RIS309889 Notulen van de raad van 15 juli 2021 (dag)

toewijzen van woningen, zodat bewoners ongeveer gelijke woonlasten kunnen houden, en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Ik ga er snel doorheen, want ik wil nog een minuutje overhouden voor mijn collega's. Hart voor Den Haag is tegen het wegvagen van de Dreven, Gaarden en Zichten. Wat Hart voor Den Haag betreft gaan we maatwerk leveren en gaan we op basis van de staat van de gebouwen een gericht sloopplan maken in plaats van op basis van de inpasbaarheid van de nieuwbouw, want niet alle gebouwen zijn er net zo slecht aan toe. De grondgebonden woningen in de Zichten zijn bijvoorbeeld prima en in alle drie de wijken worden ook complexen opgeknapt. Het kan dus wel. Er kan verdicht worden, bijvoorbeeld door op de bestaande complexen woonlagen toe te voegen, zoals aan de Melis Stokelaan is gebeurd. Op locaties waar eenlaagse maatschappelijke voorzieningen zitten, kan ook verdicht worden door nieuwbouw: in de plint voorzieningen en daarboven woningen. Second best als de slooplust niet getemperd kan worden, 89

is sloop van de huidige gebouwen en terugbouwen in dezelfde bouwstijl en woningplattegronden. Op specifieke locaties kan de verdichtingsopgave dan worden gerealiseerd. Een afweging van hoever we hiermee in de verdichtingsopgave komen, ontbreekt. De stedenbouwkundige structuur van de wijk is van enorme waarde. Die willen wij zo veel mogelijk behouden. In navolging van onze enquêteactie die wij in Zuidwest hebben gehouden, zullen wij dan ook samen met de stedenbouwkundigen zelf de wijk intrekken om te kijken waar wij verdichtingsmogelijkheden zien en hoeveel woningen gerealiseerd kunnen worden zonder dat de huidige structuur doorbroken wordt. Tot slot hebben wij één motie. Die dienen wij in omdat er nog geen studentenwoningen zijn voorzien in de plannen, terwijl hier een groot tekort aan is in de stad. De motie heeft als dictum: verzoekt het college bij de woningprogrammering en het projectdocument ook studentenwoningen op te nemen. Cees Pluimgraaff (CDA). Mijn collega van Hart voor Den Haag/Groep de Mos houdt aan de ene kant een warm pleidooi om de structuur in deze omgeving te behouden en daar plempt hij meteen een motie achteraan omdat hij studentenwoningen wil toevoegen. Als je ergens de structuur niet mee behoudt is dat met het toevoegen van studentenwoningen, want dan worden het weer gezellige feestkwartalen, terwijl we ook voldoende woningen voor de studenten realiseren.

Kunt u zich dan niet beter aansluiten bij de motie van de ChristenUnie, waarin ook niet voor studio's wordt gepleit? William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Een hele goede vraag van mijn collega, want het doet natuurlijk wel wat met de sociale structuur, maar we vragen ook niet om in heel Zuidwest studentenwoningen te realiseren. We vragen wel om daar aandacht aan te schenken. Het is dan aan het college om te kijken hoever het hiermee kan gaan. Cees Pluimgraaff (CDA). Natuurlijk is het op een gegeven moment aan het college om hier verder mee te gaan, maar u mag op een gegeven moment vanuit uw positie toch ook vaststellen hoeveel woningen we voor studenten bouwen? We bouwen ze bij het Hollands Spoor, bij het CID en bij de campus, en dan ook nog eens in Zuidwest? William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Tot 2023 moeten er zo'n 1.000 studentenwoningen gerealiseerd worden. Die gaan niet allemaal rond de stations gebouwd worden, verwachten wij. Er moet dus ook gekeken worden om dat in Zuidwest te doen. De voorzitter. Nog een interruptie van meneer Pluimgraaff. Sebastian Kruis (PVV). Nou, meneer Kruis. Dat scheelt een jaar of tien. De voorzitter. Waar het hart vol van is, hè? Sebastian Kruis (PVV). Ik hoor collega De Blok zeggen dat hij meer studentenwoningen wil, maar ik heb nog nooit één plek gezien die opknapt van meer studenten.

Ik vraag me dus af waarom dit stadsdeel daarmee gezegend zou moeten zijn en waarom daar meer studenten bij zouden moeten komen. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik vind het heel lastig om op die vraag te reageren. Als je studentenwoningen goed inpast, kan dat prima. Er zijn heel veel steden die prima met het aantal studenten kunnen functioneren en waar het prima verblijven is. Sebastian Kruis (PVV). Dan zou ik collega De Blok willen uitnodigen om eens te kijken naar de verkiezingsuitslagen in steden met een grote studentenpopulatie. Alleen al als je daarnaar kijkt, krijg je al rode vlekken in je gezicht. Dat komt vaak ook terug in de gemeenteraad: nog meer linkse praatjes, minder stem voor de Hagenaars en de Hagenezen. Ik wil u dus toch vragen om uiterst terughoudend te zijn in het huisvesten van meer studenten, want ik zie ze liever niet.

