RIS310160 Notulen raad 16 september 2021

Ik denk dat het heel goed is dat die niet aangenomen is. Robert Barker (PvdD). Ik denk dat de heer Kapteijns weer heel 'standvastig' is in zijn bomenbescherming, want uiteindelijk staat hij daar gewoon niet voor. Hij staat niet voor het groen. Hij gaat allerlei termen gebruiken, zoals 'bestuurlijke obstructie' en zo, maar toen de vraag was of we de kapvergunning zouden afgeven om al die honderden bomen te kappen, zei GroenLinks: ja, die gaan we afgeven. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Nee, daar is helemaal niet toe besloten. Wat de heer Barker hier voor mijn voeten probeert te gooien, is dus volstrekt prematuur. Alleen al vanwege onze eigen ambitie om klimaatneutraal te willen zijn in 2030, moeten we de komende jaren gaan versnellen. Want laten we eerlijk zijn: ondanks de bijna dagelijkse beelden van 64

overstromingen, hitterecords en bosbranden staat voor de meeste mensen klimaatverandering nog best ver van hen af. We moeten daarom meer in gesprek gaan met onze stadsgenoten, om te laten zien wat ze nu al zelf kunnen doen. Daarbij moeten we onze bewoners echt zeggenschap geven over de te maken keuzes. We gaan daar nu al ervaring mee opdoen in de pilots met een burgerberaad in twee wijken, waar we als raad middels onze motie toe besloten hebben. Laten we daar snel mee aan de slag gaan. Kan het college bevestigen dat daar dit jaar nog mee begonnen wordt? Deze nodige versnelling in het aanpakken van de klimaatcrisis moet leiden tot concrete plannen voor bijvoorbeeld isoleren of duurzame warmte, met financieringsmogelijkheden waar woningeigenaren individueel of met hun blok of straat op kunnen instappen. Hiermee leveren we als stad niet alleen een bijdrage aan het tegengaan van klimaatverandering, want dit zorgt ook voor lagere energierekeningen en betere huizen en het levert tegelijkertijd veel banen op. Maar dit vergt van ons als politiek ook enige standvastigheid. Want wat we zien bij het betrekken van onze bewoners bij het aanpakken van klimaatverandering maar ook bij andere ontwikkelingen, is dat onder populistische klinkende kreten als 'haalbaar en betaalbaar' en 'er moet wel draagvlak zijn' vaak al bij voorbaat zand in de politieke motor wordt gegooid.

Als collega-raadsleden 'haalbaar en betaalbaar' zeggen, bedoelen ze vaak 'het mag niet één cent meer kosten, of je het nu terugverdient of niet'. Het investeren in verduurzaming en daarmee in kwaliteit van huizen moet je zeker goed doorrekenen, maar als iemand een nieuwe keuken koopt voor deze zelfde woning, hoor ik zelden iemand vragen naar de businesscase en de terugverdientijd. Isoleren en verduurzamen van woningen vergen een investering. Laten we daar eerlijk over zijn, maar we krijgen er veel voor terug. Kavish Partiman (CDA). U bent er dus niet voor dat het haalbaar en betaalbaar is. Iemand moet maar een keuken overslaan om zijn huis te isoleren. Heeft u een voorbeeld van hoe u dit wilt gaan afdwingen? Arjen Kapteijns (GroenLinks). Afdwingen is totaal niet aan de orde. Kavish Partiman (CDA). Dat vind ik een raar antwoord, want aan de ene kant zegt u dat we niet mogen vragen naar businesscases en dat we het niet mogen hebben over 'haalbaar en betaalbaar', want het moet allemaal en het moet heel snel. Maar u gaat het niet afdwingen. Het moet dus vrijwillig, heel snel, zonder obstakel. Hoe rijmt dat met elkaar? Arjen Kapteijns (GroenLinks).

Dat rijmt met elkaar als we als raad met elkaar dit soort interrupties wat minder zouden doen en er gewoon met elkaar de schouders onder zouden zetten en met elkaar zouden gaan proberen om samen met onze bewoners hele concrete voorstellen aan hen te doen waarvan mensen dan zelf inzien dat dat hele verstandige besluiten zijn om te nemen. De voorzitter. De heer Partiman, tot slot. Kavish Partiman (CDA). Dit soort interrupties zouden helemaal niet nodig zijn als we concrete plannen zouden hebben over hoe dit uitgevoerd moet worden. We zijn drieënhalf jaar verder en er wordt nog steeds over gesproken dat het te langzaam gaat. En er zijn allerlei insinuaties over 'haalbaar en betaalbaar'. Wat is dan uw voorstel? Wellicht vindt u mij aan uw zijde. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Dat heb ik zojuist toegelicht. Dus fijn dat u vraagt naar het antwoord dat ik net gegeven heb, maar ik zal het met plezier kort herhalen. We moeten met bewoners in wijken en straten in gesprek en van hen horen waar de behoeftes zitten en we moeten daar hele concrete voorstellen op tafel leggen met financieringsvoorstellen waar men het liefst met hele straten op in kan stappen. De voorzitter. Ik zie dat er echt wel veel interrupties zijn. We zijn een uur verder met een of twee sprekers.

Ik ga nu even voorzichtig manen om wat vaart te gaan maken, want er zijn echt nog veel meer raadsleden en het college moet ook nog een reactie geven. Als het geen dringende interrupties zijn, zou ik dus willen voorstellen dat de heer Kapteijns zijn betoog gaat voortzetten.

65

Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik had er nog eentje, namelijk: 'Er moet voldoende draagvlak zijn'. De boodschap daarachter is vaak dat er in de hele omgeving geen enkele wanklank te horen mag zijn. Als we onszelf dit soort randvoorwaarden opleggen, weten we één ding zeker: dan gebeurt er niets om de grote vraagstukken in deze stad aan te pakken. Dat werkt verlammend. Dat hebben we bijvoorbeeld gezien bij het debat over het aanpakken van de overconcentratie van de coffeeshops. Nagenoeg iedereen in deze raad is voor betere spreiding van coffeeshops over de stad. Maar zelfs over een locatie die voldoet aan al onze criteria, durft de rechtse meerderheid in deze raad niet eens het gesprek aan met de bewoners over hun zorgen. Deels zijn dat terechte zorgen waar we naar moeten luisteren en waarbij we moeten kijken wat we kunnen doen om die zorgen weg te nemen. Maar zover komt het niet eens. Daarmee laten we de bewoners in een ander deel van de stad, namelijk het deel waar de overconcentratie zich manifesteert, in de steek. Daarmee verliezen we met elkaar het bredere belang uit het oog. We zien dit vaak ook bij onderwerpen als de huisvesting van statushouders of van mensen die een tijdje dakloos zijn geweest of problemen hebben gehad. Ook deze mensen verdienen een dak boven hun hoofd. Ook daarvoor geldt dat het bredere belang vaker voorrang zou moeten kunnen krijgen.

Als GroenLinks vinden we dat we ook standvastig moeten zijn in het staan voor het bredere belang. Daarbij hoort dan ook het aan mensen geven van zeggenschap bij besluiten die hun straat of hun wijk aangaan, het gesprek aangaan zonder dat we op het stadhuis de oplossing al bedacht hebben, het echt samen met bewoners dingen willen doen, bewoners vanaf het begin met open vizier betrekken bij ontwikkelingen, goed luisteren naar de zorgen die er leven, maar dan ook duidelijk zijn over wat wel en wat niet veranderd kan worden. Veranderingen vergen daadkracht en leiderschap. Dat is wat mensen ook verwachten van politiek en dus ook van ons als gemeenteraad. Ik kom tot een afronding. Natuurlijk is het aan iedere partij en ieder raadslid om eigen afwegingen te maken. Ik heb bij deze beschouwingen betoogd dat we als GroenLinks standvastiger zijn dan ooit in het vasthouden aan dat bredere belang, het bredere belang van opkomen voor de meest kwetsbaren en het zorgen dat de stad ook voor onze kinderen leefbaar blijft, omdat we dat als opdracht van onze bewoners aan ons als raad zien. Daar wil ik voor staan. Sebastian Kruis (PVV). Hans, word wakker! De inbreng van de heer Kapteijns is voorbij; iedereen kan weer wakker worden. Die vond ik zelf erg geestig. Voorzitter. Deze Algemene Politieke Beschouwingen vinden plaats in een jaar van veel veranderingen.

