RIS310160 Notulen raad 16 september 2021

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 16 september 2021 (Geopend te 10.00 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken D. Vaststelling van de Notulen van 1, 14 en 15 juli 2021 E. Vaststelling van de Besluitenlijst E.1 Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS309791) E.2 Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS310008) E.3 Voorstel van het college inzake Voorstel tot vaststelling van de verordening tot wijziging van de Verordening individuele studietoeslag Den Haag 2015 (RIS309467) E.4 Vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV) (RIS309812) E.5 Voorstel van het college inzake Aanvraag herziening bestemmingsplan Regentesse-/ Valkenboskwartier t.b.v. perceel Dibbetsstraat 1 (RIS308938) E.6 Voorstel van het college inzake Grondexploitatie ROC Mondriaan (RIS309375) (termijngebonden) F. Datumbepaling initiatiefvoorstellen: F.1 Studenten huisvesting op orde (RIS309823) F.2 Meer middeldure huur! (RIS309823) G. Algemene politieke beschouwingen De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Voor het quorum: mw. Regts (VVD), De Graaf (VVD), Van de Helm (VVD), Pronk (VVD), Groenewold (D66), mw. Van Doorn (D66), mw. Mostert (D66), Kapteijns (GL), mw. Vavier (GL), Partiman (CDA), Pluimgraaff (CDA), Aydin (PvdA), mw. Tseggai (PvdA), Hoijnck van Papendrecht (HvDH/GdM), De Mos (HvDH/GdM), mw. Roopram (HvDH/GdM), mw. Faïd (HSP), Kruis (PVV), Barker (PvdD), mw. Klokkenburg (CU/SGP), mw. Arp (SP), Mahmood (NIDA), Cetinkaya (ID). Afgemeld: Van Doorn (PvdE), mw. Gerbrands (PVV) De voorzitter. Geachte leden van de raad, hierbij open ik uw vergadering. Hartelijk welkom allemaal, fijn dat u er bent, ook de kijkers thuis en de mensen op de publieke tribune. Ik heb zojuist vastgesteld dat er 23 leden aanwezig zijn, zodat we de vergadering kunnen beginnen. Er is bericht van verhindering ontvangen van de leden Gerbrands en Van Doorn. Van een aantal leden van het college is bericht ontvangen dat zij vandaag wegens andere verplichtingen voor korte tijd verhinderd zijn. Hun tijdelijke afwezigheid wordt als nodig binnen het college opgevangen. We weten de tijden ook, wat nieuw is en waarover we het ook de afgelopen week in het fractievoorzittersoverleg hebben gehad. Dan wil ik nog een enkele zin wijden aan het vertrek, eerder deze week, van de wethouder van Sociale Zaken en Werk, Bert van Alphen.

Hij diende afgelopen maandag zijn ontslag in vanwege de ontstane situatie en de conclusies in het rapport over de Stichting Energie Academie, en dat deed hij in 1

een persoonlijke brief aan ons allen. Zo schreef hij onder andere dat kwetsbare mensen moeten kunnen rekenen op een overheid die ze helpt, dichtbij en menselijk. Sinds ik hier ben, zijn dat in mijn ervaring woorden die bij Bert als persoon passen als een jas: dichtbij en menselijk. Hij was ook een boegbeeld van de diverse en veelzijdige stad die Den Haag is. Een zeer betrokken mens, een zeer betrokken wethouder die met zijn wortels in onze stad, waaronder de Schilderswijk, zich met hart en ziel heeft ingezet voor de stad. Daar ben ik en daar zijn het college en de raad hem zeer erkentelijk voor. Bert, als je kijkt of de mensen die van Bert houden: houd je haaks!

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Inspreken mag weer in de raadzaal, maar voor deze vergadering hebben zich geen insprekers aangemeld. Daar is overigens geen causaal verband tussen, tenminste, ik heb dat niet kunnen vaststellen, maar daar kunnen we straks dan nog eventueel over debatteren.

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken.

De raad heeft hieromtrent beslist zoals hierna bij elk nummer is aangegeven. Nr.

Raadsadres

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbende d.d. 18 juni 2021 inzake WOB-verzoek (10150951)

2

Belanghebbende d.d. 23 juli 2021 inzake inrichten van zwembaden (10152407)

3

Meldpunt Rookoverlast d.d. 13 juli 2021 inzake opvolgen meldingen houtstookoverlast n.a.v. motie PvdD Tweede Kamer (10152417) Belanghebbende d.d. 24 juli 2021 inzake prullenbakken worden niet geleegd (10157027)

Ter voorbereiding van de afhandeling door de raad in handen van het college van B en W voor aanlevering preadvies/raadsvoorstel. Ter kennisneming aan commissie Bestuur. In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Samenleving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Bestuur

4

5

Belanghebbende d.d. 27 juli 2021 inzake advocatenkantoor Pels Rijcken (10158530)

2

6

Belanghebbende d.d. 5 augustus 2021 inzake meeuwenoverlast (10161079)

7

Stichting Werkgroep Nassaubuurt d.d. 15 augustus 2021 en 7 september 2021 (behoort bij) inzake onderkeldering in de Nassaubuurt (10166809) Belanghebbende d.d. 13 augustus 2021 inzake bezwaarschrift parkeren De Schoone Ley (De Primeur) (10166866)

8

9

10

11

12

13

BarentsKrans Coöperatief U.A. d.d. 26 augustus 2021 en 8 september 2021 (behoort bij) inzake overgangsrecht Huisvestingsverordening Den Haag (10169017) Belanghebbende d.d. 30 augustus 2021 inzake verzoek om hulp bij dakloos zijn (10171002) Belanghebbende d.d. 3 september 2021 inzake bedreiging leefbaarheid en veiligheid Rivierenbuurt/opvang daklozen Leger des Heils (10172782) Respect Wonen Zorg en Welzijn d.d. 2 september 2021 inzake parkeervergunningen verzorging en verpleging (10172799) Belanghebbende d.d. 30 augustus 2021 inzake horecasluiting (10174188)

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Ruimte In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Ruimte

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Samenleving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Samenleving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Bestuur In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Ruimte

14

Belanghebbenden d.d. 8 september 2021 inzake onderkeldering Jozef Israelslaan (10174209)

Nr.

Zienswijze startdocument evaluatie GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden

Voorstel voor afdoening

1

GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden d.d. 14 juli 2021(10148551)

Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel

Nr.

Zienswijze op ontwerp-bestemmingsplan Schaloenstraat e.o.

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbende d.d. 6 juli 2021 (10148615)

2

WoonZorgcentra Haaglanden (WZH) d.d. 12 juli 2021 (10152377) Belanghebbende d.d. 14 juli 2021 (10152387)

Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel

3

3

Nr.

Ontwerp partiële herziening omgevingsplan Binckhorst (herstelbesluit 1B) Alex Advocaten B.V. d.d. 21 juli 2021(10156994)

Voorstel voor afdoening

Nr.

Advies aanwijzing lokale publieke mediainstellingen

Voorstel voor afdoening

1

Commissariaat voor de Media d.d. 10 augustus 2021(10161061)

Te betrekken bij het terzake uit te brengen raadsvoorstel

Nr.

