornamelijk) landelijk actief. Het percentage Jonge Aanwas is gering (2%). Dit zijn jongeren tot en met 17 jaar die lokaal actief zijn. Een andere interessante groep zijn de Rising Stars die 18 t/m 21 jaar zijn en lokaal en/of regionaal crimineel actief zijn, dit is een tiende van de drugssubjecten (zie tabel 3.10). Tabel 3.10: Dadertypering in de regio Den Haag, 2020 (n=1468)
Dadertypering
n
%
Criminele Locals
226
15%
Facilitators
59
4%
Harde Kern
109
7%
Jonge Aanwas
28
2%
Rising Star
143
10%
Geen typering
903
62%
Totaal
1468
100%
42. Dat houdt in dat 62 procent niet is in te delen. Dat heeft te maken met de condities waaraan iemand moet voldoen om te kunnen worden ingedeeld. In dit geval is dat minimaal tien politieregistraties waarvan er minimaal drie als verdachte. Logischerwijs veranderen de percentages als er minder of juist meer registraties worden aangehouden.
43
Jonge Aanwas en Rising Stars in de Regionale Eenheid In de Regionale Eenheid Den Haag worden 171 personen als Jonge Aanwas (n=28) of Rising Stars (n=143) aangemerkt. Het gaat om subjecten die maximaal 21 jaar oud zijn ten tijde van het gepleegde drugsdelict. Gemiddeld zijn deze 171 subjecten 18,4 jaar oud. Tabel 3.11: Leeftijd Jonge Aanwas en Rising Stars in de regio Den Haag ten tijde van het drugsdelict, 2020 (n=171)
Leeftijd
n
%
13 jaar
1
1%
14 jaar
3
2%
15 jaar
7
4%
16 jaar
18
11%
17 jaar
22
13%
18 jaar
25
15%
19 jaar
43
25%
20 jaar
40
23%
21 jaar
12
7%
Totaal
171
100%
De Jonge Aanwas en Rising Stars zijn overwegend mannen, drie subjecten zijn vrouwen. Een derde van deze drugssubjecten woont in de gemeente Den Haag, terwijl 9 procent in Leiden woont. De top vijf wordt gecomplementeerd door Delft (6%), Katwijk (6%), Gouda (4%) en Zoetermeer (4%). Bijna twee derde van de Jonge Aanwas en Rising Stars (63%) heeft een Nederlandse achtergrond, en ruim een derde (37%) heeft een migratieachtergrond. 43 Het gemiddeld aantal antecedenten voor deze drugssubjecten is 9,9. Dit is minder dan het gemiddelde van de 1.468 drugssubjecten (12,2). Het gemiddeld aantal drugsantecedenten die door de Jonge Aanwas en Rising Stars wordt gepleegd is 1,5, wat ook minder is dan het gemiddelde van de 1.468 subjecten (1,8). Een voor de hand liggende verklaring hiervoor is de jonge leeftijd van de Jonge Aanwas en Rising Stars.
3.3 Vergelijking met 2017 We vergelijken de gegevens over de drugscriminaliteit uit 2020 met het jaar 2017 om eventuele veranderingen te kunnen waarnemen. De oorzaak van die veranderingen zijn niet geheel duidelijk, mogelijk speelt COVID-19 hier een rol in, omdat de politie andere (lees: meer) taken erbij kreeg, in verband met de extra inzet voor de handhaving van de openbare orde. In 2017 registreerde de politie 1.461 unieke drugsdelicten in de Regionale Eenheid Den Haag. Dit zijn er 198 meer dan in het onderzoeksjaar 2020. Het gaat om drugsbezit
43. 33 procent heeft een niet-westerse migratieachtergrond, en 4 procent een westerse migratieachtergrond.
44
(48%), drugshandel (21%) en om het vervaardigen van drugs (30%). In 2020 is het aandeel registraties met betrekking tot drugshandel significant groter dan in 2017. Het aandeel registraties met betrekking tot het vervaardigen van drugs neemt met twaalf procentpunt af, een significant verschil. Het aandeel registraties voor drugsbezit en overige drugsdelicten blijft nagenoeg gelijk. De top vijf van pleeggemeenten is in beide jaren hetzelfde: Den Haag, Leiden, Alphen aan den Rijn, Zoetermeer en Delft. In zowel 2017 als 2020 zijn deze gemeenten goed voor bijna twee derde van alle registraties van drugsdelicten. Het aandeel drugsdelicten daalt significant in de gemeente Den Haag. In de gemeenten Leiden en Westland is juist een (significante) stijging van het aandeel drugsdelicten zichtbaar. De 1.461 geregistreerde drugsdelicten in 2017 worden door 2.051 drugssubjecten gepleegd. Dit betekent dat in de periode 2017 t/m 2020, behalve het aantal drugsdelicten, ook het aantal drugssubjecten daalt (met 583 drugssubjecten). Het aantal drugssubjecten dat zowel in 2017 als in 2020 staat geregistreerd voor een drugsdelict, is 102. De gemiddelde leeftijd van de drugssubjecten is in beide jaren ruim 31 jaar oud. Het aandeel drugssubjecten jonger dan 20 jaar stijgt significant van 16 procent in 2017 naar 19 procent in 2020.
