RIS309889 Notulen van de raad van 15 juli 2021 (dag)

En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Toen we naar deze stukken keken, vroeg mijn fractie zich af of het college van mening is dat Dreven-Zichten-Gaarden onderdeel uitmaakt van Den Haag, want de stukken lezend lijkt dat niet zo. Alle stappen die het college de afgelopen jaren heeft gezet om het beleid te verbeteren, worden uit het raam gegooid, bijvoorbeeld in het CID. Een veerkrachtige wijk wordt in het frame geplakt van: daar is alles mis, dus we moeten maar gaan slopen; we luisteren niet naar de inwoners, maar we gaan de wijk rücksichtslos van de kaart vegen. Het gevolg is dat mensen op twaalfhoog-achter komen te wonen, met te weinig zicht op voorzieningen, zonder goed ov en met weinig groen. In Benoordenhout, het Zeeheldenkwartier of de door de heer Bos genoemde Vogelwijk zou dit niet kunnen, maar het college ziet Zuidwest vooral als wingewest voor Heijmans. Dan maken de Woonagenda, een beschermd stadsgezicht en referentienormen weinig uit. Mikal Tseggai (PvdA). Misschien kunnen we even ophouden met de hele tijd zeggen dat een wijk van de kaart geveegd wordt, want ik krijg daar een beetje nare ideeën van. Als de heer Barker deze dingen allemaal zegt, vraag ik me daarnaast af wat volgens de heer Barker het alternatief is. Robert Barker (PvdD).

Ik vind het ook heel naar dat de wijk van de kaart wordt geveegd. Wat dat betreft delen we dezelfde mening. Het alternatief voor het van de kaart vegen van de wijk is kiezen voor een ander type verdichting, zoals in de Agenda Ruimte voor de Stad voorgestaan wordt, dus niet kiezen voor het slopen van een beschermd stadsgezicht, voor het bebouwen van het groen en voor een gigantische, extreme verdichting in zo'n klein postzegeltje van Zuidwest. Dat is het alternatief. Mikal Tseggai (PvdA). Oké, maar dan zou ik willen weten waar het volgens de heer Barker dan wél zou moeten gebeuren. Robert Barker (PvdD). Ik zou dus niet kiezen voor het helemaal wegvegen van een wijk, want zoals de heer Bos zei, is het geen weiland. Ik zou dus ook niet kiezen voor het ergens anders volgen van precies dit stramien. Zoals in de Agenda Ruimte voor de Stad is vastgelegd, die gewoon collegebeleid en raadsbeleid is, zou ik ervoor kiezen om het wat meer te verspreiden. Ik zou dus veel meer kiezen voor het optoppen van woningen. Een aantal woningen zijn gewoon slecht. Daar kunnen we eerlijk over zijn. Die kunnen we slopen en daar kunnen we nieuwe bouwen voor verdere verdichting, maar dat betekent ook dat we niet een beschermd stadsgezicht geheel gaan slopen. Dat is een keuze die de Partij voor de Dieren niet wil maken. De voorzitter. Mevrouw Tseggai, tot slot. Mikal Tseggai (PvdA).

Ik denk dat de heer Barker ook wel weet dat een groot deel van deze huizen in erg slechte staat is en dat renovatie dus gewoon niet echt een reële optie is. De heer Barker heeft het over het optoppen van gebouwen, maar ik ken de Partij voor de Dieren ook als een fervent tegenstander van hoogbouw, maar ook van dakopbouwen. Ik vind het dus niet echt een samenhangend verhaal. Robert Barker (PvdD). Dan heeft mevrouw Tseggai de afgelopen tijd niet goed geluisterd, want de Partij voor de Dieren is niet tegen hoogbouw. We hebben juist altijd gezegd dat we voor hoogbouw rond stations zijn. Het probleem dat we hebben met hoogbouw in Dreven-Zichten-Gaarden, is dat dat gigantisch ver weg ligt van de ov-knooppunten. We hadden juist afgesproken dat we bij ovknooppunten hoog gingen bouwen en niet in the middle of nowhere. Wat mevrouw Tseggai zegt, is 72

dus niet waar. Verder klopt het dat er wat woningen slecht zijn onderhouden. Daar heeft Staedion de afgelopen tijd echt gefaald, evenals de gemeente. Dat moeten we niet gaan belonen door te zeggen: ga maar opnieuw beginnen en sloop die hele wijk maar. Daarbij komt dat er ook voldoende woningen zijn die wel van goede kwaliteit zijn en die zelfs recent zijn gerenoveerd. Daarvan kunnen we zeggen: laten we die gewoon opknappen in plaats van slopen. Zoals in de commissie gezegd zien we dus die enorme verstening, naast het feit dat er gewoon fundamentele problemen zijn. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik heb een vraag over die mogelijke sloop versus renovatie. Hoe denkt de Partij voor de Dieren dat we Den Haag Zuidwest of Dreven-Gaarden-Zichten in het bijzonder gaan verduurzamen als we deze slechte woningen houden? Robert Barker (PvdD). Volgens mij moet Staedion dus flink investeren in zijn woningenbezit, wat de andere corporaties ook gewoon moeten doen. Dat kan ook gewoon: die panden kunnen verduurzaamd worden. Het lijkt mij ook verstandig dat ze daar snel mee beginnen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Mogen de enorm hoge kosten die daarmee gepaard gaan, afgewenteld worden op de huurders? Robert Barker (PvdD). Dat is een goede vraag.

Ik denk sowieso dat ook deze oplossing van deze wethouder afgewenteld wordt op de huurders, maar ik denk dat het handig is om te kiezen voor verduurzaming in die zin dat de woningcorporatie eigenlijk de verantwoordelijkheid heeft om goed voor haar woningen te zorgen. Als huurders gewoon een redelijke prijs betalen voor hun woning, zouden ze dus ook een betere woning moeten hebben en niet een woning vol schimmel. Wat dat betreft zou Staedion dus sowieso moeten gaan investeren. Daarbij komt dat ook bij deze nieuwbouwplannen de problemen eigenlijk afgewenteld worden op deze specifieke groep huurders. Mariëlle Vavier (GroenLinks). De laatste vraag. De heer Barker is ongetwijfeld zelf in die woningen geweest. Staedion had zeker beter voor die woningen moeten zorgen, maar heeft dat niet gedaan. Op dit punt staan we dan nu. Hoe zou de heer Barker de woningen, de portiekwoningen, daar betaalbaar willen verduurzamen? Robert Barker (PvdD). Het punt is volgens mij dat niet alle woningen verduurzaamd kunnen worden. Daar is iedereen het in deze raad over eens. Er zijn immers gewoon woningen die in een te slechte staat zijn. Maar het gaat erom dat je een aanpak moet kiezen om te kijken wat de staat van deze woningen is en wat bewoners willen.

We zien ook dat heel veel bewoners zeggen: wij willen gewoon in onze woningen blijven, we vinden het fijn waar we nu wonen en onze woning is relatief goed; ga die gewoon iets verduurzamen en dan zijn we al tevreden. Aan de andere kant heb je woningen waar dat niet voor geldt. Daar kunnen we dus voor sloop kiezen. Dat is ook voor de Partij voor de Dieren acceptabel, maar laten we ze niet allemaal op één hoop gooien en de hele wijk wegvagen en opnieuw beginnen. Dat is het uitgangspunt van de Partij voor de Dieren. Sebastian Kruis (PVV). In de commissievergadering gingen de collegepartijen eigenlijk af als een gieter, hadden ze geen verhaal en waren ze het ook niet met elkaar eens. Hoe duidt de heer Barker vandaag de aanvallende houding van onder anderen mevrouw Tseggai en mevrouw Vavier? Robert Barker (PvdD). Ik weet niet of ik de perfecte onafhankelijke recensent van dit debat ben, maar wat me wel opvalt, is dat er te weinig geluisterd wordt naar de verschillende visies van de inwoners van Den Haag, want je moet ze niet allemaal op één hoop gooien door vanuit een soort verheffingsideaal te denken 'we gaan ze allemaal verheffen'. Ik zou tegen de andere raadsleden zeggen: luister ook meer naar de bewoners zelf, hun verschillende wensen en ook de verschillende uitgangspunten van de woningen daar. Ik hoop dat ik de heer Kruis daarmee heb kunnen bedienen. Marieke van Doorn (D66).