Zoals u weet, werk ik ook in de Tweede Kamer, die onlangs is verhuisd van het Binnenhof naar Bezuidenhout 67. Naast het feit dat het die functie heeft, heeft ons huis van de democratie inmiddels ook de uitstraling van een provinciehuis van Brussel. Alle soevereiniteit is overboord gekieperd en er is niet langer het idee van enige zeggenschap. Datzelfde gevoel bekroop me toen ik vorige week de begroting las en het begeleidend commentaar van onze wethouder Financiën zag. Hij zei: 'De rek was eruit. Het Rijk moet over de brug komen, want het geld is op.' De politieke realiteit als iets wat je overkomt en waar je zelf zogenaamd niets aan kan veranderen; dat is de staat van de politiek anno 2021, ook hier in de gemeente Den Haag. Politici en bestuurders zien geen verantwoordelijkheden meer voor zichzelf of zien niet dat zij zelf schuldig zijn aan de problemen die zij adresseren. Een wethouder Financiën die niet ziet dat hij zelf in de uitgaven van de begroting kan snijden als de inkomsten tegenvallen. Een wethouder Wonen die klaagt over een gebrek aan betaalbare woningen, maar de deuren wagenwijd openzet voor de opvang van meer statushouders en vluchtelingen. Partijen die klagen over het gebrek aan studentenkamers, maar die de 2.000 internationale studenten die jaarlijks naar Den Haag komen, ruim baan geven en huisvesten.

Partijen die klagen over het lerarentekort in de kwetsbaarste wijken, maar juist die wijken jaarlijks opzadelen met een bevolkingsgroei van duizenden, waardoor de tekorten oplopen met de groei. Een burgemeester die ziet dat de kogels onze inwoners letterlijk en figuurlijk om de oren vliegen, maar weigert preventief fouilleren in te voeren, waarmee we die wapens proactief kunnen opsporen. En een wethouder die een petitie tegen het beleid van zijn eigen college ondertekent, alsof hij niet zelf in het college zit en bij uitstek iemand is die datgene kan veranderen waarvan hij wil dat het wordt veranderd. Partijen die ertoe oproepen dat er meer woningen moeten worden gebouwd, maar vervolgens stikstofmaatregelen steunen waardoor bouwen feitelijk onmogelijk wordt. Een D66-fractie die zegt dat ze meer naar mensen moet luisteren, van een partij die landelijk het referendum afschaft en hier in de gemeenteraad het woord 'referendum' niet eens wil horen. Een wethouder die 66

bijvoorbeeld miljoenen investeert in baanplannen en werkbegeleidingstrajecten, maar vervolgens geen bewoningsvergunningen meer afgeeft, waardoor mensen geen auto meer kunnen hebben om hen naar hun werk te brengen. En natuurlijk het investeren van miljoenen in het taalonderwijs, maar geen consequenties verbinden aan het niet beheersen van de taal voor het behoud van een uitkering, waardoor de prikkel verdwijnt om de taal te leren. En een wethouder cultuur die afgelopen zaterdag demonstreerde tegen de sluiting van nachthoreca, die zijn eigen partij in het kabinet juist gesloten houdt. Zo kan ik nog wel even doorgaan, maar al die partijen die het hier voor het zeggen hebben, lijken bij alles te zeggen: ja, daar zou de politiek iets aan moeten doen. Dat is heel merkwaardig en heel bijzonder en dat stemt heel veel mensen in onze stad ook bijzonder ontevreden, want het zijn de inwoners in onze stad die dagelijks de gevolgen ondervinden van de dubbele maat, de hypocrisie en de besluiteloosheid hier in het gemeentehuis. Maar goed, wat heeft dit duw- en trekcollege verder gedaan voor de stad en de Haagse belastingbetaler? De ozb ging omhoog, de hondenbelasting werd niet afgeschaft en er kwam meer betaald parkeren. Voor zorg was er geen geld, voor klimaatbeleid wel.

In plaats van € 2.500 per huishouden terug te geven aan de Haagse bevolking, worden de Eneco-gelden gebruikt om nog meer heil en verdoemenis over onze stad af te roepen en uit te storten. Op de € 50 mln. die per jaar naar gesubsidieerde theatervoorstellingen en kunstenaars gaat, werd 0 euro bezuinigd, net als op al het PvdA-pamperbeleid. Door de foute keuzes van dit college is Den Haag een stad van pappen en nathouden in plaats van paal en perk stellen, de stad van de salafistische moskeescholen en IS-aanhangers als jongerenwerkers, met een bestuur dat CO2 als een grotere bedreiging ziet dan de As-Soennah moskee, een stad waar je meer kans hebt om neergestoken te worden dan om een huis te vinden en natuurlijk ook een stad waar geen plek meer is voor Zwarte Piet maar waar wel iftars worden gesubsidieerd en waar jihadisten en criminelen de hulp krijgen waar onze ouderen alleen maar van kunnen dromen. Dat is het Den Haag van dit VVD-, GroenLinks-, D66-, PvdA- en CDA-college, de stad van dweilen met de kraan open. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Een andere droom van de PVV of van de heer Kruis zien we uitkomen in Urk, in Hitleruniformen. Daar hoor ik de PVV niks over zeggen. De voorzitter. We zitten hier in de Haagse gemeenteraad en niet in de gemeenteraad van Urk, zeg ik daar maar even bij. Sebastian Kruis (PVV). Ja, ik zit hier in de Haagse gemeenteraad.

Ik heb het dus over Den Haag en over wat hier allemaal misgaat. Wat er op Urk misgaat, is in dit geval niet mijn probleem. De voorzitter. Meneer Çetinkaya, het gaat over Haagse zaken. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Integendeel. Uw opperman omarmt deze mensen en u geeft alleen een bepaalde groep de schuld, terwijl u zelf extremisten en mensen met die uniformen omarmt. U kunt niet zeggen: 'Dat gebeurt in Urk'. Want u schuift de schuld nu weer door naar moslims en islamieten, terwijl u daar zelf schuld aan heeft. Sebastian Kruis (PVV). Ik heb helemaal nergens schuld aan en nu legt de heer Çetinkaya ons woorden in de mond die we helemaal niet in de mond hebben genomen. Ik werp die suggestie dus verre van mij. Wij hebben echt niets met Urk te maken. En ik geef helemaal niemand de schuld, behalve de Partij van de Arbeid en die andere collegepartijen, die er natuurlijk zo'n enorme bende van maken in deze stad. Maar daar was ik al mee bezig; ik heb nog niet eens andere mensen genoemd. Daar kan ik nog wel op komen. Zoals ik al zei: dat is het Den Haag van dit college, de stad van dweilen met de kraan open, waar we per jaar 500 extra mensen uit de bijstand proberen te halen maar waar we tegelijkertijd jaarlijks wel 8.000 nieuwe binnenhalen.

En dus - nu komen we een beetje bij het moment suprême van dit moment - is het tijd om orde op zaken te stellen, want volgend jaar zijn er verkiezingen. Ik heb deze zomer gebruikt om eens na te denken over mijn politieke toekomst. Ik ben eruit en ik ben blij dat ik u vandaag bekend mag maken dat ik onze vrijheidsarmada, de PVV, mag gaan leiden naar een 67

nieuwe eclatante verkiezingsoverwinning, want het roer moet radicaal om in deze stad. Het moet anders en het kan anders. Ten eerste gaan we dan dus - daarbij kijk ik ook even de heer De Graaf aan financieel orde op zaken stellen, want natuurlijk moet het Rijk over de brug komen op het punt van zorggelden, maar het moet ook eens afgelopen zijn met de zieligheidsindustrie in deze stad. We maken korte metten met alle gratis cadeaus voor beroepswerklozen, we zorgen voor een rechtvaardig sociaal vangnet voor iedereen die dat nodig heeft, maar we geven geen hangmat voor immigranten die te lui zijn om uit hun ogen te kijken. We stoppen met allerhande integratiesubsidies voor nutteloze projecten, zoals gesponsorde nieuwjaarsfeestjes in de operazaal met betaalde artiesten. We stoppen ook met het subsidiëren van theatervoorstellingen en kunstenaars. Dat alles scheelt ons per jaar eigenlijk tientallen miljoenen euro's. Als het even meezit, hebben we volgend jaar dus geen wethouder meer die zegt dat de rek eruit is en dat het geld op is. Dan zit daar een wethouder met een gedraaide camera om die brede zakken in beeld te brengen van al het geld dat deze VVD-wethouder - als er dan nog een VVD-wethouder is - over zou houden om te besteden aan onze mooie stad.

