RIS310160 Notulen raad 16 september 2021

Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Het is allemaal prima, want het komt u goed uit om dit te zeggen omdat u ook zo'n partij bent van die roze olifant en van 'we gaan het er niet over hebben, we gaan niet naar het Rijk dat signaal afgeven en we gaan lekker door met waar we mee bezig zijn'. Dat is uw keuze. Mijn keuze is een andere. Dan de vraag wat we voor die wijken doen. U zal het mij niet euvel duiden dat ik dan even refereer aan ons initiatiefvoorstel voor Den Haag Zuidwest dat we hebben ingediend met een hele rits van voorstellen om Zuidwest op de kaart te krijgen. Dus ik zou zeggen: steun dat prachtige initiatiefvoorstel. Heeft u het al gelezen? Bent u er al enthousiast over? Doet u met ons mee? Ik hoop van wel. Fatima Faïd (HSP). Ik hoor helemaal niets concreets. Ik hoor wel heel veel blabla, roze olifanten, stemvolumes die omhoog- en omlaaggaan. Hartstikke leuk allemaal, maar wat gaat u nou concreet doen in bijvoorbeeld Transvaal? Wat gaat u nou doen aan de vuilnis op straat waar die mensen last van hebben? Wat gaat u nou concreet doen aan het tekort aan sociale woningen? Wat gaat u nou concreet doen aan het lerarentekort? Wat is het antwoord van Groep de Mos op al deze problemen behalve dan alleen met een soort signalerende functie te komen? Dat laatste is natuurlijk ook heel belangrijk maar ik hoor graag concrete voorstellen. 18

Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Deze Algemene Politieke Beschouwingen zijn er ook voor om te beschouwen en om signalen te geven. Straks hebben we de begroting en dan kent u ons als een partij die komt met heel veel moties en voorstellen. U kent ons als een partij die komt met schriftelijke vragen en die komt met initiatiefvoorstellen. Nogmaals, voor Den Haag Zuidwest ligt er een heerlijk initiatiefvoorstel lekker in de marinade, dat goed is voor Zuidwest en waar we Zuidwest mee gaan helpen met meer onderwijs in Zuidwest en met meer nieuwe woningen in Zuidwest. Lees dat voorstel en steun dat voorstel vooral. Dat is alleen al Zuidwest. Robert Barker (PvdD). Ik hoor de heer De Mos eigenlijk heel veel zeggen over het Rijk maar hij heeft geen idee van wat de gemeente zou moeten doen. Volgens mij hebben we het blokje immigratie inmiddels ook wel genoeg uitgeput, gegeven dat het rijksbeleid is. Dus ik zou aan de heer De Mos willen vragen wat hij concreet vindt van het gat in de begroting en hoe hij dat zou willen oplossen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat gat in de begroting is zorgelijk, maar of we het leuk vinden of niet, daar komt toch weer het woord 'Rijk' om de hoek kijken. Daar heeft de heer Mulder ook gewoon gelijk in. Op de jeugdzorg zijn we gigantisch gekort. Op het Gemeentefonds zijn we gigantisch gekort, met € 60 mln. per jaar.

En we kunnen daar niet over praten en we gaan lekker gemeentepolitiekje spelen want daar zijn we voor aangesteld - daar heeft u op zich ook helemaal gelijk in - maar de grote schuldige die ons in de problemen brengt is het Rijk. En daar moeten we dus wel over praten. Daarom moeten we die motie van 16 juni steunen. Ik heb er ook toe opgeroepen om taken neer te leggen. Die motie wijst op twee hele grote dingen, op twee rapporten. Ik noem het rapport 'Stelsel in groei', waaruit blijkt dat in 2019 gemeenten al 1,7 mld. tekortkomen op jeugdzorg. Daar heeft Den Haag ook last van. Bij de begrotingsbehandeling gaan we de begroting uitbenen. Er komen ook commissiedebatten over waarin we doen wat raadsleden moeten doen, namelijk de begroting bekritiseren en met ideeën, amendementen en moties komen, maar deze Algemene Politieke Beschouwingen vind ik het uitgelezen moment om dat vermaledijde Rijk een schop onder de reet te geven omdat het Rijk ons in de problemen brengt. Dat geef ik hier dus aan, ook als steunbetuiging aan het college dat dit ook zegt en ook als steunbetuiging aan VNG-voorzitter Jan van Zanen die hier nu zit in zijn rol van burgemeester en die dat ook zegt. Laten we nou als raad hier met z'n allen zeggen dat het Rijk ons in een benarde situatie brengt. Dat is waar ik vandaag toe oproep. Sommige partijen schijnen het echter prima te vinden dat het Rijk dit doet.

Dat is ook een keuze. De voorzitter. Ik dacht dat de heer De Mos zo-even 'billen' bedoelde. Robert Barker (PvdD). Ik denk dat het Rijk dit ondertussen wel gehoord heeft, gegeven het volume, maar ik had eigenlijk een andere vraag en die gaat over die € 19 mln. Het Rijk gaat natuurlijk geen € 19 mln. structureel bijleggen. Ik denk dat de heer De Mos dat ook beseft. Dus hoe gaat hij dat gat oplossen? Ik zie dan een motie om meer lobbyisten aan te nemen, maar dat lost het probleem niet op maar vergroot juist het probleem. Als de heer De Mos al die lobbyisten gaat betalen is hij bijna € 1 mln. structureel kwijt aan lobbyisten. Dus dan heeft hij een gat van € 20 mln. Dus hoe gaat hij dat oplossen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dan wijs ik toch ook op de signalen die in dit huis leven dat Den Haag van de vier grootste steden het minst ophaalt aan lobbygeld. Er liggen misschien wel miljarden bij de Europese Unie te wachten aan subsidies. Dus het gaat erom dat je een goede fondsenwerver aanstelt die zijn geld meer dan waard is en zorgt dat er potjes worden aangesproken zoals Rotterdam dat doet. De Rotterdamse burgemeester is de beste burgemeester van de wereld geworden onder andere omdat hij zo goed kan lobbyen. Hij heeft zelfs een boekje uitgebracht met als titel 'Voor minder dan een een miljoen ga ik niet naar Den Haag'.

Nou, dat zou ik hier ook wel eens willen hebben, een goede lobby richting Europese Unie en richting het Rijk en lappen maar. Dan kunnen we als Den Haag een paar goede dingen doen hier in de stad. Robert Barker (PvdD). Het is wel teleurstellend dat de heer De Mos over Europa begint want hij weet zelf ook dat dat allemaal incidentele middelen zijn die geen structureel tekort opheffen. Hij gaat 19

er de hele tijd prat op dat zijn partij de grootste partij is en dat die bestuursverantwoordelijkheid wil en al dat soort dingen, maar hij heeft geen flauw idee hoe de begroting aan te pakken. Hij gebruikt deze Algemene Politieke Beschouwingen om alleen rijksbeleid aan te vallen. Wanneer horen we nou een keer wat de heer De Mos zelf wil voor Den Haag, gegeven het feit dat hij geen Tweede Kamerlid is geworden maar gemeenteraadslid is? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik hoor allemaal aannames en alsdanopmerkingen. Er komt straks een begrotingsbehandeling en dan komen we met onze voorstellen en met moties en amendementen. Dan gaan we de begroting behandelen. Vandaag hebben we de Algemene Politieke Beschouwingen. Ik heb het toch wel nodig gevonden, gezien ook uw signalen in de pers, om hier te zeggen dat het Rijk eens een schop onder de - dit op verzoek van de burgemeester billen krijgt en een krachtig signaal krijgt vanuit de hele gemeenteraad dat de manier waarop het met gemeentes denkt om te gaan, niet de goede manier is. € 60 mln. korting op het Gemeentefonds, dat gaat overal pijn doen in de stad. Het is dan ook een krachtig signaal waard. Het is jammer dat de raad daar niet aan meedoet want een krachtig signaal is nogal belangrijk, zeker met in ons midden de FNGvoorzitter die dat signaal nog kan versterken.