90

De voorzitter. Dat was geen vraag, maar een opvatting. Meneer De Blok, er is inderdaad nog bijna een minuut over. Door de heer De Blok wordt de volgende motie (L.17 HvDH/GdM) ingediend:

Motie L.17 HvDH/GdM Studentenwoningen in Zuidwest De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 15 juli afronding debat commissie M Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten. Constaterende, dat: • er (nog) geen studentenwoningen zijn voorzien in de plannen; • in de Woonagenda is opgenomen 1.000 nieuwe studentenwoningen tot 2023 toe te voegen. Overwegende, dat: • er een tekort aan studentenwoningen is in Den Haag. Verzoekt het college: • bij de woningprogrammering in het projectdocument ook studentenwoningen op te nemen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. De woonomstandigheden van veel te veel stadsgenoten in Dreven-Gaarden-Zichten zijn ronduit slecht. We hoorden vanochtend ook weer de schrijnende verhalen. De D66-fractie kan vanavond instemmen met deze nota's van uitgangspunten en we zullen een aantal oproepen van collega's steunen. Daarnaast dienen we graag een vervolgmotie in op een eerdere motie over de kwaliteit van het ontwerp van woningen en de buitenruimte, want in de afdoening van die motie werd gesteld dat moderne eisen aan isolatie en duurzaamheid belangrijk zijn bij de nieuwe plannen. Daar is onze fractie het hartgrondig mee eens.

Dat laat onverlet dat de woonmilieus in Dreven-Gaarden-Zichten in de plannen vergelijkbaar zijn met die in bijvoorbeeld respectievelijk het Regentessekwartier, de Bomenbuurt en Wijnhaven. Dit zien we graag terug in de architectuur en ruimtelijke inrichting van de woningen, pleinen en straten in Dreven-Gaarden-Zichten, net zoals we dat zien in die eerdergenoemde bestaande Haagse prachtwijken. Omdat we dat soort Haagse pracht graag terugzien in de beeldkwaliteitsplannen, het Schetsontwerp openbare ruimte en het projectdocument, dat in het vierde kwartaal van dit jaar aan ons als raad zal worden voorgelegd, en ook omdat er projectontwikkelaars meekijken, die volgens de SP ontzettend slim zijn - dat neem ik dan ook gelijk aan - denken wij dat we als gemeente in de rol van marktmeester de lat zo hoog mogelijk moeten leggen om tot echte Haagse prachtwijken te kunnen komen en geen achterstandswijken te bouwen. Daarom dienen we een motie in met als titel Haagse pracht in Dreven, Gaarden, Zichten en met als dictum: roept het college op toe te zien op een moderne vertaling de architectuur en ruimtelijke inrichting van Haagse prachtwijken in de formulering van beeldkwaliteitsplannen, schetsontwerp openbare ruimte en het projectdocument voor Dreven, Zichten, Gaarden en geen genoegen te nemen met minder uit kostenbesparende overwegingen. Robert Barker (PvdD).

Ik vind het interessant dat mevrouw Van Doorn begon met 'geen genoegen nemen met minder uit kostenbesparende overwegingen', maar vervolgens wel zegt dat ze een beschermd stadsgezicht wil slopen. Ze maakt ook nog een vergelijking tussen Dreven en het beschermde stadsgezicht van het Regentessekwartier. Misschien kan ze toelichten hoe dit zit. Marieke van Doorn (D66). Ik weet niet of ik de vraag goed begrijp, want ik hoor verschillende dingen: kostenbesparing en die beschermde stadsgezichten. Ik zie de link eventjes niet helder. Kunt u het misschien nog een keertje vragen? 91

De voorzitter. Hij heeft geen tijd meer. Marieke van Doorn (D66). O. Zonder dat zijn tijd loopt dan? De voorzitter. Kom op, zeg! Dat is de nieuwste truc. Robert Barker (PvdD). Regentessekwartier is een beschermd stadsgezicht. U kiest ervoor om Dreven te slopen. Dat is een beschermd stadsgezicht. Vervolgens zegt u: laat ik het gaan opbouwen met het oog op het Regentessekwartier. Dat is toch best wel gek, ook omdat u zegt dat kosten geen overweging mogen zijn? Marieke van Doorn (D66). Sorry voor de truc, voorzitter. Ik begrijp nu beter waar de heer Barker op doelt. Het zijn inderdaad allebei beschermde stadsgezichten, maar de kwaliteit van de huizen in het Regentessekwartier is absoluut onvergelijkbaar met die van het beschermde stadsgezicht in de Dreven. Daar gaat die vergelijking wat ons betreft dus niet meer op. Wij kiezen dus voor kwaliteit van de woningen voor onze stadsgenoten en niet voor dat beschermd stadsgezicht in de Dreven. Robert Barker (PvdD). Vindt u dan dat de woningen die in het Regentessekwartier slecht zijn onderhouden, ook gesloopt zouden kunnen worden en dat we daar dan ook het beschermd stadsgezicht zouden kunnen afschaffen? Marieke van Doorn (D66). Ik probeer nog een keertje om wat ik net zei, wat duidelijker te zeggen.

Ik denk dat de kwaliteit van het beschermd stadsgezicht van de woningen in het Regentessekwartier zoveel malen beter is dan het beschermd stadsgezicht van de woningen in de Dreven waar we het over hebben dat die onvergelijkbaar is. Ze zijn in een hele andere periode gebouwd, niet met vlugbouw na de Tweede Wereldoorlog, zoals in de Dreven. Die woningen zijn gewoon op. Iedereen die zegt dat ze beter onderhouden moeten worden … Dat is ook zo, maar het is echt van een andere kwaliteit. Die woningen daar hebben een andere uitgangspositie. De voorzitter. Door mevrouw Van Doorn wordt de volgende motie (L.19 D66) ingediend:

