RIS309850 Bijlage 2 - Begroting 2022-2025
Tekst van het document
Dit herstelplan bestaat uit: • het verkopen van gemeentelijke vastgoed dat geen beleidsmatig doel dient waarbij boekwinsten ten gunste van de algemene reserve worden gebracht; • het toevoegen van vrij te besteden bespaarde rente in de komende jaren; • het vasthouden van jaarrekening resultaten die conform de bestaande spelregels aan de algemene reserve worden toegevoegd. De eerste stappen van het herstel zijn gezet. Bij de begroting 2021-2024 kende de algemene reserve slechts een omvang van € 24,5 mln. Dit is toegenomen tot een begrote stand van € 51,4 mln. per eindejaar 2022. Voor 2023 en 2024 is een extra toevoeging van € 14 mln. begroot uit de verkoop van vastgoed. Ook de andere stappen uit het herstelplan blijven noodzakelijk om de algemene reserve verder aan te vullen.
Ontwikkelingen coronacrisis De actuele inzichten rondom de impact van de coronacrisis worden toegelicht. Hierbij wordt ingegaan op de directe effecten in 2021, de nasleep van de coronacrisis en de risico’s die hiermee gemoeid zijn. Vertrekpunt: impactanalyse bij voorjaarsnota 2021 Bij de voorjaarsnota van 1 juni 2021 is een financiële analyse gegeven van de impact van de coronapandemie voor 2021. Een effect van € 105 mln. is bij de analyse voor 2021 voorzien 1. De effecten treden gemeentebreed op en hebben zowel betrekking op hogere lasten die de gemeente maakt als de afname van inkomsten. De totalen per programma zijn in de volgende tabel weergegeven (zie RIS 308972 voor een uitgebreide toelichting):
1
Exclusief de kosten die de gemeente maakt voor uitvoering van de overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) en de kosten voor de GGD met betrekking tot testen en traceren van corona en het vaccineren. Hier staat een kostendekkende vergoeding tegenover
23
Impactanalyse coronacrisis 2021 (bedragen * € 1.000)
Bruto effect
Saldo (aanspraak buffer)
Voorziene dekking
1.Gemeenteraad 2. College en bestuur
-50 -
50 -
-
3. Duurzaamheid, milieu en energietransitie
-472
222
-250
4. Openbare orde en veiligheid 5. Cultuur en Bibliotheek 6. Onderwijs 7. Werk en inkomen 8. Zorg, welzijn, Jeugd en Volksgezondheid 9. Buitenruimte 10. Sport 11. Economie 12. Mobiliteit 13. Stadsontwikkeling en wonen
-900 -8.401 -3.620 -36.400 -18.708 -5.617 -4.913 -2.475 -11.967 -2.522
325 8.323 3.620 36.400 16.458 1.524 4.913 1.375 11.667 502
-575 -78 -2.250 -4.093 -1.100 -300 -2.020
14. Stadsdelen, integratie en dienstverlening
-1.050
550
-500
-4.735 -3.138 -104.968
4.135 848 90.912
-600 -2.290 -14.056
15. Financiën 16. Overhead Totaal
Op basis van de analyse kunnen de effecten worden gedekt uit rijksvergoedingen en aanwending van dekking binnen de beleidsprogramma’s. Daarna resteert een negatief saldo van ongeveer € 14 mln. (hierbij waren enige posten, met name afvalstoffenheffing, nog niet gekwantificeerd). Bij de begroting 2021 is de reserve buffer impact coronacrisis ingesteld met een bedrag van € 22 mln. voor risico’s van de coronacrisis. Op basis van de impactanalyse voldoet dit bedrag. Bij deze begroting is nu geen aanleiding om extra weerstandsvermogen voor corona op te nemen. Verwerking impact coronacrisis 2021 in actuele begroting Bij de begrotingsactualisatie zijn de verwachte financiële effecten van de coronacrisis voor 2021 grotendeels verwerkt. Omdat deze actualisaties betrekking hebben op het lopende jaar, vormt dit onderdeel van de bijlage bij het raadsvoorstel van deze programmabegroting. Daar zijn omvangrijke begrotingsactualisaties (> 2,5 mln.) voor het lopende jaar toegelicht. De meest relevante actualisaties en inzichten betreffen de volgende: • De lasten en de kostendekkende rijksvergoedingen met betrekking tot het testen, traceren en vaccineren door de GGD en de uitvoering van de Tijdelijke overbruggingsregeling voor ondernemers (TOZO) zijn verwerkt. De begroting is hierdoor met € 143 mln. (€ 65 mln. GGD en € 78 mln. TOZO) in volume toegenomen.
• Het Rijk heeft vergoedingen toegekend in december 2020 en mei 2021. Dit betreft ca. € 40 mln. en is toegevoegd aan de beleidsprogramma’s waar de vergoedingen betrekking op hebben. De grootste bijdragen zijn toegekend voor: re-integratie (€ 12,9 mln.), ondersteuningspakket voor cultuur (€8,4 mln.), crisisdienstverlening (€ 3,3 mln.) en een bijdrage voor uitvoering van de regeling Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (€ 3,2 mln.) voor huishoudens die in ernstige financiële problemen dreigen te komen. • Een nieuwe reserve Armoede, inkomen en werk is ingesteld om de nasleep van de coronacrisis in de periode t/m 2024 op te vangen. Deze is gevuld met € 30,5 mln. Dekking is hiervoor beschikbaar gesteld uit de middelen die het Rijk beschikbaar heeft gesteld met de circulaires en de TOZO-middelen. • Het sociaaleconomisch herstelplan is in uitvoering. Dekking komt deels uit de bijbehorende reserve. Deze wordt lopende het jaar voor € 8,7 mln. onttrokken om uitvoering te geven aan de planvorming. • Uit de reserve buffer impact coronacrisis is € 7,4 mln. beschikbaar gesteld om zekere meerkosten voor afvalstoffenverwerking te dekken. Thuiswerken en thuisleren leiden tot meer huishoudelijk afval en de tarieven voor 2021 zijn hiervoor niet afdoende. • De resterende dekking in de reserve buffer impact coronacrisis betreft € 15,6 mln.
In 2021 verwachten we een aanvulling als het Rijk de laatste inkomstendervingen over 2020 compenseert. Dit moet nog plaatsvinden. Werkwijze verwerking onzekere corona-effecten 2021 Voor sommige effecten van de coronacrisis is de mate van optreden nog onzeker en is de benodigde dekking nog niet goed te begroten, of mag deze volgens de verslaggevingsvoorschriften (BBV) nog niet worden opgenomen. De effecten en de dekking hiervan zijn niet in de begroting verwerkt. De ontwikkeling van deze 24
posten wordt uiteraard wel gemonitord en hierover wordt gerapporteerd als onderdeel van de prognose bij de 8-maandsrapportage over 2021. Het heeft betrekking op het volgende: •
•
-
Posten die in aanmerking komen voor inkomstencompensatie 2021. VNG en Rijk hebben afgesproken dat in 2021 aanvullende compensatie van inkomstenderving komt op basis van de daadwerkelijke situatie. Deze compensatie heeft met name betrekking op de daling van inkomsten uit toeristen- en parkeerbelasting en leges. Omdat de compensatie in 2022 wordt vastgesteld, mag deze volgens de boekhoudkundige regels nog niet worden begroot. Posten waarvoor de buffer impact coronacrisis als achtervang dient De gemeentelijke reserve buffer impact coronacrisis is ingesteld om effecten te vergoeden die niet kunnen worden vergoed door rijksdekking of sturing op het eigen beleidsprogramma. Gezien de materiële omvang is voor meerkosten afvalverwerking een bedrag van € 7,3 mln. op begrotingsbasis toegekend. Voor de overige, kleinere, posten uit de impactanalyse geldt dat dekking wordt toegekend nadat effecten zijn opgetreden en indien het nadeel niet anderszins kon worden opgevangen. Zo blijft de buffer inzetbaar voor die onderdelen waar deze het hardst nodig is. De reserve kent een omvang van € 15,6 mln. In 2021 verwacht de gemeente een aanvulling als het Rijk de laatste inkomstendervingen over 2020 compenseert. Dit moet nog plaatsvinden. De keuze om dekking uit de buffer impact coronacrisis op realisatiebasis toe te kennen brengt met zich mee dat deze plaatsvindt na afronding van het boekjaar.
Dekking worden onder de volgende voorwaarden toegekend (en zover de dekking reikt): Het betreffende nadeel uit de impactanalyse 2021 is opgetreden (hierin wordt ook het toegekende bedrag voor huurkortingen begrepen zoals op 9 maart door het college besloten). Het beleidsprogramma heeft in 2021 een negatief resultaat behaald en heeft geen ruimte op de programmareserve Voor PM-posten is de hoogte van de vergoeding nader vast te stellen.