In 2017 pleegt 55 procent van de drugssubjecten het drugsdelict buiten de woongemeente. In 2020 is dit 50 procent, een significante daling ten opzichte van 2017. Drugssubjecten zijn in de periode van 2017 tot en met 2020 dus vaker drugsdelicten in de woongemeente gaan plegen.
3.4 Resumé We hebben in dit hoofdstuk op basis van politieregistraties uit 2020 een algemeen beeld geschetst van de drugscriminaliteit (delicten en subjecten) voor de regio Den Haag. Daarbij is op hoofdlijnen ook een vergelijking gemaakt met 2017. In totaal zijn er in 2020 1.263 drugsdelicten geregistreerd. Ruim de helft van de drugsdelicten heeft betrekking op bezit en handel in harddrugs. De meeste drugsmisdrijven worden in absolute zin in Den Haag gepleegd. Relatief, gemeten naar het aantal inwoners, scoort Den Haag iets boven het gemiddelde. In Leiden worden de meeste drugsdelicten geregistreerd per 1.000 inwoners. De pleeglocaties zijn vooral de openbare weg en woningen. Er zijn in 2020, in vergelijking met 2017, minder drugsdelicten geregistreerd, mogelijk als gevolg van COVID waardoor de politie andere prioriteiten kreeg. Het aandeel registraties van drugshandel is toegenomen. In sommige gemeenten is het aandeel van de drugsdelicten toegenomen (bijvoorbeeld Leiden) en in andere gemeenten juist afgenomen (bijvoorbeeld Den Haag). In 2020 zijn er in de regionale eenheid 1.468 drugssubjecten (verdachten) geregistreerd. De meesten komen uit Den Haag, ongeveer een kwart woont buiten de regionale eenheid. Rekening houdend met het inwoneraantal komen de meeste drugssubjecten uit Leiden. De grootste groep – ruim een derde – is tussen de 20 en 30 jaar oud.
Een kleine twintig procent is jonger dan 20 jaar ten tijde van het drugsdelict. De criminele carrière
45
duurt voor de groep drugssubjecten negen jaar. Ze plegen naast drugsdelicten vooral vermogensdelicten. Bijna drie kwart van de groep heeft een Nederlandse of westerse achtergrond. Qua typologie is twee procent aan te merken als Jonge Aanwas en tien procent als Rising Star. In 2020 worden er ook minder drugssubjecten geregistreerd dan in 2017. Het aandeel jonge drugsubjecten (jonger dan 20 jaar) is in 2020 wel toegenomen. De drugssubjecten plegen in 2020 hun delicten vaker in hun eigen woongemeente dan in 2017.
46
4 Drugscriminaliteit in de gemeente Den Haag Een van de drie onderzoeksgemeenten waar we specifiek op ingaan is Den Haag. Naast de gegevens uit de politieregistraties over de aard en omvang van de drugscriminaliteit in Den Haag, maken we ook gebruik van de resultaten uit de interviews. De respondenten is gevraagd om te reflecteren op de kwantitatieve bevindingen en de geconstrueerde netwerken en hun kennis en ervaringen met betrekking tot werving, achtergronden van de jonge drugssubjecten en mogelijkheden voor aanpak. Het hoofdstuk kent grofweg de indeling: drugsdelicten, drugssubjecten, criminele netwerken en vergelijking met 2017.