Motie L.19 D66 Haagse pracht in Dreven, Gaarden, Zichten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli 2021, ter bespreking van het afrondend debat over Dreven-Gaarden-Zichten. Constaterende dat: • in de afdoening van D66-motie RIS305714 wordt gesteld dat gevraagde ambitie op kwalitatieve en afwisselende architectuur van woningen, pleinen en straten wordt verwezen naar nadere omschrijving in de beeldkwaliteitsplannen, schetsontwerp openbare ruimte en het projectdocument die in Q4 2021 ter besluitvorming aan de raad zullen worden voorgelegd; • bouwen volgens moderne eisen aan isolatie en duurzaamheid gepaard kan gaan met dezelfde kwaliteit van de buitenruimte en architectuur als in Haagse prachtwijken. Overwegende dat: • het woonmilieu in de Dreven vergelijkbaar is met dat van het Regentessekwartier, welk ook in de kwaliteit van het ontwerp van de woningen en buitenruimte terug te zien zou moeten zijn; • het woonmilieu in de Gaarden vergelijkbaar is met dat van de Bomenbuurt, welk ook in de kwaliteit van het ontwerp van de woningen en buitenruimte terug te zien zou moeten zijn; • het woonmilieu in de Zichten vergelijkbaar is met dat van Wijnhaven, welk ook in de kwaliteit van het ontwerp van de woningen en buitenruimte terug te zien zou moeten zijn.

92

Roept het college op: • toe te zien op een moderne vertaling de architectuur en ruimtelijke inrichting van Haagse prachtwijken in de formulering van beeldkwaliteitsplannen, schetsontwerp openbare ruimte en het projectdocument voor Dreven, Zichten, Gaarden en geen genoegen te nemen met minder uit kostenbesparende overwegingen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. We spreken vandaag over de nota van uitgangspunten. Die komt er kortweg op neer dat een wijk van de kaart wordt geveegd. Waarom? Omdat, met de Partij van de Arbeid voorop, deze wijk tientallen jaren aan zijn lot is overgelaten en de woningen inmiddels in zo'n slechte staat zijn dat de Partij van de Arbeid-wethouder zegt: deze woningen zijn in zo'n slechte staat dat we die alleen maar kunnen slopen en die gaan we dan opnieuw bouwen. Maar dan komt de aap uit de mouw en daar wordt iedereen doodziek van: er komen ook nog eens duizenden woningen bij. Dan ligt eigenlijk de politieke werkelijkheid voor ons dat dit stadsdeel of eigenlijk deze wijken worden misbruikt door de Partij van de Arbeid om meer mensen naar Den Haag te halen met het oog op electoraal gewin in de toekomst. Dat is de realiteit die hier voorligt.

Alle argumenten van de Partij van de Arbeid en GroenLinks ten spijt, het is gewoon een feit dat die woningen inderdaad in een slechte staat zijn maar als we het Binnenhof, gebouwd in het jaar 1200, kunnen renoveren, laten we dan niet doen alsof we deze woningen, die 60 à 70 jaar geleden zijn gebouwd, niet kunnen renoveren. Er ligt wat ons betreft dan ook geen woningbouwopgave maar een enorme renovatieopgave. Er is ook veel weerstand. Dat hebben we ook gehoord in de commissievergaderingen, van de insprekers, sommigen tot tranen aan toe. Wat gebeurt er dan in deze raad? U kent de Partij van de Arbeid al langer dan ik. Dan gebeurt het volgende. Zij ziet ook die weerstand en dan zien we weer die reflex van de Partij van de Arbeid, die we in Nederland al 40 jaar zien en die de mensen echt de keel uit komt. Dan gaat ze namelijk zeggen dat het niet goed is uitgelegd en dat we beter moeten gaan communiceren. Maar de grap was nou juist dat iedereen precies wist wat er aan de hand was. Mensen waren heel goed geïnformeerd, misschien nog wel beter dan de meeste raadsleden hier. Dat was juist het pijnlijke voor deze collegepartijen: omdat mensen juist zo goed geïnformeerd waren, waren ze zo gealarmeerd, want mensen willen niet uit hun woning. Want we weten ook niet of die mensen allemaal weer terug kunnen naar hun woning. Die mensen maken zich daar zorgen over.

Die hebben fijne buren, hebben daar een geschiedenis en hebben herinneringen in dat huis. Als die woning in een slechte staat is, moet er natuurlijk worden gerenoveerd. Daar hadden die woningcorporaties in deze stad al die jaren ook geld voor moeten reserveren. Niet al dat geld spenderen aan nieuwe woningen, maar aan het renoveren van de huidige, bestaande woningvoorraad. Daar hebben mensen in deze stad ook recht op. Mensen hebben recht op een woning zonder schimmel- of geluidsoverlast. In de vorige verkiezingscampagne zagen we de heer Balster door de wijken trekken met een schimmel, waarmee hij aan wilde tonen dat veel woningen schimmel hebben. Maar mensen hoeven alleen maar naar hun plafond te kijken om te weten hoe de Partij van de Arbeid ze in de steek heeft gelaten. Het zijn de Partij van de Arbeid en de woningcorporatie die die mensen letterlijk en figuurlijk al tientallen jaren uit hun huizen laten rotten. Dat is wat er aan de hand is. Die mensen worden door de Partij van de Arbeid en de andere collegepartijen in de steek gelaten. Het is goed dat ze daar met elkaar vandaag een vuist tegen maken.

