RIS310160 Notulen raad 16 september 2021

34

Frans de Graaf (VVD). In dat scenario dat mij overigens onwaarschijnlijk lijkt, hebben we een acute noodsituatie, want de tekorten als gevolg van het feit dat het Rijk dan met te weinig geld voor de gemeente komt, zijn dan zó enorm. Dennis Groenewold (D66). Maar we zítten in die situatie. We roepen al jaren dat het Rijk met geld over de brug moet komen, maar het gebeurt ieder jaar niet. Dus we moeten nu maatregelen nemen. VVD, toon nou eens echt wat jullie willen in plaats van het weer door te schuiven. Frans de Graaf (VVD). We zitten nu in de situatie waaraan de heer Groenewold refereert en die donkere wolken hangen nu boven ons hoofd. Het is dan de vraag wanneer de druppels eruit komen. Dan is het zaak een visie te hebben op hoe je daarmee wil omgaan. Dan hoor ik D66 zeggen: we gaan niet al te veel nadenken, we gaan lekker de belasting verhogen want we hebben een of ander vergelijkend staatje gezien waaruit blijkt dat daar nog wel ruimte voor is. Dit terwijl de VVD een visie heeft op hoe de gemeente kan functioneren, welke dingen ze kan doen en welke dingen ze niet moet doen en hoe je dat slimmer kunt doen.

Dat vind ik van meer visie getuigen dan bij huiseigenaren, waarvan het overgrote deel bescheiden inkomens en hypotheekjes heeft, aankloppen en zeggen: u moet even extra betalen want we hebben ruzie met het Rijk en we hebben zelf geen zin om een ingewikkelde discussie te voeren. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik zit mij nu toch wel een beetje te ergeren aan de heer De Graaf omdat hij doet alsof alle mensen met een woningwaarde onder de twee ton opeens honderden euro's per jaar extra moeten gaan betalen, terwijl het ook zou kunnen gaan om misschien € 1 of € 2 per maand. Verder zegt de heer De Graaf dat de dienstverlening in de zorg op peil is gebleven. Ik durf dat te bestrijden en ik denk dat heel veel mensen in de stad dat durven te bestrijden en dat ook kunnen aantonen. Nu wil hij dat ook nog eens uitrollen over het hele sociaal domein, als ik hem zo hoor. Kan de heer De Graaf aangeven hoe hij denkt binnen het sociaal domein, dat nu volgens mij al ernstig onder druk staat in diverse wijken in Den Haag, de dienstverlening te kunnen verbeteren door te bezuinigen? Frans de Graaf (VVD). Een van de grote maatschappelijke en ook financiële problemen van Den Haag is dat er zo veel mensen in Den Haag afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Enerzijds hebben we een enorme hoeveelheid vacatures en anderzijds zijn er enorm veel mensen afhankelijk van een bijstandsuitkering.

Er is sprake van een enorme mismatch. Ik denk dat het beleid van de gemeente op dat punt verbeterd kan worden door te zorgen dat er meer mensen vanuit een bijstandsuitkering naar een baan gaan. Ik denk dat dat beleid beter en goedkoper kan. Bovendien heeft het als voordeel dat als er minder mensen afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering, dit ook weer doortikt in de gemeentebegroting. Dus ik denk dat dit een uitstekend voorbeeld is van hoe je het beter kunt maken voor Den Haag en tegelijkertijd geld kunt besparen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Van harte eens als meneer De Graaf zegt dat we meer mensen aan het werk moeten helpen. Tegelijkertijd zijn er veel mensen in deze stad die nu al zwaar in de penarie zitten en die torenhoge schulden hebben maar die niet uit dat moeras komen en niet geholpen worden. Dan hoor ik u ook zeggen: laten we dat hervormen. Ik denk dat de heer De Graaf de bezuinigingen dan vooral wil laten neerdalen op eenzelfde groep die het nu al heel moeilijk heeft. Ik ben benieuwd of de heer De Graaf weleens in wijken komt als Moerwijk en Morgenstond waar de mensen niet meer zo veel vertrouwen hebben in de overheid, zwaar afhankelijk zijn van die overheid en tegelijkertijd door diezelfde overheid nog verder in het moeras worden gedrukt. Ik ben dan ook benieuwd hoe die bezuinigingen er wat u betreft uit gaan zien.

We zullen dat, denk ik, ook zien in uw verkiezingsprogramma. Frans de Graaf (VVD). Ik woon net als mevrouw Klokkenburg op het randje van Den Haag Zuidwest, dus ik ken die wijken hartstikke goed. Wat ik daar vooral zie, is dat het heel moeilijk is om mensen aan een baan te helpen, dat er heel veel mensen in een bijstandsuitkering blijven hangen en eigenlijk dolgraag aan de slag willen. Ik denk dat de gemeente daarop meer en beter kan doen zonder dat het meer geld kost. 35

De voorzitter. Ik stel voor dat de heer De Graaf zijn betoog voortzet. Daar hadden we ons ook op verheugd. Gaat uw gang. Frans de Graaf (VVD). Voorzitter. Ik merk bij diverse partijen dat zij ook wel boter bij de vis willen zien, dat ze het concreet willen zien, in de zin van: u zegt dat u geld wil besparen, laat dan zien waar het zit. Ik denk dat we die vragen ook aan andere partijen hebben en dat we die vragen ook aan elkaar hebben. Daarom is het denk ik heel goed dat de VVD vorig jaar, met steun van heel veel partijen, een motie heeft ingediend waarin het college werd gevraagd om inzichtelijk te maken hoe het de financiële situatie van de gemeente kan verbeteren, door geld te besparen maar ook door de door mij zo verfoeide belastingverhoging door te voeren. Ik wacht op dat overzicht van het college en ik hoop ook dat dat snel komt, want op die manier kunnen we ook met elkaar objectief en op detailniveau discussies voeren en weten we van elkaar waar we aan toe zijn, maar weet de Hagenaar ook waar die aan toe is als hij op een bepaalde partij stemt. Dus ik kijk uit naar de afdoening van die motie. Mikal Tseggai (PvdA).

Ik ben wel benieuwd wat voor consequenties de VVD eraan gaat verbinden als bijvoorbeeld uit dat onderzoek komt dat we de ozb flink moeten verhogen om op het niveau van andere gemeentes te komen en dat daarmee onze problemen voor een deel opgelost zijn of in ieder geval onze financiële positie verbeterd is. Frans de Graaf (VVD). Ik zou zeer teleurgesteld zijn als er in de afdoening van de motie staat: u moet dit doen of u moet dat doen. Ik verwacht dat het een breed overzicht is van maatregelen, zoals besparingsmaatregelen, inkomstenverhogende maatregelen en maatregelen om slimmer te werken, dus allerlei maatregelen waarvan vervolgens ook de financiële effecten objectief zijn weergegeven. Dan kunnen we met elkaar op detailniveau objectief die discussie voeren. Ik denk dat dit heel belangrijk is en dat de Hagenaar daar ook recht op heeft. Mikal Tseggai (PvdA). Maar als er nou objectief uit dat onderzoek komt dat het een goed idee is om de lasten te verhogen, gaan we dat dan doen? Frans de Graaf (VVD). Ik verwacht niet dat er staat dat iets een goed idee is, ik verwacht dat er in staat wat het financiële effect is van een maatregel. Dan kun je vervolgens afwegen of je dat een goed idee vindt of niet. Dat is politiek. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Tseggai.

Daarna wil ik de heer De Graaf de gelegenheid geven zijn betoog voort te zetten en verder op te bouwen, want anders komt hij er nooit. Mikal Tseggai (PvdA). Maar dan moet de heer De Graaf wel antwoord geven op de vragen. Mijn vraag is wat de VVD gaat doen als uit het onderzoek komt dat het verhogen van de lasten de financiële positie van de gemeente zou verbeteren. Welke consequentie gaat de VVD daar dan aan verbinden? Frans de Graaf (VVD). Natuurlijk staat het er in dat als je de inkomsten verhoogt, de financiële situatie verbetert, maar er zal ook in staan dat er besparingen zijn die ook de financiële situatie van de gemeente verbeteren. U kent de VVD als een liberale partij en die zal dan die laatste optie als aantrekkelijker wegen dan de eerste. Voor u geldt dat misschien andersom en dat is mooi, want dan valt er wat te kiezen. De voorzitter. De heer De Graaf zet zijn betoog voort. Frans de Graaf (VVD). Voorzitter. Ik kijk dus zeer uit naar de afdoening van die motie, zodat we objectief met elkaar die discussie kunnen voeren. Daarbij is het dus belangrijk dat er ook keuzes worden gemaakt. Voor de Haagse VVD zijn een aantal keuzes heel belangrijk. Ik zei aan het begin van mijn betoog al dat veiligheid en leefbaarheid van de leefomgeving van de Hagenaar op nr. 1 moet staan en eigenlijk ook op nr. 2 en nr. 3. Dat is belangrijk.

