RIS311450 Notulen van de raad van 15 en 16 december 2021

Het is natuurlijk erg goed als er een mooi ontwerp komt van een kunstenaar met binding met onze stad. De motie Voel je beter, weer de skater van de heer Kruis moet ik ontraden. We hebben een compromis gevonden waarbij ook de skaters gebruik kunnen maken van het plein. Dat zorgt voor een combinatie van functies en ruimte op het plein voor iedereen. Daarbij houden we het proces van cocreatie met de participatiegroep ook in het oog. Natuurlijk zal er bij elk compromis een bepaalde mate van onvrede zijn, omdat niet altijd iedereen helemaal zijn zin kan krijgen. De skaters hadden ook liever nog een iets ander scenario gezien, een grotere plek. We hebben de vorige keer ook insprekers gehoord die ook weer liever een ander scenario hadden gezien. Wij denken dat we een goede balans hebben gevonden tussen de belangen. We gaan nu het definitieve ontwerp uitwerken. Daar zullen we de verschillende stakeholders goed bij betrekken. Dan de vraag van de heer Bos over de erfpacht. We zijn ervan op de hoogte dat dat speelt. We zijn ook in goed overleg met degene om wie het gaat. Richting de fase van het definitieve ontwerp komen we weer bij u terug over hoe we omgaan met de erfpachters. Dus u hoort wat dat betreft nog van ons. De voorzitter. Dat was de bijdrage van het college aan het debat in eerste termijn, maar er is nog een interruptie van meneer Bos.

83

Peter Bos (HSP). Ik heb het misschien gemist, maar is de wethouder nog ingegaan op de vraag van mevrouw Vavier over het zienswijzerapport? Wethouder Mulder (VVD). Volgens ons hoeft dat niet aangepast te worden. De skaters krijgen een plek en daarvoor hoeven we de zienswijze niet aan te passen. Det Regts (VVD). Ik wil graag nog een punt maken over dat kunstwerk. Voordat wethouder Mulder aantrad, heb ik ooit eens een motie of schriftelijke vragen ingediend om zo'n prachtige, grote spin van Louise Bourgeois op het plein te zetten. Dat zou een aanzienlijke bijdrage leveren aan de allure van dat plein. Ik ben zo ontzettend bang dat anders Stroom het hele plein vol gaat zetten met al die beelden die we hier ook al op het Spui hebben staan. Dat zou ik erg zonde vinden van de mooie ruimte die we daar hebben. Ik zou de wethouder dus willen vragen om nog eens naar die schriftelijke vragen van mij te kijken en dat in positieve zin te willen bewerken. Wethouder Mulder (VVD). Even snel denkend: de kunstenares die mevrouw Regts noemt, heeft geen binding met Den Haag. Als we de motie van mevrouw Klokkenburg aannemen, gaat dat dus niet lukken. Det Regts (VVD). Dat is zo. Ze heeft inderdaad geen binding met Den Haag. Maar het is wel een kunstenares van internationale allure.

Ik vind dat we in Den Haag best een kunstenaar van internationale allure mogen neerzetten op dat prachtige grote plein dat we daar voor ons hebben liggen. Dat zou een enorme internationale uitstraling geven voor onze stad. Ik zou mevrouw Klokkenburg willen vragen of ze nog een kleine wijziging in haar motie zou willen maken om die keuze wat te verbreden. Wethouder Mulder (VVD). Dat is een oproep aan mevrouw Klokkenburg. Ik heb de motie van mevrouw Klokkenburg geduid met de binding met de stad. Ik kijk uit naar de eventueel gewijzigde motie. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Vanavond wordt er besloten over de moties en over het voorstel zelve. Op verzoek van het college schors ik een kwartier voor de behandeling van het volgende stuk. De vergadering wordt van 12.05 uur tot 12.33 uur geschorst.

Aan de orde is: R. Voorstel van het college inzake Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid (RIS309866)). De beraadslaging wordt geopend. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. We hebben hier vaker over gesproken. Ik heb een amendement Bouw voldoende voorzieningen en volg de groennormen. Dat dien ik in met D66, VVD en HSP. Het amendement Hergebruik materialen en bouw biobased dien ik alleen in, maar ik hoop natuurlijk op ruime steun. En ik heb een motie: spreekt uit dat de 30%-norm ook moet gelden voor projecten van 40 woningen en meer en verzoekt het college zorg te dragen dat het beleid overeenkomstig wordt aangepast en uitgevoerd. Die motie dien ik in met de SP en de HSP. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Scheper, de heer Pronk en de heer Bos, wordt het volgende amendement (R.A PvdD) voorgesteld: 84

Amendement R.A PvdD Bouw voldoende voorzieningen en volg de groennormen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid). Besluit om het volgende nieuwe punt toe te voegen aan het dictum: • De genoemde instemming is voorwaardelijk aan het feit dat invulling gegeven wordt aan de vastgestelde Structuurvisie CID. Zo moet in de fase van het bestemmingsplan concreet worden aangegeven, op basis van de referentienormen, welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden en hoe deze voorzieningen gefinancierd worden. Het gaat daarbij ook om de invulling van de openbare groennorm waarbij hoogwaardige groene buitenruimte met een hoge gebruiks- en ecologische waarde wordt gerealiseerd. Daarnaast legt de raad vast dat niet zal worden afgeweken van de eisen zoals die zijn gesteld in de hoogbouwnota en Bouwbesluit. Bovendien moet de situatie qua waterberging in de nieuwe situatie niet verslechteren en moet de in kaart gebrachte windhinderproblemen worden gemitigeerd. De voorzitter. Door de heer Barker wordt het volgende amendement (R.B PvdD) voorgesteld:

Amendement R.B PvdD Hergebruik materialen en bouw biobased De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid). Besluit om het volgende nieuwe punt toe te voegen aan het dictum: • Indien gekozen wordt om nieuwbouw te plegen zal het plan duurzaam dienen te zijn. De ontwikkelaar heeft hierover in de ‘Concept notitie aanpak duurzaamheid’ uitgangspunten benoemd voor circulair materiaalgebruik, maar deze conceptnotitie is nu niet bindend. Bij het vaststellen van het bestemmingsplan dient dit concreet te worden uitgewerkt met juridisch bindende eisen op het gebied van het hergebruik van de bestaande materialen, biobased bouwen en een duidelijke eis op het gebied van de Milieuprestatie Gebouwen (MPG). De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Arp en de heer Bos, wordt de volgende motie (R.1 PvdD) ingediend:

Motie R.1 PvdD Zorg voor meer sociale woningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid). Overwegende, dat: • bij het voorliggende plan slechts 15% van de woningen sociaal zijn; • in veel plekken in de stad projecten niet voldoen aan de 30%-norm; • daardoor in de gehele stad niet aan de 30% norm wordt voldaan; • dit des te meer nu projecten onder de 75 woningen zijn uitgezonderd van de 30%-norm 85

•

het wenselijk is dat meer inzet wordt gepleegd om aan de stadsbrede 30% norm te voldoen.

Spreekt uit, dat: • de 30%-norm ook moet gelden voor projecten van 40 woningen en meer. Verzoekt het college: • zorg te dragen dat het beleid overeenkomstig wordt aangepast en uitgevoerd. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Dan kijk ik naar de heer Kruis. Meneer Kruis is niet in huis. Dan geef ik het woord aan de heer Bos. Peter Bos (HSP). Voorzitter. De toekomst van het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid staat op het spel. Gaan we deze vrij recent gebouwde parel behouden voor de stad of laten we het grote geld zijn vernietigende werk doen? De architect Herman Hertzberger heeft ons in de laatste werkbespreking heel duidelijk uitgelegd hoe je met de bestaande stad en met dit gebouw zou moeten omgaan, en welke kans het college hier laat lopen om 500 comfortabele sociale woningen te creëren in een gebouw dat net 30 jaar oud is. Dat kan niet alleen snel, maar het is ook duurzaam en goedkoop vanwege het hergebruik van de bestaande constructie. Behalve puur financiële redenen, namelijk de portemonnee van de ontwikkelaar, is er geen enkele reden om het gebouw te slopen. Het wordt zelfs vandaag de dag nog volop gebruikt voor bewoning, door bedrijven en als broedplaats. Er gaan gelukkig steeds meer stemmen op die pleiten voor behoud en hergebruik van het gebouw.