Er zijn vandaag een hele hoop goede moties ingediend en een hele hoop iets minder goede, maar ik kan zeggen dat wij in ieder geval de moties van de Haagse Stadspartij en ook zeker die van de SP zullen steunen, behalve de motie Houd vast aan 30% sociaal, want die loopt vooruit op het bijbouwen van heel veel nieuwe woningen. Dat willen wij niet. Het is een kwetsbare wijk, met soms kwetsbare sociale structuren. Die zijn niet gebaat bij duizenden mensen erbij. Daarom wil ik die motie niet steunen, maar ik steun wel alle andere moties die door de SP en de HSP zijn ingediend. Een ander punt dat ik nu ook niet ongenoemd wil laten, is het feit dat de Dreven, Gaarden en Zichten onderdeel zijn van een stadsdeel waar we te maken hebben met zeer veel grootstedelijke problematiek. Die problematiek wordt natuurlijk niet verholpen als er nog eens duizenden en duizenden mensen bij komen. De heer Balster zei tijdens de commissievergadering: 'Dat moet u niet 93

los zien van elkaar. We gaan eerst renoveren en daarna gaan we aan de slag met de wijk.' Ik zou zeggen: laten we aan de slag gaan met de wijk en dan renoveren, en niet al die woningen erbij. Want als de voorzieningen in dit stadsdeel nu al zo onder druk staan, wordt dat niet beter als er duizenden woningen met dito zoveel mensen bij komen. We zijn het aan de mensen verplicht om alle inspanningen te leveren om nu voor deze mensen op te komen die nu wegrotten uit hun huizen en om met deze mensen deze wijk naar een hoger niveau te tillen, en niet - zoals de Partij van de Arbeid wil met nog duizenden mensen erbij en dan maar hopen dat ze de volgende raadsverkiezingen op de Partij van de Arbeid stemmen. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. Voor ons ligt een herstructurering van Dreven, Gaarden en Zichten. Die is zeker ingrijpend, maar ook nodig. Het overgrote deel van de huizen in deze wijken zit vol vocht en schimmel, is gehorig en niet duurzaam. De kinderen die in deze wijken opgroeien, verdienen het om op te groeien in een huis waarin hun gezondheid niet in gevaar komt. De PvdA heeft de zorgen van bewoners gehoord, ook van hen die tegen de sloop zijn, maar ik heb ook veel bewoners gehoord die in ronduit schrijnende omstandigheden wonen. Meer dan 2.000 mensen in deze wijk wonen in een vocht- of schimmelwoning.

Deze bewoners waren duidelijk: ze hadden liever vandaag dan morgen een oplossing. De PvdA staat daarom achter dit plan omdat we hiermee mensen die in schrijnende omstandigheden leven, een oplossing kunnen bieden voor de lange termijn. Veel bewoners die ik sprak, waren niet per se tegen de sloopplannen maar wilden wel graag terugkeren. Die terugkeergarantie met behoud van sociale structuren is ook voor de PvdA echt van belang. Sebastian Kruis (PVV). We kunnen die mensen in die woningen toch gewoon helpen door hun woningen te renoveren? Als woningen echt niet meer gerenoveerd kunnen worden, moeten die complexen worden gesloopt en moet daar opnieuw gebouwd worden voor diezelfde bewoners en niet nog voor duizenden erbij. Mikal Tseggai (PvdA). Ja, dat is precies wat we gaan doen. Sebastian Kruis (PVV). Dat is niet precies wat we gaan doen, want er komen nog vele duizenden woningen bij. Er wordt nog hoger gebouwd. U kunt dus niet zeggen: 'Dat is precies wat we gaan doen'. Want ze komen misschien wel terug, maar dan met een stuk of honderd nieuwe buren erbij. Mikal Tseggai (PvdA). Ik begin langzaamaan de indruk te krijgen dat de heer Kruis niet zozeer geïnteresseerd is in de mensen die nu al in deze wijken wonen, maar vooral in de mensen die erbij dreigen te komen; dat 'dreigen' zeg ik even in zijn woorden. Verder heb ik geen vraag gehoord. Ik ga dus graag verder met mijn betoog.

De voorzitter. Meneer Kruis, de laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). Ja, voorzitter, zo makkelijk komt ze er natuurlijk niet mee weg. Nee, het gaat mij wel om de mensen die er nu wonen en om de bezwaren van die mensen, onder andere tegen de nieuwbouwplannen. Dat was dus ook waar mijn vraag zich op richtte en waar mevrouw Tseggai net niet op reageerde, maar dat was inderdaad mijn punt. Mikal Tseggai (PvdA). Ik heb daar wel op gereageerd. Ik heb namelijk gezegd dat we de huizen waarin deze mensen wonen, slopen en ervoor zorgen dat zij daar weer terug kunnen komen. 'Wij' gaan trouwens helemaal niks doen; ik moet zeggen dat het college dat gaat doen. Volgens mij is dat dus precies wat de heer Kruis wil. De voorzitter. Mevrouw Tseggai zet haar betoog voort. Mikal Tseggai (PvdA). Veel bewoners die ik sprak, waren niet zozeer tegen de sloopplannen, maar wilden wel heel graag terugkeren, het liefst ook bij hun oude buren. Die terugkeergarantie met behoud van de sociale structuren in de wijk is ook voor de PvdA heel erg belangrijk. Ik vind het goed dat de wethouder zo veel mogelijk maatwerk probeert te leveren en buren ook bij elkaar terug probeert te 94

plaatsen, maar ik zag ook dat dit voor een aantal insprekers in de commissie nog niet duidelijk genoeg is en ik vind het zelf ook nog een ingewikkelde puzzel. Ik heb daar dus een motie over geschreven, met als dictum: verzoekt het college bij de herstructurering en sloop/nieuwbouw van de wijken Dreven, Gaarden en Zichten rekening te houden met de sociale cohesie in de wijken en de raad te informeren over hoe het college dit gedaan heeft of gaat doen. Robert Barker (PvdD). Denkt de PvdA dat het college daar nu niet genoeg voor doet, voor de sociale cohesie? Mikal Tseggai (PvdA). Nee, ik zei net dat ik blij ben dat de wethouder daarmee aan de slag gaat. Ik heb alleen nog niet helemaal een idee van hoe dat gaat. Ik wil daar dus graag meer informatie over hebben. Robert Barker (PvdD). Dan klinkt het als een overbodige motie, maar dan heb ik een andere vraag. U zegt dat de sociale structuren zo van belang zijn, maar denkt u dat sociale structuren gebaat zijn bij sloop-nieuwbouw of bij renovatie? Mikal Tseggai (PvdA). Ik zou tegen de heer Barker willen zeggen dat renovatie ook heel impactvol is. Toevallig moest een familielid, omdat haar woning gerenoveerd werd, met twee kleine kinderen tijdelijk in een soort containerwoning wonen. Dat is ook geen pretje en de vraag is dan ook nog maar of je bij je eigen buren terug kunt keren. Ook als mensen gaan renoveren, moeten ze er dus uit.