Want het is toch te gek voor woorden dat er bijna geen geld is om deze stad een upgrade te geven? Er is wel geld voor groene daken van meneer Barker, maar er is geen geld om onze straten en lanen een opknapbeurt te geven. Dat moet veranderen en dat gaat ook veranderen, want dat is mogelijk met de PVV, dus niet met de heer Kapteijns van GroenLinks maar wel met de PVV. Met de opbrengsten van al dat geld dat we overhouden, gaan we in Den Haag het huishoudboekje weer op orde brengen en verlagen we de belastingen voor alle Hagenaars. 'Financieel verantwoord beleid' heet dat. Vroeger kon je daarvoor bij de VVD zijn, tegenwoordig bij de PVV. En de voertaal in Den Haag wordt Nederlands. Spreek je geen Nederlands, dan krijg je ook geen uitkering. Punt uit; daar is geen enkele discussie over mogelijk. Daarop gaan we gewoon eindelijk een keer handhaven. In plaats van gesubsidieerde festivals worden de integratieproblemen in deze stad eindelijk aangepakt. Die aanpak begint dus ook met het dichtdraaien van de kraan, want Den Haag is vol. Er komen jaarlijks duizenden mensen bij vanwege buitenlandse migratie. We kunnen dat niet aan en we moeten dat ook niet aan willen kunnen. Het tegengaan van bevolkingsgroei wordt doelstelling van het beleid. Ik heb vandaag helaas vastgesteld dat ik de handen nog niet op elkaar krijg voor het beleid dat daartoe nodig is.

Daarbij kijk ik ook even naar de heer De Mos. We moeten daarvoor maatregelen nemen die nodig zijn om die bevolkingsgroei niet langer te faciliteren. Dat zijn misschien niet altijd de populaire maatregelen, maar wel de noodzakelijke maatregelen. Frans de Graaf (VVD). We zijn weer uitgekomen bij de bevolkingsgroei. Net werd de heer De Mos door diverse partijen verweten dat hij die wel wil tegengaan en daar ook beleid van wil maken, maar dat hij eigenlijk geen idee heeft welk beleid dat zou moeten zijn. Verras ons eens, meneer Kruis. Zeg eens even wat voor beleid u voor u ziet om de bevolkingsgroei in Den Haag tegen te gaan. Sebastian Kruis (PVV). Daar hebben we natuurlijk al heel vaak voorstellen voor gedaan, maar wat we in de eerste plaats willen, is stoppen met het bijbouwen van sociale huurwoningen, want aan sociale huurwoningen en de mensen die daarin terechtkomen, hangt vaak een enorm pakket van andere sociale kosten. Daarom zegt bijvoorbeeld de gemeente Rijswijk: daar stoppen we mee. Daar zit de VVD ook in het college. Dat college neemt dus wel die noodzakelijke maatregel, want het zijn toch vaak sociale huurwoningen waar die massa's immigranten in terechtkomen. Als we die niet meer bijbouwen, zorgen we er dus in ieder geval voor dat het absorptievermogen van de massa-immigratie niet verder wordt vergroot.

Dat is de eerste maatregel: ervoor zorgen dat ze simpelweg niet gehuisvest kunnen worden. Tegelijkertijd regelen we natuurlijk dat Hagenaars en Hagenezen die hier al langjarig verblijven, wel kunnen worden gehuisvest in een sociale huurwoning wanneer ze die nodig hebben. Ten tweede willen we natuurlijk ook de-islamiseren. Als je hele ordes migranten hebt uit islamitische landen en als ze weten dat we in Den Haag eigenlijk niet zitten te wachten op meer islam en als we er dus ook voor zorgen dat de islam niet wordt gefaciliteerd, zullen we ervoor zorgen dat het minder aantrekkelijk wordt voor mensen om zich hier in Den Haag te willen vestigen. Dan maak je het dus ook minder aantrekkelijk voor mensen die denken: 'Ik ga ook van Den Haag een soort Dar el Islam maken'. Dan denken zij niet dat dat in Den Haag kan. Dat kan wel met de Partij van de Arbeid. U weet dat die partij meer heeft met de islam dan met onze eigen Nederlanders. Dat zijn dus maatregelen die je kunt nemen om die bevolkingsgroei daadwerkelijk tegen te gaan. Als je daarnaast handhaaft op 'geen Nederlands, geen uitkering', kun je al heel veel mensen in principe uit de stad weren, want de 68

meeste mensen blinken in heel veel uit, behalve in zin hebben in het leren van de Nederlandse taal. Er zijn dus eigenlijk een aantal concrete maatregelen die je in eerste instantie zou kunnen nemen om de bevolkingsgroei hier te stoppen. Dan heb ik het Rijk daar niet eens voor nodig. Frans de Graaf (VVD). Ik zal me tot het eerste punt beperken, die sociale woningbouw, gesubsidieerde woningbouw. Er valt overigens met mij wel te praten over het omlaag schroeven van die productie, maar ik hoop dat u beseft wat daarvan de consequenties zijn. Er staan op dit moment immers heel veel mensen op een wachtlijst die graag een gesubsidieerde huurwoning, een sociale huurwoning, willen. Als u zegt dat we stoppen met bouwen, betekent dat op zich niet dat er dan minder mensen naar Den Haag komen, maar dat de wachtlijsten dan langer zijn. Ook de mensen die nu al in Den Haag wonen of aan Den Haag gebonden zijn, zijn daar dan het slachtoffer van. U zegt: 'We zorgen dat die wel een woning krijgen.' Maar dat kan niet, want die woningen zijn er in uw model niet. Sebastian Kruis (PVV). Het eerste deel van het antwoord van de heer De Graaf begon ergens op te lijken, want hij wil er wel met ons over spreken. Dat is dus al een begin.

Ten tweede willen wij in de Huisvestingsverordening inderdaad regelen dat mensen die al langjarig in Den Haag verblijven, met voorrang in aanmerking komen voor sociale huurwoningen. Nu zie je dat ook allerlei mensen van buiten de stad zich kunnen inschrijven in Den Haag, waardoor mensen die uit Den Haag komen, onnodig lang op de wachtlijst staan, want er zijn in principe heel veel sociale huurwoningen in de stad. In de bevolkingssamenstelling zagen we afgelopen jaar, in het jaar 2020, voor het eerst meer sterfte dan geboortes. Eigenlijk is de bevolking op zich dus aan het krimpen, even los van het immigratieaspect. Daarop kun je anticiperen door te kijken naar de samenstelling van onze bevolking en wat we daarvoor nodig hebben. Maar nu willen al die partijen alleen maar heel veel sociale huurwoningen erbij, zonder erover na te denken wie daar precies komen te wonen. Wij willen echt enkel eventueel bijbouwen voor Hagenaars en Hagenezen, maar niet meer voor Achmed en Fatima, die er nu nog niet zijn. Kavish Partiman (CDA). Ik bouw even voort op die sociale huur. De heer Kruis prijst Rijswijk, dat op dat punt een stap heeft gezet. Rijswijk heeft 30% sociale huur in de gemeente; dat was overigens haar overweging.

Maar is de heer Kruis zich ervan bewust dat, als bijvoorbeeld Rijswijk stopt met bouwen, als het Westland niet genoeg bouwt, als er in Wassenaar niet wordt gebouwd, als ook wij zouden stoppen met bouwen en als het aantal woningzoekenden gelijk blijft, die wachtlijst niet zal krimpen? Dan mag je met allerlei mogelijkheden gaan proberen om Hagenaars voorrang te geven, maar als het huis er niet is, kan hij er niet in gaan wonen. Met een wachttijd van bijna acht jaar zie ik dat niet zo snel veranderen. Sebastian Kruis (PVV). Misschien heeft de heer Partiman daar deels gelijk in, maar wat ook niet helpt voor al die mensen, is dat we gaan dweilen met de kraan open en dat we het hebben over bijbouwen van sociale huurwoningen, terwijl die immigratiesluizen wagenwijd openstaan. Als we daadwerkelijk goed beleid willen maken voor de mensen in de stad, hebben die mensen in deze stad er ook belang bij dat we het probleem van die woningnood nu niet groter blijven maken. Dat is wel wat er nu gebeurt, omdat er jaarlijks 8.000 mensen bij komen waarvan een heel groot deel op termijn in de sociale huurwoningen terecht gaan komen. We moeten er dus voor zorgen dat die instroom wordt gestopt, want je kunt de woningnood niet oplossen als je de vraag niet inperkt. Iedereen heeft het altijd over de aanbodkant van het woningbouwprobleem.