Gisteren nog kwam er een initiatief van landelijke kopstukken uit de politiek en de architectuur met een dringende oproep aan ons en aan het college: red de architectonische parel van Hertzberger. Kent het college het initiatief en hoe gaat het college hierop reageren? Ook liggen er al een tijdje brieven van Heemschut en het Cuypersgenootschap met het verzoek om het SoZa-gebouw aan te wijzen als gemeentelijk monument. Ook de Haagse Stadspartij - het zal u niet verbazen - wil het gebouw uiteraard liever behouden dan slopen. Daarom het volgende, eerste, amendement: SoZa kies voor plannen Hertzberger. Dat is een amendement om dictumpunt I te vervangen door: in te stemmen met een herontwikkeling waarin behoud van het gebouw centraal staat. Met het plan van de ontwikkelaar is een snelle oplevering van de sociale woningen niet gegarandeerd. De eerste vijf jaar hoeft dat namelijk helemaal niet gerealiseerd te worden. Daarom het amendement SoZa: sociale woningen in de eerste fase. Het dictum daarvan luidt: in te stemmen met het planuitwerkingskader voor de verdere uitwerking, met dien verstande dat de sociale woningbouw wordt gerealiseerd in de eerste bouwfase. Dit amendement dien ik in samen met mevrouw Arp van de SP en de heer Barker van de Partij voor de Dieren. Het vorige amendement was trouwens ook met mevrouw Arp en de heer Barker.

De 15% sociale woningen is niet alleen veel te laag, maar bovendien bestaat de kans dat een marktpartij, dus geen corporatie, de sociale woningen gaat verhuren en na 50 jaar mag verponden. Dat willen we niet. Daarom het amendement SoZa: alleen sociaal door toegelaten instelling. Dit besluit het dictumpunt I te vervangen door: in te stemmen met het PUK, met dien verstande dat de sociale woningbouw geëxploiteerd moet worden door een toegelaten instelling en daar geen uitzonderingen op mogelijk te maken. Uit WOB-verzoeken is naar voren gekomen dat er continu gepusht is om de bouwvolumes op te rekken, alleen maar om de ontwikkelaar te pleasen. Er ligt overigens ook nog een WOB-verzoek van diezelfde bewoners over de complete communicatie over dit project sinds 2019. Daarover hebben wij een motie om het nieuwe WOB-verzoek van Wijkberaad Bezuidenhout binnen de wettelijk daarvoor gestelde termijn af te handelen; en geen onomkeerbare stappen te nemen met de herontwikkeling voordat het bovengenoemde WOB-verzoek is afgehandeld. Ten slotte. Het college wil een betrouwbare partner zijn, maar dat geldt alleen voor projectontwikkelaars. Voor inwoners geldt dat veel minder. Op dit dossier heeft het college zich als onbetrouwbare partner naar de inwoners van het Bezuidenhout opgesteld. Dit door continu mee te 86

bewegen met het oprekken van de grenzen van het plan naar de wensen van de commerciële partij. Allereerst door de door de raad vastgestelde nota van uitgangspunten te vernietigen en te vervangen door een nieuwe nota van uitgangspunten met massieve volumes en bouwhoogtes, zodat plotseling 'sloop' in plaats van 'behoud' het motto werd. Dit zwalkende beleid is fnuikend voor het vertrouwen in de politiek. Op dit moment liggen er drie verschillende nieuwbouwopties op tafel voor de raad: het planuitwerkingskader van de wethouder, een plan van de D66-fractie en een plan van de VVD-fractie. Er is duidelijk geen breed draagvlak voor alle drie de nieuwbouwvarianten. Alle vechten ze om onze aandacht. De variant met het meeste draagvlak in deze raad is nog de behoudvariant. Ik hoop dat de raad een verstandige keuze maakt. In het hele proces zijn de bewoners en de participatie naar de achtergrond verdwenen. Met veel moeite proberen de coalitiepartijen dit nu achteraf te repareren. Daarmee is de verwarring compleet. Daarom de volgende motie: verzoekt het college opnieuw de participatie te starten over de vier verschillende varianten en pas daarna een gedegen afweging te maken; om de regie weer op te pakken in de ruimtelijke ontwikkeling en in gesprek te gaan met stakeholders; en deze plannen pas voor te leggen aan de gemeenteraad als deze voldoende zijn uitgekristalliseerd. De voorzitter.

Door de heer Bos, daartoe gesteund door mevrouw Arp en de heer Barker, worden de volgende amendementen (R.C HSP, R.D HSP en R.E HSP) voorgesteld:

Amendement R.C HSP Soza: sociale woningen in de eerste fase De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid) (RIS309866). Besluit om: • I. dictumpunt I te vervangen door: In te stemmen met bijgevoegde planuitwerkingskader voor de herontwikkeling van de locatie Anna van Hannoverstraat 4 (SoZa locatie) als basis voor verdere uitwerking van de plannen en voor verdere uitwerking in een planologische juridisch kader, met dien verstande dat de sociale woningbouw wordt gerealiseerd in de eerste bouwfase. •

II. Om op pagina 33 van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 Uitgangspunten voor de herontwikkeling- toe te voegen dat de sociale woningen in de eerste fase moeten worden gerealiseerd.

Amendement R.D HSP SoZa kies voor plannen Hertzberger De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid) (RIS309866). Besluit: • I. om dictumpunt I te vervangen door: In te stemmen met een herontwikkeling van de locatie Anna van Hannoverstraat 4 (SoZa locatie) waarin (gedeeltelijk) behoud van het gebouw centraal staat, en de uitwerkingen van Atelier Herman Hertzberger als richting dienen voor de herontwikkeling. Uitgangspunt hierbij zijn de studies van Atelier Hertzberger die aantonen dat er o.a. 500 sociale woningen kunnen worden toegevoegd. •

II: Alle verwijzingen in het PlanUitwerkingsKader naar nieuwbouw te schrappen en te vervangen door (gedeeltelijk) behoud van het gebouw.

87

Amendement R.E HSP Soza: alleen sociaal door toegelaten instelling De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespre¬king van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van So¬ciale Zaken en werkgelegenheid) (RIS309866). Besluit: • I: dictumpunt I te vervangen door: In te stemmen met bijgevoegd planuitwerkingskader voor de herontwikkeling van de locatie Anna van Hannoverstraat 4 (SoZa locatie) als basis voor verdere uitwerking van de plannen en voor verdere uitwerking in een planologische juridisch kader, met dien verstande dat de sociale woningbouw geëxploiteerd moet worden door een toegelaten instelling en daar geen uitzonderingen op mogelijk zijn. •

II: Alle verwijzingen naar het verhuren van de sociale woningen door een andere verhuurder dan een toegelaten instelling op pagina 50 van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 te schrappen.

De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Bos worden de volgende moties (R.3 HSP en R.4 HSP) ingediend:

Motie R.3 HSP Motie van verwarring De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 16 december 2021, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid) (RIS309866). Constaterende, dat: • het college meerdere malen nieuwe afspraken over de herontwikkeling, sloop en nieuwbouwopgave heeft gemaakt voor dit complex; • daarbij steeds voorwaarden en grenzen zijn opgerekt en het bouwprogramma is opgeschroefd; • nog steeds onduidelijkheid is over welke opties er nu op tafel liggen en wat die precies inhouden; • de gemeenteraad zich geroepen voelt om het werk van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling steeds weer over te doen met het bedenken van alternatieve, voor de stad, meer bespreekbare opties.