Maar het belangrijkste vind ik dat mensen een beetje met hun oude buren in de wijk kunnen blijven wonen. De voorzitter. De heer Barker, de laatste keer. Robert Barker (PvdD). Het eerlijke verhaal is natuurlijk gewoon dat het heel onwaarschijnlijk dat die mensen met oude buren terug kunnen komen, want de wijk wordt van de kaart geveegd en er vinden allerlei passende toewijzingen plaats. Die sociale cohesie gaat dus natuurlijk niet werken, maar u heeft dan een overbodige motie waarmee u op sociale media kunt zeggen dat u er wat aan heeft gedaan. Mikal Tseggai (PvdA). De suggestie die de heer Barker hier wekt, valt me echt van hem tegen. Die vind ik echt beneden zijn niveau. Ik dien hier een motie in omdat ik graag wil weten hoe het college die sociale structuren gaat behouden. Dat hij deze motie overbodig vindt en ertegen wil stemmen, staat hem vrij. Sebastian Kruis (PVV). Mevrouw Tseggai had net een anekdote uit de familiekring over iemand die in een container moest gaan wonen toen er werd gerenoveerd. Dan komt het wel heel dichtbij, maar waar denkt u dat mensen blijven als de woning wordt gesloopt? Mikal Tseggai (PvdA). Het is grappig dat de heer Kruis dat vraagt. Als er sloop-nieuwbouw wordt gedaan, hoeven mensen op een gegeven moment nog maar één keer te verhuizen, namelijk van hun oude woning naar de nieuwbouwwoning.

Daarmee verklein je het aantal verhuisbewegingen dus juist. Sebastian Kruis (PVV). Het voorliggende probleem van de mensen is niet dat ze zich zorgen maken over het aantal verhuisbewegingen. Het probleem van de mensen is dat ze bang zijn dat ze niet meer terug kunnen naar hun oude woning. Hoe komt mevrouw Tseggai erbij dat dat het probleem is? Mikal Tseggai (PvdA). De heer Kruis vraag mij of ik denk dat, als er gesloopt wordt, mensen er niet uit hoeven en niet in een containerwoning hoeven te wonen. Ik zeg tegen de heer Kruis dat je niet kan garanderen dat dat niet gebeurt, maar je weet in ieder geval zeker dat er in totaal minder mensen naar een tijdelijke woning hoeven te verhuizen als je de hele wijk aanpakt, want op een gegeven moment is er elders in de wijk nieuwbouw waar die mensen direct naartoe kunnen verhuizen. Ik beantwoord dus gewoon de vraag van de heer Kruis.

95

Lesley Arp (SP). Ik ben gewoon nieuwsgierig. In de Zichten is mensen in meerdere straten al gevraagd om de urgentieverklaring te tekenen. Waar gaan die mensen dan binnen de wijk naar verhuizen? Want die nieuwbouw is er nog niet. Mikal Tseggai (PvdA). Ik heb daar geen idee van. Dat kan mevrouw Arp aan het college vragen. De voorzitter. Door mevrouw Tseggai wordt de volgende motie (L.18 PvdA) ingediend:

Motie L.18 PvdA Behoud sociale cohesie Dreven Gaarden Zichten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 juli, ter bespreking van Commissiebrief aanbieding collegebesluit Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten. constaterende, dat: • het college bezig is met een grote herstructurering in de wijken Dreven, Gaarden en Zichten; • de sociale cohesie in de verschillende wijken een grote bijdrage levert aan het woonplezier van de wijkbewoners. van mening, dat: • het goed is dat er wordt geïnvesteerd in de betreffende wijken en de woningen; • de herstructurering van de wijken niet ten koste mag gaan van de sociale cohesie die buurtbewoners waarderen in hun wijk. verzoekt het college: • bij de herstructurering en sloop/nieuwbouw van de wijken Dreven, Gaarden en Zichten rekening te houden met de sociale cohesie in de wijken; • en de raad te informeren over hoe het college dit gedaan heeft of gaat doen. en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. We zijn gekomen aan het einde van de eerste termijn van de gemeenteraad. Ik schors twee minuten om sanitaire redenen en dan gaan we gauw door. De vergadering wordt van 15.15 uur tot 15.18 uur geschorst. De voorzitter. Meneer Bos, heeft u een punt van orde? Peter Bos (HSP). Ja, inderdaad. Ik zou nog terugkomen op een motie die zoek was.