36

Iets anders wat belangrijk is, is woningbouw. Er is een enorm woningtekort. Er moeten woningen worden gebouwd. Op zich ben ik er trots op dat achtereenvolgende colleges daarbij ook het beste beentje voor hebben gezet. Wethouder Wijsmuller heeft al tijdens de woningcrisis de fundamenten gelegd en vervolgens hebben ook wethouder Revis, wethouder Balster en wethouder Mulder alles op alles gezet om die woningbouw aan te jagen. En dat vind ik heel goed, maar waar ik niet voor sta is dat je de woningbouw zo aanjaagt dat we over een paar jaar met een totaal versteende, volgebouwede en onleefbare stad zitten. Daarom is de Haagse VVD uitermate kritisch op woningbouwprojecten in bestaande wijken, zeker als ze daar niet passen. Dus we gaan niet zomaar akkoord met bijvoorbeeld woningbouw op het Cornelie van Zantenplantsoen in Loosduinen en ook niet met woningen in het Sunny Court in Duinoord. En zo kan ik nog wel even doorgaan, want woningbouw is belangrijk maar groen is eigenlijk minimaal zo belangrijk. Sterker nog, ik vind ook dat er meer groen in de stad bij moet. Daar moet je dan ook visie op durven te tonen. De VVD heeft de afgelopen jaren voorstellen gedaan om bijvoorbeeld een nieuw bos aan te leggen in de Vlietzone en om het Spui te vergroenen. Ik weet dat andere partijen daar ook ideeën over hebben. Daar moeten we volgens mij ook de handen over ineenslaan.

Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Ik hoorde de heer De Graaf een prioriteitenlijst noemen, maar we weten allemaal dat ondertussen de integriteitskwestie de gemeente Den Haag tonnen euro's heeft gekost. Iedere keer wijst u op de bijstand als zondebok. Op welk nummer van uw prioriteitenlijst staat de integriteitskwestie? Frans de Graaf (VVD). Ik heb niet echt een top 40 of zo in mijn zak zitten maar ik ben het wel met de heer Ҫetinkaya aan dat dat een heel belangrijk onderwerp is. Als landelijke partij hebben we ook niet het allerbeste trackrecord op dit onderwerp. Ik vind het ook het belangrijk dat de stad en het stadsbestuur goed te vertrouwen zijn. We hebben daar ook stappen in gezet met gedragscodes, integriteitsscreening enzovoorts, die de Haagse VVD ook van harte ondersteunt. Lesley Arp (SP). We waren bij het blokje woningbouw aangekomen. De heer De Graaf had het over bestaande wijken. Is Bouwlust-Vrederust een bestaande wijk? Frans de Graaf (VVD). Ja. Lesley Arp (SP). Dus we mogen ervan uitgaan dat als er verdicht wordt in een volkswijk in Zuidwest en tegen de bewoners daar wordt gezegd dat ze hun huis moeten verlaten omdat het wordt afgebroken omdat de gemeente daar wat anders wil doen, daar dan net zo kritisch naar gekeken gaat worden de komende tijd als bijvoorbeeld naar het Cornelie van Zantenplantsoen. Frans de Graaf (VVD).

Mevrouw Arp heeft er gelijk in dat we daar heel kritisch naar kijken. Dat wil natuurlijk overigens niet zeggen dat het niet kan. In Zuidwest liggen juist ook kansen om dat gebied te verbeteren door het te verdichten. De voorzitter. Mevrouw Arp, laatste keer. Lesley Arp (SP). Ik constateer eigenlijk - dat neem ik niet alleen de VVD kwalijk maar alle coalitiepartners - dat er om sommige wijken gewoon een hek is gebouwd en er eigenlijk heel weinig gebeurt, terwijl men naar Zuidwest toch met andere ogen kijkt naar hoe om te gaan met bewoners. Dus is dat eigenlijk niet een soort ruimtelijke segregatiepolitiek? Frans de Graaf (VVD). Daar heeft toenmalig raadslid Balster mij ook al eens van beschuldigd en nu is dat de Socialistische Partij. Nee, natuurlijk is dat niet zo. Uiteraard wordt er ook gebouwd in andere wijken en daar moet je ook scherp op zijn. Ik noem bijvoorbeeld de ANWB-locatie in het Benoordenhout. Ik vind wel dat je in bestaande wijken ervoor moet zorgen dat het karakter van zo'n wijk behouden blijft. Dat geldt voor Zuidwest net zo goed als voor andere wijken.

37

Robert Barker (PvdD). Ik hoorde de VVD zeggen dat ze zich inzet voor meer groen. Tegelijkertijd zijn de plannen voor Zuidwest juist zodanig dat er minder groen komt omdat er op al dat bestaande groen gebouwd wordt. Dus hoe verhouden die twee dingen zich tot elkaar? Betekent het feit dat de VVD meer groen wil, ook dat ze meer geld beschikbaar wil stellen voor meer groen? Frans de Graaf (VVD). Dat laatste uiteraard wel, want anders kan het denk ik niet. Wat volgens mij het probleem is in Zuidwest: er is daar wel heel veel groen maar het is niet toegankelijk, niet veilig. Sterker nog, heel veel van het groen in Zuidwest zorgt voor donkere plekjes waar mensen niet graag komen, zoals achter die portiekflats. Dus als je toch dat deel van de stad gaat aanpakken door woningen op te knappen en nieuwe woningen erbij te bouwen, ook om het sociaal-economisch wat beter te maken, is het van belang dat ook het groen wordt aangepakt omdat groen ook moet bijdragen aan toegankelijkheid en ontmoeting. Ik denk dat in Zuidwest wat dat betreft nog wel een stapje extra kan worden gezet. Robert Barker (PvdD). Allereerst ben ik blij dat de VVD nu aangeeft meer geld voor groen te willen, maar de rest van het verhaal vind ik toch wel wat teleurstellend.

Het komt er eigenlijk op neer dat de VVD zegt: we zeggen wel dat we meer groen willen, maar als het er op aankomt in zo'n wijk als Zuidwest gaan we juist groen weghalen omdat we vinden dat het groen mooier moet zijn; dus we gaan zorgen dat er veel vierkante meters groen zullen verdwijnen en we gaan het framen als meer groen. Dat is wel teleurstellend. Dus de VVD laat Zuidwest in de kou staan wat groen betreft, begrijp ik. Frans de Graaf (VVD). Dit is natuurlijk een verschil tussen de heer Barker en mij. Voor de heer Barker is groen een soort doel op zichzelf. Dat is voor mij deels ook wel het geval maar deels moet het ook bijdragen aan een prettige leefomgeving waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar ze plezier kunnen hebben, waar ze kunnen hardlopen, zitten en wat al niet meer. Het groen in Den Haag Zuidwest - u moet er zelf ook maar eens een rondje gaan fietsen - kan dan echt nog wel een verbeterslag gebruiken. De voorzitter. Laatste keer, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Denkt de heer De Graaf dan dat bewoners in Zuidwest zeggen: ons probleem is dat er te veel groen is en we willen groen daar weg hebben? Of denkt hij dat het probleem meer is dat het bestaande groen niet goed onderhouden wordt en dat de gemeente meer middelen beschikbaar zou moeten stellen om dat groen wel goed te onderhouden? Frans de Graaf (VVD).

Het gaat er niet om dat er gesnoeid moet worden, het gaat er ook om dat mensen er gewoon niet durven te komen omdat het donkere plekjes zijn. En dat is niet mijn bedoeling van groen, zeg ik tegen de heer Barker. De voorzitter. De heer De Graaf zet zijn betoog voort. Nee, meneer Kruis, ik heb het genoteerd, u heeft nu al drie keer op meneer De Graaf geïnterrumpeerd. Het mag allemaal en ik kan het ook niet tegenhouden, maar ja … Meneer Kruis, u heeft vast iets nieuws, hè? Sebastian Kruis (PVV). Jazeker, iets gloednieuws, speciaal voor u bedacht, hier ter plekke. Mijn vraag aan de heer De Graaf is de volgende. Al die voorstellen die hij doet over bijvoorbeeld een meer activerend armoedebeleid en het verlagen van de lasten, met wie gaat hij dat eigenlijk doen na de verkiezingen? De voorzitter. Dat is inderdaad een andere vraag. Frans de Graaf (VVD). Het is natuurlijk wat al te dol om daar nu al op vooruit te lopen, maar de VVD wil in principe, ik herhaal, in principe met iedere partij samenwerken die helpt om het verkiezingsprogramma van de VVD uit te voeren.