4.1 Geregistreerde drugsdelicten In totaal zijn er in Den Haag in 2020 427 drugsdelicten geregistreerd. Een analyse naar buurtniveau levert op dat de meeste delicten in de buurten Zuidwal (n=34), Schildersbuurt-Noord (n=23), Valkenboskwartier (n=17) en Schildersbuurt-West (n=16) zijn gepleegd (zie figuur 4.1). Figuur 4.1: Aantal geregistreerde drugsdelicten in de gemeente Den Haag op buurtniveau, 2020 (n=427)
Het gaat in bijna een kwart van de gevallen (23%) om vervaardigen van drugs, terwijl ruim een derde van de registraties (37%) om drugshandel gaat. De resterende registraties (40%) betreffen nagenoeg allemaal drugsbezit. De helft van de drugsdelicten is geconstateerd op de openbare weg en ruwweg een derde in een woning (zie tabel 4.1). Een nadere analyse naar soort drugsdelict levert het beeld op dat drugsbezit vooral voorkomt in horecabedrijven en op de openbare weg. De
47
handel van drugs wordt het meest geregistreerd bij autogarages of tankstations en parkeerplaatsen en het vervaardigen gebeurt voornamelijk in bedrijfspanden, woningen en winkels. Tabel 4.1: Locatie drugsmisdrijf in de gemeente Den Haag, 2020 (n=427)
Locatie
n
%
Autogarage of tankstation
5
1%
Bedrijfsterrein of -pand
6
1%
Bijzonder gebouw of terrein
21
5%
Horecabedrijf
13
3%
Openbare weg
225
53%
Overige
12
3%
Park
1
0%
Parkeerplaats
7
2%
Winkel
3
1%
Woning
134
31%
Totaal
427
100%
4.2 Geregistreerde drugssubjecten Voor de 427 drugsmisdrijven zijn in Den Haag in 2020 529 unieke drugssubjecten geregistreerd. Twee derde van hen (66%) woont ook in Den Haag. De overige drugssubjecten wonen in gemeenten verspreid over Nederland. Uit het kaartje hieronder blijken verschillende drugssubjecten in de regio Rotterdam-Rijnmond te wonen. Een tiende van de Haagse drugssubjecten heeft de status RNI (Registratie Niet-ingezetene), ofwel personen die korter dan vier maanden in Nederland wonen, zoals arbeidsmigranten. 44
44. https://www.nederlandwereldwijd.nl/wonen-werken/registratie-niet-ingezetenen/over-de-rni/wat-is-derni#:~:text=De%20Registratie%20Niet%2Dingezetenen%20(RNI)%20is%20een%20onderdeel %20van,4%20maanden%20in%20Nederland%20wonen.
48
Figuur 4.2: Woongemeente drugssubjecten, 2020 (n=529)
Het overgrote deel van de geregistreerde drugssubjecten is man (92%). De gemiddelde leeftijd van de 529 drugssubjecten is 34,8 jaar oud. De drugssubjecten zijn tussen de 14 (jongste) en 76 (oudste) jaar oud. Tien procent is 20 jaar of jonger en een derde is tussen de 20 en 30 jaar oud. Ruim een derde is 40 jaar of ouder (zie tabel 4.2). Tabel 4.2: Leeftijd van plegen drugsmisdrijf drugssubject in de gemeente Den Haag, 2020 (n=529)
Leeftijd
n
%
Jonger dan 20 jaar
54
10%
20 tot 30 jaar
170
32%
30 tot 40 jaar
122
23%
40 tot 50 jaar
92
17%
50 jaar of ouder
91
17%
Total
529
100%
De nationaliteit van degenen die in Den Haag een of meer drugsdelicten hebben gepleegd is in iets meer dan de helft van de gevallen (52%) Nederlands, terwijl ruim een derde (35%) een niet-westerse achtergrond heeft (zie tabel 4.3). Tabel 4.3 - Achtergrond drugssubject in de gemeente Den Haag, 2020 (n=529)
n
%
Nederlandse achtergrond
276
52%
Westerse achtergrond
69
13%
Niet-westerse achtergrond
184
35%
Total
529
100%
49
De groep drugssubjecten als geheel heeft gemiddeld 14,5 antecedenten opgebouwd. De grootste groep – zo’n 40 procent – heeft gemiddeld minder dan vijf antecedenten (zie tabel 4.4). Tabel 4.4 - Antecedenten drugssubjecten in de gemeente Den Haag, 2020 (n=529)
Antecedenten
n
%
Minder dan 5
216
41%
5 tot 10
99
19%
10 tot 20
93
18%
20 tot 50
92
17%
50 of meer
29
5%
Totaal
529
100%
De aard van de gepleegde strafbare feiten staat in onderstaande tabel verder uitgesplitst. Hieruit blijkt dat de Haagse drugssubjecten voornamelijk geregistreerd staan voor vermogensdelicten. Ongeveer twee derde van hen heeft daarvoor registraties en de vermogensdelicten vormen 44 procent van het totaal aantal gepleegde delicten. De drugsdelicten vormen dertien procent van het totaal aantal registreerde delicten. De helft van de drugssubjecten staat ook geregistreerd voor geweldsmisdrijven. Tabel 4.5 - Soorten antecedenten drugssubjecten in de gemeente Den Haag, 2020 (n=529)
Subjecten
Misdrijven
Gemiddeld
Soort antecedent
n
%
n
%
Vermogensmisdrijf
342
65%
3357
44%
6,4
Vernielingen, misdrijven openbare orde en overige misdrijven
284
54%
1404
18%
2,7
Geweldsmisdrijven
276
52%
1039
14%
2
Seksuele misdrijven
27
5%
54
1%
0,1
Verkeersmisdrijven
198
37%
594
8%
1,1
Drugsmisdrijven
454
86%
1000
13%
1,9
Wapenmisdrijven
125
24%
198
3%
0,4
Totaal
529
100%
7646
100%
14,5
De gemiddelde duur van de criminele carrière van de drugssubjecten is 129 maanden (ruim tien jaar). In onderstaande tabel is ook te zien dat een relatief groot deel (42%) langer dan tien jaar crimineel actief is.