Ja, ik leg een hoge druk op u, burgemeester, u kunt het leuk vinden of niet, maar het is hoognodig. De voorzitter. Maar ik ben niet van de FNV, dat is te veel eer. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik bedoel natuurlijk de VNG. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). We hebben net de heer Kruis gehoord over immigratie en zijn stelling daarover is bekend. Deelt de heer De Mos de stelling van de PVV? Dan is er nog een ander punt dat ik wil uitlichten. U geeft aan geen moeite te hebben met de aanwezigheid van de heer Partiman en dergelijken maar u heeft wel moeite met statushouders. Maar die statushouders zijn wel mensen die in Nederland aanwezig zijn en een verblijfsvergunning hebben. Waarom heeft u wel een probleem met die statushouders en geen probleem met de heer Partiman? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Het is goed dat de heer Ҫetinkaya deze vraag stelt. Ik zal het nog een keer herhalen: de heer De Mos en zijn fractie hebben geen enkel probleem met niemand. Alle mensen zijn gelijk en alle mensen hebben dezelfde rechten en plichten. Wat de heer De Mos en zijn fractie hier betogen, is dat de gevolgen van bevolkingsgroei op onze stad drukken en dat het absorptievermogen is bereikt, waar iedereen last van heeft in deze stad. Of het nou Fatima en Ahmed zijn of Henk en Ingrid, iedereen heeft last van de gevolgen van bevolkingsgroei.

En dat heb ik hier willen adresseren. En verder is iedereen gelijk, meneer Ҫetinkaya. Ik wil dan ook nog een keer benadrukken dat ook u rustig kunt slapen. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Dat begrijp ik, dat heb ik ook al een paar keer gehoord, ook in het verleden. Dus daar zit het probleem niet. Wat ik niet begrijp, is uw stellingname tegen statushouders. Dat zijn gewoon in Nederland verblijvende personen. Ze zijn 'part of 'life' van Nederland. In uw vorige periode hier was u en ook nu bent u tegen statushouders. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). En dan ga ik het nog een keer zeggen: we zijn tegen het beleid. Uit onderzoek is gebleken dat immigratie de Nederlandse overheid de afgelopen decennia miljarden heeft gekost, miljarden die we niet anders kunnen uitgeven. Mijn betoog is om het beleid te wijzigen en dus minder statushouders en minder immigranten toe te laten en om dat krachtige signaal via de VNG ook richting het Rijk te adresseren. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). U heeft het telkens over dat beleid, maar u bent degene die de statushouders voor Den Haag wilde tegenhouden. Dan is dat toch geen beleid? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat denk ik wel, in de zin van dat we daarmee moeten stoppen en dat we wat moeten doen aan bevolkingsgroei.

Onze knoppen daarin zijn gering, maar wij als Hart voor Den Haag vinden wel dat we daar iets aan moeten doen. Dat is het betoog. 20

Mikal Tseggai (PvdA). Even een zijpaadje. Ik ben benieuwd waar de heer De Mos aanstaande woensdag om negen uur is. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Mevrouw Tseggai maakt het heel spannend. Zeg maar en hoe laat; misschien kunnen we daten. De voorzitter. O, u wilt nog een keer interrumperen, mevrouw Tseggai? Mikal Tseggai (PvdA). Ja, het zou heel raar zijn als ik dit open einde zo zou laten. De voorzitter. Je hebt ook leuke cliffhangers, toch? Maar gaat uw gang. Mikal Tseggai (PvdA). Ik ben hier namelijk aanstaande woensdag om negen uur samen met mijn andere collega's om over bevolkingsprognoses te praten. Ik zie de heer De Mos nooit meer bij commissievergaderingen. Hij had het er net over dat het een roze olifant is en dat niemand over bevolkingsprognoses wil praten. Dus ik ben benieuwd waar u aanstaande woensdag om negen uur bent. Bent u dan hier of bent u dan aan de overkant voor meneer Van Haga aan het werken? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Die bijeenkomst was afgelopen woensdag en toen liet uw partij het afweten. Dat was 9 september. Ik heb van de heer Van de Beek nog dingen toegestuurd gekregen. En als er gesproken wordt in de commissie: er is een partij die 100% aanwezigheid heeft bij commissievergaderingen, zo heeft ooit Den Haag Centraal uitgezocht, en dat is Hart voor Den Haag. Dus we zijn er altijd en overal.

Dus maakt u zich daar vooral geen zorgen over. Mikal Tseggai (PvdA). De bespreking met de heer Van de Beek was niet afgelopen woensdag maar afgelopen donderdag, en dat was een technische werkbespreking waar u trouwens niet bij aanwezig was maar uw collega. Aanstaande woensdag hebben we de politieke beraadslaging. Dus als u het zo'n groot probleem vindt en u er zo graag over wil praten, verwacht ik toch dat u er dan ook zelf bij bent en dat u dat niet afschuift op uw collega's. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Wat is dit nou toch voor gekke prietpraat? U gaat zich nu dus bemoeien met de afvaardiging door Hart voor Den Haag. Dat vind ik hele gekke prietpraat. Hart voor Den Haag is altijd aanwezig, bij iedere commissievergadering. U zult het ons dan toch niet euvel duiden dat wij als fractie zelf bepalen wie daar wordt afgevaardigd? Of dat nou de heer De Blok of mevrouw Roopram of meneer Dubbelaar is, we zijn er altijd. En uw fractie niet. Ik ben er vandaag, dus geniet ervan! En dan kunnen we straks nog een date maken. De voorzitter. Ik ga nu meneer Kruis weer het woord geven want die is aan de beurt. En dan wil ik eigenlijk voorstellen om aan mevrouw Faïd en meneer Partiman, die al ruim aan de beurt zijn geweest, te vragen of meneer De Mos zijn betoog mag voortzetten, want we zijn inmiddels al 70 minuten verder.

U mag, hoor, en ik kan u niet tegenhouden maar we zijn inmiddels 70 minuten onderweg en meneer De Mos heeft 'helaas' nog steeds zes minuten. Dus dit wordt nog wat en we zijn nog maar bij de eerste spreker. Dus ik wil eigenlijk tegen mevrouw Faïd en de heer Partiman zeggen: laten we het voor straks bewaren. Maar ik kan u niet tegenhouden als u echt iets superdringends heeft. Meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Hartelijk dank, voorzitter. Eindelijk weer een beetje een zinnige interruptie. De heer De Mos heeft het gehad over een lobby bij het Rijk en heeft gezegd dat we de bevolkingsgroei en de gevolgen ervan in kaart moeten brengen. Nou, die gevolgen zien we dagelijks op straat. Maar ik vind het wel wat te terughoudend, want in die lobby bij het Rijk heb ik totaal geen vertrouwen. Dan gaan bestuurlijke bobo's van de VVD tegen andere VVD-bestuurders met slappe knieën zeggen dat de bevolkingsgroei moet worden aangepakt. Dan weten we de uitkomst al, dan gaat er niets gebeuren. Maar er zijn wel degelijk middelen om de bevolkingsgroei in de stad tegen te gaan, bijvoorbeeld door niet in te stemmen met al die gebiedsontwikkelingen en door te stoppen met het bijbouwen van sociale 21

huurwoningen. Dat is nodig, want we kunnen niet afwachtend zijn en maar hopen dat we die bevolkingsgroei landelijk stoppen, want dat gaat niet gebeuren. Dus moeten we ervoor zorgen dat we in de stad maatregelen nemen die niet altijd even populair zijn, om ervoor te zorgen dat die bevolkingsgroei niet meer gefaciliteerd wordt. Dan mis ik daarbij toch echt wel de steun van Groep de Mos als ik die voorstellen doe. De voorzitter. De eerlijkheid gebiedt mij nu wel te zeggen dat u dit al eerder heeft ingebracht. Dit is geen nieuw punt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik kan niet anders zeggen dan dat de heer Van Zanen volledig gelijk heeft. U heeft deze vraag al een keer gesteld. Op dit punt zijn we het gewoon niet met elkaar eens. Er moet in deze stad gebouwd worden. Er is in deze stad ook een groei als gevolg van een geboortegolf. We moeten ook zorgen voor levensloopbestendige woningen voor ouderen en voor Tiny Houses voor kleiner wonen. Dus we moeten daar beleid voor maken. Natuurlijk moet dat, want we willen ook dat onze kinderen hier ergens kunnen wonen en dat onze ouderen in een geschikte woning kunnen wonen. Dus natuurlijk moeten we wel bouwen. Het is dus en-en, maar daarover zijn we het oneens, wat natuurlijk mag. Sebastian Kruis (PVV). Dat is niet helemaal zo, want uiteindelijk is de bevolkingsgroei in natuurlijke zin vrij beperkt.