Ik voeg me ook nog even bij de te recenseren coalitiepartijen. Ik ben het met de heer Barker eens dat er verschil is. Ik heb ook veel mensen gesproken die absoluut een nieuwe 73

woning willen en die zeggen dat hun woning niet kan worden gerenoveerd. Andere mensen, met name in de laagbouw, zeggen dat hun woning prima kan worden gerenoveerd. Hoe zou hij de verhouding tussen die twee groepen willen duiden. Is dat fiftyfifty? Hoe ligt die verhouding volgens hem? Kan hij daar een soort gevoel bij geven? Robert Barker (PvdD). Volgens mij is op een gegeven moment een vraag uitgezet bij verschillende groepen. Als ik het goed zeg, bleek daaruit dat de mensen in de Dreven daar over het algemeen graag wilden wonen. Dat is ook een beschermd stadsgezicht. Daar kan ik me dus ook beter iets bij voorstellen. Bij de hoogbouwwoningen, vooral in Zichten en Gaarden, zeiden de mensen over het algemeen dat hun woningen niet in goede staat zijn en dat nieuwbouw beter zou zijn. Ik zou dus zeggen dat dat ongeveer de verhouding is, maar misschien weet mevrouw Van Doorn dat veel beter. Voor mij zou dat dus het uitgangspunt bevestigen dat we inderdaad niet alles moeten gaan slopen. Marieke van Doorn (D66). Ik zou niet durven beweren dat ik het beter weet; helemaal niet, maar ik vind het interessant wat u zegt, juist over de Dreven. Want daar heb ik juist veel mensen gesproken in die flats, daar aan het water.

Dat heeft wel het predicaat 'beschermd stadsgezicht', maar ze worden daar echt absoluut helemaal gek van de geluiden van de buurman vanaf het toilet en als ze de stekker in het stopcontact steken, vliegen de stoppen eruit. Dat is naoorlogse vlugbouw. Ziet de Partij voor de Dieren dat dat soort goedkope bouw op een gegeven moment op is, hoe goed je het ook onderhoudt? Robert Barker (PvdD). Ik weet niet of we daar in generieke zin iets over kunnen zeggen, want volgens mij blijkt gewoon dat je naoorlogse bouw prima kan renoveren. Ik denk dus dat ik het niet eens ben met waar mevrouw Van Doorn naartoe gaat, maar ik hoorde bij haar wel een verstandig punt. Zij hintte erop dat er inderdaad ook in de Dreven bepaalde woningen zijn waarvan de mensen zich afvragen of de staat ervan goed is. Dat bewijst maar dat je eigenlijk goed naar de verschillende woningen zou moeten kijken en niet alles op één hoop moet gooien. Een ander punt dat daaraan linkt, is dat juist de woningen die mevrouw Van Doorn noemde, nu niet geregeld worden. Die komen pas in de tweede fase, waarvoor geen geld is. Pas heel erg ver in de toekomst gaat daar iets mee gebeuren. Die mensen hebben dus niks aan het plan dat we nu bespreken. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn, tot slot. Marieke van Doorn (D66). Ik heb misschien wat meer vertrouwen in de lobbycapaciteit van dit college.

Het heeft ook voor deze eerste fase goed geld weten te regelen. Ik denk dat dat ook voor de tweede fase zo zal zijn. Ik denk dat we in deze plannen juist ook een diversificatie zien. Er zijn een aantal panden die wel worden gerenoveerd. Het is dus helemaal niet zo dat alles op één hoop wordt gegooid en dat alles weg wordt gevaagd. Ik vind dat nogal een karikatuur van deze plannen. Ik vind het goed dat we de bewoners die we ook vanochtend weer hebben gehoord en die echt zeggen 'kom op, ga aan de slag, liever vandaag dan morgen', bedienen met deze plannen. Robert Barker (PvdD). Wat mevrouw Van Doorn dus vergeet - dat slaat ook terug op de recensie die ik moest geven van de heer Kruis - is dat er een verschil is tussen de woningen. De woningen die mevrouw Van Doorn nu aanhaalt, zijn juist niet de woningen die nu worden aangepakt, want die woningen komen juist in de tweede fase, waar geen geld voor is. Zelfs als daar geld voor zou komen, is dat niet in de komende vijf jaar geregeld. Dat is dus het eerlijke verhaal aan die mensen. Tegen de mensen die daar wonen, zou ik dus zeggen: dit plan helpt u niet. Dat is het eerlijke verhaal. Voor de rest zou ik zeggen: laten we gewoon inzetten op kijken naar de verschillende woningen en laten we vanuit daar een goed plan maken en niet dit plan volgen. Ik had het over verstening.

Voor de Partij voor de Dieren is dat een belangrijk punt, want 50.000 vierkante meter onverharde ruimte verdwijnt, terwijl we in het CID juist hebben besloten dat deze ruimte bij verdichting niet zou verdwijnen. Dit werd ook in de Agenda Ruimte voor de Stad besloten. Het college zegt in zijn brief over de referentienormen dat de Haagse referentienorm voor openbaar groen zuiver en alleen voor openbaar groen is, maar bij Zuidwest worden afgesloten parkeergaragedaken opeens gezien als openbaar groen. Waarom is Zuidwest ook hier anders dan de rest van Den Haag? Hetzelfde geldt voor de voorzieningen. Ook hier hebben we rond het CID goede 74

stappen gezet. Dat zou ook bij Zuidwest moeten. Vandaar de motie die ik met de HSP, de SP en de VVD indien, met als dictum: verzoekt het college in het projectdocument en/of een aangepaste NVU op te nemen hoeveel voorzieningen worden gerealiseerd en hoe deze zich verhouden tot de referentienormen en waaruit blijkt welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden en hoe deze worden gefinancierd en dat het aantal vierkante meters onverharde ruimte in het gebied minimaal gelijk blijft en bij de toepassing van de kwantitatieve norm voor de openbare ruimte af te sluiten parkeerdekken van private partijen (zoals corporaties) niet als openbaar groen mee te tellen. En dan nog een motie over de ecologische zone, met als dictum: verzoekt het college als uitgangspunt bij de planvorming te hanteren dat de ecologische zone niet verdwijnt. Dat gaat over Zichten. Tot slot sluit de Partij voor de Dieren zich aan bij veel van de goede moties van de SP en de HSP. Laten we zorgen dat we bij Den Haag Zuidwest dezelfde uitgangspunten en werkwijzen hanteren als bij het CID, zodat we dit echt een onderdeel van Den Haag maken en houden. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Pronk, mevrouw Arp en de heer Bos, wordt de volgende motie (L.6 PvdD) ingediend:

Motie L.6 PvdD Leg voorzieningen Zuidwest vast De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 15 juli 2021, ter bespreking van commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Overwegende, dat: • de raad twijfels heeft over de door het college vastgestelde NVU Dreven-Gaarden-Zichten; • er ook bij bewoners grote zorgen leven over dit document; • de zorgen onder andere zien op de voorzieningen en het groen; • bij de bespreking van het CID er via moties en een aangepast raadsvoorstel extra ‘comfort’ aan de raad is geboden. Verzoekt het college: • in het projectdocument en/of een aangepaste NVU op te nemen: o hoeveel voorzieningen worden gerealiseerd en hoe deze zich verhouden tot de referentienormen en waaruit blijkt welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden en hoe deze worden gefinancierd; o dat het aantal vierkante meters onverharde (groene) ruimte in het gebied minimaal gelijk blijft en bij de toepassing van de kwantitatieve norm voor de openbare ruimte af te sluiten parkeerdekken van private partijen (zoals corporaties) niet als openbaar groen mee te tellen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Bos, wordt de volgende motie (L.20 PvdD) ingediend:

Motie L.20 PvdD Laat ecologische zone met rust De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van de Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511).