50
Tabel 4.6 - Lengte criminele carrière drugssubjecten in de gemeente Den Haag, 2020 (n=491)
Lengte criminele carrière
n
%
Minder dan 1 jaar
106
22%
1 tot 5 jaar
71
14%
5 tot 10 jaar
105
21%
10 tot 20 jaar
115
23%
20 jaar of langer
94
19%
Totaal
491
100%
Tot slot hebben we voor de gemeente Den Haag ook gekeken naar de verschillende dadertyperingen en in welke mate zij voorkomen. Een groot deel van de drugssubjecten is te typeren als een Criminele Local (17%). Een zeer beperkt deel (2%) is volgens de gehanteerde definitie te typeren als Jonge Aanwas. Gelet op de leeftijd is ook de groep Rising Stars (met 8%) interessant om te noemen; zij zijn jonger dan 22 jaar en hebben lokaal en/of buiten de gemeente Den Haag delicten gepleegd (overigens niet per se drugsdelicten). Tabel 4.7 – Dadertypering in de gemeente Den Haag, 2020 (n=529)
Dadertypering
n
%
Criminele Locals
89
17%
Facilitators
29
5%
Harde Kern
37
7%
Jonge Aanwas
10
2%
Rising Star
42
8%
Geen typering
322
61%
Totaal
529
100%
Van de subjecten die in de gemeente Den Haag een drugsdelict pleegde, worden 52 personen als Jonge Aanwas (n=10) of Rising Stars (n=42) aangemerkt. Het gaat om subjecten die maximaal 21 jaar oud zijn ten tijde van het gepleegde drugsdelict. Gemiddeld zijn deze 52 subjecten 18,3 jaar oud. De Jonge Aanwas en Rising Stars zijn overwegend mannen, drie subjecten zijn vrouwen. Drie kwart van deze drugssubjecten woont in de gemeente Den Haag. Het resterende kwart woont in Rijswijk (6%), Nissewaard (4%), Pijnacker-Nootdorp (4%), Amsterdam (2%), Rotterdam (2%) of Zoetermeer (2%). Een aantal subjecten is als RNI geregistreerd (6%). Ruim de helft van de Jonge Aanwas en Rising Stars (58%) heeft een Nederlandse achtergrond, en ruim een derde (37%) heeft een niet-westerse achtergrond. Zes procent heeft een westerse migratieachtergrond. Het gemiddeld aantal antecedenten voor deze drugssubjecten is 11,5. Het gemiddeld aantal drugsantecedenten is 1,6.
51
4.3 Criminele netwerken In het netwerkschema van Den Haag (figuur 4.3) zijn in totaal 1.250 personen zichtbaar. Het gaat om 821 subjecten die onderdeel zijn van de onderzoeksgroep (basis- en ringgroep). 45
Netwerkschema’s: een toelichting De basis voor de netwerkschema’s in dit rapport is de onderzoeksgroep. Per onderzoeksgemeente is gekeken naar personen die in 2020 een drugsdelict pleegden; dit is de basisgroep. Vervolgens is nagegaan met welke personen deze drugssubjecten een gezamenlijke registratie hebben (in 2018, 2019 en 2020). Dit is de ringgroep. De basis- en de ringgroep vormen gezamenlijk de onderzoeksgroep en leveren op die manier input voor de netwerkschema’s. Het daadwerkelijk aantal subjecten in de netwerkschema’s is echter groter dan de onderzoeksgroep. Dit komt omdat de politie subjecten koppelt aan doelgroepen. Deze doelgroepen worden samengesteld op basis van signaleringen en registraties. Personen die geen deel uitmaken van de onderzoeksgroep, maar wel door de politie worden gekoppeld aan een doelgroep, worden gepresenteerd in het netwerkschema. Van deze subjecten is echter geen data beschikbaar, waardoor ze geen deel uitmaken van de beschrijving van de netwerken.