Als je wilt dat die bevolkingsgroei niet langer toeneemt, moet je eerst regelen wie we gaan huisvesten. Zolang dat niet is geregeld zijn al die bouwprojecten een soort blanco cheque voor links om hun electorale stemvee binnen te hengelen. En dat is dus wel een kwestie van uiteindelijk keuzes maken. Mensen moeten ervan op aankunnen dat als u straks weer in het college zit, er maatregelen worden genomen die de bevolkingsgroei niet langer faciliteren. En dat is niet enkel kijken naar het Rijk want die hoop heb ik langzamerhand ook wel opgegeven. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). De heer Kruis vergeet dan wel dat het Rijk daarbij een partner is die we keihard nodig hebben. U kunt dan wel zeggen: u gaat dat doen. Dat kan dus niet, dus vandaar dat krachtige signaal dat ik probeer af te geven. Het is helaas het Rijk dat daarover gaat. Ik ben het met u eens dat de beslissingen de laatste decennia niet goed zijn geweest, maar de mensen die hier zijn moeten natuurlijk wel gehuisvest worden. En u heeft helemaal gelijk dat het onder druk staat, dat de boeren worden weggejaagd van hun land en dat in Nederland de ruimte steeds schaarser wordt. U heeft er helemaal gelijk in dat dit een heel groot zorgpunt is. Vandaar dat ik er vandaag ook zo lang bij stilsta. De voorzitter. Meneer Kruis, laatste keer. Sebastian Kruis (PVV).

Dan zegt de heer De Mos eigenlijk dat als hij straks een nieuw coalitieakkoord sluit, daarin opnieuw niet staat dat de bevolkingsgroei moet worden afgeremd. Want uiteindelijk ligt het niet bij het Rijk, we moeten hier in Den Haag maatregelen nemen om die bevolkingsgroei te remmen. Het is dus niet een kwestie van alles maar faciliteren. Ik wil namelijk wel dat we die maatregelen gaan nemen. Dan moet je dus niet altijd populaire maatregelen nemen. Ik daag de heer De Mos uit om dat samen met ons te doen, want met links gaat het niet lukken. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik heb net al een aantal dingen genoemd die we kunnen doen, en dat is beperkt. Dat is onder andere het uitvoeren van de motie van de VNG. Er is gedreigd om in het najaar die taken neer te leggen. Nou, doe dat. En het signaal richting het Rijk is krachtig. Daar is mijn hele betoog van vandaag op gericht omdat het Rijk ons laat vallen wat betreft zowel de gevolgen van de bevolkingsgroei als financieel. Dat zijn twee hele grote items waarbij het Rijk niet thuis geeft. En dat heb ik vandaag willen adresseren.

Dat is nogal belangrijk, getuige ook het feit dat de heer Mulder het daarover in zijn betoog rondom de begroting heeft gehad, dat hij zich in de steek gelaten voelt door het Rijk; hij houdt zich daarbij netjes, kranig en standvastig maar ik steun die man als hij schoppen wil gaan uitdelen naar het Rijk en wil gaan bijten en blaffen. Ik steun de heer Van Zanen ook als het zo ver is. En ik heb er zin in.

22

De voorzitter. Meneer Partiman, u heeft echt iets dringends? Oké, meneer Partiman. Kavish Partiman (CDA). Ik heb een hele nieuwe vraag, maar verbetert u mij als ik mij vergis, voorzitter. Ik ben het met heel veel constateringen van de heer De Mos eens, zoals over het absorptievermogen en het onder druk staan van de sociale voorzieningen. Maar dan noem ik bijvoorbeeld de 60.000 expats met hun gezinnen die we in deze stad hebben. Dat is een behoorlijk aantal en dat is volgens mij veel meer dan het aantal statushouders die we hier hebben opgevangen, Dat zijn mensen die hier werken en een goed inkomen hebben en die ook nodig zijn voor al die internationale instanties en bedrijven waarvan u er ook voorstander van bent om die Den Haag binnen te halen. Stel dat u met beleidsvoorstellen komt. Hoe gaat u dan een differentiatie realiseren binnen dat immigratievraagstuk, waarbij de ene wel mag en de andere niet? Komt u dan bijvoorbeeld met een inkomenscap? Ik ben daar echt benieuwd naar. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). De heer Partiman heeft natuurlijk helemaal gelijk dat migratie soms ook heel goed kan zijn. We hebben straks een arbeidstekort in de zorg. Je zou bijvoorbeeld kunnen denken aan het toelaten van mensen met een diploma en een werkvergunning. Dat is overigens ook allemaal landelijke overheid, hè.

Maar u heeft helemaal gelijk dat er mensen zijn die belangrijk zijn voor de stad. Ik noem de expats en de Chinese en Amerikaanse bedrijven die zich hier vestigen en die weer mensen meenemen. Ja, die mensen zijn hier hartstikke nodig en zijn ook heel belangrijk voor de economie. Dus daarin steun ik u. Maar we hebben helaas ook heel veel mensen die kansarm zijn en die een beroep moeten doen op de sociale voorzieningen en daarmee ook de verzorgingsstaat onder druk zetten. Het betoog dat ik hier houd, is dan ook dat we daar beleid op moeten maken. Dat beleid kunnen we hier heel moeilijk maken omdat het rijksbeleid is. Daarom adresseer ik dit bij deze Algemene Politieke Beschouwingen, in de hoop dat we dat als hele raad doen en in de hoop dat het college dat ook doet. De voorzitter. Meneer Partiman, laatste keer. Kavish Partiman (CDA). En toch mis ik het antwoord op mijn vraag. Ik heb gevraagd: hoe gaan we dat verschil maken? Kan ik uit het antwoord van de heer De Mos dan destilleren dat gezegd wordt: de mensen die het minder breed hebben vangen we niet meer op in onze stad maar als je hier komt als expat en je voldoet aan de eis van € 4.600 bruto per maand, ben je hier van harte welkom? Is dat het voorstel? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Nu probeert de heer Partiman het een beetje zwart-wit te maken.

Feit bij die bevolkingsgroei is dat er heel veel kansarme mensen deze kant opkomen. En ik snap die kansarme mensen, want je wordt hier in Nederland opgevangen en je krijgt hier in Nederland een uitkering of een bijstandsvoorziening. Ik snap dat. Alleen, deskundigen, zoals Jan Latten, oud-hoofddemograaf van het CBS, en meneer Van de Beek, antropoloog, zeggen: als we daarmee doorgaan, komt de verzorgingsstaat dusdanig onder druk te staan dat die omvalt. Mijn betoog is dat we dus iets moeten doen om die belangrijke verzorgingsstaat, ooit opgebouwd door vader Drees, te kunnen handhaven en om te zorgen dat mensen die hier zijn ook daadwerkelijk gebruik kunnen maken van het vangnet. En als we doorgaan met het huidige beleid, waar het Rijk verantwoordelijk voor is, dan valt die verzorgingsstaat om. Dat is mijn betoog. De voorzitter. Dan stel ik na een uur interrupties voor dat u uw betoog voortzet en vraag ik de raad nu om een beetje terughoudend te zijn met interrupties. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik ben bekaf, voorzitter. Voorzitter. Een grote zorg bij de aanhoudende bevolkingsgroei is het definitief verdwijnen van ziekenhuis Bronovo. Met een snelgroeiende bevolking, die bovendien vergrijst, is op de Bronovolocatie een ziekenhuis met spoedeisende hulp en intensive care nodig.

Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college proactief op te komen voor de zorgbelangen van bewoners en richting het Rijk te strijden voor het volwaardige behoud, met spoedeisende hulp en intensive care, van ziekenhuis Bronovo, en de raad over de uitkomsten te informeren 23

Ik wil nog even los inzoomen op de enorme woningnood in onze stad. Bouwend Nederland heeft gesteld dat er tijdens de vorige crisis veel ambtenaren die bij gemeenten verantwoordelijk waren voor bouwen zijn vertrokken of ontslagen. De huidige krapte op de arbeidsmarkt leidt er op dit moment toe dat veel gemeenten staan te dringen om een beperkt aantal specialisten. Deze signalen ontvang ik ook uit dit huis. Vanuit de branche heeft mijn fractie vernomen dat door een gebrek aan ambtenaren de bouw van duizenden woningen niet op gang komt. Iets wat we ons niet kunnen permitteren omdat er de komende jaren juist flink bijgebouwd moet worden om het nijpende woningtekort aan te pakken. Ik heb hierover twee moties. De eerste motie verzoekt het college te onderzoeken of het ambtelijk apparaat genoeg in staat is om de bouwopgave te faciliteren en de raad voor de begrotingsbehandeling hierover te informeren. De tweede motie: verzoekt het college te onderzoeken of een flexpool van planjuristen, onderhandelaars en mensen met specifieke kennis op het gebied van wonen ook voor de Haagse regio geschikt kan zijn en de raad daar voor de begrotingsbehandeling over te informeren.

Ten slotte, de coronapas, waarvan het natuurlijk schandalig is dat de zwaar getroffen sectoren, zoals de horeca, de culturele sector en de evenementenbranche, opnieuw worden gepakt met maatregelen waarvan altijd werd gezegd dat die niet zouden komen. Veel zaken, groot en klein, hebben openlijk uitgesproken dat ze weigeren om naar de QR-code te vragen, aldus de woorden van Maarten Hinloopen van de lokale afdeling van Koninklijke Horeca Nederland. Bovendien wil mijn fractie voor wat betreft de handhaving op het controleren van de coronapas ook wijzen op de woorden van voorzitter Hubert Bruls van het Veiligheidsberaad. Die zegt dat het door premier Rutte toegezegde geld voor 'extra handjes' - overigens zeer verrassend dat dit opeens wel kan - om te controleren of bezoekers een coronapas bij zich hebben, weinig zin heeft omdat er op de korte termijn te weinig handhavers beschikbaar zijn. Burgemeester Halsema heeft aangegeven niet actief te handhaven op de naleving van de coronaregels en de coronapas. Daarom een motie om dat in Den Haag ook te regelen. Het dictum ervan luidt: verzoekt het college direct te helpen door niet actief te handhaven op de controle door de horeca- en cultuursector op de coronapas en de beperkte capaciteit in te zetten op het leefbaar houden van de stad. De voorzitter. Meneer Kruis, kort en bondig graag. Sebastian Kruis (PVV).

De heer De Mos komt met een motie omdat de bouwlobby iets vindt. De bouwlobby heeft er een direct belang bij dat het land zo vol mogelijk stroomt met mensen en heeft een direct belang bij massa-immigratie. Dus ik zou eigenlijk willen voorstellen om die bouwlobby en hun voorstellen zo veel mogelijk te weren want hun oplossing voor alles is 'bouwen, bouwen, bouwen' waardoor al die immigranten worden gehuisvest. Dus ik zou eigenlijk het voorstel willen doen om juist niet naar de bouwlobby te luisteren en om hier in Den Haag met de PVV te regelen wie we huisvesten. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter, let u wel op, want hij probeert het voor de derde keer, die dekselse meneer Kruis, door met eenzelfde soort interruptie te komen. De voorzitter. Ja, ja. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). De heer Kruis en ik zijn het op dit punt gewoon niet met elkaar eens. Hart voor Den Haag is van mening dat er gebouwd moet worden en dat het ambtelijk apparaat dat al die aanvragen moet beoordelen en die vergunningen moet verstrekken, op orde moet zijn. We merken dat het daar piept en kraakt en dat dat de snelheid van het bouwen in de weg staat. Vandaar dit voorstel. Bovendien: mensen moeten wonen. Of dat nou Fatima en Ahmed zijn of Henk en Ingrid, mensen hebben recht op een woning. De voorzitter. Nee, nu even niet meer, meneer Kruis, niet over hetzelfde.

U heeft ook nog uw eigen termijn. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Ik heb nog een vraag over de coronapas. Ik ben het op dat punt op zich eens met de heer De Mos. Maar kan hij verklaren waarom men bijvoorbeeld de Haagse 24

Markt of grote bedrijven zonder coronapas kan betreden maar dat waar het gaat om een klein feestje in de wijk de coronapas getoond moet worden? Hoe ziet u dat? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik hoor de burgemeester stiekem fluisteren 'rijksbeleid' en daar heeft hij natuurlijk ook gelijk in waar het gaat om die vermaledijde coronapas. Ik ben het natuurlijk helemaal met u eens dat dit gekkigheid is. Daarom doe ik ook een oproep aan de burgemeester om het handhaven op de coronapas niet te doen, net zoals de burgemeester van Amsterdam dat gisteren heeft aangekondigd. Mikal Tseggai (PvdA). Ik vroeg mij even af of de heer De Mos weet dat men in Amsterdam wel gaat handhaven maar dan alleen op grote excessen. Dat is dus echt wel heel iets anders dan niet handhaven, want niet handhaven veronderstelt dat je in Amsterdam een groot feest kan geven waarbij je geen coronapas hoeft te laten zien en het allemaal wel prima is. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dan heeft u het perscommuniqué van mevrouw Halsema iets anders opgevat dan ik: 'Burgemeester Halsema gaat niet actief handhaven op de naleving van de coronaregels en de coronapas. De stad zal alleen optreden bij excessen'. Dus wat dat laatste betreft heeft u gelijk, want dat moet de burgemeester ook doen, maar verder heeft zij gezegd: ik ga niet actief handhaven.

En ik ben het niet vaak met mevrouw Halsema eens, maar deze keer ben ik helemaal met haar eens. Mikal Tseggai (PvdA). Is de heer De Mos het dan met mij eens dat als wij die handhavingscapaciteit wel zouden hebben, wij dan wel zouden moeten handhaven? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik zal u vast verklappen: die hebben we niet. We hebben niet eens de handhavingscapaciteit om de stad schoon en leefbaar te houden. Dus laten we nou de beperkte capaciteit daarop inzetten en niet op het naleven van de coronapas, waarmee we overigens ook nog eens de horeca met een groot probleem opzadelen. De horeca heeft al een personeelstekort. Ik heb de heer Hinloopen even gebeld en hij heeft mij gezegd dat het gemiddeld per zaak € 300 per dag kost. Dus we gaan een horecasector die al zwaar geraakt is, nog zwaarder treffen. Geen goed idee en vandaar het verzoek om niet actief te handhaven. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Tseggai. Mikal Tseggai (PvdA). Ik snap niet zo goed waarom de last van de horecasector dan zwaarder weegt dan de volksgezondheid en het tegengaan van het aantal besmettingen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat heeft alles te maken met willekeur. Overigens, er is in de horeca een besmettingsgraad van - uit mijn hoofd - 2%. We hebben allemaal de beelden gezien van Zandvoort. Prachtig overigens, zeg ik als liefhebber van de Formule 1.