75

Constaterende, dat: • op dit moment aan de rand van de Zichten een ecologische verbindingszone ligt die aansluit op de Stedelijke Groene Hoofdstructuur en daarmee op het Natuurnetwerk Nederland; • vastgelegd is dat deze zones duurzaam in stand gehouden worden en waar mogelijk worden versterkt; • in de NVU staat dat de ecologische verbindingszone in Zichten wordt bebouwd en het uitgangspunt is dat deze een nieuwe plek krijgt. Overwegende, dat: • onduidelijk is hoeveel vierkante meter ecologische verbindingszone verdwijnt en hoeveel er terugkomt en waar dit terugkomt; • het verdwijnen van de ecologische zone zonder concrete compensatie in strijd is met het gemeentelijke beleid; • het verplaatsen van een ecologische zone de ecologie vaak niet ten goede komt, omdat dit ten koste gaat van de bestaande flora en fauna. Verzoekt het college: • als uitgangspunt bij de planvorming te hanteren dat de ecologische zone niet verdwijnt. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Dit jaar namen we uitgebreid de tijd om de bouwplannen rond de stations tegen het licht te houden. De verantwoordelijke wethouder ging zelfs terug naar de tekentafel om het vertrouwen van bezorgde bewonersgroepen en de raad te herwinnen.

Hoe anders gaat het eraan toe in Zuidwest? Afspraken van de raad over de manier waarop wij samen de stad maken - denk aan de Woonagenda, de Agenda Ruimte voor de Stad en de hoogbouwnota - zijn opeens zo rekbaar als elastiek omdat de wethouder een miljoenendeal heeft gesloten met het Rijk. Waar we een jaar geleden nog zorgen hadden in de stad over de greep van grote projectontwikkelaars op onze stad, lazen we vorige week dat Heijmans door de gemeente is geselecteerd als exclusieve partner bij de ontwikkeling van ruim 5.500 woningen. Maar ook de participatie blijkt bij dit project een wassen neus. Zo lezen we in de onlangs naar de raad gestuurde participatieverslagen uit 2017 dat bewoners van de Dreven juist in meerderheid voor renovatie waren, evenals bewoners van de laagbouw-Gaarden. Maar ook deze bewoners staat uiteindelijk sloop te wachten, want deze meningen passen nu eenmaal in de businesscase van de gemeente, Staedion en Heijmans. Ook hoort de SP natuurlijk geluiden van bewoners die het jarenlang verzaken van onderhoudstaken door Staedion spuugzat zijn. De corporatie heeft deze bewoners en de buurten laten stikken. Tegelijkertijd hamert mijn fractie er al maanden op dat er een verschil is in de kwaliteit van de complexen. Ook de wethouder zelf heeft dit erkend. Ook het draagvlak voor sloop verschilt sterk per straat en complex.

Daarnaast is de sloop van je huis een van de meest ingrijpende dingen die een mens kan meemaken. Wat de SP betreft moet de zeggenschap van bewoners bij sloop goed geborgd zijn en moet ook de bouwkundige en bouwtechnische noodzaak van sloop bewezen zijn. Daarom zien wij graag dat Den Haag een sloopkader invoert zoals reeds in Amsterdam bestaat. Voorzitter: de heer Van Zanen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik zou graag van de SP willen weten hoe groot volgens haar de impact van een grootschalige renovatie is. Lesley Arp (SP). Impact kun je op vele manieren duiden. Heeft mevrouw Vavier het over de woonkwaliteit of over iets anders?

76

Mariëlle Vavier (GroenLinks). We zijn elkaar hier vandaag alleen maar vragen terug aan het stellen. Ook leuk, maar ik heb het inderdaad over grootschalige renovatie. Bij de hele slechte complexen waarvan de SP zegt 'laat die maar staan', terwijl de geluidsoverlast en de vocht- en schimmelproblematiek gigantisch zijn en de verduurzaming helemaal niet te regelen is op korte termijn, moeten mensen ook voor een langere periode hun huis uit. Of zou de SP liever willen dat die renovatie plaatsvindt terwijl die mensen daar nog blijven wonen? Lesley Arp (SP). Ten eerste vind ik de manier waarop mevrouw Vavier mijn standpunt formuleert, echt volslagen kolder. Wij hebben van meet af aan gezegd dat wij willen dat bewoners zeggenschap hebben. Als blijkt dat in een complex - ik weet op welke complexen mevrouw Vavier ongeveer doelt bewoners in meerderheid zeggen dat zij liever sloop hebben, gaat de SP daar heus niet voor staan. Het punt is dat wij nu een soort megalomane aanpak zien waarbij alles op één hoop gegooid wordt en waarbij die zeggenschap mensen niet wordt gegund. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Vavier. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Zeggenschap is ook voor ons heel erg belangrijk, maar dat is niet waar de opmerking van mevrouw Arp zojuist over ging. Die opmerking ging over de impact van verhuizen.

Ik stel daarnaast de vraag wat dan de impact zou zijn van die grootschalige renovatie. Of je daar nou wel of geen zeggenschap over hebt, die impact is dezelfde, want de vraag is vooral wat de impact van een grote renovatie is. Lesley Arp (SP). We hebben natuurlijk allemaal de casus van de Notenbuurt meegemaakt; de heer Bos refereerde daar al aan. Wat ik daar zo goed aan vond, was dat die bewoners, ook Staedionbewoners, een soort keuzemenu kregen, in de zin van: 'In dit geval gaat dit gebeuren qua huurprijs en je zal er misschien even uit moeten. Je kan ook voor groot onderhoud kiezen.' Ik ken complexen in de Dreven waarvan ik denk: die zijn recent, in 2017, opgeknapt. Die mensen zouden misschien zelfs nog voor groot onderhoud kunnen kiezen waarbij geen verhuizing nodig is. Maar dat keuzemenu is deze mensen nooit gegund, omdat het college voor deze megalomane aanpak kiest. De voorzitter. Nee, mevrouw Vavier, we gaan het niet vier keer doen. U heeft straks zelf ook nog zendtijd. Mevrouw Arp zet haar betoog voort. Lesley Arp (SP).

Ik stond op het punt om een motie in te dienen over dat sloopkader, die het college verzoekt met een voorstel te komen voor een gemeentelijk sloopkader, met het doel vergunningsaanvragen voor woningonttrekking door sloop te toetsen aan de hand van minimaal de volgende criteria: de bouwtechnische noodzaak, de visie van bewoners, de gevolgen voor de sociale samenhang van de buurt en de gevolgen voor de cultuurhistorische, architectonische en stedenbouwkundige identiteit van de buurt, en dit voorstel in het najaar van 2021, in ieder geval voor de behandeling van het projectdocument en de samenwerkingsovereenkomst Dreven-Gaarden-Zichten, als raadsvoorstel aan de raad te doen toekomen. De motie is medeondertekend door de heer Bos van de Haagse Stadspartij en de heer Barker van de Partij voor de Dieren. Als wij als raad onze eisen en standaarden niet loslaten voor bewoners in het centrum, waarom dan wel voor Zuidwest? En wat voor gevolgen heeft dit voor de hele stad? Het moge duidelijk zijn dat de SP geen heil ziet in het plan om de afgesproken 30% sociaal bij verdichting deels in te vullen met koopwoningen. Daarom dien ik een motie in met als dictum: verzoekt het college af te zien van de mogelijkheid om de afgesproken 30% sociale woningbouw bij verdichting in te vullen met andere vormen die de doelgroep bedienen, zoals sociale koop.