Actualisatie impactanalyse bij 8-maandsrapportage Als onderdeel van de 8-maandsrapportage wordt een actualisatie uitgevoerd van de financiële impactanalyse corona en de dekking om de impact op te vangen in 2021. Impact 2022 en verder Voor 2022 en verder verwachten we een nieuwe fase, waarin de crisis niet langer het dagelijkse leven in de stad bepaalt en maatregelen verder worden afgebouwd. Enerzijds zijn de voortekenen goed. De economie komt sneller op gang dan verwacht. Anderzijds weten we dat veel gevolgen van de coronacrisis met succes door de noodmaatregelen zijn gedempt. Ook is het nog onzeker hoe de ontwikkelingen rond het virus zich daadwerkelijk ontvouwen. Met het afbouwen van de maatregelen en de verwachte verdere normalisatie van het leven, ziet de gemeente het gevaar van de crisis na de crisis. Denk hierbij aan de gevolgen van uitgestelde zorg, GGZ-problematiek en ontwikkeling van werkloosheid. Daarom zet de gemeente breed in op herstel. In de programmatoelichtingen bij deze begroting wordt deze inzet toegelicht. Het betreft een breed palet, variërend van het stimuleren van bewoners om weer te gaan sporten, de versterking van de Haagse economie en het bieden van extra ondersteuning van kinderen en jongeren. Een pijler onder de maatregelen om de nasleep van de coronacrisis op te vangen is de vorming en vulling van een nieuwe reserve Armoede, inkomen en werk.
Deze wordt gevuld met een bedrag van € 30,5 mln. uit ontvangen rijkscompensatie. De inzet wordt voor 2022 t/m 2024 begroot, wanneer de gemeente de meeste effecten op armoede, inkomen en werk verwacht omdat de dempende effecten van de rijksregelingen niet langer gelden. Door deze impuls voor de komende jaren kan de gemeente mensen met een uitkering en werkende armen blijven ondersteunen. Daar zijn risico’s voor de nasleep van de coronapandemie hoog. Gezien de onzekere ontwikkelingen van de crisis en de nasleep hiervan, is aanvullend op de maatregelen en de beschikbare buffer een risico van € 10 mln. opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Voor de middellangetermijn zien we vooral het restrisico dat baten (waaronder parkeren, toeristenbelasting, afvalstoffenheffing, huren, dividenden) structureel lager komen te liggen dan het niveau waar de huidige begroting vanuit gaat, zonder dat daar afdoende extra rijksvergoeding tegenover staat.
25
Kengetallen Den Haag
(peildatum 1/1/2021)
Bevolkingssamenstelling Aantal inwoners naar leeftijd (in jaren)
Bevolkingsgroei
2.828
30.248 61.160 30.972
0-4 5 - 14 15 - 19
6.027
0,5%
202.822
20 - 44
4.532
142.551
45 - 64
61.904
64 - 79 80+
Geboorte- en sterftecijfers
19.506
Totaal
549.163
Absolute en procentuele verandering van het aantal ingeschreven personen in 2021
peildatum 1/1/2017
Migratie binnenlands
natuurlijke bevolkingsgroei
peildatum 2021 (voorlopig)
Migratie buitenlands
Verandering in de samenstelling van de Haagse bevolking
18.894
aantal personen uit de Middenen Oost- Europese EU-landen
4.541
vestigers uit het buitenland
vestigers uit het binnenland
1.495
2.863 vertrekkers
vestigers
21.928 13.793
24.820
vertrekkers naar het buitenland
vertrekkers naar het binnenland
Aantal huishoudens
274.096
Aantal nationaliteiten dat ten minste 500 keer voorkomt
Percentage Hagenaars zonder Nederlandse nationaliteit
36
18,9%
excl. niet geregistreerde gepriviligeerden
excl. niet geregistreerde gepriviligeerden
Zorg en Welzijn
Werk
Aantal inwoners ouder dan 75 jaar
Percentage jeugdigen van 0 tot 23 jaar
Aantal ingeschreven personen tussen 15 en 75 jaar (potentiele beroepsbevolking)
33.482 Demografische druk de verhouding tussen het aantal personen van 0 - 19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen van 20 - 64 jaar
26,3% 20 - 64
0 - 19 > 65 jaar
op
1
1,69
59,0%
424.273 Aantal ingeschreven personen bij UWV zonder werk en werkzoekend
40.765
2 Programma's 2.1 Gemeenteraad Coördinerend portefeuillehouder: Presidium Beoogd maatschappelijk effect: Wat willen we bereiken? De gemeenteraad vertegenwoordigt de inwoners van Den Haag. De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. Samen met het college van burgemeester en wethouders vormt de gemeenteraad het bestuur van de stad. De gemeenteraad bepaalt de voorwaarden voor het beleid, stelt de middelen beschikbaar en controleert de uitvoering van het beleid door college. In 2022 wordt een nieuwe gemeenteraad gekozen. Op basis van de uitslag gaan de gekozen raadsleden onderzoeken hoe een nieuw college kan worden gevormd. De griffie bestaat uit medewerkers die werken voor de gemeenteraad. De griffie ondersteunt de gemeenteraad bij de vergaderingen en de communicatie over het werk van raad. De griffie ondersteunt ook het contact tussen de raad en de inwoners van Den Haag. Rekenkamer en ombudsman De gemeentelijke rekenkamer doet onafhankelijk onderzoek naar de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid. De gemeentelijke ombudsman behandelt klachten van inwoners en instellingen over de gemeentelijke organisatie. De ombudsman is onafhankelijk. De ombudsman werkt ook voor de inwoners van Leidschendam-Voorburg. Voor dit programma staat in 2022 € 9,159 mln. aan lasten op de begroting.
Dit bedrag wordt gedekt uit de algemene middelen. 81% is voor de onderdelen: bestuursondersteuning gemeenteraad, apparaatskosten gemeenteraad en de gemeenteraad zelf. 19% is voor de ombudsman en de rekenkamer. De gemeente Leidschendam-Voorburg draagt bij in de kosten van de ombudsman voor de inwoners van LeidschendamVoorburg. Programma op hoofdlijnen bedragen x € 1.000 Begroting 2021
2022
2023
2024
2025
Lasten
9.285
9.159
9.132
9.131
9.131
Baten
35
35
35
35
35
9.250
9.124
9.097
9.096
9.096
Toevoegingen
0
0
0
0
0
Onttrekkingen
0
0
0
0
0
9.250
9.124
9.097
9.096
9.096
Saldo exclusief reserves
Saldo inclusief reserves
27
Wat gaan we doen en wat gaat het kosten in 2022? Gemeenteraad Wat gaan we daarvoor doen?
Lasten
Apparaatskosten Gemeenteraad Wat gaan we daarvoor doen?
Lasten
Bestuursondersteuning Gemeenteraad Wat gaan we daarvoor doen?
• • • • •
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 1.803 0
1.803
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 3.234 0
3.234
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 2.408 0
2.408
Het organiseren van commissie- en raadsvergaderingen en besluitvorming door de raad. Het verwerken van de besluiten van de raad: moties en amendementen. Het ondersteunen van fracties bij hun dagelijkse werk (vraagbaakfunctie). Alle communicatie-uitingen van de raad, zowel op papier als via sociale media. De Rekeningencommissie onderzoekt de programmarekeningen en het door het college gevoerde financiële beheer.
Contact tussen inwoners en raad In 2022 zijn de raadsvergaderingen waarschijnlijk weer in de raadzaal. Bij deze raadsvergaderingen zijn ook de inwoners van Den Haag welkom: als insprekers en als publiek. Ook zijn inwoners als ‘gast van de raad’ bij de raadsvergadering. Het programma ‘Raad in de stad’ kan naar verwachting in 2022 weer doorgaan. Tijdens deze bijeenkomst gaan bewoners uit een stadsdeel in gesprek met de raadsleden. Aandachtspunten begroting 2022 1. In 2022 zijn er activiteiten om de opkomst van de gemeenteraadsverkiezingen te bevorderen: de kosten daarvoor komen uit het budget van de raad. 2. De gemeenteraadsverkiezingen zijn op 16 maart 2022. Na de uitslag wordt duidelijk uit hoeveel fracties de gemeenteraad zal bestaan. Het aantal fracties is van invloed op de omvang van de apparaatskosten gemeenteraad. Elke fractie heeft recht op een vergoeding voor de raadswerkzaamheden. 3. Alle raadsleden ontvangen na de verkiezingen een nieuwe laptop of tablet. 4. In 2022 wordt geld teruggestort in de gemeentekas door fracties die na de verkiezingen niet terugkeren in de raad en nog middelen uit de tegemoetkoming fractieondersteuning hebben. Dat geldt ook voor de fracties die wel terugkeren maar een hogere reserve hebben dan is toegestaan op grond van de Verordening fractieondersteuning 2020. 28
Ombudsman: Antidiscriminatie-voorziening De ombudsman voert ook de wettelijk verplichte gemeentelijke anti-discriminatievoorziening uit. De middelen hiervoor kent het college vanuit een ander programma toe aan de ombudsman. Ombudsman Wat gaan we daarvoor doen?