Overwegende, dat: • raadsleden geen inzicht hebben in de onderliggende afspraken; • raadsleden pas worden geconfronteerd met weer een nieuw plan van de ontwikkelaar in een inspraakmoment bij de laatste commissievergadering; • raadsleden zo niet serieus worden genomen en niet beschikken over de volledige en juiste informatie voorafgaand aan besluitvorming; • bewoners en belanghebbenden niet worden betrokken bij de bespreking van deze nieuwe varianten en ook niet worden geraadpleegd; • het college in de commissievergadering onvolledige informatie gaf over het verminderen van het bouwprogramma met 10.000 m2, waardoor pas nu duidelijk is dat vermindering van het volume ten koste gaat van het aantal woningen en niet ten koste van andere functies.

88

Verzoekt het college: • opnieuw de participatie te starten over de vier verschillende varianten en pas daarna een gedegen afweging te maken; • om de regie weer op te pakken in de ruimtelijke ontwikkeling van de stad en vooraf in gesprek te gaan met stakeholders, bewoners en de gemeenteraad zodat er breed gedragen plannen ontstaan die tegemoet komen aan de eisen en verwachtingen van de stad en de markt; • en deze plannen pas voor te leggen aan de gemeenteraad als deze voldoende zijn uitgekristalliseerd.

Motie R.4 HSP Eerst informeren dan beslissen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid) (RIS309866). Constaterende, dat: • het project meerdere jaren beslaat, verschillende vormen heeft gehad en verschillende collegeperiodes omvat; • het niet overzichtelijk is welke beslissingen door wie, waarom en met welk mandaat zijn genomen; • het project in de tijd is veranderd van hergebruik van maximaal 70.000 m2, naar sloop en maximaal 130.000 m2 nieuwbouw. Overwegende, dat: • de achtergronden van de enorme toename van het programma, de bouwhoogte, de wijzigingen in het programma en alle overwegingen daarbij in nevelen zijn gehuld; • Wijkberaad Bezuidenhout eerder al een WOB-verzoek deed over de periode 2018 - mei 2019; • dit WOB-verzoek vele maanden in behandeling is geweest; • dit WOB-verzoek, na publicatie van de gevonden stukken, heeft bijgedragen aan het inzicht in de ontwikkeling van het project, welke stappen zijn genomen en welke overwegingen er zijn geweest; • Wijkberaad Bezuidenhout een nieuw WOB-verzoek heeft gedaan voor de periode vanaf mei 2019, waarvan de gemeente stelt dat het nog vele maanden duurt om dit verzoek af te handelen.

Verzoekt het college: • om het nieuwe WOB-verzoek van Wijkberaad Bezuidenhout binnen de wettelijk daarvoor gestelde termijnen af te handelen; • geen onomkeerbare stappen te nemen met de herontwikkeling voordat het bovengenoemde WOB-verzoek is afgehandeld. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Meneer Kruis, PVV. Meneer Kruis was niet in huis, zei ik net. Dat was een dichterlijke vrijheid die ik mij meende te kunnen veroorloven. Sebastian Kruis (PVV). Daarvoor natuurlijk alle hulde, want ik ben gek op dichten. Zo ken ik u als iemand met vele gezichten. Voorzitter. We hebben het vandaag over het gebouw dat in de volksmond SoZaWe heet. We hoorden net meneer Bos pleiten voor het behoud van het gebouw. Maar goed, dat doet hij ook voor het Stichthage hier bij het Centraal Station. Dan gaan bij mij alle alarmbellen rinkelen, want er is een soort van generatiekloof. Het is de '69-generatie. Dat is de generatie die alle binnensteden in het hele vrije 89

westen kapot hebben gemaakt met afschuwelijke architectuur. Met de kennis van nu zou je dat soort gebouwen nooit opnieuw bouwen. Dat geldt ook voor het gebouw aan de Anna van Hannoverstraat. Dat is werkelijk waar zo afschuwelijk dat ik niet eens weet of ik dat lelijker vind dan het Stichthagegebouw. Ik kijk er niet graag naar, moet ik u eerlijk bekennen. Peter Bos (HSP). Misschien dat de heer Kruis ervan op de hoogte is dat wijsheid en smaak zich ontwikkelen in de loop van de tijd. De voorzitter. Dat geldt voor iedereen, meneer Bos. Sebastian Kruis (PVV). Dat is zeker zo. Ik moest ook wel lachen laatst. Meneer Bos had een artikel getweet vanuit de NRC. Dat was een soort top tien van de mooiste betonnen gebouwen. Het verbaast me dan weer niet dat het in de NRC stond. Het waren stuk voor stuk allemaal afschuwelijke gebouwen. Dat geldt natuurlijk ook voor het SoZaWe-gebouw. Over smaak valt niet te twisten, maar ik heb echt veel mensen gesproken en bijna niemand vindt het mooi. En als er nu een soort commissie met bekende Nederlanders … Oké, excuus. Peter Bos (HSP). Is uiterlijk dan voor u een doorslaggevend uitgangspunt om dingen te slopen? De voorzitter. Ik ben benieuwd naar het antwoord. Sebastian Kruis (PVV). Als ik gebouwen zou beoordelen op hun innerlijk, dan zou ik wel bij de GroenLinksfractie zitten. Vergeef me dat ik daarop beoordeel inderdaad.

Dat geldt trouwens ook voor het voormalige gebouw van de Amerikaanse ambassade. Dat moeten ze ook slopen. Dat zijn drie gebouwen waar meneer Bos fan van is en die ik allemaal weg wil. De voorzitter. Meneer Bos, laatste keer. Peter Bos (HSP). Ik put enige hoop uit het verleden, waaruit is gebleken dat soms PVV'ers over kunnen stappen naar andere partijen. Sebastian Kruis (PVV). Inderdaad, over smaak valt niet te twisten, maar ik heb nu eenmaal het voorrecht om hier nu in de gemeenteraad te zitten en om wat te vinden van het uiterlijk vertoon van onze mooie stad. Ik vind dat gedweep om die architect heen … Ik ben er geen fan van, maar goed, dat had ik net al duidelijk gemaakt. Dit is wel weer het zoveelste project. We hebben hier twee weken geleden een commissievergadering over gehad. Toen zei ik ook al tegen de wethouder dat dit opnieuw één grote aanfluiting is. Ik wil niet de wethouder de put in praten, maar echt lekker gaat het natuurlijk niet, met allemaal dit soort projectontwikkelingen. Het feit dat we nu op de dag zelf moeten beslissen over drie verschillende voorstellen en dat daar ook heel veel onenigheid over is, toont precies aan dat het college, om dan niet de wethouder persoonlijk daarop aan te spreken, geen enkele regie meer heeft als het gaat om de gebiedsontwikkelingen in Den Haag.

En het is op zich wel van belang, als je zegt dat je wil dat Den Haag met 100.000 mensen gaat groeien, dat je dan daar ook een soort van regie op voert. Dus dat je rekening houdt met de voorzieningen, met meerderheden in de raad, met de buurt en met participatie. Ze schieten op al die punten steeds tekort. Dat is op zich goed nieuws. Dat zou in principe kunnen betekenen dat die groei wordt vertraagd. Echter, het kost ook heel veel tijd. Het is ook tijd die we hadden kunnen besteden aan het verbeteren van het welzijnswerk in de stad. Nu zitten we over drie verschillende ontwerpen te praten. Het kost allemaal heel veel tijd en ik weet niet of de stad er per se beter van wordt. Wat ik wel altijd heb als uitgangspunt is het volgende. U weet: wij willen niet dat de stad zo verschrikkelijk gaat groeien. Het is altijd goed om dat nog een keer benoemd te hebben. Maar als dan dit soort projecten worden uitgerold, zou ik het ook wel leuk vinden - misschien een heel gekke gedachte; ik ben ook vaak de enige die zoiets vind - dat Hagenaars en Hagenezen die nu in onze stad zijn, daarvan ook meeprofiteren. Daarom heb ik dus opnieuw een motie. Die heet, in de volksmond, Pilot voorrang Hagenaars & Hagenezen. Die verzoekt het college als pilot Hagenaars die meerjarig in 90