Van deze 821 Haagse subjecten gaat het in 95% van de gevallen om mannen. De gemiddelde leeftijd is 22,3 jaar oud. De leeftijd van het jongste subject is 13 jaar oud, terwijl het oudste subject 61 jaar is. Ongeveer driekwart van de subjecten (76%) in het netwerkschema is 23 jaar of jonger. Ruim de helft van de subjecten (55%) woont in de gemeente Den Haag. Ongeveer een tiende (11%) woont in de gemeente Zoetermeer, terwijl ook de gemeente Amsterdam (4%) en Leidschendam-Voorburg (4%) regelmatig als woongemeente voorkomen. Vijf procent van de subjecten is als RNI geregistreerd. Aan bijna de helft van de 821 subjecten is een dadertypering gekoppeld. Een vijfde van de onderzoeksgroep is als Rising Star getypeerd. Het gaat dan om jongeren (21 jaar of jonger), die staan geregistreerd voor meerdere delicten gepleegd in de eigen omgeving (lokaal of regionaal). Het aantal subjecten dat als Jonge Aanwas is getypeerd is 30. Het gaat om mannelijke subjecten met een gemiddelde pleegleeftijd van 16,3 jaar, waarvan er twintig een registratie in Summ-IT hebben. Over deze 30 subjecten is te zeggen dat er negen gekoppeld zijn aan een doelgroep. Bijna driekwart van de Haagse subjecten (73%) heeft een registratie in Summ-IT, ofwel de subjecten zijn onderwerp geweest van of in verband gebracht met een rechercheonderzoek (niet per se drugsgerelateerd).
45. Het gaat om 429 personen die wel in het netwerkschema afgebeeld worden, maar geen deel uitmaken van de onderzoeksgroep.
52
Figuur 4.3: Netwerkschema Den Haag
53
Tabel 4.8: Dadertypering subjecten in de gemeente Den Haag (n=821)
Dadertypering subjecten
n
%
Criminele Locals
73
9%
Facilitators
5
1%
Harde Kern
61
7%
Jonge Aanwas
30
4%
Rising Star
174
21%
X
32
4%
Geen typering
446
54%
Totaal
821
100%
In de gemeente Den Haag is sprake van 60 op zichzelf staande netwerken of samenwerkingsverbanden, en een groot samenhangend netwerk (zie figuur 4.3). Er zijn 23 samenwerkingsverbanden, d.w.z. dat hoogstens twee personen aan één of meerdere (drugs)delict(en) gekoppeld zijn en zij verder geen verbinding met andere subjecten hebben. Aan de subjecten zijn in totaal 37 unieke doelgroepen gekoppeld door de politie. Ongeveer een kwart (24%) van de subjecten is aan een doelgroep gekoppeld door de politie. Er zijn drie doelgroepen die volgens de politie meer dan twintig leden hebben. De doelgroep Elba heeft vijftien leden en de doelgroep Ancona twaalf. Uit de groepsinterviews blijkt dat er diverse (jeugd)netwerken in Den Haag actief zijn. De belangrijkste zullen hieronder worden besproken.
Ancona De politie koppelt in totaal twintig subjecten aan de groep Ancona (zie figuur 4.3). Twaalf van deze subjecten behoren tot de onderzoeksgroep (basis- of ringgroep). Ancona heeft voornamelijk registraties voor vermogensdelicten (ongeveer de helft van de antecedenten), en is – op basis van politieregistraties – derhalve niet primair als drugsnetwerk te typeren. In totaal zijn er negen registraties van drugsdelicten (ongeveer een tiende van de antecedenten), waardoor we het wel relevant achten om deze groep in het kader van drugscriminaliteit te bespreken (alsmede de vermoedens van de politie aangaande de betrokkenheid bij drugscriminaliteit, waarover later meer). Twee van deze drugsdelicten werden in 2020 gepleegd. In 2017 worden er geen registraties van drugsdelicten gevonden voor deze twaalf subjecten. Het gaat om twaalf mannelijke subjecten, waarvan er negen in de gemeente Den Haag wonen. De drie resterende subjecten wonen in Delft (n=1), Alphen aan den Rijn (n=1) of staan als RNI geregistreerd (n=1). De twaalf subjecten zijn tussen de 16 en 20 jaar oud en hebben allemaal een registratie in Summ-IT. Drie personen kunnen worden aangemerkt als Rising Stars. Aan de acht overige subjecten kan geen dadertypering worden toegekend, vermoedelijk omdat het aantal gepleegde misdrijven beperkt is.