38

Sebastian Kruis (PVV). Ik wil niet heel vervelend zijn maar ik denk oprecht dat de Haagse PVV daar eerder toe geneigd zou zijn dan bijvoorbeeld GroenLinks of D66. Waarschijnlijk gaan we een hele grote, mooie uitslag bij de verkiezingen halen. Mijn vraag is dan ook - dit is ook voor de mensen thuis goed om te weten - of u bereid bent om na de verkiezingen met de PVV te gaan onderhandelen, al dan niet met de heer De Mos erbij of misschien ook het CDA. Is de PVV voor u een logische onderhandelingspartner na de verkiezingen? Frans de Graaf (VVD). Op dit moment niet. Dat is volgens mij bekend. En het is aan de heer Kruis en zijn partij om daar verandering in te brengen. De voorzitter. De heer De Graaf zet zijn betoog voort. We gaan nu niet de coalitieonderhandelingen doen. We hebben nu de Algemene Politieke Beschouwingen. Frans de Graaf (VVD). Voorzitter. Het karakter van bestaande, karakteristieke wijken moet je beschermen en moet je ook met rust laten. Misschien wel het allerbelangrijkste wat je in die wijken moet doen, is woningen isoleren ten behoeve van de energietransitie, ten behoeve van de energierekening en ten behoeve van het woongenot. De Haagse VVD heeft met andere partijen ook voorstellen gedaan voor een isolatiefonds en ik kijk ook uit naar de uitwerking daarvan. Het stellen van dat soort prioriteiten, met veiligheid en leefbaarheid op nr.

1, met samen met de bewoners, met genoeg woningbouw en met tegelijkertijd meer groen, leidt tot een prettige en leefbare stad waarin veel meer Hagenaars dan nu zeggen: dit is ónze stad, dit is ónze buurt en dit is ónze straat. De voorzitter. Dank u wel, meneer De Graaf, voor uw bijdrage. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Faïd voor haar inbreng. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. We leven in bijzondere tijden. Vorig jaar bevonden wij ons midden in een pandemie met allerlei beperkingen voor de volksgezondheid en nu lijkt het dat langzaam het einde in zicht komt … Althans voor de kapitalistische kant van de maatschappij. De tweedeling is met corona vergroot en nog steeds zijn er duizenden mensen, ja, ook kinderen, ja, ook in Den Haag, die nog gevaar lopen of hun naasten, ouders met onderliggende ziekte of oma's en opa's die dood kunnen gaan aan corona. Dit is voor jonge kinderen een enge en nare boodschap. Daarom begrijpen we het niet zo goed dat de burgemeester schijnt te pleiten voor het 'vrijgeven van de nachthoreca'.

Natuurlijk, heel fijn als dit daadwerkelijk mogelijk is, ik mis het dansen in de nacht ook heel erg, maar we hebben nog niets gehoord over hoe we nu gaan zorgen dat bijvoorbeeld kinderen van echt kwetsbare groepen aan fatsoenlijk en veilig onderwijs komen? Misschien kan de burgemeester daar zijn licht over laten schijnen? En als we het dan toch over onderwijs hebben, de aanpak van onderadvisering in het onderwijs stelt ons ernstig teleur. Dat los je niet op met overlegstructuren of oudergesprekken. Nee, dan moeten we de, niet altijd bewuste, racistische blik op zwarte of arme kinderen aan de kaak stellen. Dat is blijkbaar ongemakkelijk. Maar het moet. Het college gaat dit echter niet meer doen, zoals bij zo veel dossiers als er institutioneel racisme om de hoek komt kijken, zoals bij de toeslagenaffaire die ook in Den Haag slachtoffers heeft gemaakt. Het college past nog maar op de winkel. Lopende gaten worden gevuld en plannen om de problemen aan te pakken zijn er niet. Met het vertrek van Bert als vijfde bestuurder, na Richard, Rachid, Pauline en Boudewijn, is dit college wel klaar. De nieuwe begroting heeft een overwegend demissionair karakter. De wethouder Financiën stelt voortdurend dat de gemeente armlastig is, maar de cijfers in de begroting spreken dit tegen. Zo liggen de inkomsten en uitgaven € 130 mln. hoger dan de vorige begroting.

Dat is een stijging van maar liefst 5%. Vorig jaar werden we door het college bang gemaakt met een financiële crisis vanwege corona, maar uiteindelijk haalden we een ongekend positief resultaat van € 84 mln. Natuurlijk krijgen we structureel te weinig geld van het Rijk, maar er zijn gelukkig ook meevallers, blijkt uit deze begroting. En ook de verhalen over de instortende economie en werkgelegenheid blijken nergens op te zijn gebaseerd. Er zijn nog nooit zo veel vacatures geweest, overal schreeuwt men om personeel en de economie zit weer bijna op het niveau van voor de crisis. Stop dus met de uitverkoop van ons vastgoed, dat is echt nergens voor nodig. 39

Ik sta hier vandaag vanuit de Haagse Stadspartij om de belangen van de kwetsbare en de armste groepen in de stad te vertegenwoordigen. Dit brengt mij bij de wooncrisis. Ik zal hier niet herhalen wat ik afgelopen zondag in het Westerpark zei op het podium bij het Woonprotest … De voorzitter. Dank u wel, daarvoor. Fatima Faïd (HSP). … maar het sentiment werd door de aanwezigen gedeeld. Met 15.000 mensen protesteren tegen het huidige woonbeleid: is dat genoeg om eindelijk in te kunnen zien dat de woningnood een nieuwe desastreuze grens heeft bereikt? In Den Haag staan alleen al meer dan 100.000 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning, zijn er studenten die nergens terechtkunnen en is er een onmenselijk urgentiesysteem. Tegelijkertijd staan er ook duizenden woningen en gebouwen leeg. Kraken gaat gewoon door. Voor degenen die het nog niet beseffen: dit is hét moment om op te staan en hier echt werk van te maken. De huisvesting van daklozen, arbeidsmigranten, zorgbehoevenden en woonwagenbewoners is nog steeds niet goed op orde. Welke stappen gaat het college zetten om meer betaalbare woningen te creëren en om de doorstroming vanuit de opvang te regelen? Het college wijst veel naar het Rijk voor het oplossen van de wooncrisis, maar zij kan zelf ook al veel doen. Alvast drie dingen. Stop met uitzonderingen maken op de eigen norm van 30% sociaal in bouwprojecten.

Maak eindelijk eens werk van onze motie die in oktober 2020 is aangenomen om als gemeente zelf woningen te gaan bouwen. En stop met het slopen van sociale woningen! De HSP kijkt rond in Den Haag en ziet het ene na het andere sloopplan. Wij maken ons hier grote zorgen over vanwege de betaalbare sociale woningen die hierdoor zullen verdwijnen. In totaal gaat het nu al om minimaal 2.600 huishoudens die al dan niet tijdelijk een andere woning nodig hebben. Deze mensen hebben natuurlijk recht op een betere woning, een woning die niet vol met schimmel zit, maar het is onterecht dat deze mensen vervolgens ook de dupe worden van de ontwikkelingen. Sloop heeft bovendien een prijsopdrijvende werking; waar moeten al deze huishoudens, die afhankelijk zijn van een sociale woning, dan naartoe? Het is onacceptabel dat de wethouder zich verschuilt achter termen als 'stadsvernieuwingsurgenties' en 'passend toewijzen' zonder de nodige uitleg te geven aan de bewoners wat de precieze gevolgen hiervan zijn. Mikal Tseggai (PvdA). Ik verbaas mij een beetje over het beeld dat mevrouw Faïd hier schetst dat die mensen hun huis uit moeten en dan nergens terechtkunnen, want ik heb juist van het college begrepen dat die mensen wel gewoon tijdelijke huisvesting krijgen en sommige mensen zelfs bij stadsvernieuwing in een keer door kunnen verhuizen naar een nieuwe woning. Fatima Faïd (HSP).