Den Haag verblijven met voorrang te huisvesten in de nieuwbouwwoningen die worden gerealiseerd aan de Anna van Hannoverstraat. Ik zag trouwens dat ook mevrouw Klokkenburg opeens het licht heeft gezien. Die dient ook bijna elke vergadering opeens een soortgelijke motie in. Dan gaat het over de directe buren. Dan denk ik: eigenlijk zou ze ook mijn motie kunnen steunen. Dus daar reken ik wel een beetje op, want het komt eigenlijk op hetzelfde neer. Als ik dan het goede voorbeeld geef, snap ik niet waarom ze nog met een eigen motie komt. Maar goed, dat zal wel te maken hebben met de verkiezingen die eraan komen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik word zo uitgedaagd door de heer Kruis dat ik daar natuurlijk wel op wil reageren. Het heeft helemaal niets met de verkiezingen te maken allereerst. Nou ja, de motie van de heer Kruis is erg sympathiek, maar is ook lastig uitvoerbaar, gezien allerlei wet- en regelgeving. Nu is er die pilot in Amsterdam, waar ik inderdaad aan refereer, waar ik ook eerder moties over heb ingediend die ik graag uitgevoerd zou willen zien worden, en die wel kan binnen de huidige wet- en regelgeving. Vindt de heer Kruis het niet slimmer om te stemmen voor een motie die wel uitvoerbaar is? Sebastian Kruis (PVV). Ik denk niet in beperkingen. Ik denk: waar een wil is, is een weg.

Ik wil dat het voor Hagenaars en Hagenezen standaard wordt dat zij weten dat ze met voorrang worden gehuisvest. Het is niet een heel gekke gedachte of zo dat mensen in een stad waar ze jarenlang belasting betalen, vooraan staan in plaats van altijd achteraan bij dit soort projecten. We zien de wachtlijsten oplopen voor sociale huurwoningen, en eigenlijk voor elke woning, want het is allemaal volstrekt onbetaalbaar geworden. Ik vind het heel gek dat hier altijd zo raar wordt gedaan over Hagenaars en Hagenezen op één zetten. Het lijkt wel alsof iedereen hier voor iedereen bezig is, behalve voor de mensen uit onze stad. Daarom wil ik alsnog deze pilot. Uiteindelijk ga ik er natuurlijk van uit dat deze wethouder deze goede motie omarmt en dat we met de uitwerking van de motie nadat die is aangenomen, tot een werkbare situatie komen. Want zo ken ik deze wethouder ook: als er iets van de PVV de kast uitrolt, … De voorzitter. Goed. Sebastian Kruis (PVV). … dan komt er uiteindelijk een mooi product vandaan. De voorzitter. Ik dacht even dat ik een punt hoorde. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Die punt duurde inderdaad even, maar ik heb nog niet echt een heel concreet antwoord gehoord. De motie van de heer Kruis is niet uit te voeren. Hij zegt wel 'ik denk in mogelijkheden', maar de wet denkt toch wat meer in beperkingen. Ziet hij dat ook in? Sebastian Kruis (PVV).

Ik zal een voorbeeld noemen. D66 in de gemeente Berkelland in de Achterhoek heeft exact hetzelfde voorstel ingediend als ik. Je ziet nu overal een soort van tendens dat gemeenteraden gaan denken aan hun eigen inwoners. Dat zal ongetwijfeld iets met de verkiezingen te maken hebben. Ik pleit hier al jaren voor. Het komt op zich dus ook niet uit de lucht vallen. Als er een pilot is in Amsterdam, kunnen we ook een Haagse pilot doen: voorrang Hagenaars en Hagenezen. Dat heet dan in bijvoorbeeld Rotterdam 'voorrang voor Rotterdammers'. Dit zou als voorbeeld kunnen dienen voor het hele land. Dat zou ik iedereen aanraden trouwens. Ik zou zeggen: ga mee in die vernieuwing. Wees als Den Haag voorloper in plaats van dat we Amsterdam volgen, want dan loop je meestal niet in de juiste richting. Maar ik zal ook wel uw motie steunen, hoor, want ik wil politiek ook niet te veel mensen tegen de haren in strijken. Maar goed, ik heb dus deze motie ingediend. Ik hoop dat die uiteindelijk wordt aangenomen en uitgevoerd. Ik ben heel benieuwd wat straks de uitkomst gaat zijn van het politieke schouwspel dat we hier gaan zien. Ik sta voor deze keer achter meneer Pronk van de VVD, en dus automatisch tegenover de heer Scheper. Maar dat gaan we zo meteen nog wel zien. De voorzitter. U weet meer dan ik. We gaan het allemaal beleven. De ene cliffhanger na de andere cliffhanger. 91

Door de heer Kruis wordt de volgende motie (R.2 PVV) ingediend:

Motie R.2 PVV Pilot voorrang Hagenaars & Hagenezen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van Voorstel van het college inzake PUK Anna van Hannoverstraat 4. Verzoekt het college: • als pilot Hagenaars die meerjarig in Den Haag verblijven met voorrang te huisvesten in de nieuwbouwwoningen die worden gerealiseerd aan de Anna van Hannoverstraat. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Twee inloopavonden, verschillende wandelroutes door Bezuidenhout met bewoners en diverse telefoontjes met de heer Snijders als voorzitter en recent als adviseur van Wijkberaad Bezuidenhout, hebben voor mij en mijn fractie duidelijk gemaakt dat voor hoogbouwtorens hoger dan 100 meter weinig draagvlak is vanuit de buurt. Hart voor Den Haag ziet in hoogbouw op locaties waar deze goed inpasbaar is, een mogelijkheid om te verdichten, met als doel het verlichten van de woningnood in onze stad.

Ik roep het maar in herinnering: bij de Bellevuelocatie stemden wij als enige partij tegen een verlaging van de bouwhoogte, want zo'n verlaging zou daar de financiële haalbaarheid onder druk zetten, en doordat de planvorming uitloopt en de bouwkosten stijgen, zouden de financiële risico's groter worden, waardoor mogelijk 1.200 woningen op de tocht kwamen te staan. Dat is helaas ook gebleken. De ontwikkelaar heeft zich teruggetrokken. Hoe anders is de situatie nu? Hoewel, er is één overeenkomst. Ook nu is het merendeel van de raad het erover eens dat het plan zoals het college het presenteert, aangepast moet worden. Ik opperde in september, toen we het voor het eerst over het PUK op de locatie van het voormalig ministerie van Sociale Zaken hadden, om te onderzoeken hoeveel de laagste torens hoger moesten worden om de hoogte van de twee hoogste torens van 100 meter-plus naar 75 meter te brengen. Hierop kwam de wethouder met de welkome suggestie een werkbespreking te organiseren. Nu blijkt, en de wethouder bevestigde dat in een brief, dat het verhogen van de twee laagste torens en het verlagen van de twee hoogste naar 75 meter financieel haalbaar is. De ontwikkelaar heeft zijn voorkeur uitgesproken voor deze variant. De bewoners van Bezuidenhout hebben hun voorkeur uitgesproken voor zo laag mogelijk bouwen.