Ter kennisneming

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbende d.d. 9 juli 2021 inzake corona vaccinatiebeleid voor kinderen en mRNA vaccins (10148820) Provincie Zuid-Holland d.d. 13 juli 2021 inzake terinzagelegging ontwerp regionaal waterprogramma (10152442) Het Vadercentrum d.d. 17 juli 2021 inzake onderzoek Het Vadercentrum (10152451)

Voor kennisgeving aannemen

4

Belanghebbende d.d. 16 en 19 juli 2021 inzake afval niet opgeruimd (10152455)

Voor kennisgeving aannemen

5

Belanghebbende d.d. 15 juli 2021 inzake parkeerproblemen De Schoone Ley (10152463) GR GGD en VT Haaglanden d.d. 15 juli 2021 inzake definitieve begroting 2022 en definitieve begrotingswijziging 2021 GR GGD en VT Haaglanden (10152471) GR GGD en VT Haaglanden d.d. 15 juli 2021 inzake definitieve jaarstukken 2020 GR GGD en VT Haaglanden (10152480) Metropoolregio Rotterdam Den Haag d.d. 15 juli 2021 inzake verslag en advies van de Rekeningcommissie MRDH over de concept Jaarstukken MRDH 2020 (10152495) Metropoolregio Rotterdam Den Haag d.d. 15 juli 2021 inzake aanbieding MRDH begroting 2022 en Nota van beantwoording (10152514) Veiligheidsregio Haaglanden d.d. 20 juli 2021 inzake begroting Veiligheidsregio Haaglanden (10154087) Belanghebbende d.d. 20 juli 2021 inzake overlast en het coffeeshopbeleid (10154092) Belanghebbende d.d. 20 juli 2021 inzake studiebeurs weer terug, kansen voor mensen met beperking, etc. (10154099)

Voor kennisgeving aannemen

1

2

3

6

7

8

9

10

11 12

Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

4

13

14

15

16

17 18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

Belanghebbende d.d. 20 juli 2021 inzake parkeren op Scheveningen voor werknemers (10154114) H10 Inkoopbureau d.d. 21 juli 2021 inzake jaarrekening 2020, begroting 2020-2025, reactie op ingediende zienswijzen begroting 2022-2025 … (10154120) Welzijn Scheveningen d.d. 21 juli 2021 inzake jaaroverzicht 2020 en tevredenheidsonderzoeken 2020 (10154141) Gemeente Brunssum d.d. 23 juli 2021 inzake aangenomen motie inzake wateroverlast in Limburg (10154146) Belanghebbende d.d. 23 juli 2021 inzake bouwplannen Oude Haagweg (10154159) Provincie Zuid-Holland d.d. 22 juli 2021 inzake uitnodiging hoorzitting vaststellen Provinciaal inpassingsplan Warmtetransportleiding Vlaardingen-Den Haag (10154207) Gemeente Pijnacker-Nootdorp d.d. 29 juli 2021 inzake uitnodiging Platform H1 Jeugd woensdag 8 september a.s. (10158580) Belanghebbende d.d. 1 augustus 2021 inzake huldiging Kiran Badloe (10158588)

Voor kennisgeving aannemen

Belanghebbende d.d. 2 augustus 2021 inzake verbeterpunten Kijkduin Bad (10158595) Gemeente Heusden d.d. 3 augustus 2021 inzake motie borstonderzoek vrouwen Gemeente Heusden (10158603) Belanghebbende d.d. 3 augustus 2021 inzake klacht m.b.t. vergunning voor kamerverhuur (10158604) Belanghebbende d.d. 11 augustus 2021 en 16 augustus 2021 inzake parkeren Escamplaan (10161124) Belanghebbende d.d. 13 augustus 2021 inzake besluit intrekken huidige bezoekersparkeervergunning (10166257) Belanghebbende d.d. 19 augustus 2021 inzake bezwaar intrekken parkeervergunningen De Schoone Ley (10166310) Belanghebbende d.d. 15 augustus inzake parkeerprobleem Escamplaan De Schoneley (10166621) Belanghebbende d.d. 21 augustus 2021 inzake werkzaamheden t.b.v. kruipruimten Jozef Israëlslaan (10166702) Belanghebbende d.d. 12 augustus 2021 inzake milieuzone-sfeervuren (10166738)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

5

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43 44

Belanghebbenden d.d. 26 augustus 2021 inzake parkeerprobleem De Schoone Ley De Primeur (10169170) Belanghebbende d.d. 29 augustus 2021 inzake bezwaar intrekken parkeervergunning De Schoone Ley (10169183) Belanghebbende d.d. 28 augustus 2021 inzake demonstreren op een veilige plek (10169188) Bewonersvereniging Havenkwartier d.d. 20 augustus 2021 inzake reflectie op Kust Gezond (10169200) Ouderenbelangenvereniging De Laakse Lente d.d. 26 augustus 2021 inzake aanpakken vervuiling straten (10169205) Stichting Visitatie Woningcorporaties Nederland d.d. 30 augustus 2021 inzake Visitatierapport Staedion (10171016) Gemeente West Betuwe d.d. 31 augustus 2021 inzake motie borstonderzoek (10171051) Belanghebbende d.d. 2 september 2021 inzake de leefbaarheid van Den Haag met een oververhitte huisjesmarkt (10171068) Belanghebbende d.d. 2 september 2021 inzake wetgeving tegen huisjesmelkers en beleggers (10172726) GR GGD en VT Haaglanden d.d. 9 juli 2021 inzake eerste bestuursrapportage 2021 (10172749) Belanghebbende d.d. 2 september 2021 inzake bevragen president van Suriname (10172754) De Mussen d.d. 7 september 2021 inzake aanbieding scenario’s financieel herstel De Mussen (10174243) Belanghebbende d.d. 27 augustus 2021 inzake bezwaar ingetrokken vergunning parkeren De Schoone Ley (10174250) Belanghebbende d.d. 29 augustus 2021 inzake bezwaar parkeerbeleid (10174258)

Voor kennisgeving aannemen

Belanghebbende d.d. 27 augustus 2021 inzake parkeerproblemen (10174261)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Aan de orde is: D.

Vaststelling van de Notulen van 1, 14 en 15 juli 2021.

De Notulen worden ongewijzigd vastgesteld.

6

Aan de orde is: E.

Vaststelling van de Besluitenlijst.

E.1 E.2 E.3

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS309791) Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS310008) Voorstel van het college inzake Voorstel tot vaststelling van de verordening tot wijziging van de Verordening individuele studietoeslag Den Haag 2015 (RIS309467) Vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV) (RIS309812) Voorstel van het college inzake Aanvraag herziening bestemmingsplan Regentesse-/ Valkenboskwartier t.b.v. perceel Dibbetsstraat 1 (RIS308938) Voorstel van het college inzake Grondexploitatie ROC Mondriaan (RIS309375) (termijngebonden)

E.4 E.5 E.6

De voorzitter. Met betrekking tot voorstel E.1, voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS309791), heeft de heer Barker van de Partij voor de Dieren het college verzocht om nadere toelichting op de geheimhoudingsgrond genoemd bij de stukken inzake het WOB-verzoek Madurodam. Dat komt dus de volgende keer terug, waarbij de motivatie wordt aangeleverd. De voorstellen worden achtereenvolgens zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. Mijn fractie wordt geacht voor voorstel E.5 gestemd te hebben. Hoewel we wel van plan waren om een motie in te dienen over het actiever communiceren over bestemmingsplannen, hebben we uit collegiale overwegingen besloten om die tijdens de begrotingsbehandeling in te dienen. De voorzitter. Waarvan akte.

Aan de orde is: F.

Datumbepaling initiatiefvoorstellen.

F.1

Studenten huisvesting op orde (RIS309841).

De voorzitter. Namens de portefeuillehouder kan ik u mededelen dat een reactie van het college op het initiatiefvoorstel inzake studentenhuisvesting in het eerste kwartaal van 2022 kan worden verwacht. F.2

Meer middelen huur! (RIS309823).

De voorzitter. Namens de portefeuillehouder kan ik u melden dat de reactie van het college hierop mag worden verwacht in het vierde kwartaal van 2022; ik bemerk hierover nu enige reactie vanuit de zaal, maar dit is wat mij is gezegd en wellicht kunt u de wethouder er misschien straks nog over bevragen.

7

Aan de orde is: G.

Algemene Politieke Beschouwingen.