Het gaat om motie L.3 HSP. Het dictum had ik nog niet voorgelezen. Dat wil ik alsnog doen. Het dictum luidt: verzoekt het college om gedurende de looptijd van de Dreven-Gaarden-Zichten-plannen onafhankelijk onderzoek te laten doen, bij voorkeur met wetenschappelijke inbedding, naar de effecten van de terugkeergarantie, de percentages en de motivering van de bewoners daarbij en hierover halfjaarlijks aan de raad te rapporteren zodat de raad hierin kan bijsturen als dat nodig is. De voorzitter. Dank u wel. Dat scheelt straks misschien weer een tweede termijn. Door de heer Bos wordt de volgende motie (L.3 HSP) ingediend:

96

Motie L.3 HSP Monitor en onderzoek terugkeergarantie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 15 juli 2021, ter bespreking van de Nota’s van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten (RIS308511). Constaterende, dat: • het succes van de terugkeergarantie o.a. afhankelijk is van het aanbod van nieuwe woningen, het passend toewijzen en de bijkomende overwegingen van de huidige bewoners zoals het type woning, de verhuiskostenvergoeding, het invoeren van betaald parkeren en het veranderen van de stedenbouwkundige opzet van de wijken. Overwegende, dat: • de huidige bewoners enorm hechten aan terugkeer in de eigen buurt; • er weinig of geen onderzoek beschikbaar is over de daadwerkelijke terugkeerpercentages binnen de verschillende aangeboden typen woningen en de motivering daarachter; • er veel behoefte is aan dergelijk onderzoek. Verzoekt het college: • om gedurende de looptijd van de Dreven-Gaarden-Zichten onafhankelijk onderzoek te laten doen, bij voorkeur met wetenschappelijke inbedding, naar de effecten van de terugkeergarantie, de percentages en de motivering van de bewoners daarbij; • hierover halfjaarlijks aan de raad te rapporteren zodat de raad hierin kan bijsturen als dat nodig is. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter.

Ik geef het college bij monde van wethouder Balster graag de gelegenheid voor de eerste termijn. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. Dank aan de raad voor de bijdragen. Grote plannen voor de Dreven, de Zichten en de Gaarden. Bewoners verdienen een betere woning en een einde aan vocht, schimmel en tocht. Velen van u hebben eraan gerefereerd: huizen waar veel mensen letterlijk ziek worden en soms gek van de gehorigheid. Naoorlogse bouw; veel huizen zijn echt aan het einde van de levensduur. Bewoners verdienen beter, in heel veel opzichten. De plannen die we vandaag bespreken, gaan uit van de menselijke maat. Maar laat ik ook klip-en-klaar zijn: of het nou gaat om grootschalige renovatie of om sloop, je huis uit moeten is altijd pijnlijk. Daarom is er in deze plannen juist bijzonder veel aandacht voor het perspectief van de huidige bewoners. Zij krijgen het beter. Een aantal vragen stonden bij de planvorming centraal. Daar hebben we ook in de commissie uitvoerig bij stilgestaan.

Hoe zorgen we voor de hoogste kwaliteit van de woningen? Hoe zorgen we voor de grootst mogelijke betaalbaarheid? Hoe zorgen we ervoor dat iedereen, ongeacht het inkomen en rekening houdend met woonwensen, kan terugkeren? En hoe zorgen we ervoor dat niet alleen de huizen worden opgeknapt, maar ook de buitenruimte en het groen en dat de voorzieningen op orde zijn? Velen van u hebben daar in de bijdragen aandacht voor gevraagd. Na alle analyses, onderzoeken, gesprekken met bewoners en alle participatierondes heeft dat ertoe geleid dat er een plan ligt om 2.000 woningen te vernieuwen, een deel via renovatie en het grootste deel via sloop-nieuwbouw, en om 3.500 extra woningen toe te voegen, ongekend betaalbaar. Misschien is dat wel uniek in Nederland. Iedereen mag terugkomen en wordt daar ook in bijgestaan. Er komt meer groen. Er komen betere voorzieningen. Dat is allemaal onderdeel van het plan. Er is zeer rekening gehouden met de best mogelijke kwaliteit, aanmerkelijk beter dan wanneer we de woningen zouden renoveren, want onder andere de geluidsproblemen kunnen we niet oplossen als we renoveren. 97

Het zou dan bovendien duurder worden. En er komen 3.500 woningen bij, die ervoor zorgen dat mensen ook in de wijk kunnen doorstromen als ze die mogelijkheid hebben, maar waarmee we ook nog eens een bijdrage leveren aan de grote woningnood in de stad. Bij zo'n groot plan kan je niet iedereen tevreden stellen. Ook daar hebben we uitvoerig bij stilgestaan. Ik ben heel veel in de wijk geweest. Ik heb ook met heel veel bewoners gesproken. Heel veel mensen willen niets liever dan een betere woning. Met name de bewoners van de portiekflats zijn daar overduidelijk in, vrijwel zonder uitzondering. In de laagbouw ligt het anders. Hoewel ook veel huishoudens daar het prima vinden om straks in een woning met lift te kunnen wonen of niet meer die € 200 per maand aan energielasten te betalen - want daar gaat het om - zeggen ook een aantal bewoners dat de recent gerenoveerde huizen nog mee kunnen. We moeten ook eerlijk zijn: we bouwen in de eerste fase juist op deze plekken veel woningen terug om ervoor te zorgen dat mensen over het totaal echt terug kunnen komen en bij voorkeur in één keer kunnen verhuizen naar een nieuwe, veel betere en betaalbare woning. Het college vindt dat we trots mogen zijn op deze plannen als we op deze manier vernieuwen, zodat iedereen betaalbaar terug kan komen of kan doorstromen. Iedereen krijgt een betere woning in de vertrouwde wijk.