Om in de kerstsfeer te komen: het is een zegen dat er een voorstel ligt dat op draagvlak van de buurt en van de ontwikkelaar kan rekenen. Ik begrijp dan ook oprecht niet waarom er nog voorstellen de ronde doen die vragen om een bouwhoogte van 100 meter-plus. Programmatisch zijn de varianten grofweg gelijk, maar de bouwhoogte in alle andere voorstellen is 100 meter-plus, en dat is wat Bezuidenhout nou net niet wil. Daarom trekken wij samen op met de Haagse VVD om de bouwtorens van 100 meter-plus te verlagen naar 75 meter, met behoud van het woonprogramma, en staat onze fractie fier onder het voorstel van de heer Pronk, dat de heer Pronk zo zal indienen. Tot slot wil ik nog enkele voordelen noemen van dit voorstel. Er is geen precedentwerking voor 100 meter-plus torens voor de aangrenzende kantoren. Er is een twee jaar kortere looptijd, want er is geen ondergronds parkeren en daardoor ook minder financieel risico. De bomen op het binnenterrein kunnen in de volle grond. Er zijn geen juridische procedures te verwachten. Maar bovenal is er draagvlak, met name bij de mensen waar het hier om gaat, de bewoners van Bezuidenhout, met een plan dat in uiterlijke kenmerken zal gaan lijken op het bewierookte Little C in Rotterdam. Peter Bos (HSP). Ik hoor de heer De Blok zeggen dat vier torens van 75 meter op draagvlak kan rekenen van de buurt.

Ik begrijp dat niet helemaal, want we hebben ook een bewonerscomité gehoord dat zegt: wij willen juist geen nieuwe bebouwing, we willen behoud van het pand. Dat is de optie waar

92

wij voor pleiten. Ik begrijp niet zo goed waarom u zegt dat de sloop en nieuwbouw met grote torens toch op steun van de buurt kan rekenen. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Het sentiment in Bezuidenhout is volgens mij dat de mensen zo laag mogelijke bebouwing willen. Uw voorstel voldoet daar ook aan. Alleen, uw voorstel laat wel 500 woningzoekenden in de kou staan, omdat die woningen niet gerealiseerd gaan worden. Peter Bos (HSP). Het pleidooi vanuit de buurt is 'zo laag mogelijk'. We hebben ook een brief gekregen van een bewonerscomité dat pleit voor behoud van het huidige gebouw, waar ook 500 sociale woningen in gerealiseerd kunnen worden. Waarom kiest u dan toch voor een nieuwbouwoptie, met alle nadelen daarvan? William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Omdat wij op deze locatie een mogelijkheid zien tot verdichten. De stad gaat gebukt onder een enorme woningnood. Daarom denken wij dat de 600 woningen die extra gerealiseerd kunnen worden als we gaan slopen en nieuwbouw gaan uitvoeren, een betere optie is. De voorzitter. Laatste keer, meneer Bos. Peter Bos (HSP). Ja, dat snap ik. Dus u kiest voor sloop ten koste van behoud van het gebouw en alleen vanwege het feit dat er wat meer woningen gerealiseerd kunnen worden in het wat duurdere segment. Daar komt het in feite op neer. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos).

Het komt erop neer dat er 600 extra woningen gerealiseerd kunnen worden. Ik voel inderdaad mee met de insprekers en met de mensen die voor het behoud van SoZa zijn, van het gebouw van Hertzberger, maar in een stad met een enorme woningnood is het belangrijk om ook gewoon die woningen te bouwen. Dat kan op deze plek. De voorzitter. Dan geef ik graag het woord aan D66, de heer Scheper. Die is aan het bellen. De volgende spreker is mevrouw Bos. Dan weet u dat. Want dit kost heel veel tijd en dat is zonde. Meneer Scheper. Daniël Scheper (D66). Voorzitter. Dit proces is een heel ingewikkeld traject geworden. Een ware politieke thriller, las ik laatst. Het is ook wel een erg ingewikkeld dossier. De uitdagingen voor onze stad zijn enorm. Ik word regelmatig door mensen bevraagd waar de woningen blijven. Betaalbare woningen voor mensen die starten, voor mensen die in scheiding liggen, of gewoon mensen die een ander huis zoeken of die naar deze stad willen verhuizen, omdat ze hier werk hebben gevonden. Dat stuk weegt ook zwaar in alle besluitvormingen. Net zozeer als de participatie, die wederom in dit proces niet goed verlopen is. Daar ben ik de afgelopen acht jaar al zo vaak op teruggekomen. Ik hoop ook echt dat we met elkaar straks gaan leren en participatie beter gaan vormgeven. Daar zijn plannen voor in de maak, weet ik. Ik kijk daar reikhalzend naar uit.

Maar daarbij moet je wel oog houden voor wat de buurt wil en oog houden voor de belangen van de mensen die er nog niet wonen. Die afweging moeten we met elkaar blijven maken. We staan hier voor alle mensen in Den Haag en alle mensen die in Den Haag willen komen wonen en werken. Het is tijd dat er echt stappen worden gemaakt, ook voor de mensen met een kleine beurs. Daarom het volgende amendement: besluit om de tekst onder het kopje Programmering Woningbouw te wijzigen van 'Het woonprogramma voor deze locatie bevat minimaal 50% betaalbare woningen, waarvan minimaal 15% sociale woningbouw, 20% middensegment huur en betaalbare koopwoningen.' naar 'Het woonprogramma voor deze locatie bevat minimaal 50% betaalbare woningen, waarvan minimaal 15% tot 30% sociale woningbouw, 20% middensegment huur en betaalbare koopwoningen. En waarbij we de ontwikkelaar verzoeken in het vervolgtraject het programma voor sociale woningbouw te optimaliseren indien mogelijk.'.

93

Maar dan de olifant in de kamer. Want zoals ik zei in de commissie, moeten we ons programma aanpassen zodat het recht doet aan de gebiedsagenda van de Laan van NOI, zoals vastgesteld door deze raad. Dat het recht doet aan de zorgen die leven in de buurt. Robert Barker (PvdD). De heer Scheper zegt dat de gebiedsagenda vastgesteld is door de raad. Dat klopt niet. Is de heer Scheper dat met mij eens? Daniël Scheper (D66). Dan gaan wij een technische discussie met elkaar voeren over het feit dat die agenda in 2018 naar de raad is gegaan, dat die in het college is vastgesteld en dat de raad daartegen niet in het verweer is geweest. Dat kan je 'akkoord' of 'niet akkoord´ noemen. We kunnen ook gewoon die technische discussie achterwege laten en met elkaar verder spreken over de inhoud van dit plan. Robert Barker (PvdD). De reden dat het wel een belangrijk punt is, is dat u in uw bijdrage begint te schermen met dat de raad iets heeft vastgesteld, wat gewoon niet waar is. Het is dus een heel belangrijk punt en vandaar dat ik het maak. Maar ik wil een andere vraag stellen. Die gaat over de woningen. U begon de hele tijd over woningen, woningen, woningen. Zou u dan niet voor meer woningen zijn ten koste van kantoren, zoals het college beschrijft? Daniël Scheper (D66). Het is helemaal niet waar dat de raad het niet vastgesteld heeft.

De raad is niet in verweer geweest, dus stellen we het vast. Ik vind het wel apart om mij woorden in de mond te leggen. We hebben met elkaar besloten dat dit hier gaat gebeuren, omdat die afspraken zijn gemaakt destijds. Ik vind dat dus in beginsel lastig. Het andere punt is het volgende. De brief van de projectontwikkelaar laat duidelijk zien dat mijn amendement op dit moment de meeste woningen toevoegt. Dat is precies in lijn met uw verhaal. Ja, ik wil de meeste woningen. Het is haalbaar en het is doorgerekend. Dus ja, ik reken op uw steun. De voorzitter. Meneer Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Mijn steun heeft de collega van D66 in elk geval niet voor zijn interpretatie van dualisme en hoe een raad een behandeling doet, want een stuk dat ter informatie naar de raad is gestuurd, wordt niet door de raad vastgesteld. Dat is dus een fundamenteel probleem. Als de heer Scheper het heeft over zijn acht jaar ervaring als raadslid, dan is dit wel een belangrijk punt om te maken. Besef dat er dualisme is. Collegebesluiten zijn geen raadsbesluiten, ook al ben je een coalitiepartij. De voorzitter. Meneer Scheper, zet u uw betoog voort. Daniël Scheper (D66). Nu komen we toch in die technische discussie, maar dat is wel vertrouwd met de heer Barker.