Lasten
Rekenkamer Wat gaan we daarvoor doen?
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 774 35
739
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 940 0
940
Financiële overzichten Lasten (incl. reserves)
2021
2022
2023
bedragen x € 1.000 2024 2025
Lasten Vastgestelde begroting 2021-2024
9.158
8.930
8.903
8.902
0
0
0
0
0
0
Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2021-2024
9.158
8.930
8.903
8.902
0
Voorjaarsnota 2021
0
0
0
0
0
Maatregelen taakstelling
0
0
0
0
0
Ruimte
0
0
0
0
0
Knelpunten en noodzakelijke intensiveringen
0
0
0
0
0
127
229
229
229
9.131
Lasten Ontwerpbegroting 2022-2025
9.285
9.159
9.132
9.131
9.131
Baten (incl. reserves)
2021
2022
2023
bedragen x € 1.000 2024 2025
Baten Vastgestelde begroting 2021-2024
35
35
35
35
0
Reeds goedgekeurde mutaties
0
0
0
0
0
Subtotaal actuele begroting 2021-2024
35
35
35
35
0
Voorjaarsnota 2021
0
0
0
0
0
Maatregelen taakstelling
0
0
0
0
0
Ruimte
0
0
0
0
0
Knelpunten en noodzakelijke intensiveringen
0
0
0
0
0
Overige (neutrale) mutaties
0
0
0
0
35
Baten Ontwerpbegroting 2022-2025
35
35
35
35
35
Overige (neutrale) mutaties
29
2.2 College en bestuur Coördinerend portefeuillehouder: Jan van Zanen Beoogd maatschappelijk effect: Wat willen we bereiken? Het college van burgemeester en wethouders vormt samen met de raad het Haags gemeentebestuur. De raad stelt de kaders vast van het beleid, het college zorgt dat dit beleid wordt uitgevoerd. Onder dit programma vallen de activiteiten en kosten van burgemeester en wethouders. Verder vallen hieronder de gemeentelijke bijdragen aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Programma op hoofdlijnen bedragen x € 1.000 Begroting 2021
2022
2023
2024
2025
Lasten
7.763
8.117
8.057
8.057
8.057
Baten
0
0
0
0
0
7.763
8.117
8.057
8.057
8.057
Toevoegingen
0
0
0
0
0
Onttrekkingen
0
0
0
0
0
7.763
8.117
8.057
8.057
8.057
Saldo exclusief reserves
Saldo inclusief reserves
Het college van B en W maakt in 2022 € 8,1 mln. kosten voor de uitvoer van het programma. Deze lasten worden geheel gedekt uit de algemene middelen. De uitvoer van het programma zal voor 47 % plaatsvinden op het gebied van bestuurlijke samenwerking. Dit betreft de bijdrage aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de contributie aan de VNG. De overige 53 % zijn de kosten van het college van B en W en het kabinet en protocol.
30
Wat gaan we doen en wat gaat het kosten in 2022? College van BenW Wat gaan we daarvoor doen?
Lasten
Bestuurlijke samenwerking Wat gaan we daarvoor doen?
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 4.289 0
4.289
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 3.828 0
3.828
Aantreden nieuw college 2022 In maart 2022 vinden de Gemeenteraadsverkiezingen plaats en zal enige tijd later een nieuw college van burgemeester en wethouders aantreden. Metropoolregio Rotterdam Den Haag Den Haag werkt samen met 22 andere gemeenten in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Deze gemeenschappelijke regeling is in 2015 gestart met als doel: het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van de werkgelegenheid. De MRDH is partner in de Groeiagenda Zuid-Holland, een ambitieuze actie- en investeringsagenda van tachtig overheden, bedrijven en kennisinstellingen in Zuid-Holland. Op basis van een gezamenlijke Groeiagenda investeren de partners samen in nieuwe verdienmodellen en werkgelegenheid. In dit samenwerkingsverband zitten naast de MRDH onder meer universiteiten, de gemeenten Rotterdam, Den Haag, Leiden, Delft, Dordrecht, provincie Zuid-Holland, Shell, Havenbedrijf, HTM, Economic Board Zuid-Holland en InnovationQuarter. De Groeiagenda Zuid-Holland bevat investeringen in en acties uit Zuid-Holland, en biedt voor het Nationaal Groeifonds en Europese fondsen concrete handvatten en proposities. In het afgelopen en lopende begrotingsjaar staat de exploitatie van het openbaar vervoer vanwege de Coronacrisis zwaar onder druk. Het Rijk komt de concessiehouders voor de schade in 2020 en 2021 tegemoet.
De compensatie van de exploitatie over 2022 is nog onderwerp van gesprek tussen Rijk en concessiehouders.
Financiële overzichten Lasten (incl. reserves)
2021
2022
2023
bedragen x € 1.000 2024 2025
Lasten Vastgestelde begroting 2021-2024
7.638
7.873
7.863
7.863
0
0
0
0
0
0
7.638
7.873
7.863
7.863
0
Voorjaarsnota 2021
0
0
0
0
0
Maatregelen taakstelling
0
0
0
0
0
Ruimte
0
0
0
0
0
Knelpunten en noodzakelijke intensiveringen
100
50
0
0
0
Overige (neutrale) mutaties
25
194
194
194
8.057
7.763
8.117
8.057
8.057
8.057
Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2021-2024
Lasten Ontwerpbegroting 2022-2025
31
bedragen x € 1.000 2023 2024 2025
2021
2022
Baten Vastgestelde begroting 2021-2024
0
0
0
0
0
Reeds goedgekeurde mutaties
0
0
0
0
0
Subtotaal actuele begroting 2021-2024
0
0
0
0
0
Voorjaarsnota 2021
0
0
0
0
0
Maatregelen taakstelling
0
0
0
0
0
Ruimte
0
0
0
0
0
Knelpunten en noodzakelijke intensiveringen
0
0
0
0
0
Overige (neutrale) mutaties
0
0
0
0
0
Baten Ontwerpbegroting 2022-2025
0
0
0
0
0
Baten (incl. reserves)
Voorziening Voorziening wachtgeld voormalig collegeleden
bedragen x € 1.000 Beginsaldo Toevoegingen Aanwendingen Vrijval Eindsaldo 2022 2022 189 189
32
0 0
160 160
0 0
29 29
2.3 Duurzaamheid, milieu en energietransitie Coördinerend portefeuillehouder: Liesbeth van Tongeren Beoogd maatschappelijk effect: Wat willen we bereiken? Binnen dit programma werkt de gemeente samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven aan een schone en gezonde stad. We willen een stad die duurzaam, klimaat- en toekomstbestendig is. De gemeente is trots op het groene karakter van Den Haag en wil dit samen met bewoners blijvend versterken. Duurzaamheid is onderdeel van alle begrotingsprogramma’s. Zo is en blijft Den Haag aantrekkelijk om in te wonen en te werken. Schone energie voor een groene stad De gemeente wil de overstap maken naar schone energie en een gezonde leefomgeving. We doen dit via vier thema’s. De werkagenda’s staan in de kadernota Duurzaamheid (RIS 301829) en de nota Aanpak schoon vervoer (RIS 303606). Thema 1: energietransitie De gemeente werkt ook in 2022 samen met de stad aan de energietransitie. Als gemeente zetten we ons in voor regie op verduurzaming van de Haagse warmtevoorziening. Concreet betekent dit dat we de aanleg van duurzame energiebronnen en warmtenetwerken stimuleren. We werken aan het verduurzamen van woningen en andere panden, zodat ze de overgang maken naar schone energie. In het Stedelijk Energieplan staat de koers voor de energietransitie.
We richten ons op huurders, woningeigenaren, ondernemers, instellingen en bedrijven. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld door de eigen huisvesting, vervoer en inkoop van goederen en diensten steeds verder te verduurzamen. Ook stimuleren we de verduurzaming van sportaccommodaties en van de openbare verlichting. Thema 2: leefomgeving De groei van de stad en het veranderende klimaat zorgen voor uitdagingen. Concrete milieu- en klimaatmaatregelen zijn ook in 2022 onderdeel van het stedelijk ontwerp en de inrichting van de openbare ruimte. Denk hierbij aan maatregelen voor schone lucht, in de bodem en het vervangen van steen door groen. Thema 3: duurzame mobiliteit Den Haag groeit en dat betekent meer mobiliteit in de stad. De gemeente stimuleert lopen, fietsen, openbaar vervoer en elektrische voertuigen. We zorgen voor een goed laadnetwerk in de stad en geven het goede voorbeeld met gemeentelijke elektrische voertuigen. Ook stimuleren we de markt om met duurzame mobiliteitsoplossingen te komen. Thema 4: grondstoffen Bewoners, bedrijven en bezoekers zorgen met elkaar voor veel afval in Den Haag. Het grootste deel daarvan is nu nog restafval. De gemeente wil minder restafval en meer hergebruik, zodat grondstoffen behouden blijven. Producten delen, vaker repareren en opnieuw gebruiken is het motto.