Dank voor de vraag. Punt is dat, omdat er gesloopt gaat worden, er 2.600 mensen bij gaan komen die gehuisvest zullen moeten worden in het bestaande aanbod. Dat is heel ingewikkeld. Ik weet niet of mevrouw Tseggai op de hoogte is van het feit dat heel veel mensen in die vervangende woningen er echt op achteruitgaan. Mensen worden dan geplaatst in woningen die later in het jaar of over twee jaar gesloopt gaan worden. Bovendien lukt het niet van de wethouder helder te krijgen wat precies de criteria zijn om terug te keren en wat precies de criteria zijn voor een passende woning. Wij komen daar niet achter maar misschien kan mevrouw Tseggai daar iets over zeggen. Mikal Tseggai (PvdA). Ik zou dan eigenlijk willen zeggen: vraag het aan de wethouder. Wat ik heb begrepen uit het eerdere debat, is dat we ons gewoon houden aan passend toewijzen op basis waarvan alle sociale huurwoningen toegewezen worden en dat er op wordt ingezet dat mensen zo min mogelijk hoeven te verhuizen. Dat heb ik gewoon uit het debat opgemaakt en uit de openbare stukken gehaald. Dus ik vertel volgens mij niet iets nieuws of iets heel geheims. Fatima Faïd (HSP). Nee zeker niet, u vertelt helemaal niets nieuws. Dat is namelijk ook een beetje het probleem, want de bewoners hebben geen idee. We krijgen er ook heel veel vragen en klachten over van de mensen die daar zitten.

De mensen die hun huis uit moeten, hebben geen idee wat een passende woning is als ze terug moeten komen. Er is meerdere keren aan de wethouder gevraagd of hij zijn licht daarover kan laten schijnen maar vervolgens horen we daar niets meer over. Als u het wel weet, kunt u er misschien iets over zeggen. 40

De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Tseggai. Mikal Tseggai (PvdA). Ik ga niet namens de wethouder nu allemaal dingen beantwoorden maar wat ik mij wel afvraag is of de HSP nu tegen sloop is of dat ze veeleer kritisch is over de manier waarop het gaat. Want ik ben ook wel kritisch over hoe er met de bewoners gecommuniceerd wordt waarvan ik dus vind dat dat beter kan. Maar wat is dan het alternatief volgens de HSP? Fatima Faïd (HSP). De HSP is tegen sloop voordat er gebouwd wordt. Wij willen liever dat er eerst gebouwd wordt en dat je daarna gaat kijken of er gesloopt moet worden en waar. Die massale sloop waarvan nu sprake, vinden we geen goed plan. We hebben ook niet de idee dat de bewoners waar het over gaat, het ook allemaal een heel goed plan vinden. Er worden ook eengezinswoningen gesloopt. Het is niet zo dat al die mensen terug kunnen naar een eengezinswoning. Dus we hebben wel wat kritische kanttekeningen bij dat slopen. Kavish Partiman (CDA). We weten dat er een nijpend tekort is in alle segmenten van de woningmarkt. We weten ook dat we geen plek meer hebben in deze stad. Het is gewoon overal vol. We kunnen alleen nog in de hoogte bouwen. Er zijn locaties aangewezen als slooplocatie en om daar niet alleen sociaal te realiseren maar ook andere type woningen ten behoeve van een betere verdeling in de stad.

De Haagse Stadspartij is een van de partijen die eigenlijk voor elk sloopvoorstel staat. Wat is dan nu uw oplossing voor het probleem? Hoe gaan we die tekorten aanpakken met het gebrek aan ruimte zonder dat we in bepaalde gevallen de sloophamer moeten gebruiken? Fatima Faïd (HSP). Ik snap uw vraag niet zo heel goed. U zegt dat er gesloopt moet worden en dat er niet alleen sociaal gebouwd moet worden. Wij gaan voor het sociale, wij willen gewoon dat er sociaal gebouwd wordt. U zegt heel stellig dat er geen plekken in de stad zijn. Dat is echt niet zo want je kunt ook met de wat kleinere projectaanbieders in zee gaan. Die zijn namelijk vaak wel bereid om kleinere projecten te realiseren, juist ook op plekken die niet altijd het eerst in zicht komen. Kavish Partiman (CDA). Het standpunt over sociaal bouwen is duidelijk. U wilt alleen sociaal. Daarover verschillen we dan van mening maar dat kan. Er zijn duizenden mensen die wachten op een woning, niet alleen in het sociaal segment maar ook in het middensegment. U heeft zelf ook op het podium gestaan en in niet mis te verstane bewoordingen uw misnoegen geuit over die situatie. Maar dan komt u nu met als oplossing dat we met kleine projecten moeten gaan werken. Dat gaat dan maar om enkele woningen. Daar lossen we toch het probleem niet mee op? Fatima Faïd (HSP). U moet er natuurlijk niet een soort grapje of karikatuur van maken.

De woningmarkt is natuurlijk niet alleen maar verziekt doordat we niet voldoende woningen hebben. Bouwen alleen gaat natuurlijk die hele wooncrisis niet oplossen, maar dat weet u zelf natuurlijk ook wel. Ik heb al in mijn bijdrage gezegd dat sloop-nieuwbouw ook de prijs verhoogt. Dat zijn dus allemaal perverse prikkels die er in zitten. Ik verbaas mij dan eigenlijk wel over uw vraag, juist van u die vaak pleit voor woningen voor gezinnen. Ik wijs u er dan op dat er nu in Zuidwest eengezinswoningen gesloopt worden en dat die mensen allemaal in een appartementje op 20, 30 hoog komen te zitten. Mensen weten eigenlijk helemaal niet dat dat hetgeen is wat er gaat gebeuren. Dus ik maak mij wel zorgen dat u dat allemaal prima vindt. De voorzitter. Meneer Partiman, laatste keer. Kavish Partiman (CDA). Laat ik beginnen te zeggen dat ik hier echt geen karikatuur van maak. Het tekort op de woningmarkt is een doodserieus onderwerp en misschien wel het grootste probleem dat we hebben. U heeft het over eengezinswoningen die verdwijnen. Ik wijs er dan op dat er heel gedifferentieerde projecten worden gepresenteerd, ook in Zuidwest. Ik ben er voorstander van dat we gaan kijken naar een betere verdeling op die markt. U heeft wel gelijk dat er meerdere maatregelen nodig zijn om het nijpende tekort aan woningen aan te pakken. Die maatregen worden ook getroffen, zoals het opkoopverbod.

U zegt dat de oplossing niet alleen gelegen is in bouwen. Ik zoek dan nog 41

steeds naar die oplossing van u, want tot nu toe hoor ik u allen over kleinschalige ontwikkelaars en voor de rest levert u geen oplossingsmodel ten aanzien van die duizenden woningen die nodig zijn. Fatima Faïd (HSP). U vindt eigenlijk dat er sociale woningen moeten worden gesloopt waar dan ook middeldure en nog duurdere woningen voor terug moeten komen. Wij zeggen: we gaan helemaal niet slopen, we gaan eerst sociale woningen bouwen en daarna gaan we kijken of er ergens echt gesloopt moet worden en dan moet daar sociale woningbouw voor terugkomen. Dit college heeft de norm van 30% eigenlijk nog op geen enkel project gehaald. Die norm wordt weer heel makkelijk losgelaten en weggegeven. Ik vervolg mijn betoog. En denk maar niet dat dit de enige ongewenste sloopplannen in Den Haag zijn. De fotovakschool in Mariahoeve, de Populier in de Bomenbuurt, het Koninklijk Conservatorium, de Annie M.G. Schmidtschool en nog een handvol andere scholen zijn of gaan allemaal plat. Als je het aan mij zou vragen, zou ik zeggen dat het er sterk op lijkt dat de wethouder Monumentenzorg een enorme hekel heeft aan post-65-architectuur in de stad.