54
De politie beschrijft dat zij op dit moment acht personen als kernleden van Ancona aanduiden (in de wetenschap dat het netwerk fluïde samengesteld is). Deze acht personen plegen zware criminaliteit. De harde kern is tussen de 17 en 30 jaar en een deel van hen is betrokken bij drillrap. Deze personen worden besproken in een aanpak die onder het convenant van het Zorg- en Veiligheidshuis valt. De politie vermoedt dat de groep zich met drugshandel bezighoudt. Ze dragen – zoals in de drillrap-clips te zien is – dure kleding, zonder dat er reguliere inkomsten zijn die hiermee matchen. Bewijzen voor drugscriminaliteit zijn er echter op dit moment niet. Het OM geeft in lijn hiermee aan, dat er op dit moment geen openstaande strafzaken gerelateerd aan drugs zijn op de leden van de harde kern. Bij Ancona zijn er ook een zogenaamde supportersgroep en een facilitatorsgroep die ongeveer 25 personen telt. Dit zijn vaak broertjes, neefjes of andere vrienden en familieleden van de kernleden. Deze vaak wat jongere deelnemers lijken minder bij drugscriminaliteit betrokken, zo geven respondenten aan. Er is echter wel een vermoeden van drugshandel omdat deze jongens veelal een achtergrond van armoede hebben, maar wel met de duurste spullen en kleding gezien worden. ‘Dat geld moet ergens vandaan komen’.
De Ancona-groep kan gezien worden als de jonge aanwas van een landelijk opererende motorclub: ‘Ze benoemen dat dit hun leermeesters zijn’. Leden van Ancona zien de leden van deze motorclub – die rond de 30-40 jaar oud zijn – als voorbeeld (en zijn soms familie). Momenteel wordt gezien dat jongeren tussen de 12 en 14 jaar ook aansluiting zoeken bij Ancona. Zij doen dit voornamelijk via de straat of school. Daarbij valt op dat jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB) of een gedragsstoornis het stoer vinden om ook bij Ancona te horen en zich hier dus op eigen initiatief bij aansluiten. Messenbezit- en gebruik lijken normaal in deze groep: de wapens worden mee naar school genomen en geregeld wordt iemand met een mes bedreigd, bijvoorbeeld om een telefoon af te pakken. Ancona werkt met een puntensysteem en dat zorgt voor aanzien. Je kan punten verdienen door bijvoorbeeld iemand neer te steken, zo geeft de politie aan.
Bari Bari is een nieuwe drillrap-groep in Den Haag en is een afsplitsing van de Ancona-groep. Ze hebben ook al eens ‘beef’ met elkaar gehad, zo geven respondenten aan. Deze jongens zijn wat jonger dan de vaste kernleden van Ancona en maken ook drillrap-filmpjes op YouTube. Deze groep is ook verweven met de jeugdgroep Foggia uit Delft en Turijn uit Rotterdam. Door de ‘beef’ die deze groep had met Ancona is het onrustig, omdat er wraakacties worden genomen. Wat je nu ziet is dat jongens die het niet gehaald hebben bij Ancona, zich aansluiten bij de Bari-groep. Samen met de Foggia-groep (Delft) en Turijngroep (Rotterdam) verenigen ze zich tegen de Ancona-groep. Er zijn geen signalen dat Bari zich bezighoudt met drugs, maar Foggia doet dat wel, aldus de respondenten, en daar komen Bari-leden mee in aanraking. Door deze verwevenheid is er het risico dat Bari ook bij drugscriminaliteit betrokken gaat worden.
55
Como De Como-groep heeft een fluïde samenstelling, met een harde kern van vaste leden. Er zijn ongeveer acht vaste leden van 18 tot 24 jaar oud. Deze kernleden hebben door hun dure kleding, auto’s en schoenen een enorme aantrekkingskracht op jongeren. Bij de groep raken dan ook jongeren betrokken, zo komt uit de groepsinterviews naar voren. Drie van deze leden (die in de groepsinterviews Jonge Aanwas worden genoemd) zijn nu opgenomen in de top X van Den Haag omdat er concrete signalen over hen naar voren waren gekomen vanuit MMA-meldingen, die gingen over handel in verdovende middelen. Dat zou dan gaan om heroïne en cocaïne.
‘Zelf hield ik een bekende dealer aan in Molenwijk en dat werd een achtervolging. Stom toevallig was dat een van de jongens die in een MMA-melding werd genoemd. In Molenwijk heb je een daklozenopvang. Daar wonen kwetsbare mensen die over het algemeen drugs gebruiken en de dealers wonen daar ook. Een loopjongen bleek dus een van die gastjes te zijn. Het vermoeden was er en dat werd nu bevestigd.’ Bij de andere jongen waar een MMA-melding over binnen was gekomen, werd in de woning een doorzoeking gedaan. Hier werd waar een handelshoeveelheid drugs aangetroffen. De verhalen achter de acht kernleden van Como zijn zorgelijk. Zo is er regelmatig armoede of sprake van huiselijk geweld binnen de gezinnen. Ze wonen met veel personen in kleine huizen, waardoor het normaler is om vrienden en vriendinnen buiten te treffen. Het vermoeden is dat zij een broodjeszaak hebben als trefpunt.