Maar er is nogal een hoop willekeur en die willekeur raakt keer op keer de horeca die al zwaar getroffen is geweest en die al heeft moeten sluiten. De coronapas, die overigens na twaalven ineens niet werkt, wat heel raar is en waarvan mevrouw Halsema heel terecht zegt dat ze daar grote vraagtekens bij plaatst, brengt de gezondheid geen millimeter dichterbij. Daarom zeg ik: niet handhaven die ongein. Adeel Mahmood (NIDA). Ik wil nog even terugkomen op die bouwlocaties. Natuurlijk moet er heel veel worden bijgebouwd in onze stad. Tegelijkertijd heeft u het over leefbaarheid. Ik neem aan dat Groep de Mos er ook voorstander van is juist te bouwen op plekken en in wijken waar er veel meer ruimte is. Klopt dat? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). U weet ook dat Hart voor Den Haag in het college heeft gezeten en toen hadden we hele goede plannen om bijvoorbeeld te verdichten in Zuidwest, waar nu ook slechte woningen zijn, zoals woningen die te kampen hebben met slechte isolatie of woningen die aan het eind van hun levenstermijn zijn. Ook daar moeten we dus naar kijken. Je ziet ook dat er in de Dreven, de Zichten en de Gaarden een enorm verzet aan het ontstaan is tegen 25

hele grote bouwvolumes. Dus we moeten daar heel verstandig mee omgaan. We hebben schriftelijke vragen gesteld over Laak waar twee woontorens zouden kunnen verrijzen. Ik ben het dan ook helemaal met u eens dat we moeten kijken naar plekken waar er ruimte is, waar verrommeling is en waar slechte woningen kunnen worden vervangen om bouwvolume te realiseren. Dat moet dan ook in overleg met de bewoners. Je ziet bijvoorbeeld in Zuidwest dat dit overleg, ook vanwege het gebrek aan bewonersorganisaties daar, ontbreekt en dat moet dus niet. Adeel Mahmood (NIDA). Dank voor dit heldere antwoord. Ik heb laatst in de krant gelezen over de Maasbach-locatie. Het gaat daarbij om 2.400 woningen op dat ene kleine hoekje. Dat is volgens mij de helft van het inwoneraantal van de Groente- en Fruitmarkt en 15% tot 20% van het inwoneraantal van heel Transvaal. Dat alles zou dan worden gerealiseerd op een klein hoekje. Ten eerste is de vraag hoe dat dan wordt gerealiseerd. Wilt er dan een tower à la Dubai Burj Al Arab neerzetten? Ten tweede: wat voor effect zullen die 2.4000 woningen op dat ene kleine hoekje hebben op de leefbaarheid in een al dichtbevolkt gebied? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat is een terechte vraag van de heer Mahmood. Ik heb ook niet gezegd dat dat geregeld moet worden; ik heb gezegd: ga met de heer Maasbach praten. Die bezit daar een hoop vastgoed.

Dat is ook allemaal laagbouw, waaronder woningen die gedateerd zijn. Kijk of daar iets mogelijk is, ook in combinatie met de ontkluizing van dat verschrikkelijke kruispunt bij de Zevensprong waar het iedere dag vastloopt; kan er niet een stukje onder de grond of kan er bovengronds niet wat? Ga in gesprek. Dat is wat ik betoog en ik hoop dat het college die handschoen oppakt. Als men op die plek woningen kan realiseren - hoeveel dat er moeten zijn, 500, 600 of die 2.400 weet ik niet, want ik ben geen planoloog - is het van belang om dat gesprek aan te gaan. Adeel Mahmood (NIDA). Gingen er dan geen alarmbellen rinkelen bij Groep de Mos bij het horen van dat aantal van 2.400 woningen? Ik zou gelijk in de verdediging springen en bezwaar uiten, in de zin dat je 2.400 woningen op zo'n locatie niet zou moeten willen. Zo'n aantal zou toch alarmbellen moeten doen rinkelen als je de leefbaarheid in zo'n wijk hoog in het vaandel hebt staan? Ik verbaas mij hier dus wel over. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat is dan wel heel apart, want het is juist de leefbaarheid in die wijk die op dit moment onder druk staat. De Zevensprong is door het college aangewezen als prioriteitsgebied, een gebied met ontzettend veel coffeeshops met geblindeerde ramen, een gebied met ontzettend veel armoede.

Dus als je daar gaat herontwikkelen, zou je ook een stukje middeninkomens kunnen toevoegen en een stukje retail. Ook zou je van dat verschrikkelijke kruispunt een leuk kruispunt kunnen maken. Dus ga dat gesprek aan met iemand die zijn grond aanbiedt aan de gemeente om er wat beters van te maken. Dat is wat ik zeg. Natuurlijk moet dat allemaal gemonitord worden en moet dat allemaal getoetst worden aan de LER, de leefbaarheidseffectenrapportage, waar Hart voor Den Haag ook hartgrondig voorstander van is. Dus dat deel ik met u, maar ik zie altijd kansen en vaker wat minder bedreigingen. De voorzitter. Door de heer De Mos worden de volgende moties (G.1 HvDH/GdM, G.2 HvDH/GdM, G.4 HvDH/GdM, G.7 HvDH/GdM, G.8 HvDH/GdM en G.9 HvDH/GdM) ingediend:

Motie G.1 HvDH/GdM Steun college in strijd naar Rijksgelden De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen. Constaterende, dat: • het college bij de presentatie van een sombere begroting het Rijk terecht om hulp vraagt.

26

Van mening, dat: • het college terecht stelt dat de reden voor de precaire situatie voor de gemeente Den Haag mede te wijten is aan te weinig geld dat het van het Rijk krijgt voor alle taken die moeten worden uitgevoerd; • door het uitblijven van een nieuw kabinet de landelijke overheid nog geen duidelijkheid heeft gegeven over de toekomst. Spreekt uit het college te steunen in haar strijd voor het loskrijgen van Rijksgelden. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.2 HvDH/GdM Méér Haagse fondsenwervers De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen. Constaterende, dat: • zowel het college als meerdere partijen in de raad hebben aangegeven dat het Rijk de (dreigende) tekorten in de begroting moet ledigen; • Den Haag slechts 6 a 7 lobbyisten heeft, wat in vergelijking met lobbykampioen Rotterdam, die er 20 heeft, bijzonder weinig is. Van mening, dat: • een goede lobby gelden los kan krijgen bij zowel het Rijk als binnen de Europese Unie. Verzoekt het college: • het aantal lobbyisten op het niveau van Rotterdam te brengen, ten einde bij het Rijk en binnen de EU meer fondsen aan te boren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.4 HvDH/GdM Pas open hiring als de wiedeweerga toe in het Haagse De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen. Constaterende, dat: • er in den lande zeer positieve ervaringen zijn met het Amerikaanse model open hiring, waarbij mensen zonder CV en zonder opleiding toch een baan kunnen krijgen; • arbeidseconoom Ronald Dekker in het programma Nieuwsuur heeft gesteld dat via open hiring tienduizenden mensen aan het werk geholpen kunnen worden en staatssecretaris Dennis Wiersma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft laten weten open hiring een "mooie oplossing" te vinden voor bedrijven die op zoek zijn naar personeel; • de kosten voor bijstand enorm drukken op de onder druk staande Haagse begroting. Van mening, dat: • dit concept ideaal is voor de ruim 38.000 mensen die volgens Den Haag in cijfers een baan zoeken. Zeker voor het zogeheten 'granieten bestand' van Den Haag, die groep langdurig werklozen die bestaat uit zo'n 25.000 mensen.

27

Verzoekt het college: • in samenwerking met werkgevers en ambtelijke ondersteuning het systeem open hiring actief in te voeren; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.7 HvDH/GdM Maak beleid op remmen bevolkingsgroei De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen. Constaterende, dat: • onze stad tot 2040 met ruim 80.000 mensen groeit; • het absorptievermogen is bereikt en ons voorzieningenniveau nu al ernstig onder druk staat, getuige o.a de druk op de leefbaar- en bereikbaarheid, ons onderwijs, onze sociale voorzieningen, onze economie en onze woningvoorraad; • dit (ernstige) gevolgen heeft voor de huidige inwoners, zowel autochtoon als allochtoon. Verzoekt het college: • de gevolgen van bevolkingsgroei op lokaal niveau inzichtelijk te maken; • het remmen van bevolkingsgroei tot beleid te maken; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.8 HvDH/GdM Flexpool wonen met deskundigen De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen. Constaterende, dat: • de provincie Gelderland het overschrijden van de doorlooptijd van woningbouwprojecten tracht tegen te gaan door een soort flexpool met ingehuurde woningbouwexperts. Van mening, dat: • het onwenselijk is dat de bouw van duizenden - broodnodige woningen - onder druk komt te staan vanwege een tekort aan voldoende kundige ambtenaren op wonen. Verzoekt het college: • te onderzoeken of een flexpool van planjuristen, onderhandelaars en mensen met specifieke kennis op het gebied van wonen ook voor de Haagse regio geschikt kan zijn; • de raad daar voor de begrotingsbehandeling over te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.9 HvDH/GdM Onderzoek of ambtelijke bezetting wonen toereikend is De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen.