Waarom zou hij anders apathisch toekijken hoe historisch erfgoed ten prooi valt aan de sloophamer? Wanneer komt de wethouder Monumentenzorg in actie? Wanneer ziet het college in dat deze gebouwen juist een aanwinst zijn voor de stad? En waar blijven de beschermingsvoorstellen? Die komen toch niet pas als ze allemaal al gesloopt zijn? De cultuursector is hard getroffen door corona. Gelukkig staat er ten minste één concreet cultureel plan in de begroting. De noodzetel wordt een broedplaats voor muziek. Kan het college aangeven wanneer dat plan naar de raad komt? En hoe staat het met het plan voor broedplaats De Helena? En hoe staat het met de leefbaarheid? Voor de chaos in de Grote Marktstraat is er nog altijd geen oplossing. In het coalitieakkoord van 2018 kreeg wethouder Van Asten maar liefst € 10 mln. mee voor een alternatieve fietsroute, maar 3,5 jaar later is er nog geen begin van een concreet plan; een verloren collegeperiode. Ruim baan voor de fiets? Niet in het Centrum. Terwijl het toch niet zo moeilijk is: maak in de Grote Marktstraat met belijning en oversteekplaatsen gewoon een fietspad voor de 15.000 fietsers per dag! Over veiligheid gesproken. Op dit moment is de Vaillantlaan het afvoerputje van de centrumring. De verkeersonveiligheid en de schadelijke lucht eisen hun tol van de inwoners.

Wanneer komt het college in co-creatie met de bewoners met concrete plannen? En wanneer gaan de bewoners in Transvaal, Schilderswijk en Laak nu eindelijk wat merken van de aanpak van de rotzooi op straat? Of blijven we toekijken hoe onze stad vernaggeld wordt door al die rotzooi en viezigheid? Het zijn de meest kwetsbare en dichtstbevolkte wijken die het meest te kampen hebben met leefbaarheidsproblemen. Dit zijn ook - niet toevallig - de meest stenige wijken, terwijl bomen en groen juist belangrijk zijn voor het welzijn en de gezondheid van mensen en ook broodnodig zijn om hitteeilanden en wateroverlast bij extreme regenbuien tegen te gaan. Waarom trekt het college geen extra geld uit voor de aanpak van de leefbaarheidsproblemen op het gebied van afval, verkeersoverlast en groen in de kwetsbare wijken? Van 'groenarmoede' is het helaas een kleine stap naar vervoersarmoede, want ook die vind je vooral in de meest kwetsbare wijken zoals in Den Haag Zuidwest. Bij de plannen voor lijn 16 worden haltes in Spoorwijk en Moerwijk geschrapt. In verband met corona waren al de frequenties van de stadslijnen 6, 11, 12 en 16 door kwetsbare wijken teruggeschroefd. Bij de transitieplannen voor het openbaar vervoer zie je dat er 'tijdelijk' nog meer haltes geschrapt dreigen te worden, en voor de schaalsprong ov is er nauwelijks geld voor Zuidwest.

Waarom stuurt dit college aan op toename van vervoersarmoede in plaats van deze aan te pakken? Op het gebied van energiearmoede geldt hetzelfde want ook hier is er geen beleid en zijn er geen middelen om energiearmoede tegen te gaan. En er is nog altijd geen door bewoners gedragen Transitieplan Warmte. Pijnlijk dat we nu, uitgerekend met GroenLinks-wethouder Van Tongeren, een verloren raadsperiode hebben voor de hoge Haagse klimaatambities. Die ambities zijn wat ons betreft niet dichterbij maar juist verder weggeraakt waardoor we straks opgescheept zitten met een smeerpijp van de fossiele Rotterdamse havenindustrie dwars door Moerwijk en Transvaal. Inderdaad, dwars door de kwetsbare wijken die ook hier de dupe van dreigen te worden. Met dit beleid en met deze laatste 'beleidsarme' begroting in een verloren raadsperiode van een kennelijk nu al demissionair college, wordt de tweedeling in Den Haag alleen maar groter. De Haagse Stadspartij zal dit nooit accepteren! 42

Sebastian Kruis (PVV). Ik heb nog een vraag aan mevrouw Faïd. Zij heeft het over tweedeling maar ik zag op Twitter dat zij vorige week een deskundige die was uitgenodigd door onze raad, heeft weggezet als nazi. Als je het hebt over tweedeling vraag ik mij af of dat nou de juiste woorden zijn die je als gemeenteraadslid zou moeten bezigen als je het niet met iemand eens bent. Fatima Faïd (HSP). Een nazi is een nazi en dat moet je gewoon kunnen benoemen. We hebben vrijheid van meningsuiting in dit land. Dat vindt uw partij altijd heel belangrijk, ik ook. Dus vrijheid van meningsuiting, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Daar ben ik zeker een groot voorstander van maar als we een deskundige uitnodigen die simpel aanwijst dat massa-immigratie bepaalde kosten met zich brengt, dan is dat in mijn optiek geen nazi en draag je bij aan een grotere tweedeling als je mensen omdat ze iets zeggen waar je misschien niet blij van wordt, wegzet als nazi. Om iemand die gewoon wetenschappelijk onderzoek doet, weg te zetten als iemand die verantwoordelijk zou zijn voor bijvoorbeeld de Jodenvervolging, gaat wel wel heel ver. Fatima Faïd (HSP). U noemt die meneer een deskundige maar ik zie hem niet als deskundige. Dus ook dat is iets waarover we van gedachten mogen wisselen. Nogmaals, er is gewoon vrijheid van meningsuiting. Dus ik begrijp uw punt eigenlijk niet zo goed. De voorzitter.

Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Het punt is dat het te gek voor woorden is dat dit soort woorden worden gebezigd. Als dát inderdaad het niveau wordt in de raad, dan wil ik niet dat de Haagse Stadspartij het woord tweedeling in de mond neemt. Fatima Faïd (HSP). Ten eerste is dat woord niet in de raad gebezigd maar via mijn privéaccount. Ten tweede: u gaat er natuurlijk niet over wat ik wel en niet mag zeggen. Ik weet dat u dat heel graag zou willen, maar dat gaat 'em niet worden. Dus nogmaals, er is een vrijheid van meningsuiting. Nazi's kan je gewoon nazi's noemen. Ik hoop dat ik daarmee uw vraag heb beantwoord. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Faïd, voor uw bijdrage aan de Algemene Politieke Beschouwingen namens de Haagse Stadspartij. Dan geef ik nu graag het woord aan meneer Groenewold namens de fractie van D66. Dennis Groenewold (D66). Welkom allemaal op het Binnenhof. Als geboren en getogen inwoner van deze stad blijft dit voor mij nog altijd een bijzondere plek. Dit is namelijk de plek waar de Staat in de 12de eeuw is ontstaan. Tijdens de rondleidingen die ik namens ProDemos op het Binnenhof geef, zijn dit mijn openingswoorden. En ik wil u als voorzitter, de raad en alle andere mensen die meeluisteren als het ware meenemen in zo’n rondleiding. In de 12de eeuw liet de graaf van Holland hier op het Binnenhof een jachtslot bouwen.

Zijn zoon, graaf Willem II, was koning van het Heilige Roomse Rijk en hij liet dat jachtslot daarom uitbreiden tot een hof. En dat wordt gezien als het stichten van de stad Den Haag. En nu, eeuwen later, gaat dat Binnenhof dicht voor een grote renovatie. En hoewel dat jammer is, is het ook gewoon broodnodig. Want ook in de toekomst moeten we kunnen genieten van dit belangrijke stuk geschiedenis midden in onze stad. Het Binnenhof en Den Haag zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat zien we ook tijdens de renovatie. Want niet alleen het Binnenhof staat in de steigers, Den Haag zelf ook. Denk aan de Binckhorst, het CID en Zuidwest. Deze renovatie van de stad is, net als op het Binnenhof, keihard nodig om de uitdagingen van nu en van de toekomst het hoofd te bieden. Denk bijvoorbeeld aan de woningnood, waar we naast meer te bouwen, moeten denken aan zaken als een zelfbewoningsplicht. Het uitgangspunt moet zijn: een passende woning voor alle inwoners van Den Haag, maar wat D66 betreft met meer aandacht voor degenen die het nu moeilijk hebben op de woningmarkt zoals starters, studenten of mensen met een beperking.

43

Sinds de bouw van het Binnenhof is Den Haag altijd een bestuursplek geweest. En net zoals het Binnenhof door de eeuwen heen is veranderd, zo is ook dat bestuur veranderd. Denk alleen al aan het feit dat vrouwen in Nederland pas in 1919 mochten stemmen. De democratie is nooit af. Niet op het Binnenhof, en ook niet op het stadhuis. Daarom is D66 ook blij dat we hier nu al bezig zijn met nieuwe vormen van democratie, zoals een burgerforum. Er komt een burgerforum over de energietransitie en D66 kijkt uit naar het volgende onderwerp. Ik wil hier meteen een voorstel doen wat dit onderwerp betreft. We willen namelijk dat dat burgerforum gaat over de voorzieningen in het CID, iets waar D66 al eerder voor pleitte. Want waarom zouden de bewoners niet kunnen meedenken over waar de scholen, de sportvelden en de parken kunnen komen? Dat kunnen ze namelijk ook prima zelf. Voorzitter: de heer van der Helm. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Ik heb nog een vraag over het Binnenhof. Mevrouw Regts van de VVD is bezig met het initiatiefvoorstel De Haagse lanen, over meer vergroening. Ondersteunt u dat voorstel? Dennis Groenewold (D66). Dat is een vrij brede link waar ik even niet aan had gedacht, moet ik eerlijk bekennen. Ik heb dat voorstel gezien.