‘Waar we dan niet de vinger op kunnen leggen is, of ze gewoon samen een broodje eten, of dat die broodjeszaak misschien gebruikt wordt als ontmoetingsplaats omdat vanuit daar drugs verhandeld wordt?’ In deze groep spelen ook familiebanden een rol. Een van de jongens heeft een tijd vastgezeten in de gevangenis. Bij hem werd een wederrechtelijk verkregen voordeel van anderhalve ton vastgesteld door het dealen van drugs. Een afnemer van drugs wilde getuigen in de zaak. Wat er vervolgens gebeurde, was dat het broertje van de jongen die vastzat bij de getuige langs ging met een vuurwapen. Het broertje was tot die tijd nog niet in beeld bij de politie.
Diamante In de omgeving van het plantsoen is een groep dealers actief die in verbinding staat met twee criminele families uit de buurt. De dealersgroepen zijn fluïde (variërend van samenstelling), maar je ziet dat er altijd een groep dealers is die de bewoners in de omgeving voorziet van harddrugs. Het Helena van Doeverenplantsoen is daarvoor een kwetsbare locatie, omdat daar in de buurt de opvang van het Leger des Heils gevestigd is en een
56
zorginstelling voor verslaafde bejaarden, genaamd Woodstock. Deze bewoners zijn afnemers van de dealersgroep. De politie drukt hier met gebiedsverboden, maar dat zorgt alleen voor een waterbedeffect naar het Blauwe Plein. Deze groep blijkt aantrekkelijk te zijn voor jonge jongens in de wijk. Zo vertelt een respondent:
‘Het gaat hier om een drugsdealende groep, variërend van samenstelling en dat trekt jongeren aan. . Los van het financiële gewin beweegt die groep zich redelijk nadrukkelijk door de wijk heen. Ondernemers kunnen ze onder de duim houden en jongens die daar gevoelig voor zijn die proberen daarbij te komen.’ Specifiek in dit kader – het aantrekken van jonge jongens – noemen respondenten een groep van twaalf jongens tussen de 8 en 14 jaar, die twee jaar geleden ontstond. In deze groep zijn een aantal familieverbanden zichtbaar waarbij door de politie in de groepssessie werd opgemerkt dat ‘deze jongens opgroeien in een zweem van criminaliteit’. De jongste leden van acht jaar oud kwamen in beeld, omdat ze de beheerder van een speeltuin hadden bespuugd. Een respondent vertelt daarover:
‘Dan zie je al heel vroeg dat dit niet is zoals het hoort. Maar ja, hier begint het wel. Je zag dat tijdens die relletjes met die brandkranen die werden opgezet 46 en dan zag je dat dat groepje ging kijken wat die oudere jongens (van ongeveer 30 jaar) aan het doen waren. Die vonden dat interessant.’ Een van deze 8- tot 14-jarige jongens maakte een filmpje dat te zien is op YouTube. Daar rapt hij met een mes in zijn handen. Dit lijkt nog niet gevaarlijk, maar dit is wel kopieergedrag van een drillrap. Ook zou een van deze jongeren op driejarige leeftijd al shisha-rokend op YouTube hebben gestaan.
Elba Het gaat om een doelgroep waar in totaal 27 subjecten aan gekoppeld zijn (zie figuur 4.3). Vijftien van deze subjecten maken deel uit van de onderzoeksgroep. Het betreft een groep mannen met een niet-westerse achtergrond. Elf van de vijftien subjecten woont in de gemeente Den Haag. De overige personen wonen in Alphen aan den Rijn (n=2) of Enschede (n=1). Van één persoon is de woonplaats onbekend. Ruim twee derde van de subjecten (n=11) is 23 jaar of jonger. De twee jongste leden van de Elba-groep zijn 17 jaar, terwijl het oudste lid 36 jaar oud is. Een aantal van de subjecten is – naast Elba – ook aan andere doelgroepen gekoppeld door de politie. Zeven van de in totaal 27 personen zijn ook aan een andere doelgroep gekoppeld. Dat is niet heel vreemd, aangezien de buurten waar beide groepen actief zijn
46. Aanhoudingen na opendraaien brandkranen Den Haag | Nieuws HB Bewaking
57
in dezelfde wijk liggen. Daarnaast worden er twee personen gekoppeld aan een jeugdgroep. Ook dit is geen verrassing te noemen, aangezien deze jeugdgroep ook in dezelfde wijk actief is. De 27 subjecten hebben in totaal 446 antecedenten op hun naam staan. Ruim de helft van deze antecedenten (59%) zijn vermogensmisdrijven. Er zijn 28 registraties van drugsdelicten, wat neerkomt op 6 procent van het geheel. Ruim een achtste van de antecedenten (14%) is een geweldsmisdrijf. Op basis van politieregistraties lijkt het om een netwerk te gaan dat vooral in vermogensmisdrijven pleegt. Alhoewel er een aantal registraties van drugsdelicten zijn, lijkt het niet om een drugsnetwerk te gaan. Vier subjecten zijn als Rising Stars aan te merken. Geen van de leden van dit netwerk wordt als Jonge Aanwas beschouwd. Twee personen hebben de dadertypering Harde Kern, een persoon is een Criminele Local.