Deze motie wordt mede-ingediend door de Haagse Stadspartij en de Partij voor de Dieren. Mikal Tseggai (PvdA). Is mevrouw Arp zich ervan bewust dat die 8% van die 30% bedoeld is voor bijzondere woonvormen? Lesley Arp (SP). Volgens mij is het op meerdere manieren in de nota in hele kleine lettertjes gedefinieerd. Ik heb verschillende dingen gezien: sociale koop, huurkoop. Dat stond in het stuk. 77

Mikal Tseggai (PvdA). Ik vond de grootte van die lettertjes niet heel klein. Ik heb er namelijk uit opgemaakt dat het 8% bijzondere woonvormen zijn, waaronder bijvoorbeeld groepswonen, sociale koop, huurkoop, maar het kan bijvoorbeeld ook gaan om hofjes of ouderenwoningen. Het kan van alles zijn. De door mevrouw Arp gewekte suggestie dat de 30% sociale huur ingevuld wordt met koopwoningen, is dus gewoon niet juist. Lesley Arp (SP). Volgens mij sociale koopwoningen koopwoningen. Het woord zegt het letterlijk: het zijn geen corporatiewoningen. Mikal Tseggai (PvdA). Ten eerste kunnen sociale koopwoningen ook corporatiewoningen zijn, maar dat geheel terzijde. Ten tweede zeg ik dat niet. Mijn punt is dat mevrouw Arp nu doet alsof de 30% sociale huur wordt opgevuld met koopwoningen. Dat is dus niet waar. Het gaat om 8% bijzondere woonvormen. Dat kan van alles zijn. Misschien zeggen de wijkbewoners: wij willen helemaal geen koop. Misschien willen ze bijvoorbeeld 8% groepswonen. Het kan van alles zijn. Waarom geeft u de bewoners, ook sociale huurders, niet de kans om zelf mee te denken over bijzondere woonvormen? Lesley Arp (SP). Ik vind het echt gênant dat ik dit aan de PvdA moet uitleggen, maar volgens mij hebben we die 30% afgesproken, zodat een bepaalde doelgroep, die heel moeilijk aan een woning kan komen, gegarandeerd een dak boven het hoofd kan krijgen.

Nu wil de PvdA diezelfde afspraak ontmantelen. Ik snap daar gewoon werkelijk helemaal niks van. Ik heb dat ook in de commissievergadering gezegd, maar blijkbaar is de PvdA van mening veranderd en vindt zij die 30% minder belangrijk. De voorzitter. Mevrouw Arp zet haar betoog voort en we gaan niet de commissievergadering herhalen. Lesley Arp (SP). Ook worden deze ingrijpende plannen in feite op de pof gekocht. Slechts voor de eerste fase is financiering geregeld. De planning luistert enorm nauw en de risico's zijn groot. Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college een onafhankelijke risicoanalyse te laten opstellen voor de voorgenomen herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten en deze voor de behandeling van het projectdocument Dreven-Gaarden-Zichten aan de raad te doen toekomen. Deze motie wordt medeingediend door de heer Barker van de Partij voor de Dieren. Dan heb ik nog een belangrijke vraag voor de wethouder. De wethouder stelt in zijn brief dat alle bewoners van Steenzicht de urgentieverklaring hebben getekend. Ik heb vernomen dat meerdere mensen niet aanwezig waren toen Staedion langs de deuren ging voor die keukentafelgesprekken. Dus hoe is dit mogelijk? Is de wethouder bereid dit nog eens na te gaan en de raad hierover te informeren? Dat de wethouder haast heeft, kan niemand zijn ontgaan.

Maar zolang de raad over nog geen enkel plan heeft mogen stemmen, kiest de SP voor zorgvuldigheid. Daarom afsluitend een motie met als dictum: verzoekt het college geen onomkeerbare stappen te zetten in de aanpak van de Dreven, Gaarden en Zichten voordat het projectdocument, de samenwerkingsovereenkomst en de gemeentelijke grondexploitatie door de raad zijn vastgesteld. Deze motie wordt mede-ingediend door de heer Barker van de Partij voor de Dieren. De voorzitter. Een nieuw punt, mevrouw Tseggai? Mikal Tseggai (PvdA). Ja, een nieuw punt, voorzitter. Ik begreep uit haar laatste zinnen dat mevrouw Arp klaar is met haar inbreng. De voorzitter. 'Tot zover' heeft ze nog niet gezegd, maar ik zie dat het toch zo is. Mikal Tseggai (PvdA). Ik geloof dat ze dat wel zei. De voorzitter. Oké, gaat uw gang.

78

Mikal Tseggai (PvdA). Ik vraag me af wat mevrouw Arp te zeggen heeft tegen die meer dan 2.000 mensen die in deze wijken wonen in vocht- en schimmelwoningen. Lesley Arp (SP). Wat ik wil zeggen, is dat wij met die bewoners moeten bepalen wat de beste aanpak is. Zoals ik al tegen mevrouw Vavier zei: leg die mensen gewoon duidelijk voor welke keuzes er zijn, wat dat betekent voor de portemonnee en wat dat betekent voor je terugkeer, net zoals dat bij de Notenbuurt het geval is geweest. De voorzitter. Mevrouw Tseggai, dit is toch een vergelijkbaar thema. Dit is nu voor de vijfde keer. Dit is de laatste keer. Mikal Tseggai (PvdA). Nee, voorzitter, dit is toch gewoon een nieuw punt? De voorzitter. Nee. Gaat uw gang. We gaan het zo bekijken. Mikal Tseggai (PvdA). Oké, ik ga maar gewoon even verder. Mevrouw Arp dient een motie in waarin zij zegt: zet geen onomkeerbare stappen. De mensen waar het om gaat en die in vocht- en schimmelwoningen wonen, vinden het al te lang duren. Zij zeggen al: mijn kinderen moeten nog zeven à acht jaar in deze omstandigheden wonen. En dan gaat mevrouw Arp een motie indienen met: stop er even mee. Wat heeft zij te zeggen tegen die mensen? Lesley Arp (SP). Volgens mij hebben veel van die mensen decennialang onderhoudskosten betaald aan Staedion en heeft Staedion verzaakt.

Ik zou het mooi vinden als de wethouder Wonen in plaats van Staedion te pamperen, Staedion wat dat betreft een beetje achter de broek aan zit. Dat zou ik mooi vinden; dat ten eerste. Ten tweede gaan we in november over deze plannen stemmen. De raad heeft nog over geen enkel plan gestemd. We hebben alleen maar afrondende debatten gehad. Ik vind dat we voor die tijd geen onomkeerbare stappen moeten zetten. Ik heb het dus over: tot het najaar. Mikal Tseggai (PvdA). Ik hoor mevrouw Arp zeggen dat de wethouder Staedion achter de broek aan moet zitten om met een oplossing te komen. En dus dient ze een motie in om geen onomkeerbare stappen te zetten in deze wijken? Ik snap het niet, hoor. Ik heb niet het idee dat dit iets gaat doen voor de mensen in die wijken. Lesley Arp (SP). Staedion heeft gewoon een onderhoudstaak richting huurders. Corporaties moeten fatsoenlijk onderhoud leveren. Daar betalen bewoners voor. Het is dus niet meer dan logisch dat wij als raad van Staedion verwachten dat het tot november gezonde woonomstandigheden levert en bijvoorbeeld met klein onderhoud en alle ingrepen die mogelijk zijn binnen zijn budget, zorgt dat mensen zo goed mogelijke omstandigheden hebben. Dit gaat over: tot november. Ik vind dit dus echt ongelofelijke framing door de PvdA. De voorzitter.

Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Bos en de heer Barker, worden de volgende moties (L.7 SP, L.8 SP, L.9 SP en L.10 SP) ingediend:

Motie L.7 SP Onafhankelijke risicoanalyse De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Constaterende, dat: • de plannen voor de Dreven, Gaarden en Zichten bij corporatie Staedion zullen leiden tot een tekort van € 100 tot € 110 miljoen; • de risico’s per partij (Staedion, Heijmans en gemeente) nog gedefinieerd moeten worden; • de subsidieaanvraag die de gemeente bij het Rijk heeft gedaan slechts voldoende is voor de 79

• •

eerste 10 jaar van de herstructurering, terwijl de totale herstructurering zeker tot 2040 zal duren; de planning van de herstructurering zeer strak in elkaar zit, waardoor tegenvallers binnen delen van het project grote gevolgen kunnen hebben voor het totale project; het collegebesluit stelt dat er voor fase 1 van de herstructurering sprake is van projectspecifieke en marktrisico’s die indicatief geraamd zijn op € 3,6 miljoen - waar nog geen dekking voor is gevonden - en er daarnaast sprake is van procesrisico’s waarvan geen raming is weergegeven in het collegebesluit.

Overwegende, dat: • de raad beschikt over een vertrouwelijke financiële haalbaarheidsstudie naar de plannen voor de Dreven, Gaarden en Zichten, maar geen onafhankelijke risicoanalyse; • dit wel wenselijk is in het licht van de uiterst strakke planning en het feit dat de plannen alsmede de risico’s nog niet volledig gedekt zijn. Verzoekt het college: • een onafhankelijke risicoanalyse te laten opstellen voor de voorgenomen herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten; • deze voor de behandeling van het projectdocument Dreven-Gaarden-Zichten aan de raad te doen toekomen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.8 SP Houd vast aan 30% sociaal De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Constaterende, dat: • de geactualiseerde Woonagenda stelt dat bij verdichting 30% van de toe te voegen woningen een sociale huurwoning moet zijn; • de Nota’s van Uitgangspunten voor de Dreven, Gaarden en Zichten de mogelijkheid bieden om 8% van deze 30% in te vullen met ‘andere vormen die de doelgroep bediend (sic) die normaal is aangewezen op sociale huur, bijvoorbeeld sociale koop, coöperatiehuur, huurkoop, koopstarters, etc (<€ 200.000,-)’. (Zie Nota van Uitgangspunten Dreven, p. 38 (RIS308511)) • uit de beantwoording van technische vragen van de raad bovendien blijkt dat de wethouder WWW het niet noodzakelijk acht om deze 8% elders in de stad te compenseren als Staedion en de gemeente daadwerkelijk gebruik zullen maken van deze uitzonderingsmogelijkheid.

Overwegende, dat: • een deel van de doelgroep voor sociale huurwoningen die al lang op de wachtlijst staat niet geholpen zal zijn met deze ‘andere vormen’ zoals sociale koop, bijvoorbeeld omdat zij niet in aanmerking komen voor een hypotheek; • het bieden van deze uitzonderingsmogelijkheid binnen de afgesproken 30% sociale woningbouw bij verdichting een precedentwerking zou kunnen hebben , omdat projectontwikkelaars die actief zijn in andere Haagse wijken mogelijk ook een beroep willen doen op deze mogelijkheid, en we hiermee het risico lopen dat de ambities uit de Woonagenda onder druk komen te staan. Verzoekt het college: • af te zien van de mogelijkheid om de afgesproken 30% sociale woningbouw bij verdichting in te vullen met ‘andere vormen die de doelgroep bedienen’ zoals sociale koop. 80

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.9 SP Kom met een sloopkader De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Constaterende, dat: • een gedwongen verhuizing een van de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven kan zijn; • de ingrijpende sloopplannen voor de Dreven-Gaarden-Zichten niet in alle straten en complexen gedragen worden; • ook de bouwtechnische staat van de straten en complexen die de gemeente en Staedion wil slopen significant verschilt. Overwegende, dat: • er alleen door de gemeente zou moeten worden meegewerkt aan sloopplannen die weloverwogen en noodzakelijk zijn gebleken; • het daarnaast wenselijk is dat de gemeente eenduidig handelt bij sloopvoornemens in onze stad; • In Amsterdam in 2016 een sloopkader is vastgesteld om vergunningsaanvragen voor woningonttrekking door sloop in het licht van deze criteria goed te kunnen beoordelen; • in de beleidsregels van dit sloopkader staat dat bij het afgeven van de vergunning onder andere de bouwtechnische noodzaak van sloop moet worden onderbouwd en duidelijk moet worden gemaakt hoe de visie van bewoners is gepolst, maar ook rekening moet worden gehouden met de sociale samenhang in de buurt en de identiteit en het karakter van een buurt.

Verzoekt het college: • met een voorstel te komen voor een gemeentelijk sloopkader, met het doel vergunningsaanvragen voor woningonttrekking door sloop te toetsen aan de hand minimaal van de volgende criteria: de bouwtechnische noodzaak, de visie van bewoners, de gevolgen voor de sociale samenhang van de buurt en de gevolgen voor de cultuurhistorische, architectonische en stedenbouwkundige identiteit van de buurt; • dit voorstel in het najaar van 2021, in ieder geval voor de behandeling van het projectdocument en de samenwerkingsovereenkomst Dreven-Gaarden-Zichten, als raadsvoorstel aan de raad te doen toekomen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.10 SP Geen onomkeerbare stappen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Constaterende, dat: • het plan van de gemeente, Staedion en Heijmans voor de Dreven, Gaarden en Zichten een van de meest ingrijpende herstructureringen in lange tijd zal zijn voor onze stad en haar inwoners; • er tot op heden nog geen enkel raadsvoorstel over deze plannen in de raad is behandeld; 81

•

de wethouder WWW in de commissievergadering van 24 juni 2021 heeft bevestigd dat een deel van de bewoners van de Zichten al is gevraagd om urgentieverklaringen te tekenen.

Overwegende, dat: • het hierdoor voor bewoners lijkt alsof de plannen voor de Dreven, Gaarden en Zichten al een voldongen feit zijn, terwijl de raad nog moet stemmen over het projectdocument en de samenwerkingsovereenkomst. Verzoekt het college: • geen onomkeerbare stappen te zetten in de aanpak van de Dreven, Gaarden en Zichten voordat het projectdocument, de samenwerkingsovereenkomst en de gemeentelijke grondexploitatie door de raad zijn vastgesteld. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Wat goed dat we vandaag deze nota's van uitgangspunten als volwaardig punt op de agenda hebben staan en dit niet hoeven af te raffelen in een afronding van een debat. Dank ook aan de wethouder voor het feit dat hij de raad zo meeneemt in de plannen met werkbesprekingen, werkbezoek en technische vragen stellen. Dat waardeer ik zeer. Het mag duidelijk zijn: de impact van de plannen om een groot deel van de Dreven, Gaarden en Zichten te slopen, renoveren en nieuw te bouwen, is echt heel groot, vooral op de mensen, de buurten en de sociale gemeenschappen die daar zijn. Dat hoorden we vandaag ook in de inspraak en dat hebben we ook in de commissievergaderingen gehoord.

Het gaat van mensen die het vreselijk vinden tot mensen die liever gisteren dan vandaag de sloopkogel in hun gebouw zien gaan omdat ze klaar zijn met de vocht- en schimmelproblematiek en het feit dat ze op de eerste verdieping hun buurman van de vierde verdieping naar het toilet kunnen horen gaan. Dat er ook een substantieel aantal woningen aan deze wijken kan worden toegevoegd en zeker ook dat we de diversiteit van het woningaanbod hier kunnen vergroten en meteen kunnen verduurzamen, zijn voor GroenLinks ook belangrijke punten. Dat geldt ook voor het feit dat bewoners betrokken worden bij de plannen. Het is nu nog heel erg veel informeren over wat er gaat gebeuren en input ophalen bij bewoners. Het echte samen bedenken, ontwerpen en meebeslissen zal de komende jaren nog per project vorm moeten krijgen. Op verzoek van GroenLinks komen er ook klankbordgroepen. Reken maar dat mijn fractie dit gaat volgen. Ondertussen willen we aan deze participatie nog een belangrijke groep toevoegen, namelijk de kinderen. Mijn collega Isabel Bos heeft vorige week het mooie initiatiefvoorstel Kindvriendelijke stad ingediend.