Er staan heel veel interessante dingen in waar we zeker naar moeten kijken en waarover we het, denk ik, in de volgende periode ook wel gaan hebben met elkaar, want het is hard nodig om de stad te vergroenen, maar daar kom ik later in mijn betoog nog op. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). De vraag is heel helder: ja of nee? Ondersteunt u het initiatiefvoorstel van mevrouw Regts? Zo ja, waar haalt u het geld vandaan en, zo nee, waarom ondersteunt u het niet? Dennis Groenewold (D66). Meneer Ҫetinkaya geeft zelf eigenlijk het antwoord al: waar halen we dat geld vandaan? Dat wil ik eerst weten voordat ik daar een ja of nee op kan zeggen. Het is een mooi initiatief om de stad te vergroenen, iets wat hard nodig is. Daar staat tegenover dat dat geld kost wat we dan wel moeten hebben. Een van de dingen die hier al eerder ter sprake is gekomen, is namelijk dat we niet heel erg ruim in de financiële middelen zitten. Dus voordat ik die vraag met ja of nee kan beantwoorden, wil ik alles kunnen afwegen en dan krijgt meneer Ҫetinkaya van mij het antwoord. De voorzitter. Meneer Ҫetinkaya, tot slot. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). We zijn nu bezig om te spreken over de begroting en over de toekomst van de stad. Uw partij is onderdeel van het college, dus u had hierover kunnen debatteren in uw partij of u dat wel of niet ondersteunt.

Persoonlijk vind ik dit een heel belangrijk project voor de binnenstad. Juist als u het over de binnenstad heeft, moet u er kennelijk nog over denken om te kijken waar het geld gevonden kan worden. Dennis Groenewold (D66). Het is inderdaad in essentie een prachtig plan van mevrouw Regts. Het is een plan van de VVD en niet van D66. We zullen het als het aan de orde is, bespreken met elkaar en dan alles afwegen. Het is een belangrijk en in essentie mooi plan, maar daar gaan we het echt nog met elkaar over hebben en dan wil ik alles kunnen afwegen. Voorzitter. De inwoners van onze stad hebben vaak zelf ook heel mooie plannen over hoe de wijk zelf ingericht kan worden. Denk aan het initiatief van 'Ons Regentesseplein' uit ReVa. Zij hebben in juli een programma van wensen aangeboden om het Regentesseplein nog mooier te maken. Dat soort initiatieven moeten we omarmen. Maar we moeten meer doen. We willen dat alle inwoners in de stad zich door ons gehoord voelen. Daarom ben ik ook blij met de raadswerkgroep Democratie en Participatie. D66 kijkt uit naar de inspiratienota die ze nu aan het schrijven zijn met daarin suggesties voor college en raad, waarmee we bijvoorbeeld de opkomst in stadsdelen als Laak en Escamp bij de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar gelijk kunnen trekken met die in de rest van de stad.

44

Sebastian Kruis (PVV). Ik hoorde u het hebben over de werkgroep Democratie en Participatie en over burgerfora. Zijn dat eigenlijk niet een soort camouflagetermen van D66 om te zeggen dat ze geen gemeentelijk referendum willen invoeren? Dennis Groenewold (D66). Ik ga over onderwerpen waar we hier in de gemeente wat over kunnen vinden. Dit zijn dingen die ik voorstel om de participatie in de stad serieus te nemen. Als de PVV dat doet, dan zal dat gesteund worden. Sebastian Kruis (PVV). Maar dit is wel D66, toch ooit de partij van de bestuurlijke vernieuwing. En uiteindelijk is het gewoon mogelijk om over belangrijke onderwerpen een gemeentelijk referendum te houden. Dus waarom is dat niet een van de voorstellen van D66? Dennis Groenewold (D66). Er is een verordening om een referendum te starten. Als u dat wenst, meneer Kruis, doet u dan een voorstel daartoe en dan gaan we het daarover hebben. Voorzitter. Ik was gebleven bij de inspiratienota van de werkgroep Democratie en Participatie en dat die ook kan helpen om de drempel voor bewoners om mee te praten aan het begin van herinrichtingstrajecten te verlagen, want ook dat is hard nodig. Normaal zou ik u nu in mijn rondleiding meenemen naar de Ridderzaal, maar deze is helaas gesloten in verband met de renovatie.

Dat is natuurlijk jammer, vooral omdat de geplande verbouwing van de Ridderzaal vanwege een beperkt budget is gesneuveld en er daar dus niets gaat veranderen. Het zijn de pijnlijke keuzes die moeten worden gemaakt als het geld op raakt. Zorgwekkend, want ook hier op het stadhuis is de bodem van de schatkist in zicht. Ook wij zullen lastige keuzes moeten maken. D66 wil niet dat die keuzes ten koste gaan van mensen die het nu al moeilijk hebben. Juist als je elke cent moet omdraaien, moet je slimme investeringen doen. Daarom wil D66 bijvoorbeeld investeren in een rijke schooldag met onderwijs, opvang, sport en cultuur, juist op de scholen waar die uitdagingen groter zijn. En we moeten alles op alles zetten om het lerarentekort op te lossen, bijvoorbeeld met een pilot om de toelatingseisen voor pabo-studenten los te laten. De huidige toelatingseisen houden veel mbo- en havo-studenten tegen om aan de opleiding te beginnen. Mikal Tseggai (PvdA). Kan ik uit dit betoog van D66 over onderwijs concluderen dat D66 niet langer de verantwoordelijkheid voor onderwijs in deze gemeente bij de scholen legt? Dennis Groenewold (D66). Ik snap de vraag niet helemaal goed. Het niveau van het onderwijs is aan de scholen en met name de leraren die daar lesgeven, en die moeten we zo veel mogelijk helpen en ondersteunen om dat te kunnen doen. Mikal Tseggai (PvdA).

Sorry, misschien formuleerde ik mijn vraag niet duidelijk genoeg. De afgelopen tien jaar heeft D66 altijd de onderwijswethouder geleverd. Sinds kort hebben we een CDAwethouder op onderwijs, maar de afgelopen tien jaar is het adagium van de gemeente eigenlijk bijna altijd geweest: we gaan niet echt over onderwijs, het is de verantwoordelijkheid van de scholen. Ik noem in dit verband de aanpak van het lerarentekort en kansenongelijkheid. Wat gaat D66 anders doen als zij de volgende periode weer een onderwijswethouder zou mogen leveren? Dennis Groenewold (D66). Ik deed net al een voorstel, hè. Wat betreft die pabo is er echt een drempel voor een heleboel potentiële fantastische leraren om daarnaartoe te gaan. Wij willen die drempel wegnemen door de toelatingseisen aan de voorkant weg te nemen en de mensen tijdens de opleiding te begeleiden. Dat zal een pilot moeten zijn want daar gaan we als gemeente formeel niet over. Als D66 willen we ons ervoor inzetten om samen met die opleiding naar het Rijk te gaan om dat mogelijk te maken. Mikal Tseggai (PvdA). Dan is mijn vraag eigenlijk redelijk simpel. Waarom heeft D66 dat dan de afgelopen tien jaar niet gedaan? Dennis Groenewold (D66). We doen dat nu omdat we zien dat dit probleem echt dusdanige vormen aanneemt dat dit nu nodig is. 45

Sebastian Kruis (PVV). De kwaliteitseisen die we stellen aan potentiële leraren en leraressen gaan we hiermee dus naar beneden bijstellen om ervoor te zorgen dat meer mensen zich aanmelden. Dat lijkt mij niet een goed begin. Wat ik ook wil vaststellen met de heer Groenewold is dat het lerarentekort vooral een probleem in de grote steden is en dan vooral ook in de zwarte wijken. Ziet hij ook een causaal verband tussen de bevolkingsgroei in juist die zwarte wijken en het lerarentekort dat oploopt? Dennis Groenewold (D66). Eigenlijk stelt de heer Kruis twee vragen. Juist om goede leraren te creëren gaan we niet aan de voorkant allerlei testen doen maar gaan we ze gewoon helpen om een goede leraar te worden. Een drempel die dat tegenhoudt moet je gewoon wegnemen zodat je de beste leraren krijgt. Hoe meer goede leraren hoe beter, ook in die wijken waar nu dat tekort groot is. Want ik ben het met u eens dat dat tekort juist in die wijken is en dat de kinderen daar de dupe van worden. En daar moet je dus wat aan doen. Natuurlijk is het zo dat als er een tekort aan leraren is, een docent gaat werken op een school waar het het makkelijkst werken is, waar de leerlingen al van huis een voorsprong hebben. Daarom moet je dus alles op alles zetten om die drempel weg te nemen. Sebastian Kruis (PVV).