De voorzitter. We gaan beginnen met de Algemene Politieke Beschouwingen naar aanleiding van de Programmabegroting 2022-2025. Er zal straks een tussentijdse schorsing zijn; we kijken dus wel even hoe het loopt. Bij dit politieke debat worden in principe geen moties ingediend. Hierover zijn in het fractievoorzittersoverleg afspraken gemaakt. Ik meld u dat als er straks toch moties worden ingediend, deze vandaag niet in stemming worden gebracht maar in de eerstvolgende vergadering van de raad, namelijk die op 7 oktober aanstaande. De fractievoorzitters en later ook de wethouders zullen het woord voeren vanaf het spreekgestoelte, wat voor mij een historisch moment is omdat ik dat hier nog niet heb meegemaakt. De volgorde van de sprekers is gebaseerd op de grootte van de fracties. Daarbij begint de oppositie, afgewisseld door een coalitiepartij. Als eerste spreker geef ik het woord aan de heer De Mos van Hart voor Den Haag/Groep de Mos. De beraadslaging wordt geopend. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter, inderdaad leuk om hier weer vanaf deze plek te kunnen spreken. Voorzitter. 'De rek is eruit', dat had wethouder Anne Mulder kunnen zeggen bij zijn lancering als lijsttrekker van de VVD, maar hij zei dat als eindverantwoordelijke voor de financiën van de gemeente Den Haag.

De situatie is zo zorgelijk dat het de gemeente nauwelijks lukt om de begroting voor volgend jaar sluitend te krijgen. Alleen door een eenmalige meevaller na een rechtszaak tegen het Rijk en door een flinke greep in de al karige reserves, lukt het nog om zwarte cijfers te schrijven. Reden voor de precaire situatie is volgens de gemeente dat Den Haag simpelweg te weinig geld krijgt van het Rijk voor alle taken die moeten worden uitgevoerd. Hart voor Den Haag steunt het college in zijn strijd richting het Rijk en hoopt straks in een unaniem aangenomen motie de wethouder te kunnen steunen. Deze motie spreekt uit het college te steunen in zijn strijd voor het loskrijgen van rijksgelden. In april verzochten wij het college nog om een uitgebreide lobbybrief richting de formatietafel door te sturen. Conclusie van die brief: De financiële situatie wordt onhoudbaar; er moeten in het regeerakkoord miljarden voor Den Haag worden vrijgespeeld! Wat is aan de orde? Het sluiten van politiebureaus, bejaardencentra en ziekenhuis Bronovo. Investeringen in infrastructuur die uitblijven. De personeelstekorten in de zorg, het onderwijs of bij de politie. Onbegrijpelijke kortingen op het Gemeentefonds, voor Den Haag maar liefst € 60 mln. per jaar. Keer op keer wordt er gemarchandeerd met de kwaliteit van onze directe leefomgeving en staan gemeenten in ons land financieel ernstig onder druk.

Als gevolg van het rijksbeleid moeten gemeenten voor het sluitend krijgen van hun begrotingen steeds vaker bezuinigen, de lokale lasten verhogen of zelfs beide varianten toepassen. Langzaam maar zeker zakken we daarbij als gemeenten door een ondergrens. Zo ook in Den Haag. De wethouder Financiën stelt dat het uitblijven van een nieuw kabinet de landelijke overheid ook geen zicht kan geven op duidelijkheid voor de toekomst. Hart voor Den Haag deelt ook die zorgen van het college. Goed ook dat zowel wethouder Mulder met 'beste Rijk, kom over de brug', als burgemeester Van Zanen in zijn rol als VNG-voorzitter met 'alsjeblieft parlement, schiet een beetje op', signalen van ongeduld uitzenden, maar het mag allemaal wel wat scherper. Want het is ronduit een gotspe dat er na maanden van soebatten nog geen nieuwe regering is. Hoe zit het in dat kader met het dreigement van een grote groep Nederlandse gemeenten om de werkzaamheden in de herfst neer te leggen als er niet snel extra geld komt vanuit het Rijk? 98% van de gemeenten, waaronder Den Haag, schaarde zich op 16 juni jongstleden achter een motie die uitspreekt dat gemeenten dit najaar zullen overgaan tot het teruggeven, niet uitvoeren en niet meer aanpakken van nieuwe taken. Ook zouden alle overleggen tussen VNG en Rijk worden opgeschort. Hoe zit het? U zit hier ook als VNG-voorzitter,

8

voorzitter, dus hoe zit het? Blijft het bij blaffen of gaan we ook daadwerkelijk bijten richting het Rijk? Graag een reactie Het college snakt naar meer financiële ruimte, maar vreemd genoeg is juist de lobby vanuit het stadhuis ver ondermaats. Den Haag heeft op dit moment zes à zeven lobbyisten, maar kan bij lange na niet tippen aan lobbykampioen Rotterdam, die twintig fondsenwervers aan het werk heeft. Topambtenaren en Kamerleden hebben vastgesteld dat de Rotterdammers als geen ander weten hoe zij geld voor de Maasstad bij elkaar moeten harken. Meerdere partijen in de gemeenteraad roepen dat het Rijk de stad door een ondergrens laat zakken; acteer daarop door meer fondsenwervers aan het werk te zetten. Niet alleen bij het Rijk, maar ook binnen de Europese Unie, liggen talrijke geldpotjes en zakken pecunia te wachten op een Haagse bestemming. We hebben hiervoor een motie met als dictum: verzoekt het college het aantal lobbyisten op het niveau van Rotterdam te brengen, teneinde bij het Rijk en binnen de EU meer fondsen aan te boren. Voorzitter, u kent mij als gevoelsmens pur sang, en daarom ga ik nog even door met de positieve energie vanuit de Hart voor Den Haag-hulptroepen. De kosten voor de bijstand drukken met bijna € 370 mln. per jaar enorm op de begroting.

We hebben het stadsbestuur middels schriftelijke vragen opgeroepen om mensen zonder baan proberen te koppelen aan sectoren waar men op dit moment zit te schreeuwen om personeel, zoals de horeca, het Westland en de Rotterdamse haven. Vandaag pleiten we voor een Amerikaans model om mensen aan het werk te helpen, open hiring. Geen cv, geen opleiding en toch een baan. Een voordeel van deze manier van werven is dat werkgevers mensen kunnen bereiken bij wie dat via normale sollicitatieprocedures niet lukt, dit omdat hele groepen al afhaken omdat de vacaturetekst vol staat met een lijstje eisen waar ze niet aan kunnen voldoen. Of mensen die een poos uit het betaald werk zijn geweest, of niet de vereiste schooldiploma's hebben, maar wel degelijk dingen kunnen. Dit concept is ideaal voor de ruim 38.000 mensen die volgens Den Haag in Cijfers een baan zoeken. Zeker voor het zogeheten 'granieten bestand' van Den Haag, een groep langdurig werklozen die bestaat uit zo'n 25.000 mensen, is dat ideaal. In december 2020 stelden wij al raadsvragen over het toepassen van open hiring in Den Haag. Het college stelde toen dat open hiring een interessant middel kan zijn om werklozen aan het werk te krijgen en dat het de verschillende experimenten in het land met belangstelling volgt. Laten we vandaag een stapje verdergaan.

Ik heb een motie met als dictum: verzoekt het college in samenwerking met werkgevers en ambtelijke ondersteuning het systeem open hiring actief in te voeren en de raad over de uitkomsten te informeren. Aan polarisatie geen gebrek in de Haagse gemeenteraad. Vorige week leek wel de communistische heilstaat terug van weggeweest, toen vier partijen een werkbespreking over de gevolgen van bevolkingsgroei boycotten omdat cultureel antropoloog Jan van de Beek een mening heeft die niet past in het wereldbeeld van deze partijen. Van de Beek schreef een kritisch rapport waarin hij stelt dat de huidige immigratie gestopt moet worden om de verzorgingsstaat betaalbaar te houden. En natuurlijk zet je dan zo iemand weer weg als racist. Dat deed denken aan de heisa rondom een PVV-motie die vorig jaar opriep om 'het tegengaan van bevolkingsgroei tot beleid te maken'. Dat ontaardde ná het debat en ná de gemeenteraadsvergadering op social media en in de geschreven pers tot aantijgingen waar de honden geen brood van lusten. Racisme, fascisme en vergelijkingen met de Tweede Wereldoorlog, het kon niet op! Helaas zorgt deze polarisatie en kop-in-het-zandpolitiek er alleen maar voor dat het debat direct wordt doodgeslagen: een gemiste kans! Want of we het nu leuk vinden of niet, bevolkingsgroei is een onderwerp dat we bij de horens moeten vatten.