Dat is alvast de inspiratie voor de motie Kindvriendelijke Dreven, Gaarden en Zichten, met als dictum: verzoekt het college kinderen en jongeren een rol te geven in het participatieproces voor de herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten, bijvoorbeeld door een plan voor kinderparticipatie op te stellen en dit uit te voeren en de raad te informeren over de uitkomsten van deze kinderparticipatie. Deze motie is medeondertekend door collega Van Doorn van D66. Deze transformatie is groot en impactvol, gaat lang duren en is complex. De raad moet dat goed kunnen volgen en zo nodig bijsturen. Wij zijn blij met de beloofde voortgangsrapportage maar ik vraag me af of de frequentie van jaarlijks naar halfjaarlijks zou kunnen, misschien in de eerste jaren. En de monitor gaat nu nog vooral over de stenen, maar de ontwikkeling raakt mensen. Daarom wil GroenLinks dat goed wordt gevolgd hoe het met hen gaat qua tevredenheid, klachten, leefbaarheid, veiligheidsbeleving; al die zaken die invloed hebben op je woongenot en je vermogen om te gaan met hevige veranderingen, zoals verhuizen.

Hiervoor dien ik een motie in, met als titel 'De bewoner centraal in de monitoring' en met als dictum: verzoekt het college daarom in deze voortgangsrapportage ook de menselijke kant in beeld te brengen door te monitoren op de tevredenheid van de bewoners, het woongenot, de leefbaarheid, veiligheid en de sociale verbanden in de wijken en buurten. Ten slotte de stenen. Het is goed dat de wethouder de te slopen huurwoningen voor 100% terug laat komen en dat van de nieuw te bouwen woningen 30% sociaal is. Hiervan wil hij 8% 82

afzonderen voor onder andere sociale koopwoningen. Wat ons betreft is een koopwoning niet de heilige graal, maar we zien ook de behoefte van koopstarters om in hun eigen buurt een huis te kunnen kopen, zeker ook in Zuidwest, maar dit moeten wat ons betreft geen nieuwe beleggingsproducten worden waardoor we deze sociale koopwoningen binnen een paar jaar weer kwijt zijn. Daarom een motie met de titel 'Houd de sociale koopwoningen zo lang mogelijk sociaal' en met als dictum: roept het college op maatregelen te treffen om te borgen dat de sociale koopwoningen zo lang mogelijk sociaal blijven, net als sociale huurwoningen, zo nodig de doelgroepenverordening hierop aan te passen en de raad bij de vaststelling van het projectdocument te informeren op welke wijze dit wordt geborgd. Deze motie is medeondertekend door collega Cees Pluimgraaff van het CDA. In het coalitieakkoord hebben we afgesproken dat van de nieuw te bouwen woningen 10% voor bijzondere woonvormen is. Ook dat ziet mijn fractie graag terug in Zuidwest.

Daarom de laatste motie, met als dictum: verzoekt het college om voor de Dreven, Gaarden en Zichten uit te werken op welke wijze invulling wordt gegeven aan de afspraak om 10% van de nieuw te bouwen betaalbare woningen te gebruiken voor verschillende woonvormen zoals wooncoöperaties, groepswonen, CPL of tiny houses en de raad hierover te informeren bij de vaststelling van het projectdocument Dreven, Gaarden en Zichten. Deze motie is medeondertekend door de collega's Van Doorn van D66 en Pluimgraaff van het CDA. Tot zover. Mijn fractie kijkt uit … De voorzitter. Er zijn twee interrupties. Waar kijkt u naar uit? U mag nog even uitspreken, hoor. Doe maar. U kijkt uit naar … Sebastian Kruis (PVV). Mijn interruptie. De voorzitter. Dat in ieder geval. Oké, laat maar zitten. Gaat uw gang. Sebastian Kruis (PVV). Ik wil mevrouw Vavier erop wijzen dat we in Den Haag wonen en niet in de DDR. Ze dient een motie in met 'van mening dat deze sociale koopwoningen dan wel echt sociaal moeten blijven, ook nadat de eerste koopstarters hun woning weer willen verkopen'. Daar gaat zij toch helemaal niet over? Ze gaat toch niet over de verkoopprijs van koopwoningen? De voorzitter. Mevrouw Vavier. U keek er niet naar uit. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Nee, voorzitter. Was het maar zo'n feest dat we invloed hadden op de huizenprijzen.

Ik denk dat het nu dan een stuk minder heftig zou zijn op de woningmarkt. Ik denk dat er veel voorbeelden zijn van gereguleerde koopwoningen. Die hebben we vroeger ook gehad, zoals premie A-woningen. Ik denk dat het goed is als we deze sociale koopwoningen zo lang mogelijk sociaal houden. Sebastian Kruis (PVV). Maar we hebben ook nog zoiets als marktwerking. Het idee van een sociale koopwoning is dat die ook dient als een soort springplank naar de toekomst. Als dit er op welke manier dan ook toe leidt dat ze hun woning niet kunnen verkopen voor een te hoog bedrag en dat daarmee de markt wordt verstoord, is dat echt heel erg communistisch, zou ik zeggen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank voor de vraag. In de volkshuisvesting is het onze plicht om ervoor te zorgen dat iedereen op een goede manier kan wonen. We willen daar in Den Haag ook veel verschillende woonvormen voor hebben. Dat is allesbehalve communistisch. En het opbouwen van vermogen met een sociale koopwoning kan net zo goed. Robert Barker (PvdD). Ik ben benieuwd wat GroenLinks ziet als het verschil tussen gewone koopwoningen en sociale koopwoningen na een periode van vijf jaar. Mariëlle Vavier (GroenLinks).

Het ministerie van BZK heeft nu een regeling ontworpen waarmee een sociale koopwoning voor corporaties of gemeenten mogelijk is, waardoor je voor een langere periode een sociale koopwoning sociaal kan houden tegen een sociale prijs. Mensen kunnen de 83

woning bijvoorbeeld later verkopen met een opslag voor de loon- en prijscompensatie of -indexatie of wat dan ook. Dan kan de gemeente of een corporatie de woning terugkopen en weer op de markt zetten als een sociale koopwoning. Dat is mogelijk. Robert Barker (PvdD). Wat is dan het verschil? Als je een sociale koopwoning hebt, is het idee van GroenLinks dan dat je die gewoon niet mag verkopen aan iemand die niet in de sociale doelgroep zit? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dat is de essentie. Een sociale koopwoning is natuurlijk bedoeld voor de doelgroep die normaal gesproken onder de sociale huurrichtlijnen zou vallen. Dat is de hele essentie. Robert Barker (PvdD). Als GroenLinks zijn zin krijgt, hebben we dus een private woning waarvan iemand het eigendom heeft die de woning echter niet aan iedereen mag verkopen, maar alleen aan door de gemeente geselecteerde mensen. Het voelt inderdaad wel een beetje communistisch. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik hoorde geen vraag. Lesley Arp (SP). In de commissiebehandeling had GroenLinks verbazingwekkend grote woorden over die sociale koper. Er werd zelfs gedreigd met het niet steunen van het projectdocument als die regeling er niet uit zou worden gehaald. Ik ben dus benieuwd wat er in de tussentijd is gebeurd. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik heb me in de tussentijd verdiept in de mogelijkheden op het punt van sociale koopwoningen.