In deze programmabegroting staan de financiële basis en de hoofdlijnen voor 2022. In de programmabrief Duurzaamheid 2022 staat een uitgebreider overzicht van de activiteiten. Programma op hoofdlijnen bedragen x € 1.000 Begroting 2021
2022
2023
2024
2025
Lasten
127.600
143.580
113.099
111.077
112.109
Baten
88.699
94.757
95.644
95.992
97.149
Saldo exclusief reserves
38.900
48.823
17.455
15.085
14.960
Toevoegingen
0
0
0
0
0
Onttrekkingen
521
400
1.827
0
0
38.379
48.423
15.628
15.085
14.960
Saldo inclusief reserves
Binnen dit programma gaat 61% van het geld naar afvalverwijdering en afvalstoffenheffing. Daarnaast wordt 26% besteed aan Duurzaamheid/Energietransitie en 13% aan milieubeleid en –beheer/natuur- en milieueducatie.
33
Het overgrote deel van het programma wordt gedekt uit de inkomsten van afvalstoffenheffing, namelijk 63%. Het restant van het programma wordt gedekt uit reserves (22%), algemene middelen (12%) en overige opbrengsten (3%).
Wat gaan we doen en wat gaat het kosten in 2022? Energietransitie Wat gaan we daarvoor doen? Stimuleren van het overstappen op een betrouwbare, duurzame en betaalbare energievoorziening
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 31.788
0
31.788
Enecomiddelen voor duurzaamheid en energietransitie Met het raadsvoorstel Toekennen verkoopopbrengst Eneco (RIS 305669) is besloten € 184,1 mln. in te zetten voor duurzaamheid en energietransitie. In het raadsvoorstel Bestedingsplan Enecomiddelen duurzaamheid en energietransitie (RIS 306372) staan hiervoor verschillende programmalijnen. Van de totale 184,1 mln. is € 52,4 mln. al bestemd en is € 124,7 mln. voor 2022 en daarna. Deze middelen zijn opgenomen in de reserve duurzaamheid en energietransitie. Het geld wordt naar behoefte per jaar hieruit gehaald. Deze middelen zijn voor de verduurzaming van woningen, het voeren van regie op de verduurzaming van de Haagse warmtevoorziening, het ontwikkelen van duurzame bronnen en netten, de inzet en ontwikkeling van slimme financieringsconstructies. Ook zijn deze middelen voor initiatieven, projecten en voor monitoring van de voortgang van de overstap op duurzame energie, zoals opgenomen in de kadernota Duurzaamheid (RIS 301829). Daarnaast richten we ons ook op de langere termijn zodat verder uitrollen van de investeringsimpulsen, samen met andere publieke en private financiers, mogelijk is. Conform de financiële verordening worden investeringsprojecten vanuit de reserve duurzaamheid en energietransitie boven de € 2,5 mln. aan de raad ter besluitvorming voorgelegd.
Deze collegeperiode wil de gemeente 25.000 tot 30.000 woningen van duurzame energie laten voorzien of hierop voorbereiden. We zetten in op isolatie en verduurzaming van panden. De gemeente voert regie op de verduurzaming van de Haagse warmtevoorziening en de ontwikkeling van schone bronnen en netten (aquathermie en geothermie) en de aansluiting van woningen en bedrijven op deze bronnen en netten. Daarnaast willen we het energieverbruik verder verminderen, ondersteunen we initiatieven van bewoners en bedrijven, voeren we diverse projecten uit en monitoren de voortgang. In 2022 gaat de gemeente verder op dakenjacht onder het motto: voor ieder geschikt dak zonne-energie, groene beplanting of een witte kleur tegen de hitte. Lessen, positieve energie, acties en allianties in de stad uit het Jaar van het Dak (2021) die succes hebben opgeleverd willen we vasthouden en uitbouwen in 2022. Naast de enecomiddelen zijn voor verduurzaming van woningen middelen begroot onder de noemer Duurzaamheid (zie hieronder). Ook staat er structureel € 0,4 mln. per jaar in de begroting onder de noemer Energietransitie. Woningen transitieklaar Bij het transitieklaar maken ligt het accent in 2022 op het isoleren van woningen en het overstappen naar koken op elektriciteit. Het uitgangspunt hierbij is dat iedereen in de stad aan de slag kan gaan.
De gemeente zorgt dan ook voor een aanbod dat aansluit op verschillende behoeften en verschillende woningtypes. En voor iedere stap in het traject van het verduurzamen van de woning biedt de gemeente ondersteuning en 34
advies. Het aanbod van de gemeente bestaat uit subsidieregelingen, leningen en de installatie van energiebesparende maatregelen. Maar ook biedt de gemeente maatwerk door de ontwikkeling van concrete gebiedsgerichte aanpakken met een passend aanbod en de organisatie van collectieve inkoopacties gericht op isoleren en het opwekken van duurzame energie. Groene energiewijken We richten ons op wat bewoners en vastgoedeigenaren zelf kunnen doen, zoals het verduurzamen van gebouwen door energiebesparen, isoleren, zuinige ventilatie, panden geschikt maken voor aansluiting op schone energie, efficiënt afstellen van CV installaties, elektrisch koken en hybride oplossingsmogelijkheden. Duurzame energievoorzieningen worden wijk- en gebiedsgericht opgepakt waarmee we de participatie concreter gaan organiseren om tot uitvoeringspannen op wijk en buurtniveau te komen. Bewonersinitiatieven in de stad worden ondersteund. Wat gebeurt er in de groene energiewijken? • Schone energiebronnen worden verder ontwikkeld: Geothermie bij De Constant Rebecque Centrale en de Ypenburg Spoorlaan is in ontwerp, op de Binckhorst zijn drie locaties in beeld voor Geothermie waarover in 2022 een besluit wordt genomen en de HAL zal aan meer woningen warmte gaan leveren. Ook is ingezet op aanbesteding van lage temperatuur warmtesystemen in Laakhavens en de Binckhorst.
Voor het CID, rondom de stations CS en Laan van NOI, wordt in 2022 een warmteplan opgesteld om geplande nieuwbouwwoningen aan te sluiten op het nog te ontwikkelen duurzame lage temperatuur warmtenet. In de Vruchtenbuurt wordt met een intensief participatie- en communicatietraject verder gewerkt aan de lage temperatuur voorziening; • Het aansluiten van bestaande woningen en bedrijven op warmtenetten start in 2022 in Den Haag Zuidwest en de Binckhorst. In Ypenburg wordt samen met de bewonersorganisatie doorgewerkt aan het verduurzamen van het bestaande warmtenet in de wijk en het bestaande net wordt efficiënter gemaakt waardoor de temperatuur van het water omlaag kan. Het programma EnergieRijk Den Haag gaat overheidsgebouwen in het centrum van Den Haag met WKO-systemen onderling verbinden en zo duurzame energie efficiënter inzetten; • Woningverduurzaming en (grootschalige) isolatie is ingezet in Zuidwest, Mariahoeve.de Vruchtenbuurt, Vogelwijk en ook in andere wijken worden bewoners daarop ondersteund. Financieel kunnen bewoners ondersteuning krijgen vanuit de subsidieregeling Duurzame initiatieven en het Lokaal Initiatievenfonds voor Schone Energie (LISE).
In Bouwlust/Vrederust, waarvoor vanuit het Rijksprogramma Aardgasvrije wijken subsidie is ontvangen, worden in 2022 in samenwerking met de Verenigingen van Eigenaars en woningcorporaties meer woningen klaar gemaakt en voorbereid voor de overstap naar schone energie. Energiebesparing en duurzame bedrijven De gemeente werkt samen met ondernemers aan het verduurzamen van bedrijventerreinen, horeca, winkels en andere bedrijven. We bieden onder andere energiescans aan, houden collectieve inkoopacties en ondersteunen bij de aanvraag voor SDE+ subsidie. Ook het gemeentelijke vastgoed wordt verduurzaamd.