Als iets bij het college voorligt, kunnen wij dat als raad controleren, we kunnen informatie daarover opvragen - daar hebben we vanochtend nog een debat over gehad - en we kunnen in verweer gaan als we niet akkoord zijn. U verwijst naar de kantoren. In de update van het Urgentieprogramma kantoren is wel degelijk vastgesteld dat we die kantoorruimte nodig hebben. Dat is onderdeel van de gebiedsvisie Laan van NOI. Het is een verhaal dat helemaal bij elkaar komt. We kunnen daar met elkaar over discussiëren tot we een ons wegen, maar de raad heeft verschillende mogelijkheden gehad om iets anders te vinden, maar we hebben met elkaar dit bedacht. De voorzitter. Meneer Scheper zet zijn betoog voort. Daniël Scheper (D66). Ik ga even wat zinnen terug. Ik was net in een lekker ritme en toen werd ik geïnterrumpeerd. Dat heb je weleens, maar dat is niet erg. Alles overziend moeten we het programma zo aanpassen dat het recht doet aan de gebiedsagenda, aan de uitwerking van het Urgentieprogramma kantoren, dat het recht doet aan de zorg die er in de raad leeft, recht doet aan de zorgen van de buurt, recht doet aan de zorgen van de mensen die nog een woning zoeken en niet direct daar zitten, maar die wel in de buurt wonen en wel akkoord zijn met de ontwikkelingen hier, en recht doet aan de economie van deze stad. Want je kan niet alleen maar wonen, je moet ook werken hier.

Al die dingen bij elkaar, 94

samen met het recht dat we doen aan de woningzoekenden, maakt dat dit een enorme potpourri aan belangenafwegingen is. Dat is waarom we dit amendement indienen, om iedereen zo veel mogelijk tegemoet te komen. Is dat dan de ideale oplossing? Het is wel een heel typisch Hollandse oplossing om tot het maximale compromis te komen en dat is dit amendement. Peter Bos (HSP). U noemt een aantal belangen en argumenten. Participatie noemt u, woningen, maar ik mis duurzaamheid. Ik pleit voor behoud van het gebouw, ook in het kader van duurzaamheid. Ik ben heel benieuwd hoe D66 daarmee omgaat. De sloop van het gebouw gaat een enorme hoeveelheid materiaalvernietiging met zich meebrengen. Dat is slecht voor het milieu. De bewonersorganisatie heeft een werkgroep SoZaWe opgericht om dit proces met goede participatie zo goed mogelijk te begeleiden. Ze hebben een brief gestuurd naar het college onlangs met het verzoek om het gebouw aan te wijzen als gemeentelijk monument. Als het om participatie gaat, denk ik dat dat ook een goed signaal is. Hoe staat D66 tegenover behoud van dit gebouw, ook vanuit architectonisch en stedenbouwkundig opzicht? Daniël Scheper (D66). Ik had begrepen dat het CDA onderzoek wil laten doen naar behoud van het gebouw zoals het nu is, of zo veel mogelijk. Ik ga die motie zeker steunen, omdat ik wel zeker wil onderzoeken met elkaar wat daarin haalbaar is. Peter Bos (HSP).

Ik vind het een nobel streven dat u in ieder geval die mogelijkheid wil onderzoeken en dat dat mogelijk gaat leiden tot behoud van het gebouw of delen van het gebouw. Maar hoe verhoudt zich dat dan tot uw plan om toch vier hoge torens te gaan bouwen, met veel meer woningen; een totaal ander plan eigenlijk? Hoe ziet u dat? Daniël Scheper (D66). We stellen nu dit plan vast, onder druk van de tijd en de situatie met de gelden die erachter zitten vanuit Binnenlandse Zaken, die een verlooptermijn hebben. Dat is in de commissie veelvuldig gedeeld. Ik denk dat het goed is dat we dat onderzoek gaan doen. Maar mocht blijken uit het onderzoek dat het anders moet of dat we maar delen kunnen bewaren, dan hebben we in ieder geval al een mandaat om door te ontwikkelen en zo snel mogelijk die 1.200 woningen te realiseren waar Den Haag om staat te springen. Iedereen in deze stad heeft daar zorgen over. Mijn mailbox stroomt vol. Mensen zeggen: 'Geef mij een woning. Ik woon nu bij een partner waar ik vanaf wil. Ik word gek. Ik kan nergens terecht met mijn kinderen. Ik wil een woning.' Al die mensen die nu die zorgen hebben, wil ik een woning bieden. Na Bellevue is dit echt het moment om door te pakken. Daarom sta ik hier met dit amendement, met het idee dat wij iets kunnen realiseren hier. De voorzitter. Meneer Bos, laatste keer. Peter Bos (HSP).

Als ik u zo hoor, dan denk ik dat uw steun voor de motie van het CDA voor u wat minder belangrijk is. Ik kan dat niet heel serieus nemen. Kunt u mij toch overtuigen dat u het wel heel serieus neemt, uit het oogpunt van architectuur, historie, duurzaamheid, noem maar op? Daniël Scheper (D66). Dat ik een plan b klaar wil hebben liggen in de vorm van dit amendement, dat kaders biedt daarvoor, betekent niet dat ik het niet belangrijk vind. Het betekent ook niet dat het architectonisch niks voorstelt. Dit is een heel typisch gebouw voor Den Haag. Dit hoort echt bij Den Haag. Ik wil echt met meneer Pluimgraaffs motie onderzoeken wat mogelijk is. Om meteen uw amendement te steunen, gaat mij te ver. Dan hoef ik mijn plan b niet in te dienen; dat snap ik ook wel. Het gaat mij erom dat er een eerlijke kans moet worden geboden. Dat doet de onderzoeksmotie van de heer Pluimgraaff. Daarmee gaan we nog wel dat poortje door. We gaan wel met elkaar kijken wat er wel kan. Voor mij is continu de afweging geweest: wat kan wel? In alle factoren, alle afwegingen die ik maak: wat kan wel, zodat wij die optimale mix weten te realiseren, waar we voor staan hier. De voorzitter. Goed. U zet uw betoog voort, meneer Scheper. Daniël Scheper (D66). Ik was gekomen bij het dictum van amendement J: besluit om de tekst te wijzigen onder het kopje Ruimtelijk plan.

De huidige tekst is: 'De uitwerking van dit volume op de 95

SoZa-kavel resulteert in twee bouwblokken met samen 4 hogere torens tussen de 75 en 125 meter. Het volume en de bouwhoogtes wijken iets af van wat er in de Gebiedsagenda Laan van NOI is opgenomen ten aanzien van bouwvolume (120.000 m2 bvo) en bouwhoogte (max. 120 meter).' De nieuwe tekst wordt: 'De uitwerking van dit volume op de SoZa-kavel resulteert in 2 bouwblokken met 3 torens van max 75 meter hoog inclusief de Kroon en 1 toren van maximaal 110 meter hoog (inclusief kroon). Met een maximale hoogte aan de Schenk van 35 meter. Hiervoor zijn diverse aspecten bekeken en afwegingen gemaakt. Daarbij laten we het oorspronkelijke woonprogramma in stand en blijft het percentage sociale woningbouw gehandhaafd. Met wind- en bezonningsonderzoeken wordt bekeken of deze torens inpasbaar zijn tegen de vereiste randvoorwaarden. Het volume en de bouwhoogtes wijken iets af van wat er in de Gebiedsagenda Laan van NOI is opgenomen ten aanzien van bouwvolume (120.000 m2 bvo).' Punt B, onder het kopje Parkeren en Duurzaamheid. De huidige tekst is: 'Voor het CID-gebied en de Binckhorst Den Haag zijn nieuwe beleidsregels, de Nota Parkeernormen CID en Binckhorst Den Haag 2020 (RIS 306160) door de Raad vastgesteld.