Ons land piept en kraakt onder de forse bevolkingsgroei. De grenzen staan wagenwijd open; jaarlijks groeit de Nederlandse bevolking volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek met 82.000 mensen. Den Haag groeit tot 2040 met 80.000 tot 100.000 mensen en dat is een inwonertal zo groot als dat van de stad Schiedam. Arjen Kapteijns (GroenLinks). De grenzen staan wagenwijd open, hoor ik de heer De Mos hier zeggen. Maar waar baseert hij dat op? Want dat is feitelijk niet waar. Je kan alleen Nederland binnenkomen als je op de vlucht bent voor oorlog en geweld en dat wordt scherp getoetst. Deze mensen zouden we juist een huis moeten bieden. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik baseer mij op cijfers van het CBS: ieder jaar 82.000 mensen erbij en de afgelopen tien jaar 750.000 mensen erbij. Daar baseer ik dat op. 9

Arjen Kapteijns (GroenLinks). Kan de heer De Mos dan even uitleggen waar deze groep mensen uit bestaat? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Die groep is groot. Die is deels moeilijk te sturen omdat het arbeidsmigranten zijn uit Europa. Door de open grenzen is dat lastig om tegen te houden. Daar moeten landelijke wijzigingen voor zijn. Er zijn Eritreeërs en Somaliërs die hiernaartoe komen. Dat zijn hele grote groepen mensen die hiernaartoe komen, jaarlijks 82.000. U was er niet bij maar de vorige week hebben we een presentatie gehad van de heer Van de Beek, die ook stelt dat de stad Den Haag inmiddels bestaat uit 55% allochtonen. Die groei is er de laatste decennia gewoon geweest en die gaat door. En daar moeten we wat aan doen, want het piept en het kraakt. Dat is mijn betoog. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kapteijns. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik heb toch ernstig bezwaar tegen het beeld dat de heer De Mos hier neerzet. Het overgrote deel van de mensen die naar Nederland komen, zijn expats en mensen uit Europa. Dat in Den Haag meer dan de helft van de mensen een bi-culturele achtergrond heeft, wil niet zeggen dat deze mensen niet geboren en getogen zijn in Den Haag. Dat zijn gewoon onze stadsgenoten. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat het stadsgenoten zijn, deel ik helemaal.

Met gelijke rechten en gelijke plichten, daar zijn we het helemaal over eens. Ik heb het over het feit dat de immigratie blijft doorgaan, waardoor de leefbaarheid, de sociale cohesie en de samenstelling van de bevolking onder druk komen te staan. Dat doet een beroep op van alles. Mikal Tseggai (PvdA). Dan wil ik toch even weten waarom de heer De Mos het noodzakelijk vond om net even te benoemen dat 55% van deze stad allochtoon is. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat is heel simpel, dat is om te benoemen dat de immigratie de laatste decennia is voortgegaan waardoor de bevolking groeit. U heeft dat wel eens weggelachen in deze raad. We hebben eerder debatten gehad waarin is gezegd dat we geen hekken om Den Haag kunnen zetten. Nou, we kunnen wel wat doen aan die bevolkingsgroei. Dat is ook wat de heer Van de Beek vorige week bij die werkbespreking heeft aangegeven. We beoordelen niet de mensen, we beoordelen het beleid. En het beleid moet erop zijn gericht om de bevolkingsgroei te remmen want als de bevolkingsgroei doorgaat, dan doet dat een beroep op van alles, op woningen en sociale voorzieningen. Daarom heb ik dat genoemd. Mikal Tseggai (PvdA). U zegt dat u geen mensen beoordeelt maar dat u beleid beoordeelt. Ik hoor u zeggen dat 55% van de mensen in Den Haag allochtoon is, maar ik hoor u niks zeggen over de geboortegolf die momenteel in Nederland gaande is.

Dus ik begrijp eigenlijk nog steeds niet helemaal waarom u moet benoemen dat 55% van de stad allochtoon is. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Alle deskundigen zijn het erover eens dat de grootste groei van de bevolking wordt gestuwd door immigratie. En daar wil ik het over hebben. Als we daarmee doorgaan, komt hier de hele leefbaarheid, komt hier het hele voorzieningenniveau onder druk te staan. Dat is het punt dat ik maak. Dat is beleid. Dus ik beoordeel hier beleid. Ik vind dat het beleid gewijzigd moet worden. Ik beoordeel hier nooit en te nimmer de mensen. De voorzitter. Mevrouw Tseggai, laatste keer. Mikal Tseggai (PvdA). Dat is dus niet wat de heer De Mos zegt. Hij zegt dat 55% van deze stad bestaat uit allochtone mensen. Dat kunnen ook mensen zijn zoals ik, die hier gewoon geboren en getogen zijn. Hij probeert er nu een gezellige draai aan te geven maar in feite zegt hij: 55% van de mensen in deze stad is allochtoon en dat is een probleem. Dat zijn echter niet per definitie 10

immigranten, dat kunnen ook mensen zijn die hier gewoon geboren en getogen zijn. Dus ik wil graag weten waarom de heer De Mos daar een probleem mee heeft. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). U probeert mij iets in de mond te leggen wat ik niet heb gezegd. Ik heb willen aantonen dat de immigratie al decennia voortduurt. Dat toon ik aan. Door die immigratie is inmiddels 55% van onze stad allochtoon. Dat is ooit gekomen door immigratie. Als we daarmee doorgaan, komt hier de boel onder druk te staan of eigenlijk staat die al onder druk. Dennis Groenewold (D66). Volgens mij heeft de heer De Mos sinds kort een nieuwe baan bij BVNL in de Tweede Kamer. Ik vraag mij dan ook af of hij wel de juiste speech heeft meegenomen. Hij heeft het nu namelijk over allerlei zaken waar wij hier als gemeente niet over gaan. Hij is inmiddels zeven minuten bezig met zijn betoog en heeft één concreet voorbeeld genoemd van iets waar wij over gaan, namelijk open sollicitaties. Maar wat is nou de visie van Hart voor Den Haag op Den Haag, waar we wel invloed op kunnen hebben? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat is niet helemaal waar wat de heer Groenewold hier mij probeert aan te rekenen. Wij kunnen als stad Den Haag wel degelijk een signaal afgeven naar het Rijk dat de bevolkingsgroei piept en kraakt en dat we dat niet meer moeten willen.

We zijn nu bezig met de Algemene Politieke Beschouwingen en bevolkingsgroei, of u het leuk vindt of niet, wordt het thema van de komende jaren. Daar hebben we allemaal de gevolgen van te dragen. We hebben allemaal in de media geroepen dat het Rijk geld moet geven. Daar gaan wij in principe echter ook niet over. Ik heb u er zelf ook iets over horen zeggen, namelijk dat het Rijk over de brug moet komen. Ik ben er zelf mijn betoog ook mee begonnen. Nou, het Rijk moet ook eens besluiten nemen aangaande immigratie en daar beleid op maken, want de steden hebben daar last van, zeker de grote steden. Dennis Groenewold (D66). Een lang antwoord waarin hij samenvattend eigenlijk zegt: we willen signalen afgeven. Dus de algemene visie van Hart voor Den Haag/Groep de Mos op de stad is: signalen afgeven naar het Rijk? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). U kunt dat een beetje wegzetten, maar het is wel een belangrijk signaal. Alles wat we in deze stad doen - en gelukkig gaan steeds meer partijen dat zien, want ik heb de VVD erover gehoord en ook de heer Bredemeijer bij zijn lancering als lijsttrekker van het CDA - heeft te maken met het opvangen van de bevolkingsgroei die we niet meer aankunnen. Onze stad piept en kraakt.