Daarom wil ik de heer Groenewold uitnodigen om ervoor te zorgen dat we die bevolkingstoename in met name de kwetsbaarste wijken een halt toe roepen, want anders schaad je de kinderen die daar nu naar school gaan en die meer begeleiding nodig hebben dan kinderen in witte wijken. Op deze manier verergert D66 het probleem. Of u zegt net als de PVV: we zorgen ervoor dat juist die wijken worden ontzien en dat het lerarentekort daar wordt opgelost. Maar dat kan niet als we daar jaarlijks duizenden mensen toelaten. Dennis Groenewold (D66). We verschillen echt van mening over het migratiebeleid, de bevolkingssamenstelling en dat soort zaken. D66 wil gewoon het probleem van de lerarentekorten oplossen en ik doe hier nu een voorstel voor. En als de heer Kruis dat ook een belangrijk probleem vindt, dan steunt hij ons voorstel. Voorzitter. Ik was gebleven bij veiligheid. Iets waar ik dus eigenlijk niet over mag spreken als gids op dat Binnenhof. Punt is echter wel dat we allemaal weten dat de renovatie ervoor zorgt dat dit belangrijke complex veiliger wordt. En dat is helaas ook echt hard nodig. Maar niet alleen politici hebben met straatintimidatie te maken. De helft van de Hagenaars heeft er in het afgelopen jaar last van gehad, en dat waren hoofdzakelijk jonge vrouwen en lhbti'ers.

Ik weet dat iedereen hier in de raad het met mij eens is dat dit onacceptabel is, maar de grote vraag is hoe je het stopt. Natuurlijk, harder straffen is het eerste wat bij iedereen opkomt, ook bij mij. Maar als je moet straffen, is het probleem al geweest. Daarom heeft D66 een actieplan gepresenteerd om straatintimidatie bij de wortel aan te pakken. Focus niet alleen op straffen of het weerbaarder maken van vrouwen, maar leer mensen aan dat straatintimidatie niet kan. Zo zorgen we ervoor dat de jonge jongens van nu geen daders worden van de toekomst. Ik kan u tijdens onze rondleiding nog wel de delen van het Binnenhofcomplex aan het Plein laten zien. De nieuwbouw uit 1992 bijvoorbeeld die midden tussen twee oude ministeries is ingebouwd. Mijn voorgangster mevrouw Van der Werf heeft in één van die prachtige oude gebouwen gewerkt. Ze vertelde mij dat de isolatie daar zo slecht was, dat ze daar in de winter in haar moonboots moest werken en in de zomer op haar slippers. En net zoals op het Binnenhof valt er in de rest van Den Haag nog veel winst te halen op het gebied van duurzaamheid. We willen een klimaatneutrale stad zijn. We móéten een klimaatneutrale stad zijn. Want we voelen nu al de effecten van de klimaatverandering. En voor een stad achter de duinen zijn de gevaren te groot om niet in te grijpen.

Maar de maatregelen die we moeten nemen zijn niet alleen goed voor het klimaat. Ze dragen vooral ook bij om de inwoners van onze stad een comfortabelere leefomgeving te geven en we moeten het onderwerp meer vanuit dit oogpunt benaderen. Want iedereen wil een huis dat in de zomer lekker koel is en in de winter lekker warm, en niet zoals mijn eigen woning bloedheet in de zomer en waar ik de cv-ketel vol moet stoken om het ’s winters warm te houden. Maar denk ook aan de openbare ruimte, de straten. D66 wil meer groen en meer grachten opengooien. Dat is natuurlijk goed voor het klimaat, maar ik weet ook dat de inwoners van onze stad er heel erg blij mee zullen zijn. Een mooie groene straat is fijn voor de bewoners, mooi voor de bezoekers en goed voor de ondernemers.

46

En, voorzitter, dan neem ik u weer mee terug het Binnenhof op. We staan hier midden voor de Ridderzaal. Er zitten mensen op bankjes, er lopen toeristen rond, sommigen eten een ijsje bij de ijscoman en op een warme dag spelen kinderen met het water van de fontein. Maar vroeger was dit gewoon een parkeerplaats! Net zoals het Plein overigens. Er zullen vast Hagenaars zijn geweest die boos waren dat ze hun auto niet meer voor de Ridderzaal konden parkeren. Maar als we eenmaal een plek aan de mensen hebben teruggegeven, droomt niemand er meer van om dat terug te draaien. Ik heb zelfs Groep de Mos niet horen voorstellen om weer een parkeerplek midden op het Binnenhof voor de Ridderzaal te maken. Moet je nagaan! Dus laten we die ruimte weer aan mensen geven, laten we meer bomen planten, en laten we die grachten weer openmaken, voor de Hagenaars van nu en voor de inwoners en het klimaat van de toekomst. Over minimaal 5,5 jaar is het Binnenhof verbouwd en verhuizen de Eerste Kamer en de Tweede Kamer weer terug naar deze locatie. Zij komen dan in een gebouw dat groen, veilig en prettig is om in te verblijven. Een gebouw dat inspeelt op de behoeftes van de toekomst in plaats van gelimiteerd door de gebreken uit het verleden. En de vraag is of wij dan hetzelfde hebben gedaan met Den Haag.

Is onze stad dan ook groener, veiliger en prettiger? Belangrijke vragen die de komende tijd beantwoord zullen moeten worden. Een belangrijk moment om te bepalen welke kant we opgaan, zijn de verkiezingen voor de nieuwe gemeenteraad in maart volgend jaar. De bewoners van het Binnenhof hebben, zij het na lang wikken en wegen, gekozen voor een volledige renovatie. En over een paar maanden is het aan de bewoners van onze eigen stad. En ik hoop dat ook zij kiezen voor een groen, veilig en leefbaar Den Haag. Een stad die inspeelt op de behoeftes van de toekomst in plaats van gelimiteerd door de gebreken uit het verleden. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Mooie woorden over het Binnenhof en over de veiligheid ervan. De voorman van D66 wil graag dat Den Haag de veiligste stad van Nederland wordt. Maar dan wijs ik hem erop dat het met name in een aantal wijken in Den Haag niet goed is gesteld met die veiligheid. Kijk maar naar de leefbaarheid in Transvaal, de Schilderswijk en Laak. In een recent rapport geven de bewoners in die wijken het rapportcijfer 5 wat betreft het wonen aldaar. Maar daar hoor ik D66, vooral D66 met haar groene label, nu gewoon afstand van nemen. Ik moet constateren dat ze zich vandaag alleen maar concentreert op het Binnenhof. Dennis Groenewold (D66). Allereerst dank dat u mijn verhaal leuk vond. Vervolgens ben ik het compleet met u oneens.

Dat mag gelukkig ook in deze zaal. Wij hebben in het verleden meerdere keren voorstellen gedaan ook voor Transvaal en Laak om daar de veiligheid te verbeteren. Denk aan de programma's die mevrouw Sahla heeft genoemd over bijvoorbeeld jongeren die daar met messen rondlopen en om daar met de scholen mee aan de slag te gaan. We hebben meerdere keren in het kader van het veiligheidsdebat aandacht gevraagd voor die wijken. Ik heb nu de veiligheid vanuit een wat andere invalshoek benaderd. Je kunt nu eenmaal niet alles in de tien minuten die we hebben hier behandelen, maar ik kan de heer Çetinkaya garanderen dat dit voor ons een zeer belangrijk onderwerp blijft. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). D66 is in deze collegeperiode coalitiepartner en dus medebestuurder. Transvaal en andere wijken waarover we het in dit verband hebben, zijn daar niet beter van geworden. In deze bestuursperiode is de leefbaarheid in die wijken ver, ver, ver achteruitgegaan. U kunt mij dus niet overtuigen dat u zich zorgen maakt over de veiligheid in onder meer Transvaal. Dennis Groenewold (D66). Als u zegt dat ik u niet kan overtuigen, dan moet ik het misschien ook maar niet proberen, maar ik ga het toch toen, want we hebben wel degelijk initiatieven gepresenteerd om juist in die wijken daar aan de slag te gaan.