Ik heb ook echt gezien en gehoord dat er ook binnen de sociale doelgroep behoefte is aan het kopen van een woning en dat dit vervolgens weer een opstapje kan zijn naar een volgende koopwoning. Ik vind het belangrijk dat in ieder geval die 30% sociaal ook zo lang mogelijk sociaal blijft. Vandaar ook mijn motie. Lesley Arp (SP). Ik kan me best voorstellen dat er mensen zijn die er behoefte aan hebben, maar aan de andere kant hebben we die 30% natuurlijk om een reden afgesproken en zijn er ook gewoon mensen die in de doelgroep zitten en die niet eens in aanmerking komen voor een hypotheek van twee ton. Die 30% hebben we afgesproken zodat we zeker weten dat er voor deze mensen iets is om op terug te vallen. Is mevrouw Vavier niet bang dat we door dit toe te staan, eigenlijk een precedent scheppen om dit ook toe te staan in andere wijken? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik begrijp de angst van de SP niet zo goed, want daar zijn we zelf bij, bij het stellen van die kaders. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Ik denk dat projectontwikkelaars ontzettend slim zijn en mee zitten te kijken welke uitzonderingen wij allemaal gaan bekokstoven hier in dit stadhuis. Daar ben ik overigens fel op tegen, maar dat moge duidelijk zijn.

Maar we hebben net ook de Doelgroepenverordening besproken en daarin staat duidelijk dat de sociale koop geen onderdeel uitmaakt van die 30%. We gaan dus echt een uitzondering creëren op het beleid van de gemeente. Ik snap niet waarom GroenLinks daar zo lichtzinnig over denkt. Mariëlle Vavier (GroenLinks). GroenLinks denkt daar helemaal niet lichtzinnig over. GroenLinks vraagt het college juist om ervoor te zorgen en ook te borgen dat deze woningen zo lang mogelijk sociaal blijven. Dat zou de SP toch moeten aanspreken. De voorzitter. Een ander gezichtspunt van meneer Kruis, niet hetzelfde. Sebastian Kruis (PVV). Het is bijna een belediging dat ik hetzelfde gezichtspunt zou hebben als de SP, voorzitter.

84

De voorzitter. Nee, als uzelf. Het zou beledigend zijn als ik uw interrupties bij die van mevrouw Arp zou optellen. Dat doe ik niet, maar ik tel ze wel bij uw eigen interrupties op. Meneer Kruis, gaat uw gang. Dit kost alleen maar tijd. Sebastian Kruis (PVV). Tegen dat imago vecht ik al langer, voorzitter. Wat ik mevrouw Vavier wil meegeven, is dat je, als je de waardestijging van je koopwoning niet kunt incasseren of toucheren, ook nooit een volgende koopwoning kunt aanschaffen. Dan is het eigenlijk een soort huurhuis met een soort spaarpotje ernaast. Ik wil hier scherp op zijn, want ik merk het altijd als het communisme dichterbij komt. Het is een vriendelijke uitstraling, maar het is gewoon een communistische wolf in schaapskleren. Dat moeten we hier met elkaar ook gewoon kunnen vaststellen. De voorzitter. Daarmee zijn we terug bij uw vorige interruptie. Mevrouw Vavier, wilt u hierop reageren? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik heb hier helemaal geen vraag in gehoord. Ik ga dus maar gewoon afsluiten, want ik wilde mijn laatste zin uitspreken. Wij kijken uit naar de verdere ontwikkelingen en we gaan ze ook echt blijven volgen, met name of de verdichting duurzaam en verstandig gerealiseerd wordt met oog voor de mensen en de sociale verbanden die daar nu al zijn. De voorzitter. Door mevrouw Vavier worden de volgende moties (L.11 GL, L.12 GL, L.13 GL en L.14 GL) ingediend:

Motie L.11 GL 10% bijzondere woonvormen in de Dreven, Gaarden en Zichten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Aanbieding collegebesluit nota’s van uitgangspunten Dreven, Gaarden en Zichten (RIS 308511). Overwegende, dat: • de gemeente door herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten, een divers en betaalbaar woningbouwprogramma wil realiseren dat voor de inwoners van Den Haag Zuidwest meer kansen biedt om binnen hun eigen wijk en buurt te kiezen voor een ander type betaalbare woning die beter past in verschillende levensfasen (‘wooncarrière’). • van de extra toe te voegen woningen, 26% woningen in de betaalbare categorie zullen zijn; • in het coalitieakkoord ‘Samen voor de stad’ is afgesproken dat 10% van de nieuw te bouwen betaalbare woningen gebruikt wordt voor verschillende woonvormen, zoals wooncoöperaties, groepswonen, CPO of tiny houses. Verzoekt het college: • om voor de Dreven, Gaarden en Zichten uit te werken op welke wijze invulling gegeven wordt aan de afspraak om 10% van de nieuw te bouwen betaalbare woningen te gebruiken voor verschillende woonvormen zoals wooncoöperaties, groepswonen, CPO of tiny houses. • en de raad hierover te informeren bij de vaststelling van het projectdocument Dreven, Gaarden en Zichten. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.12 GL De bewoner centraal in de monitoring De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Aanbieding collegebesluit nota’s van uitgangspunten Dreven, Gaarden en Zichten (RIS308511).

85

Overwegende, dat: • het college voornemens is om in een voortgangsrapportage aan de raad onder andere te rapporteren over de stand van zaken met betrekking tot de deelprojecten, het gerealiseerde en geplande programma, een overzicht van de voorgenomen en gerealiseerde ingrepen in de buitenruimte en in de infrastructuur, de belangrijkste zaken die spelen in de omgeving en een risicoanalyse. • eveneens in beeld wordt gebracht hoe de toenemende bevolking zich verhoudt met de ontwikkeling van het voorzieningenprogramma en welke consequenties dit heeft voor de IHP’s die voor de dan komende periode aan de raad zullen worden voorgelegd; • in de rapportage ook gerapporteerd zal worden over de hoeveelheid Staedion-huurders die uitgehuisd zijn, op welke manier deze geherhuisvest zijn, hoeveel van hen gebruik hebben moeten maken van tijdelijke huisvesting en hoeveel van hen hebben kunnen terugkeren naar de buurten in hun nieuwe definitieve woning. Constaterende, dat: • de herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten in de komende 10 tot 15 jaar een enorme impact zal hebben op alle inwoners van deze wijken en buurten; • dit ook impact zal hebben op de tevredenheid, het woongenot en de sociale verbanden van de inwoners; • de grootschalige sloop- en nieuwbouw eveneens invloed zal hebben op de leefbaarheid en de veiligheidsbeleving van de bewoners.

Van mening, dat: • naast de platte cijfers over realisatie en verhuisbewegingen, ook de menselijke kant in beeld gebracht zou moeten worden en zou moeten worden gevolgd gedurende de gehele periode van herstructurering. Verzoekt het college: • daarom in deze voortgangsrapportage ook de menselijke kant in beeld te brengen door te monitoren op de tevredenheid van de bewoners, het woongenot, de leefbaarheid, veiligheid en de sociale verbanden in de wijken en buurten. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.13 GL Houd de sociale koopwoningen zo lang mogelijk sociaal De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Aanbieding collegebesluit nota’s van uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Overwegende, dat: • de gemeente door herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten, een divers en betaalbaar woningbouwprogramma wil realiseren dat voor de inwoners van Den Haag Zuidwest meer kansen biedt om binnen hun eigen wijk en buurt te kiezen voor een ander type betaalbare woning die beter past in verschillende levensfasen (‘wooncarrière’). Constaterende, dat: • de sociale voorraad wordt uitgebreid doordat ook van de toe te voegen woningen 30% sociaal wordt; • het college voornemens is om van deze toe te voegen 30%, 8% te reserveren voor sociale koopwoningen. Van oordeel, dat: • woningbezit weliswaar niet de heilige graal is; 86

• •

sociale koopwoningen toch een geschikte variant kan zijn binnen het segment sociale woningen voor de koopstarters en dit inderdaad voor variatie binnen het totale betaalbare woningbouwprogramma in Den Haag Zuid-West.