WarmtelinQ WarmtelinQ is een initiatief van de Gasunie en heeft als doel om circa 155.000 huishoudens in ZuidHolland duurzame warmte te leveren. Dit is onderdeel van de provinciale plannen om een regionaal warmtenetwerk te realiseren. Deze warmtetransportleiding wordt via een provinciaal inpassingsplan ruimtelijk ingepast. Mogelijkheden voor een aftakking naar Leiden worden onderzocht. Gasunie is van plan om begin 2022 te starten met het voorbereiden van de aanleg van de warmtetransportleiding. Van medio 2022 tot begin 2024 volgen op diverse plaatsen in Den Haag werkzaamheden, zoals boringen en open ontgravingen. Duurzaamheid Wat gaan we daarvoor doen? Een duurzame, klimaat neutrale stad
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 5.763 405
5.358
Klimaatbestendige stad De ambitie is dat Den Haag in 2022 nog robuuster wordt gemaakt tegen weersextremen, zoals hevige neerslag, hitte en droogte. De gemeente geeft het goede voorbeeld door klimaatadaptatie zoveel mogelijk mee te nemen bij alle fysieke werkzaamheden in de stad. Denk aan gebiedsontwikkelingen, herinrichtingen, rioolvervanging en grootschalig onderhoud. Dat doen we bijvoorbeeld met de aanleg van extra groen en met voorzieningen om regenwater te infiltreren. De stad klimaatbestendig maken lukt alleen als we dat samen doen. Zestig procent van de stad is immers niet in eigendom van de gemeente. Daarom trekken we nauw op met bewoners, woningbouwcorporaties en ontwikkelaars. De gemeente organiseert dialogen in de stad over de risico's van weersextremen. We brengen ook effectieve maatregelen onder aandacht, onder meer via 35
Operatie Steenbreek en de subsidieregeling Groene daken. De gemeente probeert nationale en Europese middelen binnen te halen voor een nieuw Haags icoonproject, een vervolg op de Urban Water Buffer onder het Cromvlietpark. Den Haag doet in 2022 mee aan de regionale bestuurlijke water- en klimaattafel Delfland en het Europese Interreg-project Nature Smart Cities. In totaal is er voor klimaatadaptie in 2022 € 0,2 mln. beschikbaar. In 2022 geven we een extra impuls aan klimaatadaptatie door maatregelen uit te voeren op verschillende plekken in de stad. Zo zetten we voor het Wijkpark Transvaal en andere plekken rond de route van de Leiding door het Midden in op ontharding en vergroening, waardoor de sponswerking wordt vergroot (water wordt vastgehouden) en hittestress wordt voorkomen. We maken werk-met-werk. In de Pagasusstraat wordt een innovatief systeem toegepast dat water bovengronds afvoert naar een regenwaterbuffer. Op het Hondiusplein wordt meer schaduw gecreëerd door aanleg van bomen en is de ambitie om een ondergrondse wateropslag met pompsysteem te realiseren. Hiervoor is in 2022 € 1,2 mln. beschikbaar. Samen met bewoners en bedrijven Steeds meer bewoners en ondernemers zetten zich in voor een duurzame leefomgeving.
Ook in 2022 stimuleert de gemeente allerlei duurzame initiatieven: van de energietransitie tot duurzaam voedsel, van deelauto’s tot het repareren en hergebruik van spullen. En Operatie Steenbreek gaat door in 2022. Bewonersinitiatieven worden onder andere ondersteund vanuit de subsidieregeling Duurzame initiatieven en kunnen terecht bij het Lokaal Initiatievenfonds voor Schone Energie (LISE) wanneer zij ondersteuning nodig hebben bij het realiseren van financierbare investeringsplannen. Met de stichting Duurzaam Den Haag (basissubsidie van € 0,5 mln.) werkt de gemeente samen om bewoners en ondernemers enthousiast te maken voor duurzaamheid en voor de energietransitie. Voor verduurzaming van woningen is €3,3 mln. begroot. Stichting HEID investeert in 2022, deels met gemeentelijk geld, in de energietransitie middels het VvE Duurzaamheidsfonds en het Lokaal Initiatievenfonds voor Schone Energie. De bestedingen voor 2022 zijn begroot op € 1,8 mln. Nadere informatie hierover treft u aan in dit hoofdstuk onder reserves Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing Wat gaan we daarvoor doen? Inzameling en verwijderen van huishoudelijk afval
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 79.122
90.559
-11.437
Wat mag het kosten (€1.000) Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing (kwijtschelding) Wat gaan we daarvoor doen? Lasten Baten Saldo Kwijtschelding afvalstoffenheffing 8.815 0 8.815 Tarief afvalstoffenheffing De lasten voor afvalverwijdering stijgen in 2022. Door de coronacrisis is de hoeveelheid huishoudelijk afval flink toegenomen. Dat leidt tot hogere kosten voor afvalinzameling en afvalverwerking. Ook na de coronacrisis zal er vaker vanuit huis worden gewerkt en verwachten we meer huishoudelijk afval. In de risicoparagraaf is een niet kostendekkend tarief afvalstoffenheffing als gevolg van de corona crisis opgenomen (COVID-19 en de crisis na de crisis). Het huidige kwijtscheldingsbeleid voor de laagste inkomens blijft in stand. Voor een huishouden zal de afvalstoffenheffing in 2022 gemiddeld tussen € 20 en € 25 stijgen, waarmee het tarief kostendekkend is. Hiermee komen de totale opbrengsten voor afvalstoffenheffing op circa € 90,4 mln., exclusief dividend. De meerjarenraming staat in onderstaande tabel. Het saldo wordt verrekend met de hiervoor beschikbare voorziening afvalstoffenheffing en/of algemene middelen (zie paragraaf lokale heffingen). Het verwerken van gescheiden ingezamelde afvalstromen zoals GFT (groente-, fruit- en tuinafval), PMD (plastic verpakkingen, metalen blikken en drankkartons), glas, papier, textiel enzovoorts is duurzamer én goedkoper dan verbranden.
Door meer afval te scheiden, met als gevolg minder afval bij het restafval, dalen de verwerkingskosten. Afvalscheiding leidt bovendien tot het behoud van grondstoffen en ook tot minder luchtvervuiling en minder CO2-uitstoot. Daarom zet de gemeente in 2022 in op een hoger scheidingspercentage, zowel door bron- als door nascheiding. Naast afvalscheiding komt de nadruk ook meer op hergebruik van afval en producten als secundaire grondstof te liggen.
36
bedragen x € 1.000 Activiteit Afvalstoffenheffing
2022
2023
2024
2025
-87.151
-87.851
-88.551
-89.251
Baten Baten Afvalstoffenheffing Baten Dwanginvordering
-927
-927
-927
-927
-3.000
-3.000
-3.000
-3.000
-347
-352
-357
-357
-2.000 -93.425
-2.000 -94.130
-2.000 -94.835
-2.000 -95.535
BTW*
1.890
1.890
1.890
1.890
Eenmalige kosten Oracs
2.530
2.220
Handhaving
3.867
3.867
3.867
3.867
Dividend Huurinkomsten Overige inkomsten Totaal baten Lasten
HAP
870
Inzamelkosten
31.493
32.748
34.366
35.282
Kapitaal
3.287
3.112
2.704
2.484
Kwijtscheldingen
8.815
8.879
8.945
8.945
Oninbaar
1.046
1.054
1.063
1.071
Overhead*
3.710
3.710
3.710
3.710
Overig
2.184
2.184
2.184
2.184
Perceptie
3.081
3.038
3.030
3.030
veegkosten
1.736
1.736
1.736
1.736
Verbrandingsbelasting
5.797
5.797
5.797
5.797
Verwerkingskosten
23.119 23.895 25.543 25.539 93.425 94.130 94.835 95.535 Totaal lasten *De posten dividend, overhead en btw worden verrekend met de afvalstoffenheffing. Ze zijn echter begroot onder de programma's Overhead en Financiën, conform de regels van het BBV. Hierdoor zijn de baten en lasten in het totaaloverzicht van afvalstoffenheffing hoger dan het totaal van de activiteit afvalverwijdering in programma 3. Huishoudelijk afval De kern van het Haagse afvalbeleid is: ‘reduce, re-use, recycle’. De gemeente stimuleert bewoners en ondernemers om gebruiksgoederen te delen en te repareren. Dit voorkomt afval. Tegelijkertijd is er meer aandacht voor hergebruik van afval als secundaire grondstof. Samen met lokale kringlopen en buurtinitiatieven stimuleert de gemeente mensen om hun spullen vaker te laten repareren en te delen. En kan het niet hergebruikt worden? Dan kijken we naar de mogelijkheid om te recyclen. We brengen toekomstbestendige inpandige oplossingen in kaart waardoor projectontwikkelaars en woningcorporaties in één oogopslag de verschillende inzamelopties van Den Haag tot hun beschikking hebben. We doen een pilot met een nieuwe vorm van inpandige afvalscheiding.