Er zijn zogenaamd te weinig woningen, maar niemand kijkt naar de vraag. Dat is ook een onderdeel van het oplossen van die woningmarktproblemen: niet enkel de aanbodkant maar ook de vraagkant. Ik wil de partijen graag uitnodigen om met mij iets te doen aan die vraag. Als we die vraag helder hebben gedefinieerd, kun je altijd nog kijken wat er ontbreekt aan de aanbodkant, maar zomaar iedereen binnenlaten en zeggen dat er een woningprobleem is, gaat niet meer op. Kavish Partiman (CDA). Is het dan niet een idee om juist te kijken naar die aanbodkant en te gaan praten met de mensen en de gemeenten om ons heen? Er is een stevige vraag op die markt. Over het immigratiegedeelte verschillen u en ik van mening: die vraag is er. Is het niet juist een idee om te zeggen: bouwen jullie alsjeblieft ook een beetje bij in plaats van dat alleen wij alles dragen? U noemde 69

het voorbeeld van Rijswijk, terwijl ik dat juist eigenlijk geen goed voorbeeld vindt, want wij pakken die verantwoordelijkheid nu ook voor die gemeenten die zich niet aan die afspraken houden. Je krijgt dan juist een evenwichtigere spreiding en dan zou Den Haag wat dat betreft juist een last minder hebben. Sebastian Kruis (PVV). Ik ben gewoon niet langer bereid om mee te denken over het huisvesten van die massa-immigratie, want uiteindelijk heeft links er een electoraal belang bij om zo veel mogelijk mensen hiernaartoe te halen, omdat links het daarvan moet hebben bij de verkiezingen, en om ze zo veel mogelijk geld en alles te beloven in de hoop dat links zo veel mogelijk stemmen haalt. Dat is enkel nog de verkiezingsbasis van links. Ik ben het spuugzat dat we elke keer maar gaan kijken hoe we die bevolkingsgroei gaan huisvesten. Wat we moeten doen, is in Den Haag stoppen met het bijbouwen van die sociale huurwoningen en omliggende gemeenten, bijvoorbeeld het Westland, eindelijk eens aanpakken op het feit dat zij niet voldoende huisvesting regelen voor hun eigen arbeidsmigranten. U weet wel: die duizenden mensen die werken in het Westland en die hier wonen en dus Haagse woningen bezet houden. Als ik een motie indien om het Westland politiek onder druk te zetten om meer mensen die daar werken, ook daar te huisvesten, stemt het CDA daartegen. De voorzitter.

De heer Partiman, tot slot. Kavish Partiman (CDA). Het stelt me een beetje teleur dat de heer Kruis niet bereid is om te praten over dit soort onderwerpen, terwijl hij eigenlijk al aan het begin, aan de heer De Graaf, en ook in zijn betoog aangaf dat hij in principe bestuursverantwoordelijkheid op zich wil nemen. Dat betekent dat je over dit soort dingen moet gaan nadenken en dat je oplossingsgericht moet gaan denken. Dat wil ik hem dus wel meegeven in dezen: u zal in oplossingen moeten gaan denken, want de stad op slot zetten is geen oplossing. Sebastian Kruis (PVV). Nee, dat is inderdaad het doel. Ik zag bij de heer De Graaf een opening om na te denken over die concrete oplossingen. Het is uiteindelijk geven en nemen, maar de helft van deze gemeenteraad is er allergisch voor om überhaupt over de gevolgen van die massa-immigratie te praten. We hebben vorige week die werkbespreking gehad waarbij de helft van de raad zei: we willen deze onwelgevallige feiten niet horen. Deskundigen die waren uitgenodigd, werden zelfs weggezet als 'nazi'. Dat is hier in deze raad dus een beetje de sfeer. Eigenlijk kan ik dus de helft van de raad wegdenken als onderdeel van een mogelijke oplossing.

Aangezien ik al zei dat de linkse partijen een electoraal belang hebben bij die massa-immigratie, moeten we uiteindelijk gewoon aan de noodrem trekken en zeggen: wij doen hier in Den Haag in de eerste plaats vooral wat goed is voor ons; wat ze in omliggende gemeenten doen, moeten ze daar weten, maar wij moeten goed zorgen voor onze eigen inwoners, onze eigen mensen. Adeel Mahmood (NIDA). De heer Kruis zegt tussen al die andere praatjes door ook hele afschuwelijke dingen. Een van zijn ideeën is namelijk het de-islamiseren van onze stad. Ik ben echt benieuwd welke maatregelen u daarvoor wil nemen. Komt u met een religieuze politie, die onder andere bij de grenzen van onze stad gaat kijken wie er allemaal binnenkomt? Krijgen ze een overhoring? Moeten ze iets op hun jas plakken of zo? Of moeten ze een bepaalde hoed dragen? En punt 2: hoe gaat u onze eigen stad de-islamiseren? Welke maatregelen heeft u daarbij en wie wilt u daarvoor inzetten? Sebastian Kruis (PVV). Ik denk dat meer dan de helft van deze stad echt juichend langs de kant staat op het moment dat we eigenlijk eens beginnen met het terugveroveren van onze straten op de veroveringsideologie van de islam.

De halve stad is 'halalistan' geworden; de halve stad is onherkenbaar voor Hagenaars en Hagenezen die al tientallen jaren in Den Haag wonen en denken: wat is er in vredesnaam met mijn stad gebeurd? Wat we gaan doen, is dus in ieder geval niet het langer faciliteren van die islamisering. Dus geen moskeeën er meer bij, we sluiten direct dat salafistische haatpaleis, de As-Soennah moskee, en we geven het signaal af dat de islam niet iets is waar we in Den Haag blij van worden. Als je dat als uitgangspunt neemt - dus geen wethouders die lekker thee zitten te drinken bij gesubsidieerde iftars, maar wethouders die zeggen dat deze veroveringsideologie 70

niet past bij Den Haag en dat wij daar niets mee te maken willen hebben - zou dat een hele stap zijn. Dan zou je inderdaad meer in de richting komen van die stad van vrede en recht, waar iedereen het hier altijd over heeft. Daar hoort de islam niet bij. Adeel Mahmood (NIDA). Een duidelijk verhaal natuurlijk, een verhaal dat we al jaren van de PVV horen en ook verwachten. Ik wil alleen nog constateren dat dit echt gedachten zijn die mij doen terugdenken aan een aantal decennia terug. Laten we er dus vooral voor waken dat u bepaalde mensen in onze stad, bepaalde groepen met een bepaalde religieuze achtergrond, zodanig wil behandelen en onze stad uit wil jagen dat dat mij in ieder geval doet denken aan onder andere de situatie die we hebben gekend voor de Tweede Wereldoorlog. Sebastian Kruis (PVV). Op zich is dan de winst van deze interruptie dat u het idee geeft iets te denken. Het tweede punt is dat u mij vraagt hoe ik wil gaan de-islamiseren en dat u, als ik zeg hoe, zegt dat u dat verhaal al jaren kent. Stel dan de vraag niet. De voorzitter. Nog een korte laatste vraag, meneer Mahmood. Adeel Mahmood (NIDA). We hebben vandaag natuurlijk ook te maken met een première, namelijk dat alle Haagse PVV-leden voor u als lijsttrekker hebben gestemd; blijkbaar was dat unaniem. Zo gaat u de verkiezingen in.

Nu weet ik ook met welke personen wij als stad te maken hebben en met welke gedachtegang wij te maken hebben richting maart 2022. U kunt heel goed aan onze stad uitleggen wat u wilt met onze stad en waar u naartoe wilt. Sebastian Kruis (PVV). Ja, inderdaad, dat is zo. Het is heel goed dat mensen weten waar ik voor sta. We hebben hier vandaag allerlei politici gezien die zeggen dat ze van alles willen maar die geen keuzes durven te maken en zeggen te maken. Dat weet u ook als geen ander. U weet in ieder geval van mij wat mijn ideaalbeeld zou zijn van Den Haag. Daar zijn deze Algemene Politieke Beschouwingen voor. Ik heb u daar net voor een groot deel in mee kunnen nemen. U weet van mij waar u van op aan kunt. Daar kunnen ook de mensen in de stad van op aan, maar al die politici hier durven helemaal niet te kiezen. Daar hebben we vandaag hele lange debatten over gehad met al die establishmentpartijen. Daar bent u ook niet tevreden mee. U bent blijkbaar niet snel tevreden. Ik geef u in ieder geval helder weer wat wij willen met Den Haag en dan is het ook weer niet goed. Dat is jammer, maar ik ga nu wel verder met mijn verhaal. Zoals ik al zei, pakken we criminaliteit snoeihard aan. No more mister nice guy, om een beetje in D66-taal te blijven spreken. Agenten krijgen wat mij betreft politieke rugdekking van het nieuwe college.