Van mening, dat: • deze sociale koopwoningen dan wel echt sociaal moeten blijven, ook nadat de eerste koopstarters hun woning weer willen verkopen. Roept het college op: • maatregelen te treffen om te borgen dat de sociale koopwoningen zolang mogelijk sociaal blijven, net als sociale huurwoningen; • Zo nodig de doelgroepenverordening hierop aan te passen; • En de raad bij de vaststelling van het projectdocument te informeren op welke wijze dit wordt geborgd. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.14 GL Kindvriendelijke Dreven, Gaarden en Zichten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van Aanbieding collegebesluit nota's van uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Constaterende, dat: • in de communicatie- en participatieaanpak voor de Dreven, Gaarden en Zichten (RIS308511) kinderen wel benoemd worden als doelgroep en stakeholders, maar zij nog geen (expliciete) rol hebben in het participatieproces; • Groenlinks recent een initiatiefvoorstel ‘Kindvriendelijke Stad’ heeft ingediend, waarin het belang van kinderparticipatie uiteen wordt gezet; • dit initiatiefvoorstel nog niet verwerkt kan worden in het projectdocument maar mogelijk wel kan inspireren om kinderparticipatie bij dit plan vorm te geven. Van mening, dat: • kinderen en jongeren belangrijke, relevante en creatieve input kunnen leveren voor (her)ontwikkelingsplannen waarmee het plan kindvriendelijker en kwalitatief beter gemaakt kan worden; • kinderen en jongeren het verdienen gehoord te worden bij grote projecten als de herstrucrurering van de Dreven, Gaarden en Zichten.

Verzoekt het college: • kinderen en jongeren een rol te geven in het participatieproces voor de herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten, bijvoorbeeld door een plan voor kinderparticipatie op te stellen en dit uit te voeren; • de raad te informeren over de uitkomsten van deze kinderparticipatie. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Wij hebben hier een heel lang debat over gehad in de commissie. Het is goed dat we er vandaag weer een debat over hebben en niet alleen een afronding, want na het commissiedebat bleef ik nog met wat zorgen zitten. Ik ben ook blij met de aanvullende informatie die we vrijdag kregen van de wethouder, waarvoor dank. Ik heb daar nog wel 87

wat vragen bij, in het bijzonder over de onafhankelijke ondersteuner. Ik had daar in de commissie naar gevraagd. Ik ben blij dat dat verzoek gehonoreerd wordt en dat er een onafhankelijke partij komt die de bewoners kan bijstaan bij een conflict met Heijmans, Staedion of de gemeente. Ik ben wel benieuwd naar de precieze invulling, omdat in de brief staat dat die persoon alleen helpt als het gaat om passend toewijzen. Zit deze ondersteuner bij het gezamenlijk loket van de gemeente, Heijmans en Staedion of gaat hij zelfstandig spreekuur houden? En waarom is ervoor gekozen om deze onafhankelijke ondersteuner alleen verantwoordelijk te maken voor geschillen met betrekking tot passend toewijzen? In de brief staat ook dat het oordeel van deze persoon bindend is. Hoe moet ik dat zien in juridisch perspectief? Mogen bewoners dan niet meer procederen? Hoe zit dat precies? De brief gaf ook duidelijke informatie over het type woningen dat gebouwd moet gaan worden. Ik heb in de commissie gevraagd naar het aantal studio's in Zuidwest. Dat blijken er zo'n 200 te gaan worden. Ik moet zeggen dat mijn fractie een studio in de vrije sector eigenlijk niet zo vindt kunnen. Ik herinner aan de woorden van collega Tseggai, die het dan heeft over 'kippenhokjes met keukenblokjes'. Als we daar dan meer dan € 752 huur voor moeten betalen, vind ik dat eigenlijk bizar.

Dat moeten we niet willen, want iedereen zou slapen en wonen toch ten minste moeten kunnen scheiden van elkaar. De onderzoeken van RIGO laten ook zien dat de vraag naar studio's alleen is ingegeven door woningnood. In Zuidwest bouwen we voor de toekomst en niet voor de door de woningnood ingegeven vraag naar studio's. Daarom een motie van mijn fractie, met als dictum: verzoekt het college geen studio's te realiseren in de middeldure huursector en het aantal studio's in de sociale verhuur tot het minimum te beperken. De zorgen die ik in de commissie had over het passend toewijzen, zijn niet weggenomen. Als je al jaren hetzelfde inkomen hebt, is het makkelijk om een passende woning toegewezen te krijgen, maar wat als je inkomen de afgelopen jaren sterk heeft gefluctueerd, bijvoorbeeld omdat je als zzp'er werkt of als je binnenkort met pensioen gaat en je inkomsten dan achteruit zullen gaan omdat je dan alleen nog AOW ontvangt? Wat mij betreft worden daarom de inkomsten van de afgelopen jaren en een prognose van de inkomsten in de komende jaren meegewogen bij passend toewijzen, zodat mensen met fluctuerende inkomsten niet buiten de sociale boot vallen.

Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college de inkomsten van de afgelopen jaren en de verwachte inkomsten op de middellange termijn mee te wegen bij het passend toewijzen van woningen, zodat bewoners ongeveer gelijke woonlasten kunnen houden. Ik hoop echt dat de wethouder hopelijk vandaag al een aantal zorgen kan wegnemen en anders straks als we gaan spreken over het projectdocument en allerlei andere documenten waarover de raad nog een besluit moet gaan nemen. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg worden de volgende moties (L.15 CU/SGP en L.16 CU/SGP) ingediend:

Motie L.15 CU/SGP gun mensen voldoende woonruimte in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van de Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511), constaterende, dat: • op dit moment gerekend is met een aantal van ca. 118 studio’s voor sociale verhuur en ca. 83 studio’s voor middeldure huur in de Dreven, Gaarden en Zichten (RIS 309489); overwegende, dat: • uit het RIGO-rapport ‘Woningmarktverkenning Den Haag Zuidwest’ (RIS309555) blijkt dat er een trend zichtbaar is van kleiner wonen, “maar deze trend vooral lijkt ingegeven door nood (betaalbaarheid en beschikbaarheid) en niet door woonwensen”( Woningmarktverkenning Den Haag Zuidwest (raadsinformatie.nl)); • het bouwen van studio’s bij draagt aan het oplossen van het woningtekort op de korte termijn, maar woningzoekenden eigenlijk behoefte hebben aan grotere woningen; 88

•

de bouw van studio’s niet leidt tot een oplossing die past bij de woonwensen op de langere termijn;

van mening, dat: • iedereen een woning verdient waarbij ten minste de slaap- en woonkamer gescheiden zijn; verzoekt het college: • geen studio’s te realiseren in de middeldure huursector en het aantal studio’s in de sociale verhuur tot het minimum te beperken, en gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.16 CU/SGP laat mensen met fluctuerende inkomsten niet buiten de sociale boot vallen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van de Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511), constaterende, dat: • uitgangspunt voor de herontwikkeling van de Dreven, Gaarden en Zichten is dat er voor iedereen die hier woont en wil blijven wonen een betaalbare en betere woning moet zijn; • aan alle huishoudens maatwerk wordt geboden door middel van “keukentafelgesprekken”, waarbij mensen begeleid worden bij het zoeken naar vervangende woonruimte; overwegende, dat: • in de ‘veelgestelde vragenlijst’ wordt gesteld dat de huurprijzen van de nieuwe woningen afhankelijk zijn van de kwaliteit en de grootte van de woning en dat de maximale huur wordt bepaald op basis van het wettelijk vastgestelde puntenwaarderingssyteem; • er onder bewoners veel onduidelijkheid bestaat over de hoogte van de woonlasten bij de wens voor een gelijk aantal m2 als in de huidige situatie; • de inkomsten van een deel van de bewoners fluctueren, waardoor zij nu misschien geen recht hebben op een sociale huurwoning, maar op (korte) termijn wel weer (bijvoorbeeld door AOW); verzoekt het college: • de inkomsten van de afgelopen jaren en de verwachte inkomsten op de middellange termijn mee te wegen bij het passend