Plaatsing ondergrondse restafvalcontainers en afvalsorteerstraatjes In 2022 gaat de gemeente ongeveer 200 tot 400 ondergrondse restafvalcontainers plaatsen. Hiermee wordt verdere uitvoering aan het vijfde programma ORAC's (RIS297091) en het raadsbesluit Overige ondergrondse restafvalcontainers (RIS302553) gegeven. Het programma zal naar verwachting in 2023 zijn afgerond. Ook worden er ongeveer 170 ondergrondse containers voor glas, papier, PMD en textiel geplaatst. Afvalstromen Den Haag blijft zich inzetten om de hoeveelheid plastic in de stad te beperken. Voor het terugdringen van het gebruik van wegwerpplastic zijn in eerste instantie producenten, winkels en bezorgdiensten aan zet. In aanvulling daarop stimuleren wij via lokale initiatieven dat de hoeveelheid wegwerpplastic in de stad afneemt. Er zijn diverse initiatieven, mede dankzij de duurzaamheidskringen in onze stad. Een voorbeeld 37
van een goed initiatief is PlasticCity, ondersteund met Europese subsidie, waarin we samen met de deelnemende Haagse bedrijven wegwerpplastic inzamelen en dit lokaal verwerken tot nieuwe gebruiksgoederen. We voeren de ambities uit het Grondstoffenplan vanaf 2022 uit. Zo gaan we bewoners ondersteunen die hun groente, fruit- en tuinafval wel willen scheiden, maar dat nu niet goed kunnen. Daarbij sluiten we aan bij bestaande initiatieven in wijken en onderzoeken we de kansen van nieuwe inzamelopties voor bioafval. Stedelijk afval bestaat niet alleen uit het huishoudelijk afval. De stad heeft ook te maken met afval van kantoren, winkels, scholen en instellingen. Ook is er bouw- en sloopafval dat vrijkomt bij bouwprojecten en relatief goed opnieuw te gebruiken is. Hoewel we als gemeente alleen verantwoordelijk zijn voor huishoudelijk afval, willen we Haagse bedrijven, scholen en instellingen stimuleren om slim afval te scheiden. Want dat biedt onze stad kansen voor minder vervoersbewegingen, flexibel en schoon transport en grondstoffenbehoud. We onderzoeken de kansen voor hergebruik van bouw- en sloopmaterialen bij Haagse bouwprojecten. De gemeente stimuleert dat Haagse bedrijven hun grofvuil en bioafval beschikbaar te stellen als grondstoffen voor lokale circulaire initiatieven. Omgekeerd stimuleren we dat beschikbaar gestelde grondstoffen hun weg vinden naar nieuwe gebruikers.
Het bij elkaar brengen van vraag en aanbod van grondstoffen speelt hierbij een belangrijke rol. Voedsel Samenwerking met stad en platteland blijft op het menu. Er is ondersteuning voor o.a. het stadslandbouwloket, de duurzame master chef en de regiodeal stadslandbouw in Zuidwest: De groene Matties. Het stadslandbouwloket blijft inwoners ondersteunen bij het ontwikkelen van duurzame initiatieven in stadslandbouw. Kennisdelen en het ondersteunen van een netwerk zorgen ervoor dat deze initiatieven een steuntje in de rug krijgen en gemakkelijker tot bloei kunnen komen, zonder dat de gemeente een initiatief overneemt. De duurzaamheidskringen (o.a. hotel, strandpaviljoens en de horeca van de boulevard in Scheveningen) hebben het tegengaan van voedselverspilling (bijvoorbeeld de Foodwaste Challenge), het gebruik van meer lokale, plantaardige en seizoenproducten op de agenda. Bedrijfs- en schoolafval De gemeente wil Haagse bedrijven, scholen en instellingen stimuleren om slim met afval om te gaan. De focus ligt op minder vervoersbewegingen door bundeling van inzamelcontracten, flexibel en schoon transport, stadslogistiek en grondstoffenbehoud. Ook leggen we bij het inzamelen de koppeling tussen bedrijven en huishoudens. Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Wat gaan we daarvoor doen? Lasten ·Kwaliteit van lucht, water en bodem optimaliseren.
·Minimaliseren van de veiligheidsrisico´s bij bestemmingsplannen en vergunningverlening (gevaarlijke stoffen en gevaarlijke transporten). ·Toezicht houden op en handhaven van milieu- en omgevingsregels door de Omgevingsdienst Haaglanden.
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo
14.705
3.804
10.901
Bodembescherming en bodemsanering Als het om bodemvervuiling gaat, is de gemeente verantwoordelijk voor het voorkomen van gezondheidsrisico’s en aantasting van het milieu. Het Haagse bodembeleid gaat uit van het convenant Bodem en ondergrond dat het kabinet, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen in 2015 ondertekenden. In het kader van het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond (RIS299493) worden de eeuwigdurende saneringsopgaven, zoals de beide gasfabriek terreinen, binnen Den Haag beheerd en worden lopende saneringsopgaven op basis van de monitoringsresultaten de komende periode afgerond. Dit betekent dat er na 2022 nog bodemsaneringen doorlopen, zoals de langlopende grondwatersaneringen op de locatie Swammerdamstraat en de Tripstraat. We gaan verder met het uitwerken van de belangrijkste thema’s om tot een beter beheer van de ondergrond te komen.
38
Luchtkwaliteit In 2022 stelt de gemeente de jaarlijkse rapportage over de luchtkwaliteit in Den Haag op. Dit doen we aan de hand van de landelijke rapportage van het RIVM en de gemeentelijke meetpunten. Samen met het Rijk en andere gemeenten werken we via het Schone Luchtakkoord aan een schonere lucht. De aanpak schoon vervoer wordt verder uitgevoerd. Den Haag geeft in 2022 subsidie voor het omruilen van vervuilende auto’s en brommers. Voor vrachtauto’s worden de toelatingscriteria voor de milieuzone in 2022 aangescherpt. De milieuzone gaat dan ook gelden voor autobussen. We doen dit conform de landelijke regelgeving voor milieuzones en afgestemd met andere steden. Voor de handhaving hiervan is € 0,2 mln. incidenteel beschikbaar. Verder bereiden we ons samen met ondernemers voor op emissieloos transport in het centrum in 2025. Bevoorrading van de gemeente gebeurt steeds meer via de gezamenlijke logistieke 'hub' met onder andere het Rijk. Daarnaast zal worden onderzocht welke mogelijkheden er zijn om elektrische bevoorrading van de horeca aan het strand te faciliteren met als doel het verminderen van stikstofuitstoot rondom een natura2000 gebied. Hiervoor is er in 2022 incidenteel € 0,125 mln. beschikbaar gesteld. De gemeente gaat door met voorlichtingscampagnes over de negatieve effecten van het stoken van hout.
In de zomer richten we ons op barbecues en vuurkorven, in de winter op open haarden en houtkachels. Laadinfra Den Haag werkt aan een goed netwerk van laadpalen. Samen met het Rijk, de provincies en grote steden werken we aan een goede regionale laadinfrastructuur. Dit geldt niet alleen voor personenauto’s, maar ook voor bestel- en vrachtauto’s. In 2022 komen er minimaal 400 laadpalen (800 laadpunten) bij. Het plaatsen en beheren van laadinfrastructuur worden bekostigd vanuit de concessie en andere dekkingsbronnen zoals de Enecomiddelen en Rijkssubsidies. Voor de realisatie van een elektrisch snellaadstation voor taxi’s en ander e-vervoer is € 0,45 mln. investeringskrediet beschikbaar. In 2022 worden de voorbereidingen (waaronder locatiestudie omgeving station Den Haag Centraal) gedaan en zal het aanbestedingstraject gestart worden. Externe veiligheid De nota Externe veiligheid (RIS 259485) bepaalt het Haagse beleid voor externe veiligheid. In deze nota gaat het om beheersing van risico’s, bijvoorbeeld door externe veiligheidsrisico’s zo vroeg mogelijk te betrekken bij ruimtelijke plannen en het verlenen van omgevingsvergunningen. En door te monitoren dat vervoerders zich houden aan de route voor het vervoer van gevaarlijk stoffen.
Omgevingsdienst Haaglanden De negen gemeenten in de regio Haaglanden en de provincie Zuid-Holland hebben hun wettelijke milieuuitvoeringstaken ondergebracht in de Omgevingsdienst Haaglanden. De gemeente geeft in de startbrief 2022 aan waar de prioriteiten liggen bij het actualiseren van de vergunningen en het uitvoeren van toezicht en handhaving. Door de structurele overdracht van asbesttaak aan de Omgevingsdienst Haaglanden is de deelnemersbijdrage circa € 0,2 mln. hoger dan in 2021. De bijdrage van Den Haag voor 2022 bedraagt circa € 6,6 mln. Geluidshinder In 2022 worden de vijfjaarlijkse geluidbelastingkaarten opgesteld en door het college vastgesteld. Ook wordt het actieplan Geluid Den Haag 2021-2023 (RIS 308264) uitgevoerd. In dit plan staan acties voor meerdere jaren. In 2022 gaat het om een experiment met stille betonstraatstenen als alternatief voor de standaard klinkers. Ook komt er een inventarisatie van stille gebieden in de stad en wordt bezien in hoeverre het wenselijk is om voor deze gebieden een actief geluidbeleid te voeren. Natuur- en milieu-educatie Wat gaan we daarvoor doen? Het vergroten van kennis en bewustwording over milieu en duurzaamheid.