Ik ben het met u eens dat daar de druk echt hoog is en dat we daar extra aandacht voor moeten hebben. Dus laten we het vanuit de andere kant benaderen. Laten we kijken hoe we samen die problemen kunnen aanpakken en laten we samen proberen die wijken weer leefbaarder te maken. Adeel Mahmood (NIDA). Ik vind toch dat de heer Ҫetinkaya hier een terecht punt heeft. In uw inbreng heb ik u heel veel gehoord over het Binnenhof en over grachten. Ik begrijp ook dat u 47

misschien geen top 40 met prioriteiten heeft, maar investeren in grachten brengt aanzienlijke kosten met zich mee. Mijn vraag is dan ook wat in het prioriteitenlijstje van D66 hogerop staat: het vergroten van de leefbaarheid en de vergroening in die wijken of het investeren in die grachten. Dennis Groenewold (D66). Dat is een hele leuke vraag die u stelt, want dit is zeker gelet op de keuzes die we moeten maken, een belangrijk punt, maar ik denk dat er toch mogelijkheden zijn om en-en te doen. Laat ik vooropstellen dat we de leerbaarheid in die wijken moeten aanpakken, maar dat hoeft niet te betekenen dat we geen geld kunnen vinden om die grachten alsnog open te gooien. Dat moet je slim doen. Ik denk dan aan de Amsterdamse Veerkade waar een parkeergarage is. Dat gebouw zou je wellicht ondergronds kunnen maken om er vervolgens een gracht boven aan te leggen, zoals bij de Veenkade. Dan kun je die parkeergarage verder ontwikkelen en kun je misschien ook de woningbouw daar verder op gang helpen en de financiering rond krijgen. Op dat soort manieren moeten we naar de stad kijken. We moeten dus niet alleen kijken naar de gebreken maar ook naar de opties die we wel hebben om dingen voor elkaar te krijgen die we belangrijk vinden. Adeel Mahmood (NIDA). Er zijn natuurlijk altijd keuzes te maken en elke keuze kost geld, maar mijn vraag aan D66 is nu waar haar prioriteiten liggen.

De ingrepen die u nu voorstelt, kosten aanzienlijk wat geld, maar mijn vraag aan D66 is wat haar proiriteitenvolgorde is: aanpak van de leefbaarheid en vergroening in die wijken of juist investeren in bijvoorbeeld grachten? Dennis Groenewold (D66). Nee, het gaat echt om de wijken waar de mensen wonen en leven. Daar moeten we gewoon proberen de leefomgeving prettig en groen te maken. Ook in de buurten waar die grachten opengaan, wonen mensen. Het is dus een en-enverhaal. De voorzitter. De heer Mahmood, tot slot. Adeel Mahmood (NIDA). D66 had het net over keuzes maken. Nu vraag ik u om een keuze te maken en dan blijkt dat u gewoon geen keuze kunt maken of niet wil maken. Ik denk dat de bewoners van Den Haag echt wel benieuwd zijn wat ze straks aan D66 hebben. Er zijn heel veel partijen die allerlei beloftes doen richting verkiezingstijd, maar dit is iets waar u duidelijk een keuze over kunt maken en waarover u richting de bewoners kunt communiceren: wij staan hier voor of we staan daar voor. Bijvoorbeeld rond de Amsterdamse Veerkade ziet het er qua leefbaarheid inmiddels redelijk uit, want al het verkeer daar is tien jaar geleden richting de Vaillantlaan gestuurd. Wilt u dan juist daar een gracht aanleggen of gaat u werken aan vergroening van bijvoorbeeld de Schilderswijk, Transvaal en Laak? Dennis Groenewold (D66).

Ik maak een keuze waar u het misschien niet helemaal mee eens bent maar ik ben het wel met u eens dat we wat moeten doen aan de vergroening in de Schilderswijk, Laak en Transvaal en eigenlijk in alle woonwijken van de stad, het liefst nu al maar zeker in de volgende periode. Dus daarin gaat u ons vinden. Sebastian Kruis (PVV). Het was zojuist de heer Ҫetinkaya die de schaduwzijde schetste van de linkse praatjes van de heer Groenewold. Want uiteindelijk is het inderdaad zo dat wijken zoals de Schilderswijk en Transvaal worden opgezadeld met de gevolgen van de massa-immigratie. Ook wat de heer Mahmood zegt, is heel terecht. Er wordt bijna niet meer gekozen. Het is niet en-en. Je moet uiteindelijk keuzes maken en dat durft D66 niet meer. Je kunt niet én 100.000 mensen erbij hebben én ervoor zorgen dat we minder CO2 uitstoten én ervoor zorgen dat het lerarentekort wordt opgelost terwijl er wel duizenden kinderen bij komen. Dus ik zou net als de heer Mahmood heeft gedaan, de heer Groenewold willen uitdagen om te durven kiezen. Dat is wel echt belangrijk want mensen weten niet waar ze aan toe zijn. Dennis Groenewold (D66). Ik merk dat de heer Kruis iedere keer terug wil naar het onderwerp migratie, ook als we het over iets heel anders hebben. Zoals bekend, hebben we daar een totaal andere visie op dan de heer Kruis. Dat mag.

De heer Kruis is misschien wat pessimistischer ingesteld dan de

48

D66'ers die ik ken. Wij denken dat er wel degelijk ruimte is om beide dingen te doen die ik net heb genoemd. Sebastian Kruis (PVV). Dat denkt de heer Groenewold inderdaad maar hij ziet niet wat daar de gevolgen van zijn in de Schilderswijk en Transvaal. De heer Groenewold denkt hier vanuit het Binnenhof en het gemeentehuis dat die ruimte er is maar in Transvaal en de Schilderswijk zien ze hoe hun hele buurt compleet volloopt met elk jaar duizenden mensen erbij. Dus ik zou de heer Groenewold willen uitnodigen om niet alleen een rondleiding te doen op het Binnenhof maar ook eens in de kwetsbaarste wijken van Den Haag, want dan ziet hij namelijk de andere kant van Den Haag. En dat is niet die mooie, decadente Ridderzaal, dat zijn de wijken waar mensen maar moeilijk rond kunnen komen, waar mensen ziek zijn door de slechte luchtkwaliteit. Dát zijn de wijken waar D66 eens een keertje moet gaan kijken. En ik ben het spuugzat dat al die partijen hier alleen maar zijn gefocust op het Centrum met die mooie oude gebouwen. Dennis Groenewold (D66). Wij komen regelmatig in die wijken en ook u kom ik daar wel eens tegen. Dus u weet dat wij daar zijn. Dus doe nou niet alsof dat niet zo is. Dat is echt jammer. De voorzitter. Dan de heer Ҫetinkaya met een nieuwe vraag. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten).

Nu de heer Groenewold hier een campagnespeech aan het houden is, wil ik toch een toezegging van hem, waar hij ook veel lovende woorden heeft over Transvaal en de Schilderswijk. Wat gaat u de komende tijd doen om de leefbaarheid, de vergroening, de onderwijsachterstanden en de onderadvisering aan te pakken? Wat gaat u deze bewoners beloven? Of zegt u: ik heb niet zo veel hoop waar het gaat de Schilderswijk en Transvaal en daarom concentreer ik mij nu maar even op het Binnenhof? Dennis Groenewold (D66). Het is jammer dat de heer Ҫetinkaya dit frame nu zo probeert neer te zetten want natuurlijk nemen we die mensen serieus. Zoals ik ook al heb gezegd in mijn inbreng, ook die buurten gaan we gewoon vergroenen, want dat is daar misschien nog wel harder nodig dan elders in de stad. Dus laten we daar nou gewoon mee beginnen. Dat zeg ik tegen hen. We gaan het lerarentekort juist daar proberen op te lossen door met de pabo's aan de slag te gaan en meer leraren te realiseren zodat we in die wijken de kinderen kunnen helpen en ze allemaal het advies krijgen dat ze zouden moeten krijgen op basis van wat ze kunnen en niet op basis van waar ze onderwijs hebben gekregen. Fatima Faïd (HSP). Ik zat nog even te kauwen op uw opmerking dat er meer groen naar die wijken moet en dat daar ook mee begonnen zal worden.