Dat signaal moet luid richting de Tweede Kamer gaan, zeker nu de formatie ophanden is, namelijk dat er iets moet worden aan de immigratiecijfers die jaar op jaar records breken. 82.000 per jaar waarvan ook een groot deel in de grote steden en dus ook een deel in Den Haag. Dennis Groenewold (D66). Ik hoor de heer De Mos wederom zeggen dat het afgeven van signalen belangrijk is. Ik concludeer dat het in ieder geval helder is dat u het belangrijk vindt om signalen af te geven. Mijn vraag is of u in uw betoog ook zal ingaan op de stad zoals die is en wat daarop de visie is van Hart voor Den Haag/Groep de Mos. De voorzitter. Nou heb ik zelf een interruptie of eigenlijk meer een mededeling tussendoor en die betreft agendapunt F.2 inzake het initiatiefvoorstel Meer middelen huur! In mijn tekst daarover stond vierde kwartaal 2022. Inmiddels is er door de wethouder naar gekeken en het blijkt vierde kwartaal 2021 te zijn. Meneer de wethouder, goed opgelet. Dank u wel. Ik zie dat er een interruptie is van de heer Partiman. Kavish Partiman (CDA). Ik ben benieuwd van de heer De Mos te vernemen wat hij zelf vindt van polarisatie in onze samenleving en of hij vindt dat die polarisatie bijdraagt aan de saamhorigheid in onze stad. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Nee, dat draagt absoluut niet bij. En gelukkig polariseer ik niet, ik beroep mij hier gewoon op feiten en cijfers.

11

Kavish Partiman (CDA). Dan wil ik toch nog wel even teruggrijpen naar wat de heer De Mos zoeven heeft gezegd. Immigratie is volgens hem een probleem. Door middel van immigratie is 55% van onze stad van allochtone afkomst. Dat zijn twee dingen die hij naast elkaar zet. Als ik daarnaar luister, dan hoor ik dat 55% van deze stad een probleem is. Dat vind ik dan best wel polariserend. Ik vraag mij dan ook af of het wel de bedoeling is van de heer De Mos om middels dit soort uitspraken dit te insinueren waar het gaat om een samenleving van Nederlanders waarvan 55% van allochtone afkomst is. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik bemerk hier toch een klein splijtzwammetje in het CDA want ik heb ook gehoord en gelezen wat uw lijsttrekker daarvan vindt. Hij vindt bevolkingsgroei ook een probleem. Ik benoem dat hier ook. Ik heb zo-even ook gezegd dat ik niet mensen beoordeel maar dat ik het beleid beoordeel. Dat heb ik bij herhaling gezegd. Het gaat om het beleid en als we iets willen doen aan het leefbaar houden van de stad, moeten we ook iets doen aan bevolkingsgroei. Dát is het signaal dat ik hier geef. Iedereen in deze stad, ongeacht afkomst of geloof, heeft gelijke rechten en gelijke plichten, wat ik zojuist in mijn betoog ook heb gezegd. Gelukkig is mijn partij ook heel divers. We hebben mensen van Hindoestaanse afkomst, van Marokkaanse afkomst, van Turkse afkomst.

En die zijn allemaal hartelijk welkom en die doen allemaal volledig mee. Bent u gerustgesteld, meneer Partiman? Kavish Partiman (CDA). Niet echt, want ik krijg geen antwoord op mijn vraag. Waarom insinueert u dan dat door middel van die immigratie 55% van deze stad van allochtone afkomst is en dat immigratie een probleem is? U insinueert daarmee echt wel dat die 55% een probleem vormt. Dat vind ik toch wel kwalijk. Dit is precies de polarisatie die we niet zouden moeten willen in deze samenleving. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). De heer Partiman legt mij allemaal dingen in de mond die ik niet heb gezegd. 55% is van allochtone komaf. Dat komt door immigratie. Ik heb helemaal geen waardeoordeel over mensen gegeven. Ik heb steeds gezegd: ik beoordeel het beleid. Als we doorgaan met die cijfers, 82.000 mensen per jaar erbij en de afgelopen tien jaar 750.000 mensen erbij, dan kan ons land dat niet aan. Het absorptievermogen is bereikt. Dat is wat ik probeer uit te leggen. Zoals ik vorig jaar in eenzelfde soort debat ook al een keer heb gezegd: ik houd van alle mensen evenveel, ook van u. Fatima Faïd (HSP). Ik zit natuurlijk met interesse te luisteren maar ik vraag mij toch wel het volgende af.

We gaan volgens de heer De Mos minder nieuwkomers toelaten, maar hoe gaan we dan die bestaande problemen, waar u straks nog iets over gaat zeggen, oplossen? Misschien kunt u daar alvast iets over zeggen. U heeft het de hele tijd over migratie maar dat is gewoon een landelijk thema waar u en ik niet over gaan. Dus hoe gaat u die bestaande problemen oplossen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Daar kom ik zo op in mijn betoog, dus laat u verrassen en dan kunnen we daarover nog een robbertje over boksen. Ik ga zo meteen bijvoorbeeld ook nog wat voorstellen doen over de woningnood. Misschien wordt u daar dan tevreden over en anders hoor ik u nog wel even in de ether. Fatima Faïd (HSP). Ik ga er dan wel van uit dat u nog een beetje door gaat pakken en met oplossingen komt. In uw beleving hebben we dan de migratie gestopt. Dus dat is dan geen probleem meer. Maar hoe lost u nou al die leefbaarheidsproblemen op die u vast ook signaleert en wat draagt minder migratie daar precies aan bij? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat ga ik u allemaal vertellen, dus ik ga verder met mijn betoog. De voorzitter. Dat lijkt mij heel verstandig.

12

Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Deze bevolkingsgroei heeft grote gevolgen voor de leefbaarheid, de bereikbaarheid, ons onderwijs, onze sociale voorzieningen, onze economie en onze woningvoorraad, kortom, op ons voorzieningenniveau. Oud-CBS-hoofddemograaf Jan Latten stelt in diverse interviews dat hij bezorgd is over de migratie naar Nederland en het taboe om daarover te spreken. Hij stelt dat we in Nederland over van alles nadenken, behalve over bevolkingsgroei. Die overkomt ons gewoon. Ik citeer Latten: 'Er is geen visie. Nada. Onbegrijpelijk'. Latten waarschuwt voor het grootste tekort dat in de toekomst dreigt: het tekort aan persoonlijke aandacht. De al onder druk staande verzorgingsstaat verdient het om te worden beschermd. Onbalans in de bevolkingssamenstelling, het gebrek aan sociale cohesie en een steeds verder onder druk komende leerbaarheid tarten de al vele zwakke wijken in ons land, en in onze stad. We hebben daarover een motie met als dictum: verzoekt het college: de gevolgen van bevolkingsgroei op lokaal niveau inzichtelijk te maken, het remmen van bevolkingsgroei tot beleid te maken en de raad over de uitkomsten te informeren. Mikal Tseggai (PvdA). Wat moeten we volgens de heer De Mos doen om de bevolkingsgroei te remmen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos).