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 3.387
389
2.998
In 2022 besteedt de gemeente circa € 3,4 mln. aan de uitvoering van het natuur- en milieueducatieprogramma. De gemeente vindt het belangrijk dat de bewoners van Den Haag van jongs af aan nadenken over milieu en duurzaamheid. Voor het basis- en het voortgezet onderwijs zijn er dit jaar activiteiten over voedsel, afval, energie, water, groen en de openbare ruimte.
39
Wat zijn de activiteiten voor scholen in 2022? • Binnen het Haagse onderwijs wordt interesse gestimuleerd voor onderzoekend en ontwerpend leren en techniek, gericht op de energietransitie en hergebruik van grondstoffen. Leerkrachten krijgen ondersteuning in de uitvoering. De gemeente werkt samen met het Haagse mbo-techniekonderwijs en andere Haagse instellingen. • Er komen meer excursiemogelijkheden over duurzaamheid voor Haagse leerlingen in de regio. • Er is extra aandacht voor de duurzame impact van voedselkeuzes: van schooltuinieren tot een boodschappen-app en het project Smakelijke moestuinen voor kinderopvang. • Voor praktisch opgeleide volwassenen komen lessen over voedsel en duurzaamheid om bewust keuzes te kunnen maken. • Samen met scholen wordt gewerkt aan educatie over afval en circulariteit. Scholen worden ondersteund met gesprekken, praktische tips en educatief materiaal. • We gaan door met de pilot ‘Van gft-afval tot compost’ op de educatieve tuinen. • In 2022 gaan circa 3.000 Haagse basisschoolleerlingen van groep 7 en 8 op werkweek naar het buitencentrum School in Bos in Wilhelminaoord in Drenthe. Bijdrage van de gemeente is circa € 0,5 mln.
Financiële overzichten bedragen x € 1.000 2024 2025
2021
2022
2023
Lasten Vastgestelde begroting 2021-2024
99.888
101.119
101.721
99.793
0
Reeds goedgekeurde mutaties*
35.762
62
62
62
0
135.650
101.181
101.783
99.855
0
Voorjaarsnota 2021
0
0
0
0
0
Maatregelen taakstelling
0
0
0
0
0
Ruimte
0
0
0
0
0
Knelpunten en noodzakelijke intensiveringen
0
1.525
0
0
0
-8.050
40.875
11.316
11.223
112.109
127.600
143.580
113.099
111.077
112.109
Lasten (incl. reserves)
Subtotaal actuele begroting 2021-2024
Overige (neutrale) mutaties Lasten Ontwerpbegroting 2022-2025
*RIS307129 RV Begrotingsactualisatie effecten Coronacrisis en inzet Eneco-reserves
bedragen x € 1.000 2024 2025
2021
2022
2023
85.424
86.012
86.602
85.375
0
0
0
0
0
0
85.424
86.012
86.602
85.375
0
Voorjaarsnota 2021
0
0
0
0
0
Maatregelen taakstelling
0
0
0
0
0
Ruimte
0
0
0
0
0
Knelpunten en noodzakelijke intensiveringen
0
0
0
0
0
3.797
9.145
10.869
10.617
97.149
Baten Ontwerpbegroting 2022-2025
89.221
95.157
97.471
95.992
97.149
Reserve
Beginsaldo Toevoegingen 2022
Baten (incl. reserves) Baten Vastgestelde begroting 2021-2024 Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2021-2024
Overige (neutrale) mutaties
Reserve Toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen
40
bedragen x € 1.000 Onttrekkingen Eindsaldo 2022
5.071
0
400
4.671
5.071
0
400
4.671
bedragen x € 1.000 Beginsaldo Toevoegingen Aanwendingen Vrijval Eindsaldo 2022 2022
Voorziening Voorziening Overige bedrijfsrisico's Prog.3
270 270
0 0
0 0
0 0
270 270
bedragen x € 1.000 Totaal Begroting 2022 en verder Nog te Bijdrage Aandeel Investerings- Jaar van realisere Waarvan n gemeente bedrag oplevering n vanaf in 2022 derden/ in 2022 2022 voorz. 24.408 2022 10.000 10.000 0 10.000 15.325 2025 8.740 3.082 0 3.082 39.733 18.740 13.082 0 13.082
Investeringen
Verduurzaming vastgoed Afvalverwijdering Totaal
De investering Afvalverwijdering heeft betrekking op de plaatsing van ondergrondse restafvalcontainers en afvalsorteerstraatjes. De kapitaalslasten die volgen uit deze investering worden verrekend met de voorziening afvalstoffenheffing. Meer informatie over verduurzaming gemeentelijk vastgoed treft u aan in de paragraaf vastgoed.
Indicatoren Topindicatoren
Nulmeting Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 1990 2020 2021 2022 2023 2024 2025
CO2-reductie (%) *
0%
36%
42%
48%
55%
61%
68%
Uitstoot CO2 in kton
2.499
1.590
1.452
1.290
1.129
968
806
wonen
662
602
535
468
402
334
werken
521
497
441
386
331
276
mobiliteit
298
258
229
201
172
143
95 84 74 63 53 afval 109 *Percentage reductie ten opzichte van de uitstoot bij de nulmeting. Een negatief percentage betekent een groei van de uitstoot. Prestatie-indicator * CO2-uitstoot
Eenheid
Realisatie 2018
ton
5.579
Realisatie Realisatie 2020 2019 ** 5.499
Begroting 2021
Begroting 2022
5.300
5.300
5.300
Energieverbruik GJ 557.838 549.475 550.983 550.983 550.983 * Deze CO2-uitstoot en energieverbruik betreffen gebouwen en installaties in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. ** De realisatie 2020 betreft de begroting, de indicatoren van 2020 komen binnenkort beschikbaar. Prestatieindicator % gescheiden afval Effectindicator Aantal woningen transitieklaar
Nulmeting
Realisatie 2020
Begroting 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
31,0%
33,0%
37,5%
40,0%
40,0%
40,0%
40,0%
Realisatie 2019
Realisatie 2020
Begroting 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
10.600
5.268
7.500
9.000
9.000
41
Begroting Begroting 2024 2025 9.000
9.000
Kengetallen
Peildatum 1/1/2020
Peildatum 1/1/2021
167.566
171.873
Z (zero-emissie)
3%
2%
6 (minst vervuilend)
18%
22%
5
24%
25%
4
31%
30%
3
11%
10%
2
8%
6%
1
1%
1%
0 (meest vervuilend)
4%
4%
Niet van toepassing of niet vastgesteld
0%
0%
Absoluut aantal deelauto's
3.715
5.042
Aantal particuliere auto’s in bezit van Hagenaars Onderverdeeld naar CO2 klasse:
Kengetal
Peildatum (1/1/2020)
Peildatum (1/1/2021)
PMD
5
6*
Papier
19
19
Glas
12
14
GFT
11
14
Aantal kg gescheiden afval per inwoner gesplitst naar:
* Nascheiding PMD betrof 11 kilo per inwoner in 2020 Kengetal
Peildatum (1/1/2021)
Woningen met energielabel:
Aantal
Percentage
A++
37
0%
A+
50
0%
A
48.354
18%
B
36.635
14%
C
43.546
16%
D
28.053
11%
E
32.785
12%
F
22.280
8%
G
54.253
20%
96
0%
Onbekend
42
Beleidsindicatoren (Rijk)
Eenheid
Actuele peildatum
Actuele peildatum
Hernieuwbare elektriciteit
%
1-jan-20
2,7%
Beleidsindicatoren (Rijk)
Eenheid Nulmeting
Omvang Kg/ huishoudelijk inwoner restafval
284
Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting 2020 2021 2022 2023 2024
280
258
43
254
250
246
Begroting 2025
242
2.4 Openbare orde en veiligheid Coördinerend portefeuillehouder: Jan Van Zanen Beoogd maatschappelijk effect: Wat willen we bereiken? De gemeente wil dat Den Haag een veilige stad is voor bewoners, ondernemers, organisaties en bezoekers. De gemeente gaat door met de effectieve aanpak van de afgelopen jaren, samen met partners. Prioriteit: het terugdringen en voorkomen van criminaliteit en overlast. Speerpunten veiligheidsbeleid 2019-2022 • Weerbaarheid in de stad versterken, zowel voor radicalisering en polarisatie als voor terrorisme en cybercrime. • Intensievere aanpak van huiselijk geweld. • Aanpak van ondermijning. • Aanpak van overlast en gevaarlijke situaties door personen met verward gedrag. 3 sporen Het college gaat in 2022 verder met de aanpak langs 3 sporen: 1. De aanpak van ‘high impact crimes’ zoals woninginbraak, overval en straatroof. 2. Gebiedsgerichte aanpak waarbij problemen in wijken en buurten worden aangepakt. 3. De aanpak van ondermijnende criminaliteit, niet alleen strafrechtelijk maar vooral ook bestuurlijk. Nieuw beleid Eind 2022 komt een voorstel voor nieuw integraal veiligheidsbeleid (2023-2026). Dit wordt opgesteld na de gemeenteraadsverkiezingen en het nieuwe coalitieakkoord. Programma op hoofdlijnen bedragen x € 1.000 Begroting 2021
2022
2023
2024
2025
Lasten
76.316
69.291
64.113
63.861
63.313
Baten
12.687
5.799
4.400
4.400
4.400
Saldo exclusief reserves
63.629
63.492
59.713
59.461
58.913
Toevoegingen
8.891
2.839
2.839
2.839
2.839
Onttrekkingen
8.681
5.058
3.252
3.000
2.477
63.839
61.273
59.300
59.300
59.275
Saldo inclusief reserves
Binnen dit programma wordt 70% van de lasten gerealiseerd door de bijdrage aan de Veiligheidsregio Haaglanden. Hier wordt de Brandweer en rampenbestrijding en de Strandveiligheid mee gefinancierd. De overige lasten worden gemaakt door de uitvoer van het veiligheidsbeleid van de gemeente. De dekking van deze kosten komt voor 85% uit de algemene middelen de overige dekking vindt plaats door inkomsten vanuit leges en rijksbijdrage voor specifieke onderwerpen en onttrekking uit reserves.