PVV-wethouder Kruis zal een oorkonde uitreiken aan iedere agent die een crimineel op heterdaad betrapt en hardhandig in de boeien slaat. Bedelaars jagen we met pek en veren de stad uit. De dieren die ze misbruiken, zoals puppy's, nemen we in beslag en daar zoeken we een goed huis voor. Den Haag wordt weer een veilige stad om in te wonen, een stad waar je niet bang hoeft te zijn als je 's avonds laat alleen naar huis fietst, een stad waar je kinderen veilig buiten kan laten spelen in een mooie, groene omgeving, een stad waar woningcorporaties wordt opgedragen om te stoppen met het bijbouwen van sociale huurwoningen, om inwoners van Den Haag die hier meerjarig verblijven, eindelijk eens met voorrang te huisvesten in de bestaande woningvoorraad, om de gelden om bij te bouwen in te zetten voor grootschalige renovatie en om te stoppen met de onbetaalbare energietransitie en het gasvrij maken van wijken, een stad waar je gewoon een parkeerplek voor je deur hebt en een stad die gezellig druk is in plaats van volgestouwd met zo veel mogelijk mensen per vierkante meter. Terrassen krijgen wat ons betreft ruim baan, jongeren kunnen tot in de late uurtjes dansen zonder rare QR-codes en oudjes kunnen in de vroege morgen met hun auto overal in de stad komen om een wandeling te maken zonder een godsvermogen kwijt te zijn aan parkeren.

En natuurlijk is het een stad waar de Nederlandse cultuur, onze cultuur, leidend is. Dat is het Den Haag dat de PVV voor ogen heeft, maar politiek is keuzes maken en dat doet bijna niemand meer, zoals ik al zei. Wij zijn als PVV soeverein en onafhankelijk, niet gebonden aan lobbyisten of donateurs, niet gegijzeld door politieke correctheid, maar trouw aan onze idealen. Dat is keihard nodig in deze stad. Een klein toekomstvisioen, maar na de verkiezingen zal onze stad weer op oorlogssterkte zijn. De peilingen

71

maar ook - nog belangrijker - de reacties in de stad schetsen een hele mooie toekomst. Dat is heel goed voor de gemeenteraad, dat is goed voor Den Haag en dat is goed voor de vrijheid. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter, inwoners van Den Haag, en vrienden van de raad. Gaan we de goede kant op? Is de koers die we varen de juiste koers? Is dat niet de vraag die boven deze Algemene Politieke Beschouwingen hangt? Welke richting gaan we uit, en is dat de juiste richting? Zo'n drieënhalf jaar op weg in deze periode en een halfjaar voor de komende verkiezingen hebben we nu een moment waarop we gezamenlijk nog even stilstaan en waarop we nog even collectief kunnen nadenken over wat echt belangrijk is, voordat straks de gekte van de campagne losbarst. Dat biedt ons de kans om te markeren wat waardevol is, wat onze waarden zijn, om vervolgens, gebaseerd op die waarden, te werken aan onze stad. Stap voor stap, want we willen dit samen met onze inwoners, bedrijven en de overheid doen, en dat vraagt overleg, compromis en samen de schouders eronder zetten. Ik wil hier drie onderwerpen noemen die voor ons heel belangrijk zijn. Als eerste wonen en volkshuisvesting, als tweede de cultuur van drugs, wapens en criminaliteit en als derde duurzaamheid of voor ons rentmeesterschap.

Het CDA Den Haag wil een stad waar mensen in de middenklasse gewoon in Den Haag kunnen blijven wonen, werken en leven, maar dat wordt steeds moeilijker. Onze stad groeit. Ik wil niet zeggen: groeit uit z'n voegen, maar soms bekruipt dat gevoel je. De groei heeft grote gevolgen voor de leefbaarheid in onze woonwijken. Maar de conclusie dat de leefbaarheid zwaar onder druk komt te staan, zou geen eindpunt moeten zijn maar een beginpunt. We hebben als politiek een keuze: we kunnen anderen of van alles de gevolgen van die groei verwijten, of we zien de negatieve gevolgen onder ogen en beginnen met werken. We zien een gebrek aan geschikte en betaalbare woonruimte, terug te zien in de verder stijgende huren en koopprijzen en de oplopende wachtlijsten in het sociale segment. Met de duidelijke en te waarderen keuzes op het laatste gebied en met het motto 'bouwen, bouwen, bouwen' in gedachte stuiten we op het ruimtetekort in onze stad. De oplossing die we met z'n allen hebben bedacht, is 'de lucht in' en het toepassen van een duidelijke procentuele segmentatie om in elk geval een deel betaalbaar te houden. Op zich klinkt dit als een logische oplossing. Maar hier schuilt wat ons betreft ook een groot probleem. Dat probleem zit in de eenzijdigheid van het type woningen die worden gecreëerd.

We krijgen straks duizenden appartementen erbij, veel sociaal, een iets kleiner deel middenhuur en de rest duur, maar wel allemaal appartementen. Wellicht kan een jonge starter met een redelijk salaris zo'n woning nog huren. Aannemelijk is dat er dan een partner bij komt. Met z'n tweeën wordt het zelfs betaalbaarder. En hoe leuk is het dan om met z’n tweeën te wonen in een prachtig appartement op de 50ste etage van een hoge toren? Schitterend uitzicht over stad en zee. Met z'n tweeën heerlijk genieten van de ondergaande zon. Dergelijke romantische avonden leiden natuurlijk weleens tot gezinsuitbreiding. En waar het geluk voor zo’n stel begint, daar begint het probleem op het gebied van huisvesting. Want reken maar uit: dat leuke, kleine, schattige appartementje is opeens niet meer zo geschikt. Er is een wat ruimere woning nodig, een paar jaar verder liefst een woning met een tuintje erbij om de kleine in de zomer buiten te laten spelen, ruimte voor een fietsenschuurtje en een plek voor de auto om op familiebezoek en vakantie te gaan. Helaas kunnen we in Den Haag aan deze wensen niet voldoen. Ik vrees dan ook dat we deze werkende gezinnen steeds meer zullen verliezen, want onze buren bouwen wél voor deze zeer grote en gewilde doelgroep. Dit is niet alleen jammer voor de samenstelling van onze stad, maar ook voor onze gemeentekas.

Juist deze groep vormt de ruggengraat van onze Haagse samenleving. Netto betalen ze meer aan de sociale voorzieningen dan dat ze ontvangen. De Haagse economie leunt op deze brede middenklasse, en ga zo maar door. Als ik onze plannen voor de toekomst bekijk, valt jammer genoeg te constateren dat op heel veel beleidsterreinen steeds minder wordt ingezet op het behouden van Haagse gezinnen. Wat het CDA betreft maken we met deze keuze een grote fout. Frans de Graaf (VVD). Ik heb een vraag over de gezinswoningen. Ik ben er op zich ook wel voorstander van om te kijken hoe we gezinnen zo veel mogelijk voor de stad kunnen behouden, maar de heer Partiman gaf zelf ook aan dat onze stad redelijk vol is en dat we dus de hoogte ingaan. Tegelijkertijd zegt hij dat er meer huizen met tuintjes moeten komen. Waar moeten die huizen met tuintjes dan worden gebouwd, meneer Partiman? 72

Kavish Partiman (CDA). Bijvoorbeeld in de gebieden buiten het CID, waar nu de keuze wordt gemaakt om de lucht in te gaan, zou ik zeggen: laten we die keuze heroverwegen. Dat is bijvoorbeeld één. Mijn collega Pluimgraaff heeft misschien een gevoelige snaar geraakt toen hij over de ANWB sprak en over een grenscorrectie bij Wassenaar. Dat zijn ook mogelijkheden. Wijken in onze stad zoals Wateringse Veld, Leidschenveen en Ypenburg zijn grote successen. Delen van Laak waren daar ook onderdeel van. Ik vind dat die discussie gewoon gestart mag worden en dat we daarnaar kunnen gaan kijken. Maar dat gebrek aan ruimte hebben we. Die ruimte hebben we niet. We moeten gaan bouwen. Daar is vraag naar. Ik vind dus dat alle opties wat dat betreft open moeten zijn en dat we hier gewoon met z'n allen over moeten gaan nadenken en in elk geval het gesprek met elkaar hierover moeten gaan voeren. Frans de Graaf (VVD). Graag één slag concreter. We hebben natuurlijk de Vinex-wijken Leidschenveen, Ypenburg en Wateringse Veld, grote stukken grond waar veel eengezinswoningen zijn gebouwd. Die stukken grond zijn er nu volgens mij niet meer. Als je geen flat gaat bouwen maar eengezinswoningen, gaat dat om hele kleine aantallen. Daarom iets concreter. U wil eengezinswoningen bouwen in de stad, huizen met tuintjes. Dat vind ik een goed idee, maar ik ben benieuwd waar dan. Hopelijk kunt u dat wat toelichten.