Een van de dingen die Den Haag zou kunnen doen, is bij het Rijk aangeven dat de wettelijke taakstelling om statushouders op te vangen wordt geschrapt. Dat zou een regel kunnen zijn. De VNG heeft op 16 juni bij meerderheid een motie aangenomen waarin ook is gezegd dat we stoppen met het opvangen van statushouders, omdat het Rijk daar ook niet langer aan bijdraagt. Dat zou een van de oplossingen kunnen zijn om daar eens mee te beginnen door richting het Rijk het signaal te geven dat de stad het niet langer aankan. En gelukkig doen burgemeesters dat ook. De burgemeesters hebben in mei aangegeven dat de situatie in de zwakke wijken onhoudbaar wordt. De woningcorporaties hebben deze zomer aangegeven dat de situatie in de armste wijken onhoudbaar wordt. Hoe komt dat? Onder andere door overbewoning. Mikal Tseggai (PvdA). Ik word hier echt boos over. Ik vind het echt schandalig dat de grootste partij in de stad van vrede en recht ervoor pleit om mensen die zijn gevlucht voor oorlog en geweld niet meer op te vangen. Het gaat niet om duizenden statushouders die hier per jaar komen. Het gaat om mensen die ongeveer 2% à 3% van de woningen per jaar toegewezen krijgen. Dus ik wil graag weten wat de heer De Mos dan echt wil doen tegen bevolkingsgroei, want blijkbaar heeft hij daar meer ideeën over, want dit zet geen zoden aan de dijk, kan ik hem alvast vertellen.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Het is dan altijd handig om over feiten te praten die het CBS ons gegeven heeft. In de periode 2010-2019 vertrokken er 4.600 mensen met een Nederlandse nationaliteit uit deze stad. Er kwamen in die periode bijna 50.000 mensen met een nietNederlandse nationaliteit bij. Dat betekent dat immigratie een enorme impact heeft op onze stad. Dan kunnen we met z'n allen besluiten: daar gaan we lekker niet over praten, ik heb een vinger hier en ik heb een vinger daar en die stop ik even lekker in mijn oren en ik ben er even niet. Maar dan los je het probleem zeker niet op. Wat ik probeer te adresseren, is dat het Rijk die signalen opvangt en dat het Rijk er wat aan gaat doen, zeker met een ophanden zijnde kabinetsformatie. Dát is wat ik hier betoog. Mikal Tseggai (PvdA). Met alle respect, de heer De Mos staat hier ontzettend theatraal te doen maar mijn vraag was wat we volgens Hart voor Den Haag/Groep de Mos moeten doen om de bevolkingsgroei te remmen. Meneer De Mos begint over statushouders. Ik zeg: dat zet geen zoden aan de dijk. Dus ik wil graag horen wat u echt wil doen om de bevolkingsgroei te remmen, want dan kan ik er daarna mijn oordeel over vellen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos).

Zonet werd er nog even lacherig gedaan door de heer Groenewold dat ik hier pleit voor een heel stevig signaal, waarvan ik hoop dat de hele raad mij daarin steunt, en dat Den Haag de groeiende bevolking niet langer aankan, dat het absorptievermogen is bereikt, dat het voorzieningenniveau wordt uitgehold, dat er congestie is en dat er woningnood is. U kunt dat niet leuk vinden maar deze situatie heeft voor een groot deel te maken met immigratie. Ik vraag de burgemeester om een krachtig signaal aan het Rijk te geven dat Den Haag dit niet meer 13

aankan. Ik vraag de burgemeester om een krachtig signaal dat wij niet langer statushouders kunnen opvangen. Waarom vraag ik dat? Om het in deze stad leefbaar te houden. De voorzitter. Mevrouw Tseggai is drie keer geweest, dus ik ga nu … Mikal Tseggai (PvdA). Nee. De voorzitter. Weet u het zeker? We gaan er niet over zeuren. Mevrouw Tseggai mag dan nu voor de derde keer. Mikal Tseggai (PvdA). Ik concludeer dus dat de heer De Mos dus niet veel anders in petto heeft dan roeptoeteren, schreeuwen en signalen geven en dat hij geen concrete oplossingen heeft voor wat hij ziet als het grootste probleem van deze tijd. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). En zolang u niet meedoet met mij om dat signaal krachtig naar de overkant af te geven … We zitten ook in de tang. We zitten door beslissingen die de rijksoverheid neemt in de tang - daar heeft u helemaal gelijk in - en daarom wordt het ook tijd voor een krachtig signaal naar het Rijk. Daarom was ik ook zo blij met de motie die 98% van de gemeenten heeft gesteund om eens richting het Rijk een krachtig signaal af te geven. Dat was de motie van 16 juni jongstleden om taken neer te gaan leggen als gemeente zijnde. Een van die taken is het opvangen van statushouders. Willen we als gemeente iets doen aan bevolkingsgroei, dan moeten we krachtiger worden met onze signalen naar het Rijk, want daar worden de beslissingen genomen.

Lesley Arp (SP). De heer De Mos gaf eigenlijk aan dat de verzorgingsstaat onder druk staat en dat dit komt door de nieuwkomers, die volgens hem de verzorgingsstaat uithollen. Volgens mij is er de afgelopen tijd maar één vijand geweest van de verzorgingsstaat en dat is tien jaar lang VVD-beleid. Het spijt mij heel erg maar de volkshuisvesting is om zeep geholpen. Er zijn heel veel bezuinigingen over de schutting geflikkerd naar de gemeenten. Het COA dat asielzoekers opvangt, is feite ook kapot bezuinigd. Dus wijst de heer De Mos niet gewoon de verkeerde dader aan? Is dit niet gewoon onderbuikpolitiek? De voorzitter. Ik denk dat mevrouw Arp bedoelde 'gegooid', hè. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Daar wil ik toch echt even afstand van nemen, want het gaat hier helemaal niet om daders. Niemand is hier de schuld van. Ik heb net al in mijn betoog gezegd: het is niet aan de mensen. Alle mensen zijn gelijk met gelijke rechten en gelijke plichten. Daar gaat het dus niet om. Het gaat om het beleid. Ik doe een klemmend beroep op de burgemeester om bij het Rijk en bij de formatie voor elkaar te krijgen dat we de komende jaren iets gaan doen aan immigratie. En ik deel natuurlijk uw opvattingen over de VVD. Daarin zijn we gewoon partners. De voorzitter. Dat zegt hij er gratis bij. Mevrouw Arp. Lesley Arp (SP).

Ik vind het makkelijk dat de heer De Mos zegt dat er geen daders zijn. Er zijn in mijn optiek wel degelijk daders. Het feit dat we zo weinig sociale huurwoningen hebben, komt gewoon door het beleid van Blok, door het feit dat de corporaties zijn uitgeknepen. Daardoor ontstaat er een soort strijd tussen de meest kwetsbare mensen. Ik vind dat de Groep de Mos daar gewoon aan bijdraagt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik hoor de mening van de SP en dat mag. Adeel Mahmood (NIDA). Ik kan begrijpen dat Hart voor Den Haag/Groep de Mos bezig is met zijn verkiezingsprogramma. Zoals ik uit de woorden kan opmaken, behoeft dat maar uit één pagina te bestaan, namelijk een krachtig signaal richting het Rijk. U geeft daarbij echter niet prijs wat uw meningen zijn. U geeft geen antwoorden op de vragen die mevrouw Tseggai zojuist heel terecht stelde. 14

U draait er omheen. Een krachtig signaal, leuk, maar wat moet volgens Hart voor Den Haag/Groep de Mos dat krachtig signaal inhouden als we het hebben over het stoppen van migratie? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). U geeft het antwoord al in uw vraagstelling. Het krachtige signaal is om immigratie in te perken. Immigratie de afgelopen tien jaar, ik herhaal het nog maar eens, betrof 750.000 nieuwe mensen. Die moeten allemaal wonen. Die moeten allemaal werken. Die doen allemaal een beroep op sociale voorzieningen. En een groot deel daarvan landt in de grote steden. Als we daar wat aan willen doen, dan moet het Rijk andere beslissingen nemen. We hebben vandaag de Algemene Politieke Beschouwingen. Hart voor Den Haag stelt tig schriftelijke vragen en dient tig initiatiefvoorstellen in. We komen straks met een prachtig verkiezingsprogramma. Dat komt dus allemaal dik in orde. Vandaag gaat het mij om een groot feit, namelijk een krachtig signaal naar het Rijk: doe wat aan de ongeremde bevolkingsgroei, want onze stad kan het niet meer aan. Adeel Mahmood (NIDA). Ik kan mij voorstellen dat als een grote partij dit soort dingen roept, ze daar ook ideeën bij heeft. Kunt u wat meer prijsgeven over op welke wijze die rem op de bevolkingsgroei zou moeten plaatsvinden? Welke mensen wilt u stoppen om naar Den Haag toe te komen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos).