28

Constaterende, dat: • brancheorganisatie Bouwend Nederland heeft gesteld dat lokale overheden niet genoeg personeel hebben om bouwplannen te beoordelen, dit omdat in de vorige crisis veel mensen, die soort processen behandelen, zijn vertrokken; • een gebrek aan voldoende kundige ambtenaren bij gemeenten de broodnodige bouw van duizenden huizen vertraagt; • deze signalen ook in Den Haag klinken. Van mening, dat: • het gezien de enorme woningnood onwenselijk is dat door een gebrek aan ambtenaren de bouw van duizenden niet op gang komt. Verzoekt het college: • te onderzoeken of het ambtelijk apparaat genoeg in staat is om de bouwopgave te faciliteren, • de raad voor de begrotingsbehandeling hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer De Mos, daartoe gesteund door de heer Sluijs, wordt de volgende motie (G.3 HvDH/GdM) ingediend:

Motie G.3 HvDH/GdM Niet actief handhaven op controle coronapas De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen. Constaterende, dat: • met het invoeren van de coronapas de zwaar getroffen sectoren, zoals de horeca, de culturele sector en de evenementenbranche, opnieuw worden gepakt met maatregelen waarvan altijd werd gezegd dat die niet zouden komen; • voorzitter Hubert Bruls van het Veiligheidsberaad zegt dat het door premier Rutte toegezegde geld voor „extra handjes”, om te controleren of bezoekers een coronapas bij zich hebben, weinig zin heeft omdat er op de korte termijn te weinig handhavers beschikbaar zijn; • veel horecazaken, groot en klein, openlijk hebben uitgesproken dat ze weigeren om naar de QR-code te vragen; • de burgemeester zegt de teleurstelling van horecaondernemers te begrijpen. Van mening, dat: • de door de burgemeester gewenste compensatie voor 'gemiste laatste rondes' bij lange na niet concreet is. Verzoekt het college: • direct te helpen door niet actief te handhaven op de controle door de horeca- en cultuursector op de coronapas en de beperkte capaciteit in te zetten op het leefbaar houden van de stad. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer De Mos, daartoe gesteund door mevrouw Roopram, wordt de volgende motie (G.5 HvDH/GdM) ingediend:

29

Motie G.5 HvDH/GdM Openhouden broodnodig ziekenhuis voor Den Haag Noord/Oost De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 september bij de bespreking van agendapunt I Algemene politieke Beschouwingen. Constaterende, dat: • onze stad te kampen heeft met een snel groeiende bevolking, die bovendien vergrijst; • zorgexperts stellen dat het sluiten van o.a. spoedeisende hulpposten en huisartsenposten leidt tot achteruitgang van de kwaliteit van de acute zorg en de toegankelijkheid daartoe onder druk zet. Verzoekt het college: • pro-actief op te komen voor de zorgbelangen van bewoners en richting; • het Rijk te strijden voor het volwaardige behoud, met spoedeisende hulp en intensive care, van ziekenhuis Bronovo; • de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. De voorzitter. Ik geef het woord aan de heer De Graaf van de VVD. Frans de Graaf (VVD). Voorzitter. Wat hebben de afgelopen zomer toch veel mensen, Scheveningers, Hagenaars en mensen van buiten Den Haag genoten van al het moois dat Scheveningen te bieden had en heeft.

En wat was dat een enorm contrast met vorig jaar, toen Scheveningen op de minder slechte dagen een chaos was en op de hele slechte dagen nog veel erger, waarbij mensen niet meer in hun eigen straat durfden te lopen, waarbij strandtenteigenaren vroeger dicht moesten gaan, waarbij Scheveningers niet meer over hun Boulevard durfden te lopen, waarbij mensen die in Scheveningen wonen niet meer het idee hadden: dit is ons Scheveningen. Is dan dit jaar alles goed gegaan? Zeker niet. Heeft de kwakkelzomer ons geholpen? Vast wel. Maar wat ik mooi vind, is dat deze gemeente met meerdere wethouders afgelopen zomer heeft laten zien dat de veiligheid en leefbaarheid van Scheveningen op nr. 1 staat en dat we het samen met de bewoners doen. Op die manier, waar ik trots op ben, konden veel meer Scheveningers weer zeggen: dit is ons Scheveningen, dit is onze buurt en dit is onze Boulevard. Daar ben ik trots op. Tahsin Çetinkaya (Islam Democraten). Ik zou ook trots zijn als we het over Den Haag hadden en niet specifiek over alleen maar Scheveningen, want het contrast tussen Scheveningen en de leefbaarheid in Transvaal heeft u denk ik toch ook wel door. Uw wethouders die zo veel investeren in Scheveningen wil ik dan ook wel in Transvaal en andere wijken zien. Frans de Graaf (VVD). Ik vraag de heer Ҫetinkaya om even geduld te hebben.

Scheveningen is een casus om ons verhaal in te leiden maar ik ga het zo meteen verbreden naar heel Den Haag. Voorzitter. Ik ben er trots op wat er deze zomer in Scheveningen is gebeurd. En ik wil meer van dit soort prestaties van de gemeente en van het gemeentebestuur zien, maar daarvoor is het wel noodzakelijk om keuzes te maken. Want de donkere financiële wolken die we toch al een tijdje zien aankomen, hangen inmiddels bijna recht boven ons. Het is onduidelijk hoe erg het wordt maar zelfs als het Rijk volledig over de brug komt, is het eigenlijk wel zeker dat we het niet droog gaan houden.

30

Sebastian Kruis (PVV). Ik ben het op zich deels eens met de heer De Graaf waar het gaat over zijn analyse van Scheveningen. maar laten we wel eerlijk zijn, het was natuurlijk echt een flutzomer. We hebben zelden echt warme dagen gekend. Dus om nou zeker te weten dat het allemaal is geslaagd, vind ik ook een beetje prematuur. Frans de Graaf (VVD). Dat ben ik met de heer Kruis eens. Ging deze zomer alles goed? Nee. En heeft het slechte weer geholpen? Vast wel en nog allerlei andere factoren. Wat ik in elk geval wel zag, is dat het gemeentebestuur met meerdere wethouders en de burgemeester de veiligheid en leefbaarheid van dit stukje stad op nr. 1 heeft gezet en dat het dat samen met de bewoners heeft gedaan. Dat maakt mij trots omdat het laat zien dat de gemeente de juiste prioriteiten stelt. Als we meer van dit soort prestaties willen, is het gegeven de donkere financiële situatie echt noodzakelijk om keuzes te maken, want de financiële donkere wolken hangen boven ons en zelfs als het Rijk volledig over de brug komt gaan we het als gemeente niet drooghouden. De vraag is wat je dan moet doen. Dan zijn er partijen die eigenlijk niet te veel nadenken en zeggen: och, ik weet een hele makkelijke oplossing, we gaan belasting verhogen.