Kavish Partiman (CDA). Ik haalde Zuidwest al aan, omdat ik dat een mooi voorbeeld vind. En een eengezinswoning is niet het enige type woning met een tuin. Je kan ook aan maisonnettes denken waarboven je bij wijze van spreken nog appartementen op een of twee etages hebt, maar daaronder heb je dan meerdere etages die kunnen functioneren als een soort eengezinswoning, waarbij je wel die tuin en die parkeerplaats voor de deur hebt. Er zijn tal van mogelijkheden waarnaar gekeken moet worden, maar dat is een keuze die we moeten durven maken met elkaar: gaan we de lucht in? Daar ben ik het ook mee eens, hè? Want ik heb daar ook voor gestemd. De plannen voor bijvoorbeeld het CID vind ik volstrekt logisch. Er is ook vraag naar om rondom de stations de lucht in te gaan bouwen, maar buiten die gebieden, in het bredere deel van Den Haag, zeg ik: laten we kijken of we werkelijk tien, vijftien of twintig hoog willen gaan of dat we het wat lager houden, met drie of vier, waarbij we bij wijze van spreken ook maisonnettewoningen kunnen creëren. Maar laten we ook gaan kijken naar die grenzen van de stad om te kijken waar er nog mogelijkheden zijn. Je hoeft geen Wateringse Veld, Leidschenveen of Ypenburg te doen. Vroondaal was bijvoorbeeld geen gigantisch groot project, maar is wel succesvol. Dennis Groenewold (D66). De heer Partiman had het ook over grenscorrecties.

Bedoelt hij daarmee dat we andere gemeenten om ons heen moeten gaan annexeren? Kavish Partiman (CDA). Dat hoort wat ons betreft bij de mogelijkheden, ja. Dennis Groenewold (D66). Ik hoorde hem ook zeggen: 'Daar moeten we het over durven hebben'. Heeft u het daar ook over gehad met het CDA in Rijswijk, Leidschendam-Voorburg, Wassenaar en Westland? Kavish Partiman (CDA). Gelukkig is onze partij een landelijke partij, maar onze afdelingen zijn autonome afdelingen. Over de afwegingen die wij willen maken, zijn wij aan geen enkele buur verantwoording verschuldigd. De voorzitter. De heer Groenewold, tot slot. Dennis Groenewold (D66). Oftewel: nee. Kavish Partiman (CDA). De plannen hebben we nog niet geconcretiseerd. Ons verkiezingsprogramma is nog niet gepresenteerd; dat van u wel. Ik zou zeggen: wacht daar maar op. Helaas groeien jongeren in Den Haag op in een cultuur waarin alles lijkt te kunnen, wapens alom aanwezig zijn en drugs en criminaliteit volkomen normaal zijn. Deze cultuur is ontstaan omdat 73

we drugsgebruik hebben losgekoppeld van de gevolgen ervan. Politiek en overheid hebben hieraan meegewerkt. Xtc is bijvoorbeeld verboden, maar je kunt je pilletje wel laten testen bij de officiële instanties. We zien dat loskoppelen van vrijheid van verantwoordelijkheid ook bij wapens. Op zich zijn we tevreden met de voorgestelde aanpak in het Haags Actieplan wapens en jongeren, met daarin een juiste balans tussen repressief beleid aan de ene kant en voorlichting en begeleiding van kwetsbare jongeren aan de andere kant. Maar we staan bij de voorlichting natuurlijk met 1-0 achter. Vanuit de populaire mediakanalen wordt het beeld van de criminaliteit vaak geromantiseerd: dure auto's, mooie kleding en een 'lang leve de lol'-lifestyle; dat is wat we zien in films en series over zware drugscriminelen. Het negatieve effect op onze samenleving, de schade aan de gezondheid, maar veel sterker nog de gruwelijke moorden en zware mishandelingen die hiermee gepaard gaan, dat alles zien we maar weinig terug. En als je het ziet, wordt het bijna goedgepraat. We hebben zo als politiek meegewerkt aan een volkomen leeg beeld van vrijheid, een schijnvrijheid, van leven en laten leven zonder nog een boodschap aan elkaar te hebben, een lege vorm van vrijheid zonder verantwoordelijkheid. Dat heeft grote gevolgen voor de veiligheid van de samenleving en de gezondheid van onze inwoners.

Dit is niet normaal. Wanneer gaan we dit inzien? De gemeente zal het tegengeluid moeten zijn en zal moeten werken aan een koppeling van vrijheid aan verantwoordelijkheid. Dat zal stap voor stap moeten, tegen de heersende cultuur van normalisering in. Daarom is het goed dat de samenwerking wordt opgezocht, maar we zien dit graag breder. Uiteraard moeten we samenwerken met scholen, met jongerenwerkers en alle anderen waar we nu al mee werken. Toch zullen we ook moeten nadenken over hoe we dieper kunnen gaan, in de haarvaten van de samenleving. Wie zijn de mensen die tot deze groep kwetsbare jongeren kunnen doordringen? Tegen wie kijken ze op? Probeer voorbeelden van succes te betrekken, maar ook vertrouwenspersonen. Die vertrouwenspersonen kunnen bijvoorbeeld komen uit de vele levensbeschouwelijke organisaties in onze stad. Is het niet een idee om met onder andere de kerken, moskeeën, mandirs en andere levensbeschouwelijke organisaties in gesprek te gaan en te kijken hoe zij kunnen bijdragen? Laat het dan ook niet enkel bij een gesprek blijven, maar doe dan ook een keer wat met die organisaties. Ik hamer hier al jaren op. Er ligt daar veel potentie en de mensen zijn bereid te helpen. Hopelijk gaan we ze nu wel hierbij betrekken.

We hebben iedereen nodig om onze kwetsbare jongeren op het rechte pad te houden en het besef van normen en waarden en het respect voor je omgeving en voor het leven van je medemens bij te brengen. Laten we dan niet struikelen over vastgeroeste ideeën maar van elke helpende hand gebruikmaken. Als derde en laatste noem ik duurzaamheid. We besturen deze stad niet enkel en alleen voor onszelf. We hebben deze stad in bruikleen van de volgende generatie. Het is dan ook zaak dat we er alles aan doen om de stad beter achter te laten dan dat we die hebben aangetroffen, zodat de generatie na ons dit voort kan zetten. Daarom heeft het CDA Den Haag al jaren de leus 'voor een stad die we door willen geven'. Hoewel we bij de aanvang van deze raadsperiode in de oppositie zaten, durf ik te stellen dat die kernwaarde uit de christendemocratie, het rentmeesterschap, zichtbaar was in de toen gepresenteerde plannen op dit gebied. Het doel was concrete stappen te zetten in het verduurzamen van onze stad. Bij de coalitiewissel zijn vrijwel al deze plannen overgenomen, in de volle overtuiging van de noodzaak van het rentmeesterschap. Maar ik begin me wel steeds iets meer zorgen te maken over het feit dat het duurzaamheidsdebat alleen nog maar over grote, radicale oplossingen lijkt te gaan.