Dat zijn allemaal perfecte vragen die u ook had kunnen stellen aan de kenners. We hadden vorige week een prachtige werkbespreking in deze raad. Die heeft u geboycot met een aantal andere partijen omdat u ook bent van die roze olifant. Dus het was fijn geweest als u erbij aanwezig was geweest en u al die goede vragen had kunnen stellen. Er is hier een fantastische presentatie gegeven. Ik beroep mij bijvoorbeeld ook op een oudhoofddemograaf van het CBS, wat geen kleine instelling is, en die zegt ook: als we niets gaan doen aan bevolkingsgroei dan raken we ook de persoonlijke aandacht voor de mensen kwijt. En dat moeten we niet willen want juist die persoonlijke aandacht en het zorgen dat de zwakke wijken weer sterker worden, moeten juist speerpunten zijn. Adeel Mahmood (NIDA). Ik constateer toch helaas weer dat de heer De Mos heel veel roept maar uiteindelijk zijn mening niet prijs durft te geven op dit onderwerp. De voorzitter. Dat is een constatering. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik vind het echt toch wel heel kwalijk wat hier gebeurt. We hebben grote uitdagingen in deze stad. Dat komt door beleggers die woningen opkopen, door mensen in de zorg die worden uitgekleed en doordat er nauwelijks sociale woningen zijn gebouwd.

Het frame dat de heer De Mos hier nu neerzet, is dat de oorzaak van de problemen iets te maken zou hebben met de groei van deze stad door mensen van buiten de stad. Kan de heer De Mos dan eens uitleggen hoe hij dit voor zich ziet? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Het zal de heer Kapteijns niet onopgemerkt zijn gebleven dat de zwakke wijken zwakker worden. Daar komen vaak de nieuwkomers terecht die de taal nog niet spreken en die vaak geen opleiding hebben. Het zal de heer Kapteijns niet onopgemerkt zijn gebleven dat er een enorme woningnood is van, uit mijn hoofd, 150.000 mensen die hier op een wachtlijst staan voor een sociale huurwoning. Dan kunnen we natuurlijk wel zeggen: we gaan gewoon lekker door waar we mee bezig zijn, rijksoverheid, ga er lekker mee door, houd die grenzen open, laat die 82.000 mensen per jaar gewoon binnenkomen. Nou, dan zal het doordat het absorptievermogen al bereikt is, de verkeerde kant op gaan kantelen. Dat is mijn betoog van vandaag, juist omdat de kabinetsformatie in volle gang is. Juist meneer Van Zanen die een markante man is, iemand van statuur - we zijn trots op onze burgemeester - en die ook nog eens voorzitter is van de VNG - ja, ik heb een partij veren bij me, meneer Jan van de gemeente - is degene die dat signaal naar het kabinet zou kunnen geven van: en nu is het genoeg, wij kunnen dat als stad niet meer aan.

Arjen Kapteijns (GroenLinks). De heer De Mos doet hier omzichtige pogingen om de burgemeester te paaien, maar wat hij feitelijk doet is een deel van de mensen in deze stad buitenspel zetten. In feite 15

zegt hij tegen het grote deel van deze stad met een bi-culturele achtergrond: de problemen, de uitdagingen die we hebben in deze stad, hebben iets met jullie te maken. Daar wil ik echt, echt afstand van nemen want daarmee verdelen we de stad alleen maar in plaats van dat we de stad samenbrengen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik wil daar echt met kracht afstand van nemen. Ik heb nooit gezegd: dat ligt aan u. Ik heb gezegd: het ligt aan het beleid. Dát heb ik gezegd. Dus u moet mij hier geen woorden in de mond leggen die ik niet gezegd heb, meneer Kapteijns, want dan bent ú aan het polariseren. U bent degene die de vingers in de oren heeft en niet over de gevolgen van de bevolkingsgroei wil praten. U bent degene die de zwakke wijken in de steek laat die de gevolgen mogen dragen van de immigratie, want u wilt er niets aan doen. U doet stelselmatig de vingers in de oren, zo van: lalala, niets aan de hand. Bovendien legt u mij dingen in de mond die ik helemaal niet gezegd heb. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Waar ik de heer De Mos niet over hoor, zijn de echte oplossingen, namelijk zorgen dat er meer sociale woningen komen, zorgen dat woningen geen beleggersobject zijn maar gewoon huizen waar mensen in kunnen wonen, zorgen dat mensen in de zorg fatsoenlijk betaald worden zodat er ook weer meer mensen in de zorg willen gaan werken.

Dát zijn de echte oplossingen voor dit probleem en daar heeft de immigratie helemaal niets mee te maken. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Het is een gegeven dat de heer Kapteijns echt zijn vingers in zijn oren heeft, want ik ben mijn betoog begonnen met te zeggen dat we geld van het Rijk tekortkomen. Ik ben begonnen met een motie om de heer Anne Mulder in zijn strijd om meer rijksgelden te steunen. Ik ben begonnen om te zeggen dat de zorg onder druk staat. Ik ben begonnen met te zeggen dat het aantal politieagenten onder druk staat, met een tekort van 400. Ik heb een brief geschreven naar het college - dat zal de burgemeester ook kunnen bevestigen - met twaalf speerpunten waar we ons hard voor kunnen maken. Daar zou ik ook nog citaten uit kunnen voordragen, waar het gaat om het tekort. Daar ben ik mee begonnen. Daar wilt u niet naar luisteren, want u wilt framen dat ik hier mensen zou wegzetten, maar dat doe ik geenszins; dat zal ik nooit doen doen en dat heb ik nooit gedaan. Maar ik leg hier wel de gevolgen van de bevolkingsgroei, die een groot probleem zijn in Den Haag, bloot, en vraag de heer Van Zanen, omdat hij een krachtig persoon is, om dat signaal nog eens over te brengen aan de overkant. Ik heb gezegd. Sebastian Kruis (PVV).

Wat ik wel een beetje jammer vind, is dat uw verhaal over de bevolkingsgroei zich eigenlijk beperkt tot een krachtig signaal afgeven aan het Rijk. De PVV doet dit al vijftien jaar dag in, dag uit in de Tweede Kamer en het blijkt dat we het daar uiteindelijk niet mee redden. Wat we moeten doen in Den Haag, is maatregelen nemen om hier concreet die bevolkingsgroei tegen te gaan. Ik heb er zelf al heel vaak voorstellen over gedaan. Ik ben dan ook benieuwd waar ik de heer De Mos mee kan krijgen met die voorstellen. Wat gaan we dan concreet doen om hier die bevolkingsgroei niet meer te faciliteren? Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik heb concreet genoemd de motie namens 98% van de gemeenten die op 16 juni is ingediend bij het VNG-congres. Daar staat onder andere in: stoppen met het opvangen van statushouders. Dat zou een middel kunnen zijn. Wij hebben uw motie om het remmen van bevolkingsgroei tot beleid te maken ook gesteund. Ik dien zo'n motie vandaag nog een keer in, omdat ik ook merk dat de VVD en het CDA daar nu voor voelen nu de verkiezingen er aan komen. Dus ja, ik ben het met u eens. Dus laten we samen optrekken op dit onderdeel. Sebastian Kruis (PVV).