4.4 Vergelijking met 2017 In Den Haag werden in 2017 632 drugsdelicten geregistreerd: dit zijn er 205 meer dan in 2020. In de periode 2017 tot en met 2020 is er een significante stijging (11%-punt) van het aandeel registraties met betrekking tot drugshandel. Het aandeel registraties voor het vervaardigen van drugs daalt (-7%-punt). Vooral in de buurt Zuidwal zijn er in 2020 minder drugsdelicten geregistreerd ten opzichte van 2017. 47 Andere buurten waar een daling van het aandeel drugsdelicten zichtbaar is, zijn Leyenburg, Moerwijk-Zuid en Koningsplein en omgeving. Buurten waar juist sprake is van een stijging van het aandeel drugsdelicten in de periode van 2017 tot en met 2020 zijn Groente- en Fruitmarkt, Belgisch Park, Valkenboskwartier en Venen, Oorden en Raden. Er zijn 873 personen die in 2017 zijn geregistreerd voor een in de gemeente Den Haag gepleegd drugsdelict. In 2020 zijn dat er 529. De gemiddelde leeftijd van deze drugssubjecten is 34,2 jaar, wat ongeveer gelijk is aan de gemiddelde leeftijd van de drugssubjecten in 2020 (34,8 jaar). Ook het aandeel drugssubjecten jonger dan 20 jaar blijft in de periode van 2017 tot en met 2020 ongeveer gelijk, zo rond de tien procent. De gepleegde drugsdelicten worden voor een groot deel gepleegd door in Den Haag woonachtige personen. In 2017 was dit ruim de helft (58%) en in 2020 ongeveer twee derde (66%).
4.5 Resumé In dit hoofdstuk hebben we op basis van politieregistraties uit 2020 een beeld gegeven van de geregistreerde drugscriminaliteit in de gemeente Den Haag en op hoofdlijnen een vergelijking gemaakt met 2017. In totaal zijn er in Den Haag in 2020 427 drugsdelicten geregistreerd. De buurten die eruit springen qua aantal feiten zijn Zuidwal, Schildersbuurt-Oost en -West. Ongeveer een kwart van de delicten heeft betrekking op vervaardigen van drugs, een derde op handel en de rest op bezit. De drugsfeiten vinden vooral plaats op de openbare weg en in woningen.
47. 112 (17,7%) in 2017, 34 in 2020 (8,0%).
58
In 2020 zijn er in de regio Den Haag 529 drugssubjecten (verdachten) geregistreerd. Twee derde woont in Den Haag. De gemiddelde leeftijd is 34,8 jaar. Iets meer dan de helft heeft een Nederlandse achtergrond. Ze hebben gemiddeld 14,5 antecedenten, vooral voor vermogensmisdrijven en een criminele carrière van gemiddeld 10 jaar. Een klein tien procent is aan te merken als Jonge Aanwas of Rising Star. In de gemeente Den Haag lijken er meerdere netwerken actief te zijn. In het netwerkschema (zie figuur 4.3) is ruim een vijfde van de subjecten te typeren als Jonge Aanwas en/of Rising Stars. Uit groepsinterviews is bekend dat een deel van deze jongeren deel uitmaakt van een problematische jeugdgroep. De netwerken die in de groepsinterviews worden benoemd, zijn niet herkenbaar in het netwerkschema. Het kan namelijk zijn dat de personen in dit netwerk geen (recente) registratie in het politiesysteem hebben. Er zijn in de interviews verschillende groepen genoemd die in verband kunnen worden gebracht met drugscriminaliteit, maar zich niet beperken tot drugs. Uitgebreider is stilgestaan bij Ancona, die nauwe verbindingen heeft met een motorbende. Er zijn in 2020 in vergelijking met 2017 minder drugsdelicten geregistreerd. Het aandeel van de registraties in verband met drugshandel is toegenomen.