Ik kom bij de gestelde vragen. Er zijn eigenlijk twee specifieke vragen gesteld. De eerste is van mevrouw Klokkenburg en betreft de rol van de onafhankelijke partij. Ik stel voor dat we het voorstel zoals we dat in de brief aan u van afgelopen vrijdag hebben gedaan, nog wat uitwerken en daar bij u op terugkomen. Ik denk dat u terechte suggesties heeft gedaan: wat wordt de rol van de onafhankelijke bij de spreekuren die er zijn, wat betekent die conflictbemiddeling precies en op welk moment wordt de onafhankelijke partij ingeschakeld? Daar gaan we u nader over informeren, zodat het voor de bewoners en voor u glashelder is. Mevrouw Arp vroeg specifiek hoe het zit bij Steenzicht en de huisbezoeken die daar zijn geweest om urgentieverklaringen af te kunnen geven. U gaf aan dat er mensen nog niet bereikt zijn. Ik moet u zeggen dat er inderdaad met twee huishoudens nog geen afspraken zijn gemaakt. Met één huishouden is er inmiddels wel een afspraak; dat gesprek moet nog gevoerd worden. Bij één huishouden is het inderdaad zo dat we die mensen of persoon niet hebben kunnen bereiken, maar daar wordt nog steeds op ingezet. Nu kom ik bij de ingediende moties, allereerst de motie van de ChristenUnie/SGP, de motie Geen studio's in Zuidwest. Het college moet deze motie ontraden. Cees Pluimgraaff (CDA).

Ik zou het college willen vragen om in volgorde van de nummering op de moties te reageren, want nu vlieg ik met twintig moties door mijn schermpje. Daar word ik een beetje nerveus van. De voorzitter. Maar soms moet je als beantwoorder weleens groeperen. Misschien kan de wethouder de nummers noemen en een beetje langzaam praten als het afwijkt van de volgorde. Is dat een idee? Wethouder Balster. Aan de volgorde kan ik, vrees ik, helaas niks doen, maar ik zal zorgen dat ik de titels goed voorlees, zodat u ze rustig kunt volgen. Anders wachten we even een momentje, zodat u ze erbij kan pakken. De griffier helpt met de nummers, hoor ik. De motie Geen studio's in Zuidwest, een motie van de ChristenUnie/SGP, moet het college ontraden. Het gaat slechts om 4% van het totale programma, waarvan 2% sociaal en 2% middeldure huur. Juist voor dit type woningen is er in Zuidwest op dit moment eigenlijk geen programma. Wij denken dat ook dit voorziet in een behoefte van met name starters. Wij zouden dat er dus graag in willen houden. We moeten deze motie dus ontraden. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Er zijn weinig studio's in Zuidwest, maar uit de rapporten van RIGO blijkt ook dat er eigenlijk weinig vraag naar is en dat de vraag die er is, alleen is ingegeven door de woningnood die er is.

Wie wil er überhaupt niet ergens een dak boven zijn hoofd, ook al is het een studio? Vindt de wethouder het dan niet kortzichtig om die woningen, ook al is het een klein percentage, daar toch te gaan bouwen? Wethouder Balster (PvdA). Het college denkt dat er voldoende behoefte is om dit in te kunnen vullen. Nogmaals, het gaat om een relatief klein percentage, maar hiermee bedienen we bijvoorbeeld wel 98

starters op de woningmarkt, die op zo'n manier kunnen beginnen. We denken dat dit ook in Zuidwest, met name in Zuidwest, in een behoefte voorziet. Vandaar. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). De meeste starters die ik spreek die in een studio wonen, zeggen: ik woon hier omdat dit het enige is wat ik kan krijgen, maar natuurlijk wil ik liever een slaapkamer apart, want ik vind het niet leuk dat ik mijn bezoek moet ontvangen op mijn bed. Misschien dus voor de laatste maal de vraag aan de wethouder of dat nou echt de behoefte van de starter is of dat het puur de woningnood is die ingeeft dat de starter daar gaat wonen. Wethouder Balster (PvdA). Misschien worden we het niet eens, maar wij denken dat we hier in een behoefte voorzien. Nogmaals, het gaat om een relatief klein percentage, maar we denken dat hier vraag naar is, ook in Zuidwest. Dan ga ik naar de motie Laat mensen met fluctuerende inkomsten niet buiten de sociale boot vallen. Die motie verzoekt het college om het feit dat mensen te maken kunnen hebben met wisselende inkomsten, mee te laten wegen in het passend toewijzen. Laat ik vooraf aangeven dat het passend toewijzen echt iets is voor de woningcorporatie en dat zij, zoals mevrouw Klokkenburg weet, zich heeft te houden aan de rijksregelgeving op dit vlak. Daarbinnen moet dus worden geopereerd. U roept op tot flexibiliteit.

Ik wil graag met Staedion in gesprek gaan om die flexibiliteit in dit soort situaties te hanteren. Dat zeg ik u dus toe. Daarmee is de motie misschien overbodig, maar als ik haar op deze manier mag interpreteren, ben ik ook bereid om haar te omarmen. Dan kom ik bij de moties van de SP. De eerste motie betreft de onafhankelijke risicoanalyse. Die motie ontraadt het college, want die is echt overbodig. Er komt bij het projectdocument een risicoanalyse. Die gaan we extern toetsen. Daar komen extern getoetste ramingen bij. Deze motie wordt dus door het college ontraden. Dan de motie Kom met een sloopkader. Het college ontraadt ook die motie. Er is een heel zorgvuldige afweging gemaakt voor sloop. Dat doe je niet zomaar. Den Haag heeft alle varianten voor renovatie en sloop-nieuwbouw buitengewoon zorgvuldig bekeken. U heeft die analyse ook aangetroffen. Daarbij is naar veel meer aspecten gekeken dan in de motie verwoord. Daarbij is onder andere afgewogen: wat levert de beste kwaliteit, de beste betaalbaarheid voor onze bewoners en de grootste garantie dat mensen ook terug kunnen komen? Dat voorstel heeft u. Het college is niet voornemens om dat opnieuw te doen. Dat levert ook geen ander resultaat op. Deze motie wordt dus door het college ontraden. Lesley Arp (SP). De wethouder geeft aan dat naar zijn mening bij deze planvorming rekening is gehouden met de criteria in de motie.