'De gaskraan helemaal dichtdraaien' klinkt wellicht heel duurzaam, maar kan niet zomaar, omdat veel van onze woningen immense investeringen vereisen voordat ze van het gas af kunnen. Veel beter kunnen we kiezen voor stappen die wellicht niet spectaculair klinken, maar wel concrete en bewezen oplossingen voor verduurzaming zijn. Vandaar mijn voorstel om vol in te zetten op het isoleren van woningen. Daarmee dringen we het verbruik enorm terug. Ik hoop van harte dat in de ons nog resterende periode hier snel een aanvang mee wordt gemaakt. Want zonder zo'n start zou je je straks na vier jaar wel moeten afvragen hoeveel we op duurzaamheidsgebied nu merkbaar voor onze inwoners voor elkaar hebben gekregen. Fatima Faïd (HSP). Het isoleren van huizen is natuurlijk hartstikke goed. Dat is altijd goed, maar denkt u dat we daarmee de klimaatdoelen gaan halen? Kavish Partiman (CDA). Als je die huizen niet isoleert, zou je ze op termijn nooit van het gas af kunnen halen. Je moet ergens beginnen om het einde in zicht te hebben. Wat mij betreft is dat begin 74

het isoleren van die woningen, want we hebben in deze stad een enorm oude voorraad woningen. Die woningen vereisen die stap. Fatima Faïd (HSP). Natuurlijk, ik denk dat het isoleren van woningen zeker goed is, maar ik hoor u eigenlijk steeds alleen maar praten over het isoleren van woningen. Volgens mij gaan we de klimaatdoelstellingen dan niet halen. Wat voor ideeën heeft het CDA dus nog meer om die doelen wel te halen? Kavish Partiman (CDA). Dat zijn langetermijnplannen. We moeten die klimaatdoelen halen, maar je begint hiermee, want de bebouwde omgeving, de woningvoorraad, is een van de grootste uitstoters in onze stad. Je moet beginnen met het beperken van de uitstoot daar. Daarom zeg ik: het isoleren van woningen als start, bij nieuwbouw geen gas meer, waar mogelijk van het gas af, maar dan moet er wel rekening mee worden gehouden dat dat op een betaalbare manier kan. Op het punt van onze mobiliteit noem ik ook de transitie, maar die zie je al gebeuren. Die laadpalen komen er steeds meer, maar niet iedereen rijdt in een Tesla; niet iedereen kan zich dat ook permitteren. Maar dat zijn allemaal stappen die worden gezet in de richting van het behalen van die doelen. Het is onze taak als overheid om dat te stimuleren. Die stimulans zie ik nog onvoldoende terug. Ik sluit af. De uitdagingen zijn groot, maar de plannen liggen er.

Het komt nu aan op zij aan zij verantwoordelijkheid nemen, samen concreet aan de slag voor onze stad. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Voorzitter. We beginnen het nieuwe politieke jaar weer met een vernietigend rapport. Wanneer we denken dat het gaat ophouden, worden we weer verrast door een nieuw schandaal. Ons amendement over integriteitskwesties en roekeloos besturen is blijkbaar nog niet uitgevoerd. Wethouder Van Alphen heeft ontslag genomen van zijn functie. Hebben we nu het probleem rondom de Energieacademie opgelost? Kom je zo makkelijk af van je verantwoordelijkheden als wethouder en als bestuur? Dat zeggen we met voorzichtigheid, omdat het Haagse bestuur faliekant de mist ingaat. Dit is de zoveelste wethouder die er een zooitje van heeft gemaakt. Ik kan met alle zekerheid zeggen dat het huidige college de geschiedenisboeken ingaat als 'rampcollege'. Nu hopen we dat we het laatste halfjaar vol kunnen houden zonder andere schandalen. Ik wil de heer Van Alphen hierbij toch bedanken voor zijn inzet en zijn nobele actie om ontslag te nemen en geen andere functies te gaan vervullen, zoals de heer Revis; mij is nu ook helder waar de term 'functie elders' vandaan komt. Tevens wil ik onze burgemeester Van Zanen bedanken voor het corrigeren van de journalist: er zijn in deze collegeperiode niet drie maar vier wethouders opgestapt.

De coronacrisis heeft ons de afgelopen anderhalf jaar zeer uitgedaagd. Nu lijkt het einde hopelijk in zicht. De meeste maatregelen worden opgeheven. De regering geeft aan dat de economie weer opleeft en dat er een groot werkaanbod is. Het beeld wordt gecreëerd dat alles weer beter is geworden. Dat is echter niet zo. Mensen in de lage-inkomensklasse hebben lang zonder een baan gezeten en moeten lenen van familie en vrienden om de maand rond te komen. Deze mensen hebben het nog steeds zwaar. Zij verdienen nog steeds financiële bijstand. Jongeren en senioren die in deze periode hebben moeten kampen met eenzaamheid, depressie en suïcidale gevoelens, zijn niet opeens beter geworden. Veel van hen hebben in de afgelopen anderhalf jaar permanente schade opgelopen. Ze hebben ook nog mentale ondersteuning nodig. Het politieke klimaat wordt steeds grimmiger en de polarisatie tussen links en rechts wordt alsmaar groter. De afgelopen jaren werd met enige regelmaat het einde van de geschiedenis verkondigd en werd het einde van de mensheid over ons afgeroepen. Dat is natuurlijk niet erg bevorderlijk voor de beheersing van onze angst. We beginnen geleidelijk in zulke eindes te geloven. Mensen zijn bang hun greep op de toekomst te verliezen. Die angst wordt door sommige politieke partijen nog eens gevoed. Angst ondermijnt echter de weerbaarheid van mensen en maakt hen kwetsbaar.

Angst verlamt vermogens van creativiteit, solidariteit, initiatief nemen en politiek handelen. Angst isoleert, maakt machteloos en bevordert gevoelens van depressiviteit. Juist daarom is het belangrijk dat wij als politici die liefde en die verdraagzaamheid vertonen. Als wij die gevoelens zelf niet eens kunnen koesteren naar elkaar, hoe kunnen we dat dan van andere bewoners verwachten? Racisme en discriminatie nemen alleen maar toe in een samenleving waar angst overheerst. Verschillende bevolkingsgroepen beginnen elkaar te zien als vijanden: moslims tegen de niet-moslims, blanken tegen de getinte mensen, rechts tegen links. Onbekend maakt onbekend. We dienen de dialoog 75

aan te gaan om te proberen elkaar te leren kennen en met een genuanceerde blik naar elkaar te kijken. Laten we als politici hierin het juiste voorbeeld zijn. Wij zijn voorstander van handhaving. Het is belangrijk dat misstanden in onze stad worden voorkomen. Zo hebben we destijds een motie ingediend om hangmannen op en rondom het Kaapseplein te voorkomen. De wethouder heeft dit volgens mij begrepen als: meer coronaboetes uitschrijven in Transvaal en de Schilderswijk. Er is blijkbaar miscommunicatie ontstaan. De reden voor onze vraag naar handhaving is om voor buurtbewoners een veilige omgeving te creëren en lokale ondernemers te ondersteunen. Degenen die geholpen moeten worden, kunnen niet de dupe worden van deze handhaving. De lokale ondernemers hebben het al zwaar te verduren gekregen tijdens de coronacrisis. Extra controles bij lokale ondernemers worden als intimiderend beschouwd en ervaren. Het is daarom belangrijk om zaken uit elkaar te halen. Tot slot wil ik nogmaals benadrukken dat alle wijken in de stad gelijke kansen moeten krijgen. Het feit dat bewoners van een wijk een 9 geven voor hun leefomgeving maar dat wijkbewoners van Laak een 5 geven, moet een reden hebben. Alle wijken verdienen evenveel aandacht en investeringen.

Hoe langer het duurt om met het concrete plan te komen om deze wijken te verbeteren, hoe langer het duurt voordat we de bewoners van deze wijken een beter toekomstperspectief kunnen bieden. Gelijke kansen voor alle inwoners zonder uitsluiting van groepen; grijp de kansen voor alle wijken! Voorzitter: de heer Van Zanen. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. Het is fijn om hier weer te kunnen te staan, achter het spreekgestoelte, en een politiek debat in levenden lijve in de raadzaal te voeren. Nu de stad langzaamaan weer opengaat, likken veel mensen hun wonden, helaas veroorzaakt door de pandemie, waar we nog steeds niet vanaf zijn. De gevolgen worden langzaamaan steeds zichtbaarder: mensen hebben dierbaren verloren, ondernemers hun zaak en kinderen hebben nog meer onderwijsachterstanden opgelopen. Dat rijtje is nog veel langer. Dit zijn waarschijnlijk mijn laatste politieke beschouwingen als jongste raadslid in deze raad, niet omdat ik ga stoppen maar omdat hier volgend jaar hopelijk nog meer jonge mensen staan. Dan ben ik hopelijk ook niet meer de enige twintiger, want het is nodig dat meer jonge mensen hier meepraten over de stad en over hoe we verdergaan na corona. Uit alle onderzoeken blijkt dat zij het hardst worden geraakt door de coronacrisis. Zij raakten hun baan kwijt, liepen op school een achterstand op en hadden geen enkel zicht op een betaalbaar huis.