De nota gaat uit van een gebiedsgerichte aanpak, waarmee de bereikbaarheid en leefbaarheid van het gebied en de (economische) uitvoerbaarheid van de bouw en parkeeroplossingen als uitgangspunt zijn gekomen. In het planvoorstel 'Anna' sluit de ontwikkelaar aan bij deze beleidsregels, en is dit voorstel uitgewerkt in een mobiliteitsplan.' De nieuwe tekst: 'In het planvoorstel 'Anna' sluit de ontwikkelaar aan bij deze beleidsregels, en is dit voorstel uitgewerkt in een mobiliteitsplan. Daarbij stellen we als voorwaarde dat auto-parkeren te allen tijde ondergronds dient opgelost te worden in de uitwerking van het PUK.' Dan de toelichting, en die is ontzettend belangrijk, hoor. Zo kan de ruimte bovengronds worden ingezet voor groen, afwatering en andere duurzame oplossingen en spelen en verblijven. Ook maakt het mogelijk om dit te koppelen aan voorzieningen in de plinten van de gebouwen. Dit is een planoptimalisatie waarin ook tegemoet wordt gekomen aan veel zorgen van de bewoners als het gaat om beeldkwaliteit. Want ook dat is iets wat dit amendement doet. Zo vink ik alle boxen af en probeer ik een afgewogen keuze te maken in wat we met elkaar doen. Het ligt nu voor aan de raad. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos).

In de brief van het college hebben we kunnen lezen dat ook de variant met vier keer 75 meter hoge torens haalbaar is en dat dit kan voorzien in hetzelfde aantal woningen. Kan de heer Scheper mij uitleggen waarom hij in het centrumgebied van Den Haag met een hoogbouw boven de 100 meter pal aan de Bellevuelocatie - want daar heb ik over voor een voorstel is tot verlaging van de twee woontorens, en hier bij een plan dat grenst aan een woonwijk, pleit voor hoge torens? Daniël Scheper (D66). Het Bellevueplan hebben we aangepast naar aanleiding van overleg. Het plan van de VVD is voorgelegd en we hebben het amendement gevolgd op basis van de discussie in de vergaderingen daarover. We zien nu dat het plan is ingetrokken door de ontwikkelaar. Het is dus kennelijk een plan dat niet heeft voldaan aan de uitkomsten en de afspraken. Het plan dat ik indien is wel doorgerekend, absoluut haalbaar en uit de ambtelijke ondersteuning die ik heb gehad bij het opstellen van het amendement, blijkt dat ook het ondergronds parkeren steevast onderdeel van het onderzoek is geweest. Ik vraag de wethouder dat straks nog even te bevestigen. Ik doe dus niets nieuws. Ik doe iets wat de ontwikkelaar allang weet. Alleen, ik heb niet zo'n kort lijntje met de ontwikkelaar als sommige mensen hier. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Er is helemaal geen kort lijntje nodig.

In de brief staat dat de ontwikkelaar grote moeite heeft met uw voorstel, omdat er een ondergrondse garage in zit en dit de haalbaarheid onder druk zet. Kans op een tweede Bellevuetje dus. Ik wil de heer Scheper vragen of hij zich voor de tweede keer aan dezelfde steen gaat stoten. Daniël Scheper (D66). Nee. Daarom dien ik ook dit amendement in. Ik weet dat het ondergronds parkeren de ontwikkelaar geld kost, want dat is duurder, dat klopt. Maar ja, ik zit hier niet voor de centen van de ontwikkelaar. Ik zit hier voor een afweging die ik heb uitgelegd, in de hele breedte van het spectrum waar we mee te maken hebben als raadslid, en waarbij we afspraken maken en onze afweging maken op basis van alle informatie die we voorhanden hebben. Ik maak me geen zorgen over Bellevue. Als een ontwikkelaar iets minder denkt te verdienen op eigen grond - want het is zijn 96

eigen grond, hè - omdat we iets lager de grond in gaan voor parkeeroplossingen, omdat we daarmee parkeren anders oplossen, keuzes maken voor meer woningen, werkgelegenheid blijven creëren, alles afvinken, alles raakt met wat we nodig hebben en het betaalbaar is, alleen net even minder spannend voor de portemonnee van de ontwikkelaar, dan lig ik daar niet zo wakker van. Want het kan wel. Het is doorgerekend. Ik maak me hier geen enkele zorgen over. Ik vraag aan de wethouder of hij mij dat wil bevestigen. Maar ik laat me niet bang maken door een ontwikkelaar die zegt dat het misschien lastig is. Dit zijn geen nieuwe plannen. De voorzitter. Meneer De Blok heeft nog één interruptie. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). De reden dat dit mogelijk een tweede Bellevuetje wordt, is dat die parkeergarage er mogelijk toe leidt dat de bouwtijd twee jaar langer oploopt en de bouwkosten als een tierelier omhooggaan. Dat betekent een enorm risico voor de ontwikkelaar. Dan kan de heer Scheper zeggen 'och ja, hij verdient toch zijn centen wel', maar als hij de stekker eruit trekt, dan zijn er weer 1.200 woningen die niet gerealiseerd gaan worden. Dat betekent zo'n 2.000 Hagenaars en Hagenezen die geen woning beschikbaar krijgen. De voorzitter. Meneer Scheper, ten slotte. Daniël Scheper (D66).

Als hij de stekker eruit trekt op zijn eigen plot, dan heeft hij geen bouw, dan heeft hij geen geld, dan heeft hij alleen ellende. Dus volgens mij is het anders. Hij kan het plan ontwikkelen. Dat het meer tijd kost en dat het hem meer geld kost, heb ik aangegeven, want hij heeft een mindere businesscase voor zijn eigen portemonnee. Maar dat is niet de enige afweging die we met elkaar moeten maken. Dat zegt u wel steeds. 'Ja, maar straks loopt ie weg.' Hij loopt niet weg. Hij wil al heel lang dit ontwikkelen. Laten we met elkaar vaststellen dat wij als gemeenteraad over de kaders beslissen, niet een ontwikkelaar. Die praat mee, maar wij maken de kaders. Daar hou ik aan vast. Ik vind dat wij dat met elkaar, zonder last of ruggespraak, zelf moeten overwegen. Daar heb ik een eed voor gezworen. De voorzitter. Door de heer Scheper, daartoe gesteund door mevrouw Bos, wordt het volgende amendement (R.J D66) voorgesteld:

Amendement R.J D66 Pas de bouwhoogte aan aan de wensen van de buurt en de beeldkwaliteit De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid). A. Besluit om de tekst te wijzigen: Onder het kopje: Ruimtelijk plan. Huidige tekst: De uitwerking van dit volume op de SoZa kavel resulteert in twee bouwblokken met samen 4 hogere torens tussen de 75 en 125 meter. Het volume en de bouwhoogtes wijken iets af van wat er in de Gebiedsagenda Laan van NOI is opgenomen ten aanzien van bouwvolume (120.000 m2 bvo) en bouwhoogte (max. 120 meter). Nieuwe tekst: De uitwerking van dit volume op de SoZa kavel resulteert in 2 bouwblokken met 3 torens van max 75 meter hoog inclusief de Kroon en 1 toren van maximaal 110 meter hoog (inclusief kroon). Met een maximale hoogte aan de Schenk van 35 meter. Hiervoor zijn diverse aspecten bekeken en afwegingen gemaakt. Daarbij laten we het oorspronkelijke woonprogramma in stand en blijft het percentage sociale woningbouw gehandhaafd. Met wind- en bezonningsonderzoeken wordt bekeken of deze torens inpasbaar zijn tegen de vereiste randvoorwaarden. Het volume en de bouwhoogtes wijken iets 97

af van wat er in de Gebiedsagenda Laan van NOI is opgenomen ten aanzien van bouwvolume (120.000 m2 bvo). B. Besluit om de tekst toe te voegen: Onder het kopje: Parkeren en Duurzaamheid Huidige tekst: Voor het CID gebied en de Binkhorst Den Haag zijn nieuwe beleidsregels, de Nota Parkeernormen CID en Binckhorst Den Haag 2020 (RIS 306160) door de Raad vastgesteld. De nota gaat uit van een gebiedsgerichte aanpak, waarmee de bereikbaarheid en leefbaarheid van het gebied en de (economische) uitvoerbaarheid van de bouw en parkeeroplossingen als uitgangspunt zijn gekomen. In het planvoorstel 'Anna' sluit de ontwikkelaar aan bij deze beleidsregels, en is dit voorstel uitgewerkt in een mobiliteitsplan. Nieuwe tekst: In het planvoorstel 'Anna' sluit de ontwikkelaar aan bij deze beleidsregels, en is dit voorstel uitgewerkt in een mobiliteitsplan. Daarbij stellen we als voorwaarde dat auto-parkeren te alle tijden ondergronds dient opgelost te worden in de uitwerking van de PUK. De voorzitter. Door de heer Scheper wordt het volgende amendement (R.L D66) voorgesteld:

Amendement R.L D66 Sociale woningbouw binnen de bandbreedte van 15% - 30% De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van het Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4 (voormalig ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid). A. Besluit om de tekst te wijzigen: Onder het kopje: Programmering Woningbouw Huidige tekst: Het woonprogramma voor deze locatie bevat minimaal 50% betaalbare woningen, waarvan minimaal 15% sociale woningbouw, 20% middensegment huur en betaalbare koopwoningen. Nieuwe tekst: Het woonprogramma voor deze locatie bevat minimaal 50% betaalbare woningen, waarvan minimaal 15% tot 30% sociale woningbouw, 20% middensegment huur en betaalbare koopwoningen. En waarbij we de ontwikkelaar verzoeken in het vervolgtraject het programma voor sociale woningbouw te optimaliseren indien mogelijk. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter. Er is de afgelopen weken veel gesproken over het voormalig ministerie van Sociale Zaken. De gesprekken gingen daarbij vooral over bouwhoogtes, bouwvolumes, materialen en woningaantallen. Maar ik wil vandaag even speciaal stilstaan bij de sociale kant van dit voormalige ministerie, namelijk de mensen die er nu wonen, de initiatieven en bedrijven die hier nu hun thuisbasis hebben.

Ook wil ik, in de woorden van het nieuwe kabinet, vooruitkijken naar de toekomst. Wie komen hier straks te wonen? Wie komen er straks te werken? Waar kunnen ze elkaar straks ontmoeten en samen de ontspanning opzoeken? Allereerst de huidige bewoners. Op dit moment wonen er in het voormalig ministerie zo'n 90 statushouders en een even grote groep studenten samen, in iets wat dan heel chique 'mixed housing' wordt genoemd. Mijn fractie ziet ontzettend veel voordelen in deze woonvorm en heeft ook heel mooie ervaringen gehoord van de mensen die er nu wonen. Echter, met de aanstaande herontwikkeling van deze locatie komt er een einde aan dit samenwonen. Per september moeten de bewoners het pand 98

verlaten. En dat terwijl dit bouwplan pas in 2023 van start zou gaan en ook in verschillende fases gerealiseerd zal worden. Dit biedt volgens mijn partij mogelijkheden om deze speciale vorm van samenwonen nog langer te faciliteren. Daarom kom ik met een motie Statushouders en studenten langer huisvesten. Die is medeondertekend door collega Ateş, de heer Bos van de HSP, mevrouw Holman van de PvdA en de heer Scheper van D66. Het dictum: verzoekt het college om er zorg voor te dragen dat er zo lang mogelijk statushouders gehuisvest kunnen worden in het voormalige ministerie van Sociale Zaken; ook de mogelijkheden te onderzoeken om de jongeren/studentenhuisvesting op deze locatie voorafgaand aan de herontwikkeling zo lang mogelijk in stand te houden; en de raad hierover zo spoedig mogelijk te informeren. Voor de huidige bewoners en gebruikers van het pand hoop ik ook dat er een mooie toekomst ligt. In het gebouw zit nu een veelvoud aan bewoners, ondernemers, initiatieven en andere huurders. Deze locatie is voor hen nu ontzettend aantrekkelijk. Ik zou het erg jammer vinden als ze na herontwikkeling niet terug kunnen keren. Om die wens kracht bij te zetten, kom ik met de motie Terugkeer bewoners en gebruikers SoZa.

Die roept het college op om het gesprek aan te gaan met de ontwikkelaar over de mogelijkheden om de huidige bewoners en gebruikers van het voormalige ministerie van Sociale Zaken na de herontwikkeling terug te laten keren op deze locatie; ook een gesprek te faciliteren van de ontwikkelaar met de huidige bewoners en gebruikers, waarbij zij kunnen spreken over hun wensen voor een mogelijke terugkeer en hun behoeften en eisen voor de te realiseren nieuwbouw; hierbij in kaart te brengen wat er nodig is om een terugkeer te bewerkstelligen; en de raad hierover te informeren bij de vaststelling van het bouwplan. Deze motie wordt mede-ingediend door collega's Arp, de andere Bos, Scheper en Holman. Tot slot stel ik de vraag: wat kunnen we de wijk en de toekomstige bewoners straks bieden op deze locatie? Eerder zagen we de schetsen voor de buitenruimte, waarin toch vooral de wensen van de forens centraal stonden. We zagen brede versteende paden, waarbij enkel in bloembakken nog wat ruimte leek te zitten voor groen. Volgens mij hebben de toekomstige bewoners en de huidige wijkbewoners recht op een buitenruimte waarin ze ook lekker kunnen recreëren, ontspannen en elkaar kunnen ontmoeten. Ik geloof ook dat de bewoners zelf het allerbeste weten hoe ze dat voor elkaar kunnen krijgen.

Ik hoop daarom dat we samen met de bewoners tot een plan kunnen komen voor de buitenruimte dat aansluit op hun behoeften. Daarom heb ik de volgende motie, Groen voor en met de buurt, die ook medeondertekend is door de heer Scheper en mevrouw Holman. Die roept het college op om in co-creatie met de huidige en toekomstige buurtbewoners en andere belanghebbenden uit de wijk een plan op te stellen voor de invulling van het groen in het plangebied; bij dit plan de behoeften van de gebruikers centraal te stellen; en dit plan te doen toekomen aan de raad. De voorzitter. Interruptie van de heer Bos. Peter Bos (HSP). Het is meer een interruptie bedoeld voor het einde van uw betoog. Ik hoop dat u daar bent aangekomen. Ik hoor GroenLinks helemaal niks zeggen over de grote vraag: wat gaan we doen met dit ministerie? Gaan we het behouden voor toekomstige generaties? Hartstikke leuk en heel goed en heel attent en sportief dat u aandacht vraagt voor de huidige gebruikers - daar ben ik het helemaal mee eens - maar wat gaan we doen met het gebouw en met de duurzaamheid en met de nieuwbouw? Dat is volgens mij toch wel dé kwestie die hier nu voorligt. Welke positie kiest GroenLinks daarin? Isabel Bos (GroenLinks). Dank u wel voor deze vragen. Ik begrijp het. We hebben al veel gepraat over wat er in de toekomst zal moeten staan, of daar dan nog staat wat er nu staat of dat er iets anders komt.

Ik heb daarbij ook aangegeven dat het huidige gebouw voor mij wel nadelen heeft. Het is op dit moment niet doorwaadbaar. Ik heb ook het gevoel dat de sociale veiligheid in de buitenruimte eromheen nog niet goed gegarandeerd is. Het is geen fijn gebouw om langs te lopen 's avonds. Ik heb ook eerder aangegeven dat wij het amendement steunen van D66 om in te grijpen op de bouwhoogtes die nu in het PUK staan. We zullen niet het amendement van de VVD steunen, omdat wij sowieso niet instemmen met parkeren boven de grond. We hechten belang aan een buitenruimte die voor iedereen toegankelijk is. Dat zie ik het beste in het amendement van D66 naar voren komen. Dan hebben we ook nog het punt over sociale woningen. Dat staat nog wel in mijn bijdrage. Dat zal ik zo ook nog even noemen. 99