44
Wat gaan we doen en wat gaat het kosten in 2022? Haags veiligheidsbeleid 2019-2022: de speerpunten Versterken van de weerbaarheid in de stad Bestrijding onveiligheid Wat gaan we daarvoor doen?
Lasten
Wat mag het kosten (€1.000) Baten Saldo 21.269 7.799
13.470
Radicalisering In 2022 ligt de prioriteit voor de gemeente bij de preventie en aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme. We gaan de persoonsgerichte aanpak CTER (Contraterrorisme, extremisme en radicalisering) aanscherpen op basis van de evaluatie in 2021. Ook de weerbaarheidsprojecten worden verbeterd. Hiervoor ligt een analyse naar onderliggende factoren die bijdragen aan radicalisering in de stad en een extern uitgevoerde evaluatie van de projecten VIP (Vrijheid, Identiteit en Polarisatie) en MIJ/Mij jr aan ten grondslag. De aandacht voor de mogelijke terugkeer van personen uit IS gebied en de re-integratie van extremisten gaat in 2022 door, als onderdeel van de persoonsgerichte aanpak. Verder zijn we samen met ketenpartners alert op signalen van andere vormen van extremisme: rechts- en links-extremisme of single-issue extremisme, waarvan de NCTV en AIVD een toename hebben gesignaleerd. Permanent aandachtspunt: het investeren in vroege signalering van personen die kans lopen om te radicaliseren. Hiervoor krijgen professionals een specifieke training. Tot slot: de gemeente investeert doorlopend in contacten met formele en informele netwerken in de stad. Cybercriminaliteit De gemeente houdt ontwikkelingen rondom cybercriminaliteit scherp in de gaten. De gemeente wil Haagse bewoners en het midden- en kleinbedrijf weerbaarder maken tegen deze vorm van criminaliteit.
Dit doet de gemeente door in de preventie-activiteiten ook bewustwording en tips over cybercriminaliteit mee te geven aan Haagse ondernemers en bewoners, waaronder kwetsbare ouderen en jongeren. Digitale ambassadeurs Er loopt een pilotproject ‘Digitale veiligheid in de wijk’ tot eind december 2021 vanuit Resilience The Hague om de digitale weerbaarheid van inwoners en ondernemers in Den Haag te vergroten. Digitaal Ambassadeurs dragen in diverse wijken van Den Haag bij aan de vergroting van de digitale weerbaarheid van hun buurtbewoners en buurtondernemers. Met het pilotproject wordt inzicht verkregen in de succes- en leerelementen van deze aanpak op de digitale veiligheid van inwoners en ondernemers in de wijk. Afhankelijk van de succes- en leerelementen en beschikbare capaciteit krijgt het project in 2022 mogelijk een vervolg.
45
Haagse aanpak huiselijk geweld De gemeente Den Haag werkt ook in 2022 intensief met ketenpartners aan de aanpak van huiselijk geweld. Deze aanpak wordt binnen de kaders van de Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Haaglanden 2019-2022 (RIS 303030) met alle partners voortgezet. Het belangrijkste instrument van de burgemeester is het tijdelijk huisverbod. Dit zet de burgemeester in om acute onveiligheid weg te nemen en een duurzame verandering in gang te zetten. Dit wordt gecombineerd met hulpverlening en begeleiding voor alle betrokkenen, met speciale aandacht voor de veiligheid en het welzijn van kinderen als deze betrokken zijn. Om recidive te voorkomen wordt daarbij ook specifiek ingezet op begeleiding van uithuisgeplaatste plegers. In Den Haag worden jaarlijks ongeveer 300 tijdelijke huisverboden opgelegd. De meest complexe huiselijk geweld zaken worden in Den Haag langdurig en intensief aangepakt door een regionale, multidisciplinaire pilotaanpak (MDA++) waarin straf, zorg en medische partners samenwerken in het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden en Veilig Thuis Haaglanden. De casusregie ligt bij de gemeentelijke lokale teams. In 2021 zullen de regionale bestuurders besluiten over de structurele inbedding en verdere ontwikkeling in 2022.
Aanpak van overlast en onveilige situaties door personen met verward gedrag In 2022 werkt de gemeente Den Haag samen met ketenpartners aan een sluitende, integrale aanpak voor personen met verward gedrag (RIS 299305). Dat gebeurt onder andere in het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden waar personen met risicovol en verward gedrag intensieve begeleiding krijgen. Zorgmijders In 2022 wordt de pilot Bestuurlijk toezicht geëvalueerd, samen met het Leger des Heils. Lukt het om overlastgevers die geen zorg willen met een bestuurlijke maatregel te motiveren om toch zorg te accepteren? Ook de uitkomsten van de evaluatie van de Wet verplicht GGZ en de Wet zorg en dwang worden in 2022 bekend. Deze wetten regelen gedwongen zorg en geven de burgemeester de bevoegdheid personen met een psychische stoornis, verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening op voordracht van een psychiater een crisismaatregel op te leggen als zij acuut zorg nodig hebben en vrijwillige zorg weigeren. De gemeente Den Haag volgt de evaluaties op de voet en zal de werkwijze zo nodig in samenspraak met haar partners verbeteren. Haagse veiligheidsbeleid: 3 sporen Spoor 1: Aanpak van high impact crimes Woninginbraak, straatroof, overvallen Sinds de corona-uitbraak is er een sterke daling van woninginbraken (RIS 309015).
Toch gaat de gemeente samen met haar partners, zoals de politie en bewoners(organisaties) ook in 2022 door met de gebieds- en probleemgerichte aanpak van woninginbraak, straatroof en overvallen, de high impact crimes, vanwege de impact op slachtoffers. Wat doet de gemeente in 2022? • De hotspotaanpak woninginbraak richt zich in 2022 op buurten waar relatief vaak wordt ingebroken. Hier is de gemeente extra actief om inbraken te voorkomen, bijvoorbeeld door het geven van voorlichting aan Hagenaars. Uitgangspunt is dat bewoners primair zelf verantwoordelijk zijn voor de bescherming van hun goederen. • De gemeente gaat komend jaar door met de persoonsgerichte aanpak van jeugdige daders van high impact crimes: woninginbraak, straatroof en overvallen. • Ook in 2022: de persoonsgebonden aanpak van jongeren tot en met 23 jaar die zijn aangehouden met een (steek)wapen. Dit maakt onderdeel uit van het Haagse actieplan Wapens en jongeren 2020-2022 (RIS 307307). • De gemeente heeft met woningbouwcorporaties afgesproken om inbraakwerende maatregelen te nemen als een huis wordt gerenoveerd. • Alle slachtoffers van een overval krijgen, indien gewenst, bezoek van de gemeente. Niet alleen om hen een hart onder de riem te steken, maar ook om advies te geven om de kans op een volgende overval te verkleinen. • De gemeente ondersteunt buurtpreventieteams en WhatsApp-groepen (Programma 14).