Ik vind dat zij een serieuze vertegenwoordiging in de politiek verdienen. Ik hoop dus dat mijn collega's en andere politieke partijen op dat punt leveren. Sebastian Kruis (PVV). We kennen mevrouw Tseggai inderdaad als een van de jongste raadsleden. Ik denk alleen niet dat heel veel jongeren in deze stad heel veel nut hebben gehad van haar werk als raadslid, want ze maakt zich druk om onder andere de huisvesting van studenten, maar ze zegt niets over het elk jaar in Den Haag huisvesten van 2.000 internationale studenten, waardoor Nederlandse studenten geen plek kunnen krijgen. Wat is dan precies de meerwaarde van jonge mensen als de jonge stem in deze raad op die manier eigenlijk een soort antistem is voor jongeren? Mikal Tseggai (PvdA). De kiezer mag op 16 maart beslissen of mijn werk van waarde is geweest voor de stad. Ik denk dat het heel belangrijk is dat er meer jonge mensen meepraten in de politiek, want zij zijn eigenlijk een groep die hier in de lokale politiek nu bijna niet vertegenwoordigd is, terwijl iedereen vanaf 18 jaar natuurlijk wel stemrecht heeft. Sebastian Kruis (PVV). Ja, maar het maakt voor jongeren dus eigenlijk niet uit of het iemand van 80 of iemand van 20 is, als maar de juiste zaken worden gezegd.

Mevrouw Tseggai maakt zich druk om Nederlandse studenten en om een lerarentekort in kwetsbare wijken, maar ze is er ook verantwoordelijk voor dat er niets gebeurt met die problemen op het punt van studentenhuisvesting en het aantal beschikbare leraren in kwetsbare wijken. Uiteindelijk hebben we dus niets aan de leeftijd van een raadslid als de verkeerde dingen worden gezegd. Afgelopen zondag lieten veel van mijn leeftijdsgenoten en gelukkig ook heel veel anderen van zich horen. Er kwamen 15.000 mensen in Amsterdam samen om te demonstreren tegen een falend 76

woonbeleid van dit kabinet, een woonbeleid waarbij de markt boven de mens gaat in plaats van andersom, waarbij het gaat om marktwerking in plaats van volkshuisvesting, waarbij wonen geen recht is maar langzaamaan een privilege en waarbij woningzoekenden moeten concurreren met beleggers en huisjesmelkers voor een dak boven het hoofd. Daarbij worden ze ook nog eens gediscrimineerd. Door dit beleid kon het aantal daklozen de afgelopen tien jaar verdubbelen. De mensen in de stad en in het hele land vragen om een oplossing: het bijbouwen van betaalbare huizen, het begrenzen van huurprijzen op de particuliere woningmarkt en het aanpakken van malafide verhuurders. Het is belangrijk om daar als lokale politiek samen in op te trekken, zodat we echt iets bereiken voor al die mensen die zich zorgen maken over de steeds krapper wordende woningmarkt. Hoe houden we de middenhuur betaalbaar? Is het college bijvoorbeeld bereid te onderzoeken hoe we woningcorporaties meer ruimte kunnen bieden in de middeldure huursector en hoe we deze woningen voor langere tijd betaalbaar kunnen houden? Robert Barker (PvdD). Ik hoor mevrouw Tseggai dingen zeggen over het Woonprotest. Dat is allemaal mooi en aardig, maar de PvdA is de afgelopen twintig jaar zowel in Den Haag als landelijk de meeste tijd aan de macht geweest.

Waarom heeft de PvdA het zover laten komen en is het dan niet een beetje cynisch - of het maakt mij een beetje cynisch - dat de PvdA dan degene is die nu het hardst aan het roepen is over het woonprobleem? Mikal Tseggai (PvdA). Ik vind het heel vervelend voor de heer Barker dat hij cynisch wordt. Dat gun ik hem niet. Ik denk ook dat de PvdA helemaal niet degene is die het hardst roept over het woningbeleid. Volgens mij zijn er gelukkig ook heel veel andere politieke partijen die daar hard over roepen, evenals heel veel mensen uit de stad en uit het land, zoals afgelopen zondag wel is gebleken bij het Woonprotest. Robert Barker (PvdD). Wat zegt u dan tegen die mensen? Zegt u dan: als PvdA hebben we het de afgelopen tijd eigenlijk fout gedaan, bijvoorbeeld omdat we ervoor hebben gezorgd dat er de afgelopen tijd minder sociale woningen zijn gebouwd en dat de verhuurderheffing is ingevoerd, waardoor dat aantal ook veel minder is geworden? Zegt u dan ook het eerlijke verhaal dat de PvdA veel beter had moeten sturen op de woningmarkt, zodat mensen niet zonder woning zouden zitten? Mikal Tseggai (PvdA). Dat hangt af van waarover het gaat. Als het over de verhuurderheffing gaat, geef ik inderdaad rijkelijk toe dat dat een fout is geweest van de PvdA. Ik moet wel zeggen dat ik volgens mij in de brugklas zat toen die ingevoerd werd.

Ik voel me daarvoor persoonlijk dus niet per se verantwoordelijk, maar het is niet waar dat er minder sociale huurwoningen worden gebouwd in Den Haag. We nemen dit jaar 3.000 woningen in aanbouw, waarvan 30% sociaal is. Ik zie dus niet in dat we daarmee iets verkeerds hebben gedaan. De voorzitter. Nee, meneer Barker, dit is de vierde keer, als ik het goed heb. O nee, dit is de derde keer. Gaat uw gang. Robert Barker (PvdD). Als we terugkijken, denk ik aan Den Haag, want we zijn nu in de Haagse raad. De afgelopen tijd heeft de PvdA bijna altijd in het collegebestuur gezeten en toch is het aantal sociale woningen in die tijd procentueel gewoon steeds verder gaan dalen. Daar is gewoon niks aan gebeurd. Nu hebben we de bodem bereikt en gaan we ietsje omhoog, maar het is toch best treurig. Ik vraag me dus af waarom de PvdA de afgelopen tijd zo weinig aan het woningbeleid heeft gedaan en wat de PvdA gaat veranderen om dat nu beter te doen. Mikal Tseggai (PvdA). Ik wilde daar net over beginnen. Misschien mag ik dus verdergaan met mijn betoog. Ik zei dat het belangrijk is dat middenhuur die als middenhuur op de markt komt, ook voor langere tijd betaalbaar blijft.

Is het college bereid om te onderzoeken hoe we dat kunnen gaan realiseren en hoe we woningcorporaties ook meer ruimte kunnen bieden in de middeldure huursector, zodat je niet altijd overgeheveld bent aan beleggers en malafide huisbazen? Nog veel concreter: jongeren moeten nu vaak noodgedwongen het huis uit omdat hun ouders anders in problemen komen 77

door de kostendelersnorm. Is het college bereid om te onderzoeken of we die gewoon niet meer kunnen toepassen in Den Haag, zodat jongeren niet tot zo'n keuze gedwongen worden? De coronacrisis heeft ons ook laten zien wat het betekent als steun, hulp en het leven buiten de deur wegvallen. Waar de ene helft van de stad veilig thuis kon werken, een rondje liep in een park voor de deur en alles liet bezorgen, bracht de andere helft van de stad de lockdown door in te kleine huizen, in wijken met weinig groen en in arbeidsomstandigheden waarbij blootstelling aan het virus niet altijd voorkomen kan worden. Maar de vraag is: wat hebben we hiervan geleerd? Allereerst zou ik willen zeggen dat we onze wijken anders in moeten richten en dat we als gemeente nu meer moeten inzetten op het opknappen en vergroenen van de buitenruimte, zodat er meer plek is om elkaar buiten te ontmoeten, te spelen, te sporten en van het zonnetje te genieten. Sebastian Kruis (PVV). Dat klinkt allemaal heel mooi, maar dat gaat natuurlijk nooit lukken met zulke massale immigratieaantallen die juist in de meest versteende wijken terecht gaan komen. Hoe kunt u dat met elkaar rijmen? Mikal Tseggai (PvdA). Ik was nog niet eens drie zinnen begonnen met mijn betoog over de buitenruimte. Ik zou meneer Kruis dus willen manen tot wat meer geduld. De basis moet op orde zijn voor het sociale welzijn van mensen in de wijk.