We moeten nu toch een beetje zaken gaan doen zo vlak voor de verkiezingen, maar als ik moties indien om te stoppen met het bijbouwen van sociale huurwoningen omdat daar het grootste deel van de massa-immigratie wordt gehuisvest, dan ben ik de enige die daar voorstemt in deze raad. Als er een voorstel ligt van het college om in het Central Innovation District 50.000 woningen te bouwen, dan stemt uw partij daarvoor. Wat er dan gaat gebeuren, is dat we het absorptievermogen gaan vergroten en we daarmee die bevolkingsgroei faciliteren. Als u net als de PVV vindt dat we die bevolkingsgroei moeten stoppen - en ik weet dat u dat vindt - dan moeten we wel maatregelen gaan nemen die niet altijd populair zijn maar wel broodnodig. En dat is dus keuzes 16

maken. We moeten dan dus stoppen met het bijbouwen van woningen waar de immigranten allemaal in terechtkomen. We moeten stoppen met die grootschalige gebiedsontwikkelingen. We moeten ook durven om ons soms impopulair te maken. Ik nodig u uit om daadwerkelijk die keuzes met ons te gaan maken. En dat is dus niet iedereen naar de mond praten maar heel duidelijke, heldere keuzes maken voor Hagenaars en Hagenezen die hier nu al zijn. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). We gingen lekker, maar nu zegt u toch een paar dingen waarover we het wel mordicus met elkaar oneens zijn. Het bijbouwen van sociale huurhuizen is gewoon belangrijk. Daar woont ook een groot deel van uw achterban in. Die mensen krijgen ook kinderen die op hun beurt ook een huis willen hebben. Dus het bouwen voor de mensen die er zijn en van wie we allemaal evenveel houden, moeten we wel doen. Onze stad heeft nu eenmaal ook een natuurlijke groei door middel van geboorte. We willen dat onze kinderen ook allemaal een huis krijgen en kunnen wonen. Dus daar zijn we het niet over eens. Sebastian Kruis (PVV). Dat klopt deels maar wat er dan moet gebeuren is het volgende. Mijn partij werkt aan een voorstel, waarvan ik u van harte uitnodig om uw naam er onder te zetten, om in de huisvestingsverordeningen te gaan regelen dat we daadwerkelijk eerst Hagenaars en Hagenezen gaan huisvesten.

Want eerst huizen bouwen en daarna zien wie erin komen, is wat ons betreft de omgekeerde volgorde, want dan komen er weer allemaal Ahmeds en Fatima's in die woningen en staan Henk en Ingrid nog steeds op de wachtlijst. We moeten dus uiteindelijk maatregelen nemen als er een woningtekort is, maar dan moeten we er wel eerst voor zorgen dat we zeker weten dat de juiste mensen in die woningen terechtkomen. En dan gaat het om de juiste volgorde, namelijk eerst regelen wie erin komen en daarna eventueel bijbouwen, en dus niet de omgekeerde volgorde, namelijk eerst bouwen en daarna checken wie erin komen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Hart voor Den Haag heeft bijvoorbeeld voorgesteld om jonge Scheveningers en Duindorpers die een huis zoeken, een voorrangsverklaring te geven om zodoende dat vissersdorp traditioneel te houden, maar de Fatima's en Ahmeds die hier wonen, hebben natuurlijk gelijke rechten en hebben dus ook recht op een huis. Als je hier eenmaal bent en je de procedure doorlopen hebt, dan ben je een volwaardige Nederlander, een volwaardige Hagenaar en dan doe je gewoon mee in deze maatschappij met alle rechten en plichten. Mijn betoog is om verdere nieuwkomers die de bevolkingsgroei onder druk zetten, tegen te houden. Dat is mijn betoog maar ik zeg erbij: bent u hier, dan bent u een van ons. Frans de Graaf (VVD).

De vraag die dan rijst is: hoe dan? Meneer De Mos geeft aan nieuwkomers tegen te willen houden. Ik snap dat hij dit onderwerp ter sprake brengt. Dat is een gerechtvaardigd onderwerp, maar mijn vraag is hoe u daar dan invulling aan geeft. U dient nu een motie in die het college oproept om beleid te maken. Dan is de vraag gerechtvaardigd hoe dat beleid er dan volgens de heer De Mos uit zou moeten zien. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Die motie was wat breder want die riep ook op om de gevolgen van bevolkingsgroei in kaart te brengen specifiek voor de stad Den Haag. Dus dat is het eerste onderdeel. Laten we daar eens mee gaan beginnen. Laten we het eens gaan bespreken. Ik hoop dan ook dat we die roze olifant waar de heer Jan van de Beek het vorige week over had, nu eens een keer uit deze kamer wegsturen en dat we er gewoon over kunnen praten. Het zou vandaag al winst zijn dat alle partijen zien dat die bevolkingsgroei druk zet op onze hele gehele stad. Daar gaan we het dan over hebben en vervolgens roep ik de heer Van Zanen op om daar een signaal over af te geven. Daar zijn deze Algemene Politieke Beschouwingen ook voor. En ik heb al jaren geroepen, wat uw partij helaas niet heeft gesteund, om bijvoorbeeld te stoppen met de verplichte taakstelling om statushouders op te vangen.

We zouden tegen het Rijk kunnen zeggen: vanwege het bereikte absorptievermogen doen we dat niet meer. Frans de Graaf (VVD). Het is ook de taak van een raadslid om dingen te agenderen en dingen te laten onderzoeken. Dus dat is allemaal tot uw dienst. U heeft nu één oplossing en dat is het schrappen van de taakstelling voor statushouders. Volgens mij klopt het cijfermatig wat mevrouw Tseggai zegt; 17

dat is echt maar een druppel op de gloeiende plaat als je het bijvoorbeeld vergelijkt met immigratie vanuit Midden- en Oost-Europa. Dus als u oproept om beleid te maken, is mijn vraag hoe dat beleid er dan uit moet komen te zien. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dat heb ik u net al gezegd. Hier zit een stad, gemeente in de tang want daarbij zijn we afhankelijk van het Rijk en zijn we afhankelijk van partijen als de VVD die er al jaren een bende van maken. Het is uw premier die 750.000 nieuwkomers heeft binnengehaald. Het zijn de rechtse kakelkippen Yeşilgöz en Bente Becker die vlak voor de verkiezingen gaan komen met 'nee, we moeten wat gaan doen aan immigratie'. En dan zit u weer op die stoel en dan heeft u ook die vingers in de oren en doet u er ook niks aan. Uw partij is de grootste van het land. Dus help mee om hier vanuit de raad een krachtig signaal aan de heer Rutte te geven dat we wat moeten gaan doen aan immigratie. Help mee en sluit je aan bij dit signaal. Frans de Graaf (VVD). Nog één keer. De heer De Mos dient een motie in die oproept om beleid te maken. Ik daag hem uit om te zeggen hoe dat beleid er dan uit moet komen te zien. Of hij trekt die motie in. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Het is echt een ding van ook de heer De Graaf: slecht luisteren. Ik heb net al gezegd dat de motie uit twee onderdelen bestaat.

Onderdeel 1 is: breng de gevolgen van bevolkingsgroei voor de stad Den Haag in kaart. Dat hebben we namelijk nog nooit gedaan. Onderdeel 2 is: maak beleid. Beleid zou kunnen zijn, conform de motie van de VNG, om te stoppen met het opvangen van statushouders. En de rest is landelijke overheid. Daarbij is meneer Van Zanen een krachtig figuur, ook als voorzitter van de VNG. Frans de Graaf (VVD). Dat is geen beleid. Richard de Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ja, dat is wel beleid, namelijk om daar krachtig richting het Rijk niet meer op te reageren. Fatima Faïd (HSP). Ik zit hier met verbazing naar te luisteren. De heer De Mos heeft eerder op een vraag van mij gezegd dat hij wil stoppen met de 'massa-immigratie' die hij ergens ziet en dat hij mij vervolgens zou gaan vertellen wat hij concreet gaat doen in die zwakke wijken. Hij heeft het over het stoppen met de opvang van statushouders. Dat gaat dan over 2% van de bevolking. De problemen in die wijken zijn er echter nog steeds. Wat is nou eigenlijk de oplossing volgens de heer De Mos? Wat gaat hij concreet doen? Dat hij signalen afgeeft, prima, want dat doe ik ook de hele dag - Twitter is daar ook een onwijs leuk dingetje voor - maar wat gaat hij nou concreet doen? Ik hoor van hem namelijk niets anders dan: het Rijk. In dat geval moet hij dan maar in de Tweede Kamer gaan zitten maar niet hier.