Niemand noemt dat natuurlijk direct want dat is niet populair, dus gaan ze het er over hebben in verhullende termen als 'we gaan de inkomsten verhogen' of 'de sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen'. Als je in gemeenteland de belastingen verhoogt dan heb je het over de belasting voor huiseigenaren. Natuurlijk zijn er huiseigenaren met hele sterke schouders die het op zich zouden kunnen missen, maar dat maakt het niet meer eerlijk om het daaraan te vragen. Maar bij de vele tienduizenden Hagenaren met kleine hypotheekjes van ver onder de twee ton kom je dan aan de deur en zeg je: u moet even € 100 betalen. En waarom? Omdat de gemeente er zelf niet uitkomt, weigert prioriteiten te stellen en klaagt dat het Rijk niet over de brug komt. Dat vind ik onrechtvaardig. Sebastian Kruis (PVV). Wat ik onrechtvaardig vind is dat de heer De Graaf zegt: je kunt de belastingen verhogen maar dat is niet rechtvaardig. Maar dat is wel precies wat de VVD de afgelopen vier jaar aan de lopende band heeft gedaan. Elke keer dat er tekorten waren, zijn de belastingen verhoogd voor diezelfde huiseigenaren. Dus als u nu zegt dat belastingverhogingen geen oplossing zijn, is mijn vraag waarom u dat dan al die jaren wel heeft gedaan. Frans de Graaf (VVD). De stelling van de heer Kruis is wel in strijd met de feiten. Het klopt dat in deze collegeperiode een keer de ozb is verhoogd.

Daar draagt de VVD ook medeverantwoordelijkheid voor want wij zitten nou eenmaal in het college en in de coalitie. Dat is niet de keuze van de VVD maar de VVD bestuurt wel mee omdat we denken dat op die manier de stad beter wordt door dat beleid af te maken en dat leidt af en toe tot keuzes die we zelf niet gemaakt zouden hebben. That's life. Dat is die eenmalige ozb-verhoging waar de heer Kruis aan refereert. Dennis Groenewold (D66). Ik ben benieuwd wat de VVD dan gaat doen. Ik snap dat de VVD zegt dat ze geen belastingen gaat verhogen. Dat is in ieder geval een helder standpunt maar dat betekent wel dat er gekort moet worden als het Rijk niet over de brug komt. De VVD ken ik als partij die overal rekening mee houdt. Dus, meneer De Graaf, waar gaat de VVD op korten? Wie worden er wegbezuinigd? Frans de Graaf (VVD). Ik denk dat het heel goed is als de gemeente regelmatig kijkt of we nog wel de goede dingen doen en of we de dingen die we doen ook nog wel goed doen door de gemeente door te lichten. De afgelopen periode hebben we dat al op een aantal beleidsterreinen gedaan. Ik noem bijvoorbeeld de zorg waar miljoenen zijn bespaard zonder dat het de kwaliteit van de zorg aantastte. Dat hebben we gedaan met steun van de partij van de heer Groenewold maar ook met steun van de Partij van de Arbeid en GroenLinks.

Ik zie voor mij dat je dat soort beleid waarbij je beleidsprogramma's goed doorlicht en kijkt waar je geld kunt besparen zonder dat je de dienstverlening of service slechter maakt, ook op andere beleidsterreinen kunt toepassen en je op die manier heel veel geld kunt besparen. Dat vind ik van meer visie getuigen dan te zeggen: och, laten we die moeilijke discussie maar niet aangaan, laten we het gewoon aan de huiseigenaren vragen.

31

Dennis Groenewold (D66). Als je mensen in de stad spreekt, dan hoor je dat in welzijn en zorg de grenzen echt wel zijn bereikt. Misschien dat de VVD dat anders ziet, maar begrijp ik goed dat de VVD nog verder wil bezuinigen op welzijn en zorg? Frans de Graaf (VVD). De afgelopen periode hebben we bij zorg en welzijn scherp gekeken waar het geld aan wordt uitgegeven en of dat ook op een slimmere manier kan zonder het niveau van de zorgverlening aan te tasten. En wij vinden dat dit ook op andere beleidsterreinen, zoals de sociale zekerheid, mogelijk is. Ik denk dat je op die manier geld kunt besparen. Volgens mij heeft ook u in het programma staan dat u de gemeentelijke organisatie wil doorlichten en wil kijken of we nog wel de goede dingen doen enzovoorts. Dat vond ik hoopgevende teksten want dat is ook hoe de VVD in de wedstrijd zit. Op die manier kun je met visie dat financiële tekort vrij eenvoudig dichten en dan hoef je niet in een zich opkrabbelende economie bij huiseigenaren extra geld op te halen die dat geld lang niet in alle gevallen kunnen missen. De voorzitter. De heer Groenewold, laatste keer. Dennis Groenewold (D66).

Als de VVD goed heeft gekeken naar de persconferentie en alle publicaties rondom het presenteren van de begroting, dat weet ze dat het college ook zelf heeft gezegd dat het water ons aan de lippen staat, dat we echt voor een jaar nog die begroting rond hebben. De VVD neemt echter geen verantwoordelijkheid want ze schuift alle problemen weer voor zich uit door te zeggen: we gaan onderzoeken wat we dan nog tegen die tijd kunnen doen. Maar we moeten nu durven zeggen waar het op staat. VVD, waar gaan we dan op korten? Kom eens met een duidelijk antwoord daarop. Frans de Graaf (VVD). Wat we de afgelopen periode in de zorg hebben gedaan, namelijk scherp een programma, een beleidsterrein doorlichten, kan ook prima bij de sociale zekerheid, bij het stadsdelenbeleid en bij integratie. Ik denk dat dat uitstekend kan, waarbij je tot een goed plan kunt komen waarmee je geld bespaart en tegelijkertijd de dienstverlening op peil houdt. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik vind het toch wel een beetje makkelijk zoals de VVD hier een soort blokkade opwerpt om eerlijk te gaan kijken hoe we met elkaar de lasten beter kunnen verdelen. Wij zijn de stad met absoluut de allerlaagste woonlasten terwijl we ook de stad zijn met koninklijke allure en met een heel rijk cultuurleven. We hebben onze bewoners ook heel veel te bieden.

Vindt de VVD dan ook niet dat daar best iets tegenover mag staan? Frans de Graaf (VVD). Ik ben trots op de punten die de heer Kapteijns inbrengt. Ik ben er trots op dat we de gemeente zijn met lage woonlasten en ik ben er trots op dat we een stad zijn die veel te bieden heeft en koninklijke allure heeft. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik wacht dan eigenlijk op het vervolg, maar ik zal de heer De Graaf een handje helpen. Dat betekent dus ook dat we van mensen die zich dat kunnen permitteren, met inachtneming dat heel veel mensen die een koophuis hebben een enorme prijsstijging van hun bezit hebben ervaren de afgelopen jaren, ook iets extra's mogen vragen. De ozb is in dat opzicht een heel rechtvaardige maatregel want die slaat het hardst neer bij de mensen die het het makkelijkst kunnen missen. Frans de Graaf (VVD). Daar zijn de heer Kapteijns en ik het niet over eens. Ik las vanochtend ook in de pers dat de heer Kapteijns denkt dat huiseigenaren allemaal in de Vogelwijk en Benoordenhout wonen.

Maar wat gaat u zeggen tegen de woningeigenaren in Mariahoeve, in Moerwijk, in Morgenstond, met kleine hypotheekjes van ver onder de twee ton, van wie de waarde van de woning wel is gestegen - maar ja, wat heb je daaraan - maar van wie de inkomensontwikkeling er ver bij is achtergebleven? De heer Kapteijns zegt tegen hen dan: het is heel rechtvaardig als u even € 100 extra gaat betalen want dan hoeven wij geen discussies te voeren over hoe de gemeente zelf de hand op de knip kan houden.