Ik heb daar zeker mijn twijfels bij, vooral op het punt van participatie en mensen de vraag stellen wat zij vinden van de keuze tussen renovatie of sloopnieuwbouw. Maar deze motie gaat natuurlijk ook over een kader voor toekomstige situaties in het kader van sloop. Ik vermoed zomaar dat er meer aan gaan komen, in ieder geval in de Venen. Dus waarom zou de wethouder dit niet gewoon in beleid willen verankeren, zoals in Amsterdam gebeurd is? Wethouder Balster (PvdA). Omdat dat echt volstrekt onnodig is. We hebben een hele verstandige afweging gemaakt. Die maken we altijd. U heeft daar een buitengewoon uitgebreide motivatie over ontvangen. We hebben ook de door u in de commissie aangegeven analogie met het Amsterdamse sloopkader nog eens bekeken om te zien of wij op dezelfde aspecten toetsen. In Amsterdam gaat het om elf criteria. Al die criteria hebben een rol gespeeld bij de afweging die Den Haag heeft gemaakt. Dat zullen we in toekomstige gevallen ook doen. Deze motie ontraden wij dus. Lesley Arp (SP). Bijvoorbeeld op het punt van de bouwtechnische noodzaak heeft de heer Bos al aangegeven dat er naar één flat in de Dreven is gekeken voor het al dan niet handhaven van het beschermd stadsgezicht. Maar van al die andere complexen, bijvoorbeeld de eengezinswoningen, hebben we geen technische informatie. Bewoners vragen daarnaar, maar krijgen die niet.

Het is gewoon een soort black box. Ik vind het dus echt totaal niet transparant wat er nu technisch al dan niet te renoveren valt aan die woningen, waar enorme verschillen tussen zijn. De wethouder kan toch niet zeggen dat dat nu inzichtelijk is voor de raad of de bewoners? 99

Wethouder Balster (PvdA). U heeft bij de stukken een hele uitvoerige motivering aangetroffen van alle varianten die op tafel zijn geweest. Daarin heeft u ook de afweging kunnen lezen. Zoals aangegeven hebben we daarbij met heel veel elementen rekening gehouden en hebben we het gebied als totaal ook grondig beschouwd. Die afweging moet je ook op die schaal maken. Daarbij is leidend geweest: kunnen bewoners terugkomen en kunnen we een maximaal betaalbaar aanbod creëren, zodat mensen ook betaalbaar terug kunnen komen? Het resultaat van die afweging heeft u in de voorstellen aangetroffen. De voorzitter. Mevrouw Arp, de laatste keer. Mevrouw Arp (SP). Met dit kader beoog ik ook, zeker op het punt van toekomstige sloopplannen, dat bewoners maar ook de raad gewoon transparantie hebben over hoe die participatie is geregeld en hoe mensen is gevraagd of ze voor of tegen sloop zijn. Ik heb zelf die verslagen uit 2017 na interrupties moeten achterhalen. Ik vond dat nou niet bepaald transparant. Ik wil gewoon dat het in het vervolg duidelijker wordt, zodat wij als raad ook beter kunnen controleren. Wethouder Balster (PvdA). Die informatie, of die nou door u wordt gevraagd of door ons wordt geboden, moet goed zijn en die bieden wij u ook. Die afweging moet gewoon scherp gemaakt worden. Dat doen we bij sloop-nieuwbouwplannen altijd.

Als u daar aanvullende informatie voor nodig heeft, moet u daar altijd om vragen. Daar heeft u volstrekt recht op en die hebben we in dit geval ook keurig verstrekt. Maar nogmaals, daarvoor is het geenszins noodzakelijk om daar nog weer een kader bovenop te zetten of om de analyse nog eens helemaal opnieuw te doen, want die hebben we buitengewoon grondig gedaan. Robert Barker (PvdD). De wethouder zegt dat de criteria van het Amsterdamse kader allemaal zijn langsgelopen. Kan de wethouder dan ook toezeggen om dit transparant in een briefje te zetten? De voorzitter. Dat wordt een doorzichtig briefje. Wethouder Balster (PvdA). U heeft de motivering voor de plannen buitengewoon uitvoerig aangetroffen in de stukken. Robert Barker (PvdD). Betekent dit dat de wethouder niet bereid is om de criteria waarvan hij zegt dat hij die heeft langsgelopen, even overzichtelijk in een briefje te zetten? Wethouder Balster (PvdA). Het heeft niet zoveel zin om precies dezelfde informatie aan te leveren als de informatie die u al heeft. Dus: nee. Robert Barker (PvdD). Dat is heel teleurstellend, want deze motie is wel belangrijk. In Amsterdam doen ze het heel systematisch en de wethouder gooit het allemaal op één hoop, maar ik denk dat we dit deze zomer gewoon met schriftelijke vragen kunnen oplossen. De voorzitter. Je weet wanneer, hè? Dat gaat even duren. Wethouder Balster (PvdA).

Dat staat u uiteraard vrij. Ik ben bij de motie Houd vast aan 30% sociaal. Daarin vraagt de SP af te zien van de mogelijkheid om de afgesproken 30% sociale woningbouw bij verdichting in te vullen met andere vormen die de doelgroep bedienen, zoals sociale koop. Het college ontraadt deze motie. Het in de komende periode verkennen van de maximaal 8% die ziet op bijzondere woonvormen, waarvan bijvoorbeeld wooncoöperaties, waar uw raadscommissie en uw raad ook geregeld naar vraagt, woongroepen voor bijvoorbeeld ouderen of kluswoningen onderdeel zouden kunnen zijn, is voor het college een waardevolle toevoeging waarmee de sociale doelgroep ook van deze producten gebruik kan maken en kan genieten. Nogmaals, we gaan dat nog uitwerken. U krijgt straks ook de uitwerking daarvan. Deze motie moet het college ontraden. 100