32

Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik verzet me toch tegen deze beeldvorming. Het gaat niet om dat soort bedragen voor dat soort huizen. We hebben in Den Haag bovendien een heel ruimhartig kwijtscheldingsbeleid. Dus mensen die het niet kunnen betalen, betalen geen ozb in deze stad. Dat is iets waar ik heel erg trots op ben. Nee, waar het om gaat, is dat de VVD koste wat het kost niet iets extra's durft te vragen van de mensen die het makkelijk kunnen missen om de ongelijkheid in deze stad op te lossen. Frans de Graaf (VVD). Ik deel die analyse niet. Sebastian Kruis (PVV). Ziet u hier ook allemaal wat er gebeurt? De VVD zegt wat zij echt vindt en krijgt direct die linkse coalitiepartners weer op haar dak. En dat is precies wat er de afgelopen vier jaar ook is gebeurd. U heeft vier jaar lang geacteerd als een soort bedrijfspoedel van die gasten links van mij. Waarom moeten de mensen in de stad ervan uitgaan dat u de volgende keer wel een beetje vasthoudt aan uw eigen ideeën over hoe het in Den Haag zou moeten gaan? Want nu heeft u vier jaar lang een soort links vangnet gefaciliteerd en gesubsidieerd. Dus al die praatjes over het op orde krijgen van de huishouding slaan elke keer stuk tijdens de onderhandelingen. Dus waarom moeten de mensen u nu wel geloven? Frans de Graaf (VVD). Ik hoor de heer Kapteijns zeggen dat wij in Den Haag nog steeds lage woonlasten hebben.

Ik hoor de heer Kruis zeggen dat wij in alles meegaan met GroenLinks. Dan mag ik aannamen dat de waarheid ergens in het midden ligt en daar voel ik mij als VVD uitermate comfortabel bij. Lesley Arp (SP). Ik wil de heer De Graaf graag nog even bevragen over iets wat ik in Omroep West las vandaag. Hij geeft niet alleen aan dat voor hem de ozb een heilig huisje is, hij wil zelfs de belasting gaan verlagen. Dus ik dacht dat hij zijn mijter mee zou nemen als hij hier gaat staan maar dat is helaas niet zo, maar ik ben dan toch wel heel benieuwd hoe de heer De Graaf dit gaat doen. Want dat betekent toch nog meer druk op het sociaal domein? Frans de Graaf (VVD). De Haagse VVD is altijd voor belastingverlaging. Dat is geen nieuws. Dat zijn we dit jaar maar dat zijn we in principe altijd. Ons verkiezingsprogramma moet nog uitkomen maar mijn verwachting is dat daar belastingverlaging in staat. En daar ben ik ook blij mee. Ik denk dat je dat kunt bereiken door als gemeente slimmer te werken en door te kijken of we als gemeente nog wel de goede dingen. Dan hoef je geen druk op allerlei domeinen te leggen maar dan moet je wel het lef en de visie hebben om te kijken of je taken nog wel goed uitvoert en of je die niet slimmer kunt uitvoeren. Lesley Arp (SP).

Ik heb het gevoel dat meneer De Graaf mensen met die belastingverlaging een enorme worst aan het voorbungelen is die compleet ononderbouwd is. Slimmer werken, wat zegt dat nou eigenlijk? Kan de heer De Graaf concreet benoemen hoe hij, bijvoorbeeld als het gaat om Sociale Zaken, geld wil ophalen? Frans de Graaf (VVD). Een van de dingen is om het armoedebeleid veel activerender te maken. Enerzijds kun je daar op zichzelf al geld mee besparen en anderzijds leidt een activerender armoedebeleid ertoe dat er meer mensen aan het werk gaan. En als er meer mensen aan het werk gaan, dan heeft de gemeente minder uitgaven aan bijvoorbeeld bijstandsuitkeringen. Dat is win-win, waarmee je dus ook geld bespaart. De voorzitter. Mevrouw Arp, laatste keer. Lesley Arp (SP). Ik vind dit toch een gevalletje goedkoop/duurkoop. De heer De Graaf gaf aan dat de zorg het allemaal prima heeft gered. Nou, ik heb deze zomer met thuiszorgmedewerkers gesproken en die zeggen: wij lopen op ons tandvlees en we vragen ons af of mensen hier over een jaar nog willen werken. Ook als het gaat om armoedebeleid: gaan we dat geld dan uiteindelijk niet allemaal terugzien in de schuldhulpverlening? 33

Frans de Graaf (VVD). Nee, dat is natuurlijk niet de bedoeling. Robert Barker (PvdD). Terwijl de VVD elke keer preacht over hoe belangrijk een sluitende begroting is, levert de wethouder van de VVD geen sluitende begroting af. Dat camoufleert de VVD met allerlei woorden maar ik vraag mij af welk signaal de VVD nu afgeeft richting het Rijk door geen sluitende begroting af te leveren maar tegelijkertijd te zeggen: we lossen het allemaal wel op en we kunnen zelfs de belasting verlagen. Denkt de VVD dat dit signaal goed werkt naar het Rijk of juist niet? Frans de Graaf (VVD). Ik denk dat het uitermate goed werkt. In de begroting staat eigenlijk: de onzekerheden zijn zo groot dat het Rijk over de brug moet komen; daarmee ligt het vraagstuk voor na 2021 nog open, afhankelijk van in hoeverre het Rijk over de brug komt. Dat is volgens mij een superscherp signaal naar het Rijk dat het echt menens is, dat die donkere wolken nu echt boven ons hoofd hangen en we ook actie verwachten van het Rijk. Robert Barker (PvdD).

Waar ziet de VVD die donkere wolken als de VVD tegelijkertijd zegt: we kunnen het begrotingstekort oplossen en we kunnen zelfs kiezen voor belastingverlaging? Hoe kan het allebei waar zijn? Als er zulke grote donkere wolken zijn, hoe kan de VVD dan tegelijkertijd zeggen dat ze het zonder het Rijk kunnen oplossen en ze tevens de belasting kunnen verlagen? Frans de Graaf (VVD). Ik zeg niet dat we het zonder het Rijk kunnen oplossen. Ik zeg dat het onzeker is in hoeverre het Rijk over de brug komt, maar dat zelfs als het volledig over de brug komt, we het nog niet drooghouden in Den Haag. Er zijn dus sowieso maatregelen nodig. Er zijn hier ongetwijfeld partijen die zeggen niet te willen bezuinigen. Mijn partij zegt dat je dingen kunt hervormen om ze echt beter te maken. Tegelijkertijd kun je ook in een zich opkrabbelende economie belasting verlagen, waarmee je de economie ook weer een zetje geeft. Robert Barker (PvdD). Dat is wel echt verkiezingsprietpraat. Dan vraag ik mij nog iets anders af. De VVD is de hele tijd in het college geweest. Aan het eind van deze collegeperiode is er nu een VVDfractievoorzitter die zegt: we moeten alles slimmer maken en we moeten echt hervormen. Dan is mijn vraag of we de afgelopen tijd dan hele domme VVD-bestuurders hebben gehad die het beleid niet slimmer hebben kunnen maken en dat niet hebben kunnen hervormen.

Waarom hebben die VVDbestuurders dit dan nooit kunnen aanpakken en hebben ze die miljoenen die gratis op de plank liggen, niet kunnen oppakken? Frans de Graaf (VVD). Het belangrijkste terrein waarop de afgelopen jaren besparingen zijn doorgevoerd en tegelijkertijd het niveau van dienstverlening op peil is gebleven of is verbeterd, is de zorg. En toevallig is daar ook nog eens een VVD-wethouder voor verantwoordelijk. Dat soort maatregelen kun je volgens mij ook prima uitrollen over andere beleidsterreinen. Het zou mijn visie zijn om dat voor de komende jaren te gaan doen. Dennis Groenewold (D66). Volgens mij was het ooit een prominent VVD'er die over de PvdA zei 'Sinterklaas bestaat, daar zit 'ie', maar ik zou dan nu bijna naar u willen wijzen, meneer De Graaf, want u zegt: als het Rijk niet met geld over de brug komt, gaan we alsnog de lasten verlagen voor de burgers. Dat kan toch niet waar zijn van een serieuze bestuurderspartij als de VVD? Frans de Graaf (VVD). Dat heb ik ook niet gezegd. Dennis Groenewold (D66). Meneer De Graaf zei net: er komen donkere wolken op ons af maar zelfs als het Rijk niet volledig thuis geeft, zien wij nog andere opties. Maar dan de volgende vraag. Als het Rijk helemaal niet thuis geeft en wij als gemeente verantwoordelijk zijn voor onze eigen financiën, gaat de VVD dan nog zeggen: we gaan de